Trước diễn biến phức tạp của dịch COVID-19, học sinh trên cả nước phải nghỉ học kéo dài, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có công văn gửi các Sở Giáo dục và Đào tạo về việc tăng cường dạy học qua Internet, trên truyền hình.

Đây được coi là giải pháp hợp lý trong thời điểm này nhằm giúp học sinh ôn tập, củng cố kiến thức, đảm bảo chất lượng học tập khi quay trở lại trường, cũng như sẵn sàng bước vào các kỳ thi chuyển cấp sắp tới.

Mô hình giáo dục hiện đại

Khái niệm học trực tuyến được dùng như một thuật ngữ chỉ môi trường học tập mà trong đó, người học có thể tương tác với môi trường học tập thông qua Internet hoặc các phương tiện truyền thông điện tử khác. Đây là môi trường có khả năng chia sẻ cao, vận hành không phụ thuộc vào không gian, thời gian, tạo điều kiện để mọi người trao đổi, tìm kiếm, học tập một cách dễ dàng. Việc học không chỉ bó hẹp cho học sinh, sinh viên ở các trường mà dành cho tất cả mọi người, không kể tuổi tác, hoàn cảnh sống…

Tại Việt Nam, phương thức học này vẫn còn khá mới mẻ và đang đặt ra những thách thức không nhỏ đối với cả người dạy và học, do chưa được triển khai đồng đều.

Học trực tuyến có nhiều ưu việt như chi phí cho cơ sở vật chất học tập giảm, qua đó góp phần bình đẳng trong giáo dục. Hơn nữa với các thiết bị thông minh, học viên học được ở bất cứ đâu, giúp họ tiết kiệm được rất nhiều thời gian và tiền bạc cho việc di chuyển. Đặc biệt, kể từ khi dịch COVID-19 xảy ra, hầu hết học sinh trên cả nước phải nghỉ học. Nhằm giúp các em học sinh có thời gian ôn tập, duy trì thói quen học tập trong thời gian này, nhiều trường đã quyết định chọn phương án đào tạo từ xa, dạy học trực tuyến để đảm bảo ôn luyện, bổ sung kiến thức cho học sinh.

Mô hình học tập này không chỉ giúp thầy và trò tiếp tục học tập, bồi dưỡng kiến thức, mà còn nâng cao tính tự học và động lực học tập của học sinh, kể cả tính trách nhiệm lẫn kỷ luật tự giác trong học tập.

Tuy nhiên, tại Việt Nam, phương thức học này vẫn còn khá mới mẻ và đang đặt ra những thách thức không nhỏ đối với cả người dạy và học, do chưa được triển khai đồng đều, cơ sở hạ tầng của nhiều trường chưa thể đáp ứng tốt yêu cầu của đào tạo từ xa, cách thực hiện của mỗi trường rất khác nhau. Ngoài thiếu trang thiết bị, các trường cũng đang rất thiếu nguồn học liệu có thể đáp ứng được nhu cầu giảng dạy và học tập. Bên cạnh đó, phương thức này chưa có sự hướng dẫn từ các cơ quan quản lý giáo dục, nên khiến nhiều trường lúng túng trong triển khai.

Kho học liệu phong phú cho giảng dạy trực tuyến

Dạy học trực tuyến không phải là phương pháp mới mà được triển khai vài năm trở lại đây, khi các trường đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy. Tuy nhiên, cách tổ chức học tập này được ứng dụng mạnh mẽ khi học sinh phải tạm nghỉ học để phòng chống dịch COVID-19, giúp học sinh không gián đoạn kiến thức, đồng thời tăng cường mối quan hệ giữa gia đình và nhà trường.

Ông Nguyễn Sơn Hải, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết dạy học trực tuyến hay tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học, kiểm tra, đánh giá là chủ trương của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Cụ thể, với giáo dục phổ thông, Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong đổi mới nội dung, phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá ở các nhà trường; giáo viên có thể thiết kế học liệu số, bài giảng E-learning giúp học sinh tự học…

Cách tổ chức học tập này được ứng dụng mạnh mẽ khi học sinh phải tạm nghỉ học để phòng chống dịch COVID-19, giúp học sinh không gián đoạn kiến thức

Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện có kho dữ liệu gồm 5.000 bài giảng điện tử E-learning đoạt giải trong các cuộc thi quốc gia thiết kế bài giảng E-learning do Bộ tổ chức. Kho dữ liệu này có bài giảng đầy đủ các cấp học: Mầm non, Tiểu học, Trung học cơ sở, Trung học phổ thông, với nội phong phú của các môn học trải dài các lớp học. Đây là nguồn học liệu chất lượng để các nhà trường lựa chọn và hướng dẫn học sinh tham khảo, cùng với hệ thống bài giảng điện tử mà giáo viên nhà trường chủ động xây dựng để cung cấp cho người học trong dịp các em không thể đến trường vì COVID-19.

Mới đây, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã chỉ đạo các trường sư phạm hỗ trợ nguồn học liệu cho các địa phương, cơ sở giáo dục phổ thông thực hiện dạy học từ xa trong thời điểm học sinh nghỉ học.

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội vừa mở kho học liệu trực tuyến tương tác đa chiều, miễn phí tất cả các nội dung và chức năng trong suốt thời gian học sinh học tập tại nhà để phòng chống dịch bệnh.

Giáo sư, tiến sỹ Nguyễn Văn Minh, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cho biết hiện nay, đa phần các giáo viên dạy học trực tuyến lựa chọn các công cụ như mạng xã hội Facebook, Zalo, qua email hoặc các hệ thống như Zoom, Google Classroom, Microsoft Team…để dạy học. Tuy nhiên, với các nền tảng này, các thầy cô đang tìm cách để làm quen và dạy học trực tuyến với không ít khó khăn. Giáo viên mất nhiều thời gian soạn bài giảng, đọc, chấm bài, báo cáo với nhà trường, khó để quản lý chất lượng học sinh…

Để khắc phục những nhược điểm của các công cụ trên, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội xây dựng, cung cấp nền tảng dạy học trực tuyến Online Math có đầy đủ công cụ như quản lý lớp học, quản lý giáo viên, quản lý học sinh, cho phép giáo viên và nhà trường có thể dạy học trực tuyến, theo dõi, thống kê tiến trình học tập của các lớp và từng học sinh cụ thể.

Với việc sử dụng công cụ dạy học trực tuyến của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, giáo viên chọn bài giảng video tương tác, chọn bài tập hoặc bài kiểm tra và giao bài cho học sinh. Học sinh học và làm bài trên hệ thống, máy tính chấm điểm và thống kê kết quả. Nhà trường và phụ huynh có thể giám sát, theo dõi được quá trình học tập của học sinh.

Với việc sử dụng công cụ dạy học trực tuyến của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, giáo viên chọn bài giảng video tương tác, chọn bài tập hoặc bài kiểm tra và giao bài cho học sinh.

Phó giáo sư, tiến sỹ Phạm Thọ Hoàn, Giám đốc Trung tâm Khoa học tính toán, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cho biết kho học liệu về giáo dục số do Trung tâm Khoa học tính toán – Trường Đại học Sư phạm Hà Nội bắt đầu xây dựng và đi vào hoạt động từ năm 2011. Đến nay, kho học liệu bao phủ nội dung môn Toán, môn Tiếng Việt-Ngữ văn ở bậc phổ thông, đang tiếp tục mở rộng ra các môn khác. Với 500 video bài giảng tương tác và 10.000 bài tập tương tác, tất cả học sinh ở mọi cấp học, giáo viên, nhà trường và cả phụ huynh học sinh đều có thể sử dụng dễ dàng kho học liệu này.

Trong thời gian tới, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội sẽ tiếp tục mở rộng ngân hàng học liệu này để bao phủ tất cả các môn học ở bậc học phổ thông cũng như đa dạng hóa hình thức bài giảng, mở rộng công cụ cho giáo viên và nhà trường nhằm nâng cao chất lượng dạy và học.

Dạy học trên truyền hình – đáp ứng nhu cầu của vùng khó khăn

Cùng với việc triển khai các hình thức học tập trực tuyến, qua Internet, ngay sau khi nhận được văn bản chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước đã triển khai tổ chức chương trình dạy và học trên truyền hình, nhằm đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh, đặc biệt là học sinh ở vùng sâu, vùng xa, miền núi, khu vực khó khăn, chưa có đủ điều kiện cơ sở vật chất để học tập trực tuyến.

Theo đánh giá của các chuyên gia và các thầy cô, phương pháp học qua truyền hình sẽ hiệu quả vì hiện nay, đa phần nhà nào cũng có tivi. Tuy nhiên, việc học qua truyền hình buộc học sinh phải tự giác, cùng với đó là vai trò đốc thúc, giám sát của phụ huynh.

Từ ngày 15/3, Nghệ An đã chính thức triển khai dạy học trên truyền hình đối với lớp 9 và lớp 12. Chương trình phát sóng từ thứ 2 đến thứ 7 hàng tuần và kéo dài cho đến trước thời điểm diễn ra các kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 và Trung học phổ thông quốc gia khoảng 1 tuần. Mỗi số phát sóng bài dạy có thời lượng 45 phút/môn học. Trong đó, từ ngày 15-21/3, khung giờ phát sóng bài học cho lớp 9 từ 8 giờ-8 giờ 45, lớp 12 từ 17 giờ-17 giờ 45 mỗi ngày. Từ ngày 23/3, các chương trình dạy học trên truyền hình phát sóng từ thứ Hai đến thứ Bảy hàng tuần vào khung giờ từ 17 giờ-17 giờ 45.

Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An Thái Văn Thành cho rằng, thời điểm này, học sinh nghỉ dài nên triển khai học trực tuyến, học trên truyền hình là hợp lý. Với đặc thù địa phương có nhiều học sinh ở vùng nông thôn, miền núi, chưa có Internet, Sở đã giao cho các nhà trường, huy động giáo viên ở các điểm trường cho học sinh học nhóm. Việc học qua Internet có thể gặp khó khăn nhưng học qua tivi sẽ hiệu quả vì nơi nào có điện nơi đó có tivi.

Sở Giáo dục và Đào tạo Phú Thọ cũng đã xây dựng kế hoạch tổ chức ôn tập cho học sinh khối lớp 9 chuẩn bị thi vào lớp 10, học sinh lớp 12 thi Trung học phổ thông quốc gia năm 2020 trên sóng Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh một tuần 2 lần, giúp người học các vùng khác nhau được tiếp cận hệ thống bài giảng của giáo viên giỏi, có kinh nghiệm trong tỉnh.

Chương trình dạy học qua truyền hình của Thái Nguyên cũng đã bắt đầu được phát sóng từ ngày 16/3, qua hai kênh TN1 và TN2. Chương trình dành cho học sinh lớp 5 và lớp 9, giúp các em ôn tập, hệ thống hóa lại kiến thức đã học, chuẩn bị sẵn sàng cho các kỳ thi cuối cấp.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phùng Xuân Nhạ đã yêu cầu các đơn vị chuyên môn của Bộ sớm ban hành hướng dẫn cụ thể về việc dạy học trực tuyến, dạy học trên truyền hình để các địa phương, cơ sở giáo dục có căn cứ triển khai đồng bộ và hiệu quả.

Theo ông Nguyễn Văn Hưng, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thái Nguyên, chương trình tập trung củng cố những kiến thức học sinh đã học, ôn tập, hệ thống hóa theo các chuyên đề. Đối với lớp 5, chương trình triển khai hai môn Toán và Tiếng Việt, còn với lớp 9 là ba môn Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh. Mỗi bộ môn của từng khối lớp được phối hợp thực hiện bởi một nhóm giáo viên trong tỉnh có chuyên môn và kinh nghiệm về dạy học trực tuyến. Sở cũng sẽ có những đánh giá cụ thể và kịp thời về nội dung, cách thức của chương trình dạy học qua truyền hình, để tiếp tục có những điều chỉnh và nâng cao, nhằm đạt hiệu quả tốt nhất.

Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo phòng, chống dịch COVID-19 của Bộ Giáo dục và Đào tạo chiều 16/3, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phùng Xuân Nhạ đã yêu cầu các đơn vị chuyên môn của Bộ sớm ban hành hướng dẫn cụ thể về việc dạy học trực tuyến, dạy học trên truyền hình để các địa phương, cơ sở giáo dục có căn cứ triển khai đồng bộ và hiệu quả. Trong đó, cần lưu ý công tác thẩm định nội dung, chất lượng các bài giảng trực tuyến đồng thời, rà soát để đưa ra phương án cắt giảm, tinh giản chương trình nhưng phải đảm bảo chất lượng; không thực hiện tinh giản cơ học mà tinh giản những nội dung không thật sự cần thiết.

Bộ trưởng cũng chỉ đạo các đơn vị chuyên môn sớm hoàn thành xây dựng đề thi tham khảo kỳ thi Trung học phổ thông quốc gia năm 2020 cho tất cả các môn theo hướng tính toán cân đối lượng kiến thức sao cho phù hợp./.

Virus SARS-CoV-2 đang làm đảo lộn cuộc sống trên thế giới, khiến nhiều chính phủ phải áp đặt các biện pháp hạn chế hiếm thấy trong thời bình, như đóng cửa biên giới, cách ly và hoãn hoặc hủy các sự kiện cộng đồng.

Những biện pháp giảm nguy cơ lây lan dịch bệnh này ảnh hưởng không nhỏ tới hoạt động kinh tế toàn cầu trong bối cảnh điều kiện tiên quyết của toàn cầu hóa là duy trì trao đổi đa phương.

Xuất hiện lần đầu tiên tại Trung Quốc hồi tháng 12/2019, dịch bệnh khiến nhiều thành phố tại quốc gia này bị phong tỏa, các hoạt động giao thông đình trệ, cửa hàng ngừng hoạt động, hàng loạt nhà máy tại trung tâm sản xuất của thế giới phải đóng cửa. Khi đó, giới chuyên gia đã phần nào lo ngại những tác động kinh tế của dịch bệnh khi rất nhiều công ty lớn trên thế giới đặt nhà máy hoặc có hợp đồng sản xuất thiết bị và phụ kiện tại Trung Quốc. Nhưng tác động khi đó vẫn được đánh giá là trong ngắn hạn.

Cục diện chuyển biến xấu khi dịch bệnh lây lan nhanh ra các quốc gia khác và hiện tại COVID-19 đang bùng phát mạnh nhất tại châu Âu, với số ca nhiễm và tử vong trên toàn cầu tăng vọt.

Hậu quả là virus SARS-CoV-2 đang “hạ gục” gần như mọi lĩnh vực của nền kinh tế toàn cầu, ngày càng có thêm lo ngại thế giới sẽ bị đẩy vào một cuộc suy thoái với thiệt hại không thể ước tính được.

Các ngành hàng không, dịch vụ du lịch, khách sạn, dầu mỏ và bán lẻ mỗi ngày một “ngấm đòn” khi các lệnh hạn chế đi lại, đóng cửa nhà máy, cửa hàng, địa chỉ vui chơi liên tục xuất hiện.

Tại những nơi virus “đổ bộ” ở Tây Âu, Pháp đóng cửa mọi doanh nghiệp trong lĩnh vực không thiết yếu, Tây Ban Nha cấm người dân ra khỏi nhà… Việc “đóng cửa” đột ngột phần lớn nền kinh tế tiêu dùng kéo theo số lao động thất nghiệp gia tăng, làm giảm chi tiêu tiêu dùng, doanh nghiệp hạn chế đầu tư.

Tổng thống Mỹ thừa nhận nền kinh tế lớn nhất thế giới có thể đang tăng trưởng chậm lại và có nguy cơ rơi vào suy thoái

Tâm lý bi quan bao trùm đẩy các thị trường chứng khoán vào chuỗi ngày lao dốc không phanh. Các cổ phiếu hàng không rớt thê thảm sau khi nhiều hãng ở châu Âu và Mỹ tuyên bố cắt giảm số lượng lớn các chuyến bay. Giá dầu mỏ cũng chịu cảnh tương tự.

Ngay tại Mỹ, Tổng thống Donald Trump phải thừa nhận nền kinh tế lớn nhất thế giới có thể đang tăng trưởng chậm lại và có nguy cơ rơi vào suy thoái.

Trong khi đó, tại “tâm dịch” Trung Quốc đồng thời cũng là trung tâm sản xuất của thế giới, mặc dù tốc độ lây lan của virus đã được kiểm soát, song tác động nghiêm trọng về kinh tế của dịch COVID-19 đã lộ rõ. Sản lượng công nghiệp của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới giảm 13,5% trong 2 tháng đầu năm và là lần giảm đầu tiên trong gần 30 năm qua.

Nền kinh tế thế giới đứng trước bờ vực rơi vào tình trạng tê liệt khi các nhà máy ngừng sản xuất, các chuỗi cung bị đứt gãy, hàng hóa không vận chuyển được và người dân cũng ngừng đi lại vì dịch bệnh lan rộng.

Tổng Giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva từng cảnh báo dịch COVID-19 gây ra “nguy cơ nghiêm trọng” và sẽ làm giảm mạnh tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế toàn cầu trong năm 2020 xuống thấp hơn mức 2,9% của năm trước.

Theo cách phản ứng với cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, các ngân hàng trung ương của Nhóm các nước công nghiệp phát triển (G7) như Ngân hàng Dự trữ liên bang Mỹ (Fed), Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đã có hàng loạt động thái nhằm đảm bảo tính thanh khoản cho thị trường. Tuy nhiên, không giống như cú sốc ngân hàng năm 2008, khi người ta phần nào có thể định lượng được thiệt hại, thì COVID-19 vẫn là một “kẻ thù giấu mặt” và nền kinh tế toàn cầu còn có thể “ngấm đòn” sâu hơn khi mà các biện pháp phong tỏa cả quốc gia vẫn được duy trì.

COVID-19 vẫn là một “kẻ thù giấu mặt” và nền kinh tế toàn cầu còn có thể “ngấm đòn” sâu hơn

Bằng chứng là ngay cả khi Fed đã nhanh chóng tìm cách ngăn chặn “thảm họa kinh tế” bằng cách liên tục cắt giảm lãi suất, đưa biên độ lãi suất xuống mức dao động quanh 0%, BOJ và một số ngân hàng trung ương ở châu Âu cũng công bố những biện pháp kích thích kinh tế khẩn cấp, thì trên các thị trường chứng khoán, vốn được coi là hàn thử biểu sức khỏe của các nền kinh tế, tâm lý của các nhà đầu tư có vẻ không được cải thiện nhiều.

Chứng khoán Phố Wall khép lại ngày giao dịch 16/3 với dấu mốc “ngày tồi tệ nhất” trong hơn 30 năm khi các chỉ số S&P và Dow Jones lần lượt bị “đo ván” với những mức giảm 12% và 13%.

Chứng khoán châu Âu tiếp tục lao dốc với tốc độ không tưởng 9% tại sàn chứng khoán Paris ngay đầu phiên giao dịch 16/3.

Tại châu Á, chứng khoán Sydney giảm tới 9,7%, mức giảm sâu nhất từng được ghi nhận trong lịch sử giao dịch tại thị trường này. Hàng nghìn tỷ USD giá trị thị trường đã “bốc hơi” khi virus SARS-CoV-2 đang dần chứng tỏ khả năng xâm lấn Trái Đất.

Giới chuyên gia cũng nhận định rằng mặc dù chỉ số chứng khoán đã xuống tới mức thấp nhất kể từ năm 2008, nhưng tình hình suy thoái kinh tế toàn cầu do virus SARS-CoV-2 gây ra mới chỉ bắt đầu và có lẽ phải vài tháng nữa thế giới mới có được những con số thiệt hại cụ thể.

Tình trạng này cho thấy lòng tin thị trường vẫn chưa thể vực dậy ngay cả khi những ngân hàng trung ương lớn đã vận đến những chính sách mạnh nhất.

Chuyên gia Jasper Lawler, trưởng nhóm nghiên cứu nhà đầu tư của hãng London Capital Group, ví bước cắt giảm lãi suất mạnh tay và các biện pháp nới lỏng định lượng của Fed như “màn khai hỏa một khẩu súng chống tăng bazooka,” nhưng lại trượt đích và thế là các thị trường toàn cầu vẫn rơi tự do.

Chuyên gia này nhận định dường như đang tồn tại “niềm tin” trên các thị trường rằng suy thoái là điều không thể tránh khỏi. Chính vì vậy, kể cả Fed có đưa lãi suất xuống 0% thì vẫn không thể chặn được đà lao dốc của nền kinh tế Mỹ và nhìn rộng ra là nền kinh tế toàn cầu.

Theo nhà kinh tế trưởng của hãng nghiên cứu kinh tế Capital Economics, Neil Shearing, một giai đoạn suy giảm đáng kể đang gần kề

Theo nhà kinh tế trưởng của hãng nghiên cứu kinh tế Capital Economics, Neil Shearing, một giai đoạn suy giảm đáng kể đang gần kề, câu hỏi duy nhất lúc này là mức suy giảm sẽ sâu như thế nào.

Cuộc họp của lãnh đạo G7 và sau đó là bộ trưởng Tài chính Khu vực đồng tiền chung châu Âu (Eurozone) được kỳ vọng sẽ giúp tìm ra giải pháp cho cuộc khủng hoảng toàn cầu “chưa từng có tiền lệ” khi các ngân hàng trung ương đã “hết võ.”

Tại cuộc họp G7 do Tổng thống Mỹ Donald Trump chủ trì, các nhà lãnh đạo đã nhất trí triển khai những biện pháp đủ mạnh để đối phó với tác động kinh tế nghiêm trọng từ đại dịch cùng với thông điệp mạnh mẽ, trong đó cam kết dốc toàn lực để đối phó với dịch COVID-19.

Giới phân tích cho rằng với “điểm mạnh” hơn hẳn so với cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 là các nước đang “lâm trận” với một sức khỏe tài chính ổn định, thì việc các chính phủ có thể đưa ra những biện pháp tài khóa phù hợp sẽ phần nào giúp giảm nhẹ tác động.

Ông Derek Halpenny, nhà nghiên cứu thị trường toàn cầu của tập đoàn tài chính MUFG, cho rằng ở thời điểm dịch bệnh hiện tại, các chính phủ phải hành động quyết đoán hơn về phương diện kích thích tài khóa. Đó là chìa khóa để tiến về phía trước và dĩ nhiên là phải đồng hành cùng những dữ liệu thống kê dịch bệnh “tích cực” mỗi ngày, cho thấy rõ hiệu quả phòng chống COVID-19, để có thể điều hướng tâm lý thị trường.

Tuy nhiên, một điểm yếu của lần khủng hoảng này là sự thiếu phối hợp ngay từ đầu giữa các quốc gia trong các biện pháp kích thích kinh tế. Cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 đã dẫn tới việc ra đời Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu (G20) để các quốc gia cùng tìm kiếm và triển khai biện pháp ứng phó chung, mà khi đó cựu Tổng thống Mỹ Barack Obamagọi là “phương thuốc đúng đắn cho người bệnh.”

Nhưng hơn một thập niên sau, khi đứng trước một đại dịch đe dọa mọi ngóc ngách của nền kinh tế toàn cầu, thì sức mạnh “toàn cầu hóa” đã phần nào bị lung lay bởi chủ nghĩa bảo hộ và chủ nghĩa dân túy, mà đi đầu lại là Mỹ, nền kinh tế số một thế giới.

Khi đứng trước một đại dịch đe dọa mọi ngóc ngách của nền kinh tế toàn cầu, thì sức mạnh “toàn cầu hóa” đã phần nào bị lung lay 

Một tuần giao dịch chứng khoán mất điểm sâu nhất trong lịch sử đã bộc lộ những hạn chế của tình trạng thiếu phản ứng phối hợp, dẫn tới mỗi quốc gia tự đưa ra giải pháp kích thích riêng khi đối mặt với một cú sốc mang tính hệ thống. Điều đó cho thấy thế giới cần hợp tác ứng phó xuyên biên giới trong công tác ngăn ngừa dịch bệnh và kích thích kinh tế.

Trong bối cảnh các chuyên gia đều dự báo dịch bệnh chưa thể sớm chấm dứt trong 1-2 tháng tới, có thể nói đây là thời điểm để các quốc gia chứng minh khả năng lắng nghe và hợp tác cùng chống lại một mối đe dọa chung, một đại dịch toàn cầu.

Trước một kẻ thù chưa phát hiện ra điểm yếu, Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres kêu gọi chính phủ các nước hợp tác cùng nhau chiến đấu, cho rằng không một quốc gia nào có thể đơn độc đối mặt với đại dịch.

Kinh tế toàn cầu có sự liên kết tương tác, bởi vậy việc đưa ra một phương thuốc chung của sự phối hợp quốc tế để bảo vệ nền kinh tế thế giới trước virus gây đại dịch COVID-19, là điều không còn phải bàn cãi./.

Sự hoảng loạn trước tác động của dịch viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của virus corona (COVID-19) đang làm “rung chuyển” thị trường chứng khoán toàn cầu, khiến các chỉ số chính lao dốc.

Nhưng đằng sau diễn biến này, có những bằng chứng đáng lo ngại hơn cho thấy căng thẳng đang tăng lên các mức nguy hiểm trong các “huyết mạch” quan trọng của hệ thống tài chính toàn cầu.

Những dấu hiệu nguy hiểm

Các nhà đầu tư và cơ quan quản lý đã được báo động khi xuất hiện những vấn đề thanh khoản trên thị trường trái phiếu Kho bạc Mỹ trị giá 17.000 tỷ USD. Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ thường di chuyển ngược lại với giá của chúng: nếu giá giảm, lợi suất sẽ tăng.

Sự biến động của lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ được đo bằng điểm cơ bản, với mỗi 100 điểm cơ bản tương đương 1%. Thông thường, lợi suất này chỉ tăng giảm một vài điểm cơ bản trong mỗi phiên giao dịch.

Việc nhà đầu tư gặp khó khăn khi mua và bán trái phiếu Kho bạc Mỹ là một điều rất bất thường, khi đây là một loại tài sản được coi là an toàn nhất.

Nhưng giờ đây, mức dao động lớn và nhanh bất thường trong lợi suất đang khiến các nhà đầu tư khó thực hiện các lệnh đặt mua. Giới thương nhân cho biết vào phiên 11-12/3, các bên môi giới đã mở rộng đáng kể mức chênh lệch giữa giá mà họ sẵn sàng mua và bán trái phiếu Kho bạc Mỹ – một dấu hiệu của việc thanh khoản suy giảm. Việc nhà đầu tư gặp khó khăn khi mua và bán trái phiếu Kho bạc Mỹ là một điều rất bất thường, khi đây là một loại tài sản được coi là an toàn nhất và là một trong những công cụ tài chính dễ giao dịch nhất thế giới.

Bên cạnh đó, việc cấp vốn bằng đồng USD, loại tiền được giao dịch nhiều nhất trên thế giới, đang ngày càng khó khăn hơn bên ngoài thị trường Mỹ. Chi phí cấp vốn cho việc chi trả lương cùng những nhu cầu ngắn hạn cần thiết khác cũng đang tăng lên đối với các công ty bị đánh giá là yếu ở Mỹ.

Các ngân hàng đang tính phí lẫn nhau cao hơn cho các khoản vay qua đêm, trong khi các công ty đang rút tiền từ các hạn mức tín dụng của mình để đề phòng trường hợp họ cạn kiệt tín dụng sau đó.

Nếu các ngân hàng, doanh nghiệp và người tiêu dùng hoảng sợ, họ có thể tạo ra một chuỗi cắt giảm chi tiêu – điều có thể trở thành một cuộc khủng hoảng

Một số chủ ngân hàng, cơ quan quản lý và nhà đầu tư đã cảnh báo rằng khi kết hợp cùng nhau, những dấu hiệu trên sẽ vẽ lên một bức tranh đáng lo ngại cho thị trường và nền kinh tế toàn cầu.

Nếu các ngân hàng, doanh nghiệp và người tiêu dùng hoảng sợ, họ có thể tạo ra một chuỗi cắt giảm chi tiêu – điều có thể trở thành một cuộc khủng hoảng về cấp vốn và cuối cùng dẫn tới một cuộc suy thoái nghiêm trọng.

So với năm 2008: Giống nhưng cũng rất khác

Trước những dự báo không mấy lạc quan về tác động của dịch COVID-19, các chủ ngân hàng, doanh nghiệp và nhà đầu tư cá nhân đang nhanh chóng dự trữ tiền mặt cùng những tài sản khác được coi là kênh “trú ẩn an toàn.”

Chính sự chuyển hướng từ tài sản rủi ro cao sang các kênh an toàn hơn đã tác động mạnh tới thị trường trái phiếu, tiền tệ và các khoản vay ở một mức độ chưa từng thấy kể từ cuộc khủng hoảng tài chính hồi năm 2008.

Một mối quan tâm chính hiện nay, tương tự như hồi năm 2008, là vấn đề thanh khoản: sự sẵn có của tiền mặt và các công cụ tài chính dễ giao dịch khác. Một yếu tố khác cũng được chú ý là sự tham gia của người mua và người bán đủ tự tin để thực hiện những giao dịch trên thị trường.

Tuy nhiên, dù sự hoảng loạn của các thị trường hiện tại gợi nhớ đến cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, thì sự giống nhau giữa hai giai đoạn này kết thúc tại đây. Thay vào đó, giới phân tích cho biết rủi ro lớn nhất của giai đoạn hiện tại đến từ tác động của đại dịch COVID-19 đối với nền kinh tế thực: các cửa hàng bị đóng cửa, các chính phủ ra lệnh cấm đi lại và một bộ phận của lực lượng lao động nhiễm bệnh hoặc bị cách ly.

Việc các hoạt động kinh tế bị đóng băng đồng nghĩa doanh thu và lợi nhuận của các doanh nghiệp và thậm chí đà tăng trưởng kinh tế nói chung đều bị ảnh hưởng. Trước mắt, những tác động này chưa biết khi nào chấm dứt.

Các ngân hàng trung ương “ra tay”

Các ngân hàng trung ương vẫn nhớ rõ những cú sốc họ phải trải qua trong suốt thập niên vừa rồi. Điều này dẫn tới một điểm khác biệt quan trọng giữa hiện tại với tình hình hồi năm 2008: với lượng vốn và thanh khoản dồi dào hơn, các ngân hàng đang trong thể trạng tốt hơn so với cách đây hơn một thập niên.

Một điều đáng chú ý nữa là những tín hiệu cảnh báo cho đến nay chưa ở mức nghiêm trọng như trong cuộc khủng hoảng tài chính 2008-2009, hay cuộc khủng hoảng nợ của Khu vực sử dụng đồng euro (Eurozone) hồi năm 2011-2012. Và các nhà hoạch định chính sách, nhận thức được những điểm yếu trong hệ thống tài chính, đã tăng cường biện pháp đối phó trong thời gian gần đây.

Các ngân hàng trung ương vẫn nhớ rõ những cú sốc họ phải trải qua trong suốt thập niên vừa rồi.

Các ngân hàng trung ương đã đồng loạt cắt giảm lãi suất và bơm hàng nghìn tỷ USD thanh khoản vào hệ thống ngân hàng.

Ngày 15/3, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã cắt giảm lãi suất khẩn cấp xuống biên độ 0-0,25%, khởi động lại chương trình mua trái phiếu, kết hợp với các ngân hàng trung ương khác để đảm bảo thanh khoản trong hoạt động cho vay bằng đồng USD nhằm giúp thúc đẩy nền kinh tế.

Động thái của Fed đã khiến Ngân hàng Dự trữ New Zealand (RBNZ, ngân hàng trung ương) cũng có quyết định hạ lãi suất xuống mức thấp kỷ lục là 0,25%. RBNZ cam kết bơm thêm thanh khoản vào hệ thống tài chính và cho biết sẽ công bố những biện pháp chính sách khác vào ngày 19/3 tới.

Tiếp bước, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) đã can thiệp bằng cách nới lỏng chính sách tiền tệ hơn nữa sau cuộc họp khẩn cấp vào ngày 16/3. BoJ sẽ tăng cường mua vào chứng chỉ quỹ hoán đổi danh mục (ETF) và các tài sản rủi ro khác để chống lại tác động kinh tế từ dịch COVID-19.

Song với tình hình dịch COVID-19 vẫn đang diễn biến phức tạp, giới quan sát cho rằng mọi thứ chưa toàn rõ ràng bất chấp những biện pháp nhanh chóng nêu trên.

Một quan chức của một ngân hàng trung ương lớn cho biết, tình hình đang khá tệ và “các vết nứt” trong hệ thống tài chính sẽ sớm xuất hiện. Nhưng ông cũng cho hay liệu những “vết nứt” đó có phát triển thành một vấn đề mang tính hệ thống hay không vẫn là điều khó nói./.

Một mạng lưới toàn cầu gồm các nhà nghiên cứu và nhà báo trải khắp 40 quốc gia đã phát hành hơn 800 kiểm tra thực tế liên quan đến COVID-19 chỉ trong bảy tuần.

Và sự lan truyền của thông tin sai lệch đang trở nên tồi tệ hơn.

Cristina Tardáguila là phó giám đốc của Mạng lưới kiểm tra thực tế quốc tế (International Fact-Checking Network – IFCN), một nhánh của tổ chức báo chí phi lợi nhuận Viện Poynter (Mỹ). IFCN được thành lập vào năm 2015 để giúp thiết lập các hoạt động tốt nhất trong lĩnh vực kiểm tra thực tế.

Bà Tardáguila đã nói chuyện với trang CNN Business về những nỗ lực quốc tế để chống lại thông tin sai lệch về COVID-19.

“Khi mối đe dọa về COVID-19 phát triển,” bà Tardáguila nói, “do đó cũng có thông tin sai lệch về nó. Trong những tuần đầu tiên của virus, đã có những thuyết âm mưu về nguồn gốc của nó và tuyên bố sai rằng nó do con người tạo ra. Kể từ đó, đã có thông tin sai lệch được cho là về các phương pháp chữa trị, số người tử vong và thậm chí tuyên bố sai rằng những người thuộc các tôn giáo nhất định ít mắc bệnh.”

IFCN là một phần trong nỗ lực rộng lớn hơn để đối đầu với cái mà Tổ chức Y tế Thế giới gọi là “bệnh dịch thông tin” (infodemic)

Alan Duke, Tổng Biên tập của Lead Stories, một tổ chức kiểm tra thực tế làm việc với Facebook, cho biết thông tin sai lệch về virus SARS-CoV-2  “ngày càng tệ hơn và sáng tạo hơn.” Ông cũng cảnh báo rằng con virus này có thể được lợi dụng trong các nỗ thao túng trực tuyến cử tri tại Mỹ trong năm bầu cử này.

IFCN là một phần trong nỗ lực rộng lớn hơn để đối đầu với cái mà Tổ chức Y tế Thế giới gọi là “bệnh dịch thông tin” (infodemic), được định nghĩa là “sự dư thừa thông tin – một số chính xác và một số không – khiến mọi người khó tìm được nguồn tin và hướng đáng tin cậy khi họ cần.“

Facebook, Twitter và Google đều đã vạch ra các bước họ đang thực hiện để giải quyết vấn đề thông tin sai lệch về COVID-19. WHO cũng đang nỗ lực cung cấp thông tin chính xác bằng các ngôn ngữ khác nhau khi dịch bệnh lan rộng khắp thế giới.

Trong khi các bác sỹ và các quan chức y tế công cộng đang ở tuyến đầu để giúp kiểm soát đại dịch COVID-19, thì những người như bà Tardáguila và tổ chức của bà đang ở tuyến đầu chiến đấu với một loại khủng hoảng sức khỏe cộng đồng khác là thông tin sai lệch.

CNN Business đã nói chuyện với bà Tardáguila về những trải nghiệm của bản thân trong vài tháng qua.

-Theo bà có những loại thông tin sai lệch nào về COVID-19?

Bà Tardáguila: Chúng tôi đã thấy những làn sóng thông tin sai lệch khác nhau. Đầu tiên chúng tôi thấy thông tin sai lệch về nguồn gốc của virus, sau đó là các video và hình ảnh chỉnh sửa ngoài ngữ cảnh [của những người cố tình tung tin nhận mình có virus để gây hoang mang dư luận]. Tiếp theo là làn sóng thứ ba bị mắc kẹt xung quanh phương pháp chữa trị và các biện pháp phòng ngừa sai.

Chúng tôi đã thấy những làn sóng thông tin sai lệch khác nhau.

Sau đó, chúng tôi nhận thấy sự điên rồ rất kỳ lạ xung quanh vấn đề phân biệt chủng tộc và tôn giáo: Làm thế nào một chủng tộc hay tôn giáo nào đó có thể được bảo vệ nhiều hơn … và bây giờ là về xét nghiệm.

Thật thú vị khi thấy việc kiểm tra thực tế đang hoạt động… Chúng tôi không thấy các video về những người [người cố tình nhận mình nhiễm virus] xuất hiện nữa…

-Ai đang tạo ra thông tin sai lệch? Tất cả đến từ đâu?

Bà Tardáguila: Thật khó để nói với bạn. Nó cũng là một cái gì đó chúng tôi muốn kiểm tra thực tế.

-Vậy có thông tin sai lệch về thông tin sai lệch?

Bà Tardáguila: Tôi đồng ý với bạn. Bạn đã biết vấn đề rồi đó. Và đó chỉ là về các nhà sản xuất, phải không? Khi chúng tôi cố gắng tìm ra ai đó đang tạo ra thông tin sai lệch, bạn sẽ thấy nhiều thông tin sai lệch hơn.

-Bà có nghĩ rằng các nền tảng truyền thông xã hội, đặc biệt là Facebook và Twitter, đang làm đủ để chống lại thông tin sai lệch ở đây?

Bà Tardáguila: Không. Họ luôn có thể làm tốt hơn. Đó là câu trả lời của tôi. Luôn luôn như vậy. Facebook đang làm nhiều hơn Twitter, đó là điều chắc chắn.

-Bằng cách nào?

Bà Tardáguila: Facebook có một dự án kiểm tra thực tế của bên thứ ba, đó là một dự án lớn. Facebook dường như rất quan tâm đến việc đẩy tất cả những kiểm tra thực tế đó [cho người dùng của mình]. Họ đã liên hệ với chúng tôi và đang cố gắng tìm những cách khác để giúp đỡ. Vì vậy, ít nhất là họ có vẻ quan tâm nhiều hơn.

-Facebook sở hữu WhatsApp. Chuyện gì đang xảy ra với WhatsApp?

Bà Tardáguila: Chúng tôi chưa nghe gì từ họ. Nó là một công cụ quan trọng ở một số nơi trên thế giới và chúng tôi biết có thông tin sai lệch liên quan đến COVID-19 đang lan truyền trên đó. Nhưng thật tuyệt nếu họ có thể kết nối với IFCN. (Cập nhật: WhatsApp đã liên lạc với IFCN trước cuộc phỏng vấn của CNN Business với bà Tardáguila. Cả IFCN và WhatsApp đã xác nhận việc hợp tác với CNN Business).

Chúng tôi đang nhận được một loạt các tin nhắn âm thanh được cho là đến từ các y tá, bác sỹ và bệnh viện, nhưng họ không bao giờ nói tên của họ hoặc mô tả về bệnh viện.

– WhatsApp được mã hóa, vì vậy những người kiểm tra thực tế thậm chí sẽ không thể nhìn thấy những gì đang được gửi trên nền tảng này. WhatsApp có thể làm gì để ngăn chặn sự lan truyền thông tin sai lệch?

Bà Tardáguila: Tôi sẽ đề nghị, nếu có thể về mặt kỹ thuật, WhatsApp có thể đưa ra một tin nhắn trước khi [mọi người chia sẻ nội dung về COVID-19] hỏi, “Bạn có chắc điều này là đúng không?” Để thêm một số ma sát vào việc chia sẻ.

– WhatsApp cực kỳ phổ biến ở Nam Mỹ và giữa người gốc Tây Ban Nha và người Latin ở Mỹ. Bà có biết thông tin sai lệch nào từ người dùng WhatsApp chia sẻ trên nền tảng này?

Bà Tardáguila: Chúng tôi đang thấy nhiều tin nhắn không đúng sự thật được cho là đến từ UNICEF. Chúng tôi đang nhận được một loạt các tin nhắn âm thanh được cho là đến từ các y tá, bác sỹ và bệnh viện, nhưng họ không bao giờ nói tên của họ hoặc mô tả về bệnh viện.

Chúng tôi cũng đang xem ảnh chụp màn hình từ các nền tảng truyền thông xã hội khác. Vì vậy, những sự giả dối trên Facebook, Twitter và Instagram đang nhảy lên WhatsApp.

-Lời khuyên nào dành cho những người mà cha mẹ hoặc anh chị em đang rơi vào thông tin sai lệch và chia sẻ nó? Làm thế nào để tiếp cận một thành viên gia đình như vậy?

Bà Tardáguila: Tôi nghĩ trước tiên bạn cần kiên nhẫn. Bạn cần họ biết rằng bạn không nghi ngờ họ, nhưng bạn đang nghi ngờ nội dung và chắc chắn rằng họ hiểu điều đó. Không phải là bạn đang đặt câu hỏi về trí thông minh của người đó hay khả năng sắp xếp thực tế của người đó từ những điều hư cấu. Đó là về việc làm cho nó trở thành một khoảnh khắc “hãy cùng tìm hiểu.”

Hôm qua điều đó đã xảy ra với tôi. Tôi nhận được một tin nhắn âm thanh từ một thành viên gia đình ở Tây Ban Nha về một y tá vừa rời bệnh viện nói rằng có rất nhiều người chết.

Thời điểm bạn có thông tin xấu, khả năng bạn đưa ra quyết định tồi tệ sẽ cao hơn. Vì vậy, điều rất quan trọng là phải có sự thật đúng và đó là những gì người kiểm tra thực tế cố gắng cung cấp

Và tôi nói, “Chị họ, tên của y tá là gì? Tên của bệnh viện là gì? Chị có thể cho em biết đoạn tin nhắn âm thanh này được ghi lại lúc nào không?’

Cô ấy nói, “Không, không, không, tôi không biết.”

Vì vậy, tôi nói, “Chị có thể đồng ý với em rằng chúng ta không thể tin mẩu tin nhắn âm thanh này bởi vì chúng ta không có câu trả lời cơ bản cho ai, ở đâu và như thế nào?”

Tôi nghĩ rằng đây là điều mà chúng ta nên cùng nhau làm hàng ngày.

-Những rủi ro của thông tin sai lệch ở đây là có thật. Vậy những gì bị đe dọa?

Bà Tardáguila: Những rủi ro là siêu thực. Thông tin là đơn vị cơ bản cho mọi quyết định mà bạn đưa ra trong cuộc sống của mình. Nếu bạn đang ăn kiêng, bạn sẽ ăn gì. Nếu bạn rời khỏi công việc của bạn, bạn sẽ đi theo con đường nào. Nếu bạn đang đưa con gái đến trường, nó sẽ là trường nào. Vì vậy, bạn cần thông tin tốt. Thời điểm bạn có thông tin xấu, khả năng bạn đưa ra quyết định tồi tệ sẽ cao hơn. Vì vậy, điều rất quan trọng là phải có sự thật đúng và đó là những gì người kiểm tra thực tế cố gắng cung cấp./.

Ở Italy, hàng triệu người đang bị phong tỏa, và 1.809 người đã thiệt mạng vì virus corona. Ở Hàn Quốc, nơi bị dịch bệnh tấn công gần như cùng thời điểm, chỉ có một vài nghìn người bị cách ly, và 75 người chết vì virus.

Trong bối cảnh virus đang lan rộng ra toàn cầu, câu chuyện về sự bùng phát ở hai quốc gia này minh họa cho một vấn đề sắp tới với những quốc gia đang vật lộn với sự bùng nổ những ca mắc bệnh.

Việc xét nghiệm cho mọi bệnh nhân tiềm năng là không thực tế, nhưng trừ khi các cơ quan chức năng có thể tìm ra cách xác định mức độ lây nhiễm đã lan rộng như thế nào, câu trả lời tốt nhất của họ là phong tỏa.

Italy khởi đầu bằng việc xét nghiệm rộng rãi, rồi thu hẹp trọng tâm lại để bây giờ không cần xử lý hàng trăm nghìn xét nghiệm nữa. Nhưng ở đây có một sự đánh đổi: Nhà chức trách không thể thấy được những gì sắp xảy đến và đang tìm cách kiềm chế việc di chuyển của toàn bộ 60 triệu người dân nhằm ngăn chặn dịch bệnh.

Ngay cả Giáo hoàng Francis, người đang bị cảm lạnh và đã thực hiện lễ ban phước lành vào Chủ Nhật qua internet từ bên trong Vatican cũng nói rằng ông cảm thấy “như bị cầm tù trong thư viện.”

Cách đó hàng ngàn dặm, ở Hàn Quốc, các nhà chức trách lại có phản ứng khác biệt với đợt bùng phát có cùng quy mô. Họ đang xét nghiệm cho hàng nghìn người và giám sát những người có tiềm năng mang virus như những thám tử, sử dụng điện thoại di động và công nghệ vệ tinh.

Cả hai quốc gia đều phát hiện ca bệnh COVID-19 đầu tiên vào hồi cuối tháng 1 vừa qua. Kể từ đó, Hàn Quốc đã báo cáo 75 ca tử vong trong  8.236 trường hợp được xác nhận. Ở chiều ngược lại, Italy đã có 1.809 người thiệt mạng và xác định được 24.747 ca mắc bệnh.

Các nhà dịch tễ học cho biết không thể so sánh các con số một cách trực tiếp. Nhưng một số nói rằng những kết quả khác biệt đáng kể này nêu lên một thực tế quan trọng: Xét nghiệm một cách tích cực và bền vững là công cụ mạnh mẽ để chống lại virus.

Xét nghiệm một cách tích cực và bền vững là công cụ mạnh mẽ để chống lại virus.

Jeremy Konyndyk, một cán bộ chính sách cao cấp tại Trung tâm Phát triển Toàn cầu ở Washington, cho biết việc xét nghiệm rộng rãi có thể cung cấp cho các quốc gia một bức tranh rõ ràng hơn về mức độ bùng phát dịch bệnh. Theo ông, khi hoạt động xét nghiệm ở một quốc gia bị hạn chế, chính quyền phải có những hành động táo bạo hơn để hạn chế sự di chuyển của người dân.

“Tôi cảm thấy không thoải mái với những hạn chế di chuyển kiểu phong tỏa,” ông nói. “Trung Quốc đã làm điều đó, nhưng Trung Quốc có khả năng làm điều đó. Người dân Trung Quốc sẽ tuân thủ theo yêu cầu đó.”

Các nền dân chủ ở Italy và Hàn Quốc là những trường hợp nghiên cứu hữu ích cho các quốc gia như Hoa Kỳ, nơi đang gặp phải những vấn đề trong việc thiết lập các hệ thống xét nghiệm và chậm trễ nhiều tuần trên đường cong lây nhiễm. Cho đến nay, ở Nhật Bản và Hoa Kỳ, quy mô đầy đủ của vấn đề vẫn chưa hiện rõ. Đức chưa đưa ra những hạn chế xét nghiệm đáng kể, nhưng hôm thứ Tư vừa qua, Thủ tướng Angela Merkel đã cảnh báo người dân rằng do có 60-70% dân số có khả năng đã nhiễm virus, lựa chọn duy nhất là ngăn chặn.

Tại Hàn Quốc, nơi có dân số ít hơn một chút so với Italy (khoảng 50 triệu người), đã có hơn 29.000 người thực hiện tự cách ly. Chính phủ tại đây đã áp đặt lệnh phong tỏa tại một số nơi và có ít nhất một khu chung cư chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi dịch bệnh. Nhưng đến nay, không có khu vực nào bị phong tỏa toàn bộ.

Seoul cho biết họ đang dựa theo những bài học từ đợt bùng phát hội chứng hô hấp vùng Trung Đông (MERS) năm 2015 và nỗ lực để cung cấp thông tin nhiều nhất có thể tới cho công chúng. Chính quyền đã bắt tay vào một chương trình xét nghiệm quy mô lớn, bao gồm cả những người bị bệnh rất nhẹ hoặc thậm chí không hề có triệu chứng, nhưng có khả năng lây nhiễm cho người khác.

Tại Hàn Quốc, nơi có dân số ít hơn một chút so với Italy (khoảng 50 triệu người), đã có hơn 29.000 người thực hiện tự cách ly. 

Hoạt động này bao gồm thực thi một điều luật cho phép chính phủ có quyền truy cập dữ liệu một cách rộng rãi: Băng ghi hình của camera giám sát, dữ liệu theo dõi GPS từ điện thoại di động và ôtô, các giao dịch bằng thẻ tín dụng, thông tin xuất nhập cảnh, và các thông tin cá nhân khác của những người được xác nhận mắc bệnh truyền nhiễm. Nhà chức trách có thể công khai một số thông tin, để bất kỳ ai có thể đã tiếp xúc với người bệnh biết và đưa mình hoặc bạn bè hay người thân đi xét nghiệm.

Ngoài việc giúp tìm ra những người cần xét nghiệm, hệ thống dữ liệu của Hàn Quốc còn giúp các bệnh viện quản lý các luồng ca bệnh. Những người có xét nghiệm dương tính được yêu cầu tự cách ly và được giám sát từ xa thông qua một ứng dụng trên điện thoại thông minh, hoặc được kiểm tra thường xuyên qua các cuộc gọi điện thoại, tới khi bệnh viện có giường trống cho họ nhập viện. Khi có giường, xe cấp cứu sẽ đến đón và đưa bệnh nhân tới một bệnh viện có phòng cách ly kín khí. Tất cả những điều này, bao gồm cả việc nhập viện, đều được miễn phí.

Phản ứng của Hàn Quốc không hoàn hảo. Trong khi hơn 210.000 người đã có kết quả âm tính, vẫn còn khoảng hơn 18.000 người khác đang chờ kết quả xét nghiệm – một khoảng cách thông tin đồng nghĩa với việc có thể vẫn còn nhiều ca bệnh ngoài kia. Tỷ lệ các ca dương tính mới được xác nhận đã giảm xuống sau khi đạt đỉnh vào giữa tháng 2, nhưng bài kiểm tra lớn nhất với hệ thống này có lẽ vẫn còn ở phía trước, vì các nhà chức trách vẫn đang phải nỗ lực theo dõi và kiểm soát các ổ dịch mới. Hàn Quốc không có đủ lượng khẩu trang bảo vệ – họ đã bắt đầu hạn chế phân phối chúng – và họ cũng đang cố gắng thuê thêm nhiều nhân viên đã được đào tạo để thực hiện các xét nghiệm và lập bản đồ vị trí các ca bệnh.

Và cách tiếp cận này đòi hỏi phải đánh đổi một số quyền riêng tư. Hệ thống của Hàn Quốc là một biện pháp bắt buộc mang tính xâm phạm, phụ thuộc vào việc mọi người chấp nhận từ bỏ những gì mà nhiều người ở châu Âu và Hoa Kỳ coi là quyền riêng tư cơ bản. Không giống như Trung Quốc và quốc đảo Singapore, những nơi đã áp dụng phương pháp tương tự, Hàn Quốc là một nền dân chủ lớn, và người dân ở đây rất nhanh chóng phản đối các chính sách mà họ không tán thành.

“Tiết lộ các thông tin về bệnh nhân luôn đi kèm với những vấn đề về xâm phạm sự riêng tư,” Choi Jaewook, một giáo sư y tế dự phòng tại Đại học Hàn Quốc và là quan chức cấp cao của Hiệp hội Y khoa Hàn Quốc cho biết. Những thông tin được công khai “được giới hạn nghiêm ngặt” ở hành trình di chuyển của bệnh nhân và “không được tiết lộ về tuổi tác, giới tính hay nơi làm việc của họ.”

“Tiết lộ các thông tin về bệnh nhân luôn đi kèm với những vấn đề về xâm phạm sự riêng tư,” Choi Jaewook, một giáo sư y tế dự phòng tại Đại học Hàn Quốc và là quan chức cấp cao của Hiệp hội Y khoa Hàn Quốc cho biết.

Kim Gang-lip, Thứ trưởng Bộ Y tế và Phúc lợi Hàn Quốc cho biết, các phản ứng truyền thống như phong tỏa các khu vực bị ảnh hưởng và cô lập người mắc bệnh chỉ có hiệu quả khiêm tốn, và có thể dẫn đến nhiều vấn đề tại các xã hội cởi mở. Theo kinh nghiệm của Hàn Quốc, ra lệnh phong tỏa cũng có nghĩa là mọi người sẽ ít tham gia việc truy tìm những người từng có tiếp xúc với bệnh nhân. Theo ông, “Cách tiếp cận như vậy là không cởi mở, ép buộc và không linh hoạt.”

ITALY “ĐÃ ĐẾN GIỚI HẠN”

Italy và Hàn Quốc cách nhau hơn 5.000 dặm, nhưng giữa hai quốc gia có một số điểm tương đồng khi nói đến virus corona. Các đợt bùng phát chính ở cả hai nước ban đầu đều chỉ giới hạn ở các thành phố và thị trấn nhỏ, thay vì ở một đô thị lớn – nghĩa là dịch bệnh đã nhanh chóng đe dọa hệ thống chăm sóc sức khỏe tại địa phương. Và các bác sỹ ở cả hai nước ban đầu đều quyết định bỏ qua các hướng dẫn xét nghiệm.

Dịch bệnh ở Italy đã bùng phát hồi tháng trước. Theo Massimo Lombardo, lãnh đạo cơ quan dịch vụ bệnh viện địa phương ở Lodi, một người đàn ông ở địa phương với các triệu chứng cúm đã khai báo với nhân viên y tế rằng ông ta chưa từng đến Trung Quốc, và tự mình xuất viện sau đó.

Bệnh nhân 38 tuổi tên là Mattia này chỉ được chẩn đoán sau khi phải quay lại bệnh viện. Các hướng dẫn xét nghiệm tại thời điểm đó nói rằng không cần thiết phải làm xét nghiệm cho những người không có liên hệ gì với Trung Quốc hay những khu vực bị ảnh hưởng khác. Nhưng một bác sỹ gây mê đã bỏ qua các hướng dẫn này và quyết định làm xét nghiệm COVID-19. Bây giờ, một số chuyên gia ở Italy tin rằng Mattia có thể đã bị lây bệnh khi ở Đức, thay vì Trung Quốc.

Quyết định có xét nghiệm hay không bị ảnh hưởng một phần bởi những gì có thể làm với những người có kết quả dương tính, tại thời điểm hệ thống chăm sóc y tế đang chịu nhiều áp lực. Ở Italy lúc đầu, chính quyền các địa phương đã thực hiện xét nghiệm rộng rãi và gộp tất cả các ca có kết quả dương tính vào tổng số được công bố, ngay cả khi họ không có triệu chứng.

Quyết định có xét nghiệm hay không bị ảnh hưởng một phần bởi những gì có thể làm với những người có kết quả dương tính, tại thời điểm hệ thống chăm sóc y tế đang chịu nhiều áp lực.

Vài ngày sau khi bệnh nhân Mattia được phát hiên mắc COVID-19, Italy đã thay đổi chiến thuật, chỉ xét nghiệm và thông báo các trường hợp có triệu chứng. Chính quyền cho biết đây là cách sử dụng các nguồn lực đạt hiệu quả cao nhất: Nguy cơ lây nhiễm từ những bệnh nhân không có triệu chứng có vẻ thấp hơn, và việc giới hạn xét nghiệm giúp đưa ra những kết quả đáng tin cậy hơn trong thời gian ngắn hơn. Tuy nhiên cách tiếp cận này cũng ẩn chứa rủi ro: Những người không có triệu chứng vẫn có thể bị nhiễm và làm lây lan virus.

Mặt khác, xét nghiệm càng nhiều thì số lượng người bệnh được phát hiện cũng càng nhiều, vì thế việc xét nghiệm với số lượng lớn có thể khiến các hệ thống bệnh viện bị quá tải, theo Massimo Antonelli, giám đốc khoa chăm sóc tích cực thuộc Bệnh viện Đại học Gemelli. Việc xét nghiệm bao gồm các quy trình y tế và theo dõi phức tạp. “Vấn đề ở đây là tích cực tìm kiếm các ca bệnh,” ông nói. “Điều đó có nghĩa đơn giản là con số rất lớn.”

Theo các nghiên cứu quốc tế, Italy có một hệ thống y tế nhìn chung là hiệu quả. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, hoạt động chăm sóc y tế toàn dân tại Italy chiếm 8,9% GDP, ít hơn so với mức trung bình của Liên minh châu Âu, nhưng có thể so sánh với Hàn Quốc (7.3%).

Hiện tại, hệ thống đó đang bị mất cân bằng. Các nhân viên được đưa tới các khoa cấp cứu và tai nạn, các kỳ nghỉ bị hủy bỏ, và các bác sỹ cho biết họ đang phải trì hoãn những ca phẫu thuật không cấp thiết để có thêm giường bệnh cho chăm sóc tích cực.

Pier Luigi Viale, trưởng đơn vị bệnh truyền nhiễm ở bệnh viện Sant’ Orsola-Malpighi tại Bologna, đang phải làm việc suốt ngày đêm và kiêm nhiệm tới ba công việc. Bệnh viện của ông đang xử lý nhiều trường hợp nhiễm virus corona. Các bác sỹ của ông thì đang di chuyển như con thoi tới các bệnh viện và phòng khám khác trong khu vực để cung cấp kiến thức chuyên môn và hỗ trợ điều trị. Ngoài ra, họ còn phải chữa trị cho những bệnh nhân mắc các bệnh truyền nhiễm khác đang phải vật lộn để sống sót.

Ông cho biết thị trấn nhỏ của mình đã phải đóng cửa bệnh viện và chỉ còn một bác sỹ chăm lo cho hơn 100 bệnh nhân nhiễm virus corona. Ba trong bốn bác sỹ của thị trấn đều đã nhiễm bệnh hoặc phải tự cách ly.

“Nếu chuyện này kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng nữa, chúng tôi sẽ cần thêm tiếp viện,” ông nói với Reuters.

Tuần trước, thị trưởng của Castiglione d’Adda, một thị trấn có dân số 5.000 người ở “vùng đỏ” của Lombardy, khu vực đầu tiên bị phong tỏa, đã đưa ra lời kêu gọi giúp đỡ khẩn cấp trên trực tuyến. Ông cho biết thị trấn nhỏ của mình đã phải đóng cửa bệnh viện và chỉ còn một bác sỹ chăm lo cho hơn 100 bệnh nhân nhiễm virus corona. Ba trong bốn bác sỹ của thị trấn đều đã nhiễm bệnh hoặc phải tự cách ly.

“Các bác sỹ và y tá đã đến giới hạn rồi,” một y tá làm việc tại bệnh viện nơi Mattia điều trị cho biết. “Nếu bạn phải quản lý những người đang phải thở máy, bạn phải theo dõi họ liên tục và không thể để mắt tới những ca bệnh mới vào được.”

Các nghiên cứu cho thấy mỗi ca dương tính với virus corona có thể lây cho 2 người khác, vì thế chính quyền các địa phương ở Lombardy đã cảnh báo rằng các bệnh viện tại đây sẽ phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nếu virus tiếp tục lây lan – không phải chỉ liên quan đến những bệnh nhân COVID-19 mà còn cả những bệnh nhân khác đang bị trì hoãn hoặc gián đoạn việc điều trị. Khi cuộc khủng hoảng lan tới khu vực miền Nam ít thịnh vượng hơn, các vấn đề này sẽ càng trở nên nghiêm trọng.

Các cơ sở chăm sóc tích cực phải đối mặt với áp lực lớn nhất. Những cơ sở này cần có nhân viên chuyên môn và các thiết bị đắt tiền, nhưng lại không được thiết kế cho những đại dịch. Tổng cộng, Italy có khoảng 5.000 giường bệnh chăm sóc tích cực. Trong những tháng mùa đông, một phần các giường bệnh này đã được dành cho những bệnh nhân có vấn đề về hô hấp. Lombardy và Veneto chỉ có hơn 1.800 giường bệnh chăm sóc tích cực ở các hệ thống y tế công và tư, và chỉ một phần trong số này có thể được dùng cho các bệnh nhân COVID-19.

Chính phủ đã yêu cầu chính quyền các khu vực tăng số lượng địa điểm chăm sóc tích cực lên 50% và tăng gấp đôi số giường bệnh để điều trị cho các bệnh hô hấp và lây nhiễm, đồng thời tái tổ chức lại đội ngũ nhân viên để bảo đảm có đủ người. Khoảng 5.000 máy trợ thở đã được mua cho các trạm chăm sóc tích cực, và những chiếc máy đầu tiên sẽ đến nơi vào thứ Sáu, bộ trưởng Kinh tế Laura Castelli cho biết.

Hệ thống sẽ nổ tung nếu chúng tôi tiếp tục xét nghiệm cho tất cả mọi người và phải làm tất cả những việc này.”

Khu vực này cũng đã đề nghị các cơ sở đào tạo y tá cho phép sinh viên tốt nghiệp sớm để bổ sung thêm số lượng y tá vào hệ thống. Các nhóm chuyên gia chăm sóc tích cực và bác sỹ gây mê được thành lập, bao gồm cả nhân viên từ bên ngoài các khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất.

Gánh nặng tăng thêm khi các bệnh viện ở Italy phụ thuộc vào nhân sự y tế để theo dõi các tiếp xúc giữa bệnh nhân có kết quả xét nghiệm dương tính từng có với những người khác. Một bác sỹ giấu tên ở Bologna cho biết ông đã dành 12 tiếng mỗi ngày để truy tìm những người đã có tiếp xúc với duy nhất một bệnh nhân dương tính, nhằm bảo đảm tìm ra những người tiếp theo cần được xét nghiệm.

“Bạn có thể làm như vậy nếu số lượng ca mắc bệnh chỉ tầm 2-3 ca,” vị bác sỹ nói. “Nhưng nếu số lượng tăng lên, áp lực sẽ rất lớn. Hệ thống sẽ nổ tung nếu chúng tôi tiếp tục xét nghiệm cho tất cả mọi người và phải làm tất cả những việc này.”

“QUYỀN LỰC TỐI ĐA”

Cũng giống ở Italy, ca đầu tiên mắc COVID-19 ở Hàn Quốc đã được phát hiện khi một nhân viên y tế nghe theo trực giác của mình thay vì các hướng dẫn chính thức để ra quyết định xét nghiệm.

Ca bệnh đầu tiên tại Hàn Quốc là một phụ nữ 35 tuổi người Trung Quốc, có kết quả xét nghiệm dương tính hôm 20/1. Nhưng đợt bùng phát lớn nhất được phát hiện sau khi bệnh nhân thứ 31, một phụ nữ 61 tuổi ở thành phố Daegu miền nam Hàn Quốc được chẩn đoán mắc bệnh hôm 18/2.

Giống như bệnh nhân tên Mattia ở Italy, người phụ nữ này không có liên hệ gì với Vũ Hán, địa phương đầu tiên phát hiện ca bệnh ở Trung Quốc. Và cũng như ở Italy, quyết định có đề nghị xét nghiệm hay không được dựa theo các hướng dẫn tại thời điểm đó, tức là chỉ xét nghiệm cho những người đã tới Trung Quốc hoặc từng tiếp xúc với một ca bệnh được xác nhận, theo ông Choi Jaewook thuộc Hiệp hội Y khoa Hàn Quốc.

Thứ trưởng Bộ Y tế và Phúc lợi Kim Gang-lip cho biết “Bệnh nhân số 31” là một tín đồ của một giáo phái bí mật có liên quan tới 61% các ca bệnh được phát hiện sau đó. Bệnh dịch nhanh chóng lây lan ra khỏi phạm vi các tín đồ sau khi đám tang một người thân của giáo chủ giáo phái này được tổ chức tại một bệnh viện gần đó, và có một vài ổ dịch nhỏ hơn khác xuất hiện trên cả nước.

Ngay khi ổ dịch ở giáo phái được phát hiện, Hàn Quốc đã mở khoảng 50 cơ sở xét nghiệm nhanh trên toàn quốc.

Ở các bãi đỗ xe trống, nhân viên y tế mặc đồ bảo hộ nghiêng mình vào những chiếc xe hơi để kiểm tra những người trên xe có bị sốt hay khó thở hay không, và nếu cần thiết, họ sẽ thu thập mẫu xét nghiệm. Quá trình này thường mất khoảng 10 phút, và mọi người thường nhận được kết quả qua tin nhắn, đồng thời được nhắc nhở phải rửa tay thường xuyên và đeo khẩu trang.

Tổng cộng có 117 cơ sở tại Hàn Quốc có các thiết bị để xét nghiệm, theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Hàn Quốc (KCDC). Các con số dao động hàng ngày, nhưng một ngày có thể thực hiện trung bình 12.000 xét nghiệm, và tối đa là 20.000. Chính phủ trả tiền xét nghiệm cho những người có triệu chứng, nếu họ được bác sỹ giới thiệu.

Ngoài ra, những người muốn được xét nghiệm cần trả phí là 170.000 won (140 USD), theo một cán bộ của công ty Seegene Inc, nơi cung cấp 80% các bộ xét nghiệm trong nước và có thể xét nghiệm 96 mẫu một lúc.

Ngoài Kim Jeong-hwan, còn có 130 cán bộ phụ trách cách ly khác phụ trách theo dõi các bệnh nhân tiềm năng từng phút một. Vị bác sĩ y tế công cộng 28 tuổi dành cả ngày để kiểm tra từ xa những người có kết quả dương tính với COVID-19.

Kim, người đang thực hiện nghĩa vụ quân sự, là một thành viên của một đội quân nhỏ gồm các sĩ quan cách ly phụ trách theo dõi sự di chuyển của bất kỳ đối tượng mang mầm bệnh tiềm năng nào thông qua điện thoại, ứng dụng di động hay tín hiệu gửi từ điện thoại di động hoặc các hộp đen của ô tô. Mục tiêu của họ là tìm ra tất cả những người từng có tiếp xúc để họ cũng có thể được xét nghiệm.

“Tôi chưa từng gặp ai nói dối trắng trợn cả,” Kim cho hay. “Nhưng nhiều người thường là không nhớ chính xác họ đã làm gì.”

Hiểu rõ quyết tâm của mình, các sỹ quan cách ly chia sẻ với Reuters rằng họ đã xác định được 5 trường hợp sau khi một công nhân ở một thị trấn nhỏ nhiễm virus và đi làm tại một quán karaoke tự động, tức là một quán bar có một chiếc máy cho mọi người bỏ tiền vào để hát vài bài hát. Lúc đầu, người phụ nữ đã có triệu chứng này không khai báo nơi làm việc, các quan chức địa phương chia sẻ với Reuters. Nhưng họ đã đoán ra được nơi cô làm việc sau khi đặt câu hỏi với những người quen và thu thập dữ liệu GPS trên điện thoại di động của cô.

“Bây giờ, các sỹ quan cách ly nắm quyền lực và thẩm quyền tối đa,” Kim Jun-geun, một cán bộ tại quận Changnyeong có nhiệm vụ thu thập thông tin cho biết.

Chính phủ Hàn Quốc cũng sử dụng các dữ liệu vị trí để tùy chỉnh các tin nhắn hàng loạt gửi tới điện thoại di động, thông báo cho mọi người dân thời điểm và địa điểm xuất hiện một ca bệnh được xác nhận.

Lee Hee-young, một chuyên gia y tế dự phòng hiện đang điều hành một nhóm phản ứng với virus corona ở tỉnh Gyeonggi cho biết Hàn Quốc đã có được kinh nghiệm từ sau dịch MERS để tăng cường cơ sở hạ tầng nhằm ứng phó với các bệnh truyền nhiễm. Tuy nhiên, bà cho biết chỉ 30% những thay đổi mà đất nước này cần đã xảy ra. Ví dụ, duy trì một lực lượng lao động được đào tạo và cơ sở hạ tầng hiện đại tại các bệnh viện nhỏ không phải là chuyện dễ.

“Tới khi chúng tôi có thể giải quyết được vấn đề, những đợt bùng phát như thế này vẫn sẽ tiếp tục nổ ra ở bất cứ đâu,” Lee nói.

Newsweek, một trong những tạp chí hàng tuần uy tín lớn nhất thế giới của Mỹ, vừa đăng tải những chia sẻ của một người dân Italy đang phải sống dưới lệnh phong tỏa vì dịch COVID-19.

‘Đã một tháng từ lần cuối cùng tôi gặp mẹ, và ba tuần từ lần gặp gỡ bạn bè gần nhất. Thực tế là, tôi đã không ra khỏi nhà trong suốt ba tuần vừa qua…

Tất nhiên, tôi không phải là người duy nhất!’ – đó là một trong những lời tâm sự như những tiếng thở dài của một cô gái Italy trong thời điểm mà đất nước hình chiếc ủng đang đảo chao về dịch COVID-19.

Đó là một cuộc chiến tranh…

Italy, đất nước nổi tiếng sôi nổi và hoạt bát của tôi, đang im ắng đến lạ thường. Các điểm du lịch mang tính biểu tượng nhất đất nước trở nên đìu hiu; các trường học, nhà hàng, quán rượu và rạp chiếu phim đều đóng cửa; các sự kiện thể thao bị hoãn lại, và chúng tôi bị cấm tập trung tại các không gian công cộng.

Mỗi tối, các cán bộ của Cơ quan Bảo vệ Dân sự lại cập nhật số người tử vong trong các cuộc họp báo được truyền hình trực tiếp. Thủ tướng của chúng tôi, ông Giuseppe Conte, thường xuyên nhắc đến quốc gia trong các bài phát biểu trực tiếp trên phương tiện truyền thông xã hội.

Các đơn vị cảnh sát đang tuần tra trên đường phố để bảo đảm chúng tôi chỉ rời khỏi nhà để đi làm hay vì các lý do sức khỏe. Chúng tôi có thể ra ngoài đi dạo, mua sắm thực phẩm và thuốc men, nhưng chúng tôi phải điền và mang theo giấy chứng nhận có nêu rõ lý do. Nếu bị phát hiện ra ngoài mà không có lý do chính đáng hay không có giấy chứng nhận, chúng tôi sẽ bị phạt tiền và phải đối mặt với án tù ba tháng.

Chúng tôi đang có chiến tranh, nhưng không phải với một quốc gia nào khác, mà với một chủng virus đã cướp đi sinh mạng của hơn 1.000 người…

Tất cả hàng quán đều đóng cửa, trừ các cửa hàng thực phẩm và các hiệu thuốc. Những người mua hoảng loạn tiếp tục tích trữ thực phẩm, nước sạch, nước rửa tay và giấy vệ sinh, bất chấp những lời kêu gọi không nên làm vậy của chính quyền. Khẩu trang giờ trở thành mặt hàng không thể tìm nổi.

Trước tình hình đó, các nhà báo, các ngôi sao, những người có tầm ảnh hưởng và các chính trị gia đều dùng mạng xã hội để kêu gọi mọi người ở yên trong nhà.

Đó là bức tranh về lệnh phong tỏa toàn quốc: chúng tôi đang có chiến tranh, nhưng không phải với một quốc gia nào khác, mà với một chủng virus đã cướp đi sinh mạng của hơn 1.000 người và lây nhiễm cho 12.000 người trong vòng ba tuần.

Và số người chết vì cuộc khủng hoảng lan rộng thực tế còn lớn hơn: 7 người đã thiệt mạng khi các cơ quan chức năng đột ngột cấm mọi chuyến thăm gia đình, và các nhà tù thì nổ ra bạo loạn.

Nhiều người khác nữa đang chết dần trong các trường hợp khẩn cấp y tế đáng lẽ có thể nhận được nhiều sự quan tâm hơn nếu phần lớn các nguồn lực y tế của đất nước không bị đem ra để ngăn chặn đại dịch.

Cảm giác khi bị mắc kẹt và cô lập

Khi ca mắc COVID-19 đầu tiên được phát hiện ở Codogno, một thị trấn nhỏ ở miền Bắc Italy, cũng là nơi tôi đang sống vào hôm 21/02, tôi đã về nhà nghỉ cuối tuần với niềm tin rằng nhịp sống bình thường sẽ được khôi phục trong vài ngày tới. Tôi đã nhầm: Codogno sau đó liền bị phong tỏa.

Mặc dù tôi không nghĩ mình đã nhiễm virus, tôi vẫn tự cách ly trong hai tuần để đề phòng. Bạn bè liên tục nhắc tôi những gì cần làm và thường xuyên kiểm tra xem tôi đã gọi cho bác sỹ để thông báo rằng mình đang ở đâu chưa. Tôi cảm thấy mình bị kiểm soát, lo lắng và tội lỗi: nhỡ đâu tôi đã nhiễm virus và lây nó cho mọi người, bao gồm cả những người trong gia đình?

Sự cô lập tự áp đặt này ban đầu cũng không quá tệ: Tôi có thêm thời gian để ngủ và tập thể dục, tôi có thể mặc đồ ngủ trong các cuộc gọi họp hành vì công việc, tôi có thể nhấm nháp đồ ăn bất cứ khi nào tôi muốn, tôi cũng không còn thấy mệt mỏi vì phải đi lại, và da và tóc tôi trông cũng đẹp ra hơn vì ít phải tiếp xúc với sự ô nhiễm.

Người dân Codogno đều bị xa lánh và gắn cho cái mác những kẻ có khả năng làm lây lan virus – điều đó khiến tôi thấy xấu hổ.

Chẳng mấy chốc, những cảm xúc này biến mất, nhường chỗ cho sự lo lắng, hội chứng sợ không gian kín và trầm cảm. Tôi không thể chịu được ý nghĩ không thể ra khỏi nhà.

Tôi muốn sự tự do của mình quay trở lại. Bác sỹ nói tôi có thể ra ngoài đi dạo, nhưng tôi thà không làm vậy. Người dân Codogno đều bị xa lánh và gắn cho cái mác những kẻ có khả năng làm lây lan virus – điều đó khiến tôi thấy xấu hổ.

Khi hai tuần cách ly kết thúc, tôi ra ngoài đi dạo với bạn trai. Chúng tôi không hôn, cũng không ôm nhau, nhưng đã ở bên nhau vài tiếng đồng hồ với niềm tin rằng khoảng thời gian tồi tệ nhất đã qua.

Chẳng ngờ điều đó không phải là sự thật.

Cũng vào cuối tuần đó, toàn bộ vùng Lombardy đã bị phong tỏa, và chỉ vài ngày sau, lệnh phong tỏa đã được áp dụng trên phạm vi cả nước.

Việc đi lại trên toàn quốc lúc này trở nên gần như bất khả thi. Tôi đã không được gặp mẹ suốt hơn một tháng qua: sau khi đi xuống miền Nam để chăm sóc người bà đang bệnh của tôi, mẹ đã không thể đón được chuyến bay nào để về đoàn tụ với gia đình. Mẹ bị mắc kẹt, và cũng không được phép đến thăm bà của tôi ở bệnh viện.

Khi sự tự mãn chuyển thành hoảng loạn

Những giả thuyết khác nhau đang được đặt ra để lý giải vì sao virus lại lây lan ở Italy nhanh đến như vậy. Nhà chức trách ban đầu đã đánh giá thấp mức độ nghiêm trọng của tình hình và kêu gọi mọi người đừng hoảng sợ.

Giám đốc bệnh viện Sacco ở Milan – nơi hiện đang phải gồng mình chống lại đợt bùng phát dịch bệnh ở miền Bắc Italy – đã công khai nói rằng mọi người đang phản ứng thái quá và COVID-19 chỉ nghiêm trọng hơn cúm mùa một chút.

Các nhà lãnh đạo thì đưa ra những thông điệp đầy mâu thuẫn, người dân thờ ơ trước những hướng dẫn và tiếp tục ra ngoài tới khi chế tài xử phạt được áp dụng.

Những thanh niên bất cần liên tục đăng lên mạng xã hội những bức ảnh và video ghi lại cảnh họ tiệc tùng, vì họ nghe nói – hoặc tự thuyết phục bản thân bằng cách đọc các số liệu thống kê một cách có chọn lọc – rằng virus chỉ giết chết người già và những người có hệ miễn dịch yếu.

Virus không giết người không có nghĩa là nó không thể khiến họ phải vào viện. Số lượng người – cả già lẫn trẻ – cần chăm sóc đặc biệt đang tăng lên, không phải từng ngày mà là từng giờ.

Khi sự tự mãn chuyển thành hoảng loạn, các cơ quan dịch vụ ngập trong các cuộc gọi từ các công dân lo âu bị ho nhẹ hoặc có thân nhiệt cao…

Hệ thống chăm sóc sức khỏe tại Lombardy đang sụp đổ, các bác sỹ và y tá bị kiệt sức, thiết bị y tế cạn kiệt buộc các nhân viên y tế chỉ có thể lựa chọn chữa trị cho những người có cơ hội sống cao.

Và, trong một diễn biến đặc biệt tàn khốc, khi một dự thảo nghị định tuyên bố phong tỏa Lombardy bị rò rỉ với báo giới, hàng ngàn người đã đổ xô lên các chuyến tàu nhằm nhanh chóng đoàn tụ với gia đình ở miền Nam. Các ca nhiễm virus tăng mạnh, và sự căng thẳng giữa các khu vực khác nhau cũng vậy.

Khi sự tự mãn chuyển thành hoảng loạn, các cơ quan dịch vụ ngập trong các cuộc gọi từ các công dân lo âu bị ho nhẹ hoặc có thân nhiệt cao, trong khi hầu hết những người thực sự cần được giúp đỡ khẩn cấp lại không thể yêu cầu sự trợ giúp đó.

Italy hiện là quốc gia duy nhất bị phong tỏa hoàn toàn.

Cuộc sống là tươi đẹp, Italy đang phản công

Và chúng tôi đang phản công. Hơn 1.000 người đã chiến thắng virus, và tình hình các thị trấn ban đầu áp dụng lệnh phong tỏa đang có dấu hiệu tiến triển, cho thấy rằng những biện pháp nghiêm ngặt đang có hiệu quả.

Giới hạn sự tự do di chuyển là một điều đáng sợ, nhưng đó là ngọn hải đăng hy vọng duy nhất mà chúng tôi đang cùng chia sẻ.

Tôi dự kiến vẫn sẽ bị cô lập trong ít nhất ba tuần nữa. Xây dựng một thói quen đang giúp tôi đối mặt với sự cô lập này. Tôi tập thể dục 40 phút vào buổi sáng, ăn sáng, xem tin tức, làm việc từ xa.

Vào buổi tối, tôi nấu ăn, đọc một quyển sách và xem Netflix say sưa, hoặc xem một bộ phim cùng bố và em gái.

Tôi dự kiến vẫn sẽ bị cô lập trong ít nhất ba tuần nữa. Xây dựng một thói quen đang giúp tôi đối mặt với sự cô lập này.

Những thói quen cũ của chúng tôi đang thay đổi và chúng tôi đang thích nghi với một cuộc sống mới, ở đó chúng tôi dành hầu hết thời gian cho nhau và ở nhà.

Chúng tôi cố gắng không lo nghĩ và tìm cách đánh lạc hướng bản thân, chúng tôi cười và chế ra những công thức nấu ăn mới, nhưng suy nghĩ về virus vẫn luôn ở trong tâm trí chúng tôi, và chúng tôi cảm thấy như bị hành hạ khi không được gặp mẹ, dù chúng tôi cố gắng không nói về điều đó.

Trong khi đó, người Mỹ và người Anh cũng đang bắt chước Italy. Không phải Italy hôm nay, với lệnh phong tỏa và sự đoàn kết trên toàn quốc, mà là Italy bất cẩn chỉ vài tuần trước đây, vui vẻ nhún vai trước những can thiệp của chính phủ và cho phép kẻ thù vô hình chiếm lợi thế.

Trừ khi họ chấp nhận thực tế mới này, không ai có thể nghe thấy Nhà Trắng hay phố Downing nhắc lại điều mà thủ tướng Conte của chúng tôi nói với người dân Italy hồi tuần trước: “Không còn thời gian nữa rồi.”

“La Bella Vita”- Cuộc sống tươi đẹp, người dân Italy luôn lạc quan trước mọi khó khăn và lần này cũng vậy.

“Chị nhớ đi đường vòng, tránh xa cửa nhà bà B ra nhé! Nếu chị nhìn thấy bà ấy ngoài ngõ thì nhớ đừng chào hỏi, nói chuyện gì cả, phải lập tức đi ngay, tránh càng xa càng tốt! Tuần trước, gia đình bà ấy có cô cháu gái đến chơi. Em nghe nói, bây giờ, cô ấy trong diện tự cách ly ở nhà.”

Sau khi “dặn dò” kỹ lưỡng chị gái, P.A (24 tuổi, Long Biên, Hà Nội) vội phóng xe đi làm. Khác với thường ngày, chỉ cần đi thẳng con ngõ nhỏ kéo dài chừng 100m là tới đường lớn, hôm nay, P.A quyết định quay xe theo chiều ngược lại để vòng qua những ngõ, ngách khác với mục đích không đi qua cửa nhà bà B.

Cô gái trẻ vội vã quay đi mà không hề hay biết bà B đang cặm cụi quét dọn lá khô trải đầy trên con ngõ nhỏ sau cơn mưa rào bất chợt của Hà Nội. Nghe thấy vậy, bà B cúi gằm mặt, tay đưa chổi thật nhanh. Xong việc, người phụ nữ luống tuổi ấy vội vã trở về nhà, dáng vẻ tất tưởi như đang trốn chạy những ánh nhìn soi mói dồn đuổi phía sau…

Từ câu chuyện kể trên, tiến sỹ Nguyễn Nam (nguyên giảng viên Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng việc nêu cao ý thức phòng, chống dịch bệnh là điều tốt. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với thái độ kỳ thị hay những lời nói “khiếm nhã” đối với những bệnh nhân, gia đình có người nhiễm hoặc nghi nhiễm virus SARS-CoV-2.

Thái độ, cách hành xử trong tình hình dịch COVID-19 diễn biến phức tạp như hiện nay không chỉ thể hiện văn hóa ứng xử, trình độ nhận thức của người trong cuộc mà còn ảnh hưởng lớn đến tâm lý cộng đồng.

“Nỗi đau” thời 4.0

Hiện nay, cùng với sự lây lan của virus SARS-CoV-2 trong cộng đồng, “virus tin giả” (fake news) lây lan nhanh chóng trên không giang mạng.

Tối 6/3 vừa qua, khi có thông tin chính thức về một bệnh nhân dương tính với chủng mới của virus Corona (SARS-CoV-2) ở Hà Nội, trong khi các cơ quan chức năng đang “gồng mình” khoanh vùng, triển khai phương án đối phó thì một cơn hoảng loạn tập thể lập tức xảy ra trên mạng xã hội.

Cùng với sự lây lan của virus SARS-CoV-2 trong cộng đồng, “virus tin giả” (fake news) lây lan nhanh chóng trên không giang mạng.

“Có vẻ như cả Hà Nội trắng đêm! Thoạt đầu, khi mới biết thông tin đó, tôi cũng rất hoang mang. Lướt facebook trong đêm ấy, tôi thấy ngập tràn những ‘dự báo,’ đồn đoán của cộng đồng mạng kiểu như ‘Hà Nội sẽ vỡ trận trước dịch COVID-19,’ ‘Sắp toang rồi anh em ơi…’ Điều này càng khiến tôi lo lắng, hoảng loạn, không thể chợp mắt,” chị Phương Thảo (Bắc Từ Liêm, Hà Nội) bày tỏ.

Không chỉ dừng lại ở việc liên tục phát tán những tin tức thất thiệt liên quan đến bệnh nhân số 17 nhiễm SARS-CoV-2 (như sau khi về nước, N vẫn đi bar, tham dự chương trình khai trương rầm rộ của một nhãn hiệu thời trang…), cộng đồng mạng còn liên tục “lùng sục,” lan truyền thông tin về người thân, gia đình của cô. Thậm chí, có thành viên mạng còn lập một danh sách hơn 20 địa điểm cần tránh xa vì cho rằng đây là nơi ở của những người được cho là có tiếp xúc với ca nhiễm, trong đó có cả những nhân viên y tế.

Sự sợ hãi, hoảng loạn lập tức chuyển thành hành động. Ngay trong đêm 6/3 và sáng sớm hôm sau, người dân đổ xô đi mua thực phẩm, đồ dùng sinh hoạt để tích trữ.

“Tôi bị ám ảnh bởi ánh mắt sắc lạnh và giọng nói vô cảm của một người đàn ông trong siêu thị sáng 7/3. Hôm ấy, tranh thủ ngày nghỉ, tôi đi mua đồ. Bước vào một siêu thị gần nhà, tôi ngạc nhiên khi thấy các gian hàng trống hoác. Khi nhìn thấy một người đàn ông đẩy chiếc xe đựng hàng đi qua, trong đó có chừng năm thùng mì tôm, tôi hỏi: ‘Chú có thể để lại cho cháu khoảng 10 gói được không?’ Lập tức, người đàn ông ấy quắc mắt nhìn tôi rồi gằn giọng: ‘Không được’,” Phương Thảo kể.

Rồi, trên mạng xã hội lan truyền hình ảnh một nữ bệnh nhân đang nằm điều trị trên giường bệnh với nhiều thiết bị y tế theo dõi, hỗ trợ xung quanh. Nhiều tài khoản facebook cho rằng đó chính là N (bệnh nhân thứ 17 tại Việt Nam và là bệnh nhân đầu tiên ở Hà Nội nhiễm COVID-19) đang trong tình trạng nguy kịch. Cùng với đó, không ít người bình luận với thái độ miệt thị, lời lẽ khiếm nhã.

Thái độ kỳ thị, sự vô cảm hay vô trách nhiệm trong việc lan truyền thông tin sai sự thật sẽ dẫn tới những bất ổn trong xã hội.

Trong khi đó, thực tế, bệnh nhân này đang được điều trị tại phòng phòng áp lực âm Bệnh viện bệnh Nhiệt đới Trung ương với tình trạng đã hết sốt, sức khỏe ổn định. Còn nhân vật trong bức ảnh lan truyền trên mạng là bệnh nhân khác đang điều trị tại một bệnh viện tại Hà Nội.

“Đó là một sự vô cảm rất đáng lên án! Khi phải đối mặt với tình trạng dịch bệnh diễn biến phức tạp, con người sẽ cảm thấy sợ. Đó là trạng thái tâm lý dễ hiểu, thông cảm. Tuy nhiên, không phải vì thế mà chúng ta lan truyền, phát tán những thông tin, hình ảnh thiếu kiểm chứng, gây tổn hại tinh thần cho bệnh nhân khác và người nhà của họ. Nếu là cha mẹ, người thân của cô gái đang nằm trên giường bệnh kia, mỗi người trong chúng ta sẽ cảm thấy thế nào?” tiến sỹ Nam đặt câu hỏi.

Hơn nữa, ông Nam cho rằng việc phát tán thông tin cho rằng đó là bệnh nhân số 17 nhiễm COVID-19 sẽ gây hoang mang dư luận. Trong khi các bác sỹ, nhân viên y tế, cơ quan chức năng đang dồn sức dập dịch thì những thông tin sai sự thật như vậy sẽ tác động, khiến một bộ phận cư dân hoài nghi về nỗ lực và khẳng năng chống dịch, điều trị của Việt Nam.

“Ở một phương diện nhất định, sự tiện lợi về công nghệ đã khiến cho nỗi đau lây lan nhanh hơn. Chỉ cần một cú click chuột để chia sẻ hay một vài phút viết status (dòng trạng thái) với nội dung là những thông tin thất thiệt, không kiểm chứng, người dùng có thể tạo ra những ‘cơn bão.’ Thông tin là giả mạo nhưng hậu quả gây ra là có thật,” tiến sỹ Nam cho biết.

Từ đó, vị chuyên gia này cho rằng, mỗi cá nhân cần bình tĩnh khi tiếp nhận thông tin, đừng ấn nút “like,” “share” trên không gian mạng bằng sự cảm tính, trước khi chia sẻ, lan truyền thông tin gì, cần có sự kiểm chứng. Thái độ kỳ thị, sự vô cảm hay vô trách nhiệm trong việc lan truyền thông tin sai sự thật sẽ dẫn tới những bất ổn trong xã hội.

Tình người trong đại dịch

Không phải đến khi Việt Nam bước vào giai đoạn hai của hành trình phòng, chống dịch COVID-19, câu chuyện về lối ứng xử vô cảm, vô trách nhiệm với bản thân và cộng đồng, trục lợi trên nỗi đau, sự sợ hãi của người khác mới được đặt ra.

Nhiều cá nhân, đơn vị đã có những sáng kiến, hành động cụ thể, thiết thực để “chia lửa” với các cơ quan chức năng.

Ngay từ khi dịch COVID-19 bùng phát tại Vũ Hán (Trung Quốc) và đặc biệt là từ thời điểm phát hiện bệnh nhân đầu tiên dương tính với virus SARS-CoV-2 tại Việt Nam, khẩu trang y tế và các loại nước, cồn rửa tay khô tạo thành “cơn sốt” trên thị trường. Nhiều tiểu thương, cửa hàng đã lợi dụng tâm lý hoang mang của người dân để nâng giá, trục lợi.

Không chỉ có vậy, dư luận đã “dậy sóng” khi cơ quan chức năng phát hiện số lượng khẩu trang được gắn mác là khẩu trang y tế có lớp kháng khuẩn nhưng lõi lại được làm từ giấy vệ sinh tại một cơ sở sản xuất tại Thường Tín (Hà Nội) vào ngày 13/2.

Sau đó, vào ngày 25/2, cô gái có tên N.T.T. trở về Việt Nam từ vùng dịch Daegu (Hàn Quốc) đã livestream trên trang cá nhân, bày cách khai báo y tế không trung thực để tránh cách ly. Hành động vô trách nhiệm của cô đã gặp phải sự chỉ trích gay gắt của cộng đồng.

Trong bối cảnh cả nước chung tay chống dịch, trái ngược với sự vô cảm, vô trách nhiệm của một bộ phận người dân, có nhiều cá nhân, đơn vị đã có những sáng kiến, hành động cụ thể, thiết thực để “chia lửa” với các cơ quan chức năng.

Với sự cố vấn chuyên môn của bác sỹ Nguyễn Ngọc Sơn và chuyên gia người Đức Rob De Zwart, ca sỹ Hà Anh Tuấn cùng hai người bạn (đạo diễn Cao Trung Hiếu, nhà sản xuất Minh Hoàng) đã tài trợ thiết bị máy móc cùng phụ kiện tổng thể để thiết lập ba phòng điều trị cách ly áp lực âm cho bệnh nhân nghi nhiễm và nhiễm virus COVID-19 cũng như các trường hợp bệnh nhân cần cách ly khác tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Quảng Ninh.

Không chỉ có nghệ sỹ, người nổi tiếng chung tay vì cộng đồng, mới đây, bà Trần Bích Thủy (Bắc Giang) đã khiến nhiều người cảm phục khi tặng 50 tấn gạo cho khu vực cách ly theo dõi sức khỏe tập trung của tỉnh và một số địa phương…

“Những thông tin tích cực như vậy khiến tôi cảm thấy phấn chấn, lấy lại tinh thần hơn rất nhiều,” chị Phương Thảo (Bắc Từ Liêm, Hà Nội) chia sẻ.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc khẳng định Việt Nam có đủ năng lực, nguồn lực, kinh nghiệm và ý chí để phòng dịch.

Sáng 13/3, tại phiên họp Thường trực Chính phủ về các biện pháp phòng, chống dịch COVID-19, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc khẳng định Chính phủ luôn sẵn sàng đáp ứng các loại hàng hóa dồi dào nhất để phục vụ nhân dân trong mọi tình huống. Biện pháp trước mắt là tiếp tục ngăn chặn mạnh mẽ, quyết liệt hơn các nguồn lây, chống lây lan ra cộng đồng; tăng cường công tác khai báo y tế, nhất là khi thế giới đã xuất hiện một số ổ dịch mới.

“Việt Nam có đủ năng lực, nguồn lực, kinh nghiệm và ý chí để phòng dịch. Vì sức khoẻ của dân, chúng ta sẵn sàng hy sinh lợi ích kinh tế trong ngắn hạn,” Thủ tướng nhấn mạnh.

Tại Việt Nam, tính đến nay đã ghi nhận 47 trường hợp mắc bệnh COVID-19, trong đó có 16 trường hợp đã điều trị khỏi và ra viện, 31 trường hợp đang điều trị tại bệnh viện.

Theo thông tin từ Hệ thống giám sát dịch bệnh của Việt Nam, thế giới đã ghi nhận 132.936 trường hợp mắc bệnh COVID-19 tại 108 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có 4.952 trường hợp tử vong.

Trước nỗi lo sợ về dịch bệnh COVID-19, mọi người giảm bớt các hoạt động tập thể, hạn chế đi lại và tụ tập. Cũng chính vì lẽ đó mà việc tổ chức hiến máu cũng lao đao theo. Biểu đồ tiếp nhận lượng máu dự trữ từ người hiến nhân đạo hiện đang ở mức báo động, ảnh hưởng nghiêm trọng tới công tác điều trị cho các bệnh nhân.

Đầu tháng 2, lượng máu dự trữ tại Viện huyết học Truyền máu Trung ương gần như chạm đáy – tạo ra một cuộc gần như khủng hoảng về nguồn máu.

Đầu tháng 2, lượng máu dự trữ tại Viện huyết học Truyền máu Trung ương gần như chạm đáy – tạo ra một cuộc gần như khủng hoảng về nguồn máu.

Nhanh chóng sau đó, nhờ tình người ấm áp, Viện đã tiếp nhận 36.000 đơn vị máu trong tháng 2 – là lượng máu kỷ lục trong tháng 2 của nhiều năm nay.

Đầu tháng 3, khi cuộc chiến chống dịch không bước vào giai đoạn 2, biểu đồ máu lại “đảo chiều,” và có nguy cơ tiếp nhận lượng máu thấp nhất vào Tháng Thanh niên của nhiều năm…

Lịch hiến máu nhân đạo tại nhiều nơi hoãn liên tiếp, bất kể ngày giờ, thậm chí 12 giờ đêm hoãn cho ngày hôm sau, nhiều lời hẹn để chờ cho “qua mùa dịch”.

Có không ít người nghi ngờ và “đồn đoán” với nhau việc nhận hay truyền máu… có lây nhiễm COVID-19 hay virus corona…?

Mấy ngày đầu tuần qua, Viện huyết học Truyền máu Trung ương chỉ tiếp nhận vài chục đơn vị máu mỗi ngày.

Đặc biệt, có không ít người nghi ngờ và “đồn đoán” với nhau việc nhận hay truyền máu… có lây nhiễm COVID-19 hay virus corona…?

Vậy có hay không bệnh COVID-19 lây truyền qua đường máu? Để giải đáp rõ vấn đề này, PV VietnamPlus đã có cuộc trao đổi với Tiến sỹ Bạch Quốc Khánh, Viện trưởng Viện Huyết học-Truyền máu Trung ương.

COVID-19 không lây truyền qua đường máu

– Hiện nay, có không ít ý kiến xôn xao cho rằng người đi hiến máu sau đó mắc COVID-19, nhất là về một số trường hợp sau hiến máu tại Hàn Quốc. Là chuyên gia trong lĩnh vực huyết học-truyền máu, ý hiến của ông về vấn đề này thế nào?

Viện trưởng Bạch Quốc Khánh: Thực ra, trong những ngày vừa qua, chúng ta được nghe tin từ Hàn Quốc về những người hiến máu sau đó có dương tính với virus SARS-CoV-2 gây ra bệnh COVID-19.

Sau khi chúng tôi tìm hiểu kỹ cho thấy, vấn đề không phải người đó họ đến hiến máu mà bị mắc COVID-19, đó là những người họ đã mắc COVID-19 rồi, lúc đó họ chưa biết mà đến 10 ngày, 14 ngày sau họ mới phát hiện ra bệnh. Bởi không phải cứ có bệnh COVID-19 trong người là chúng ta biết được ngay.

– Vậy còn về máu mà người mắc bệnh COVID-19 đã hiến thì có an toàn không thưa ông?

Viện trưởng Bạch Quốc Khánh: Về câu chuyện truyền máu cho người bệnh, cho đến giờ phút này, theo những khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cũng như Hiệp hội Ngân hàng máu của thế giới và của Mỹ cũng như Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA)… các nhà khoa học chưa tìm thấy bất kỳ một trường hợp nào có chuyện lây truyền qua đường truyền máu virus gây bệnh COVID-19.

Các tài liệu hiện có liên quan đến dịch bệnh do virus corona gây ra như SARS, MERS hay COVID-19 đều chưa cho thấy bằng chứng về việc các virus đường hô hấp này có khả năng lây truyền qua đường máu.

Ngoài chủng virus corona mới hiện nay là SARS-CoV-2, đã có 6 chủng virus Corona (Coronavirus) khác được biết tới ngày nay có khả năng lây nhiễm ở người. Trong số đó, có một số chủng virus Corona gây bệnh viêm đường hô hấp cấp như SARS-CoV (gây bệnh SARS), MERS-CoV (gây bệnh MERS) và virus SARS-CoV-2 (gây bệnh COVID-19).

Báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2003 chỉ ra rằng không có trường hợp nào lây nhiễm virus SARS-CoV do truyền các chế phẩm máu trong đại dịch SARS diễn ra năm 2002-2003 ở nhiều quốc gia.

Cho đến nay, chưa có bất kỳ một bằng chứng nào về việc lây truyền qua đường máu. Vì vậy mọi người không ngại chuyện lây truyền bệnh COVID-19 qua đường truyền máu.

Cho đến nay, chưa có bất kỳ một bằng chứng nào về việc lây truyền qua đường máu. Vì vậy mọi người không ngại chuyện lây truyền bệnh COVID-19 qua đường truyền máu.

– Có ý kiến cho rằng nên làm xét nghiệm sàng lọc virus SARS-CoV-2 cho người hiến trước khi hiến máu. Ý kiến của ông về vấn đề này ra sao?

Viện trưởng Bạch Quốc Khánh: Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) và Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) hiện không đưa ra khuyến cáo là cần phải làm xét nghiệm sàng lọc virus SARS-CoV-2 trước khi hiến máu giống như chúng ta phải sàng lọc những virus khác như HIV, HBV (virus viêm gan B) cũng như bệnh giang mai… và các bệnh lây truyền qua đường truyền máu khác.

Bởi chưa có bất kỳ trường hợp nào lây nhiễm các loại virus đường hô hấp bao gồm cúm, MERS, SARS hoặc SARS-CoV2 qua đường truyền máu trong vòng 2 thập kỷ qua.

Vấn đề ở đây chúng tôi muốn đảm bảo an toàn cho người truyền máu, được nhận máu, chúng ta phải sàng lọc tốt những người đến hiến máu, cần đề nghị với họ khai báo một cách trung thực những nguy cơ có thể nhiễm với những người khác như khai báo sức khỏe mà chúng ta đã yêu cầu. Nếu chúng ta làm tốt công tác đó có thể hoàn toàn yên tâm được để không phải lo truyền máu của những người có mắc bệnh COVID-19.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, bên cạnh các biện pháp sàng lọc thường quy khi khám tuyển người hiến máu để hạn chế các trường hợp mắc bệnh đường hô hấp hoặc sốt, các trung tâm truyền máu có thể trì hoãn hiến máu đối với những trường hợp được chẩn đoán nhiễm COVID-19 hoặc có tiếp xúc gần với bệnh nhân COVID-19; trì hoãn với những người có tiền sử đi tới vùng dịch COVID-19 tối thiểu 14 ngày kể từ thời điểm rời khỏi vùng dịch.

– Hiện nay do ảnh hưởng của dịch bệnh COVID-19 trên toàn cầu, công tác đảm bảo nguồn cung cấp máu có bị ảnh hưởng?

Viện trưởng Bạch Quốc Khánh: Ở nhiều nước trên thế giới, khi xảy ra dịch bệnh truyền nhiễm, công tác đảm bảo nguồn người hiến máu và cung cấp máu cũng bị ảnh hưởng và gặp nhiều khó khăn.

Trong vấn đề về truyền máu, câu chuyện này không chỉ riêng Việt Nam mà tất cả các nước có dịch trên thế giới hiện nay đều rơi vào tình trạng thiếu máu.

Chẳng hạn như ở Mỹ, trong những ngày vừa qua, Hiệp hội các ngân hàng máu của Mỹ cũng như Hội chữ thập đỏ của Mỹ ra lời tuyên bố kêu gọi người khỏe mạnh hãy đến hiến máu. Tương tự, tình trạng này ở Thái Lan cũng rất trầm trọng.

– Còn tại Việt Nam thì sao thưa Viện trưởng?

Viện trưởng Bạch Quốc Khánh: Theo thống kê của Viện Huyết học-Truyền máu Trung ương, nhờ sự hỗ trợ tích cực của các cơ quan truyền thông, sự chung sức của nhiều cơ quan, đơn vị và những thay đổi về cách thức tổ chức hiến máu trong giai đoạn phòng chống dịch, Viện đã tiếp nhận 36.000 đơn vị máu trong tháng 2 vừa qua. Đây là lượng máu kỷ lục tiếp nhận được trong tháng 2 của nhiều năm nay.

Trong đó, riêng sự kiện hiến máu Xuân hồng đã thu hút hơn một vạn người đăng ký hiến máu trong 12 ngày tại 7 điểm (thay vì tổ chức 2-3 ngày tại một địa điểm như nhiều năm trước), tiếp nhận 9.005 đơn vị máu, gần gấp đôi so với dự kiến ban đầu là 5.000 đơn vị máu.

Quả thực, đây là giai đoạn mà chúng tôi rất lo lắng. Từ khi bắt đầu giai đoạn thứ 2 của cuộc chiến chống dịch COVID-19 với khởi phát là xuất hiện bệnh nhân thứ 17 – ca nhiễm đầu tiên tại Hà Nội đã ảnh hưởng nghiêm trọng tới mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có hoạt động hiến máu.

Thách thức đặt ra cho các cơ sở y tế tại Việt Nam là làm sao vừa chống dịch an toàn lại vừa đẩy mạnh hoạt động hiến máu để giảm thiểu nguy cơ thiếu máu cho điều trị.

Từ khi bắt đầu giai đoạn thứ 2 của cuộc chiến chống dịch COVID-19 với khởi phát là xuất hiện bệnh nhân thứ 17 – ca nhiễm đầu tiên tại Hà Nội đã ảnh hưởng nghiêm trọng tới mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có hoạt động hiến máu.

– Những khó khăn cụ thể là gì thưa ông?

Viện trưởng Bạch Quốc Khánh: Tại Việt Nam, bắt đầu từ ngày 7/3, chúng tôi gặp rất nhiều khó khăn về nguồn máu dự trữ. Nguyên nhân là do hiện nay không ai dám đến chỗ đông người. Chính vì vậy, từ ngày 7/3 đến nay, các điểm hiến máu của Viện huyết học Truyền máu Trung ương đều gặp rất nhiều khó khăn trong việc tổ chức, thậm chí có điểm đang tổ chức hiến máu cũng bị yêu cầu dừng lại.

Trong những ngày vừa qua, mỗi ngày viện tiếp nhận trung bình chỉ từ 80-90 đơn vị máu. Về nhu cầu, mỗi ngày Viện huyết học Truyền máu Trung ương cần phải cung cấp từ 1.200 đến 1.300 đơn vị máu.

Hiện nay, trong kho của Viện đang có 13.000 đơn vị máu. Đây là số máu mà chúng tôi rất cám ơn những người hiến máu tình nguyện đã hưởng ứng lời kêu gọi của chúng tôi trong giai đoạn 1 của dịch bệnh COVID-19. Chính nhờ hiệu quả của sự chia sẻ của mọi người vì vậy đến nay chúng tôi còn dự trữ được từng đó số lượng máu.

Nhưng nếu vẫn tiếp tục tình hình nhu cầu 1.200 đơn vị máu mỗi ngày tại các bệnh viện lớn, chưa kể tới việc cung cấp máu về các tỉnh và mỗi ngày tại Viện chỉ tiếp nhận từ 70-80 đơn vị máu thì chắc chúng ta chỉ còn “trụ” lại được khoảng vài ngày tới, sau đó sẽ không còn nguồn máu dự trữ để phát về các bệnh viện truyền cho người bệnh.

Hiến máu an toàn, đừng ngại COVID-19

– Vậy mấu chốt trong câu chuyện hiến máu mà chúng ta cần giải quyết ở đây là gì?

Viện trưởng Bạch Quốc Khánh: Câu chuyện ở đây là chúng ta sẽ phải tiếp tục các hoạt động truyền thông với các phương thức khác. Giống như bước vào giai đoạn 2 của phòng chống COVID-19, chúng ta cần phải có các phương pháp khác thay đổi phù hợp với các quy định về phòng chống dịch.

Chính vì vậy mà chúng tôi đưa ra khẩu hiệu cho giai đoạn 2 này là “Hiến máu an toàn, đừng ngại COVID-19.”

Chính vì vậy mà chúng tôi đưa ra khẩu hiệu cho giai đoạn 2 này là “Hiến máu an toàn, đừng ngại COVID-19.”

Một trong những quan điểm của chúng tôi đó là 3A. Chữ A thứ nhất là an toàn cho người hiến máu – nghĩa là chúng ta phải thực hiện tất cả các biện pháp an toàn theo đúng quy định về phòng chống dịch.

Chẳng hạn như không tổ chức quá đông người cùng một lúc ở địa điểm hiến máu đó, có thể chia nhỏ theo giờ để không tập trung quá nhiều người cùng một lúc. Tất cả những người đến tham gia hiến máu đều được kiểm tra thân nhiệt, được sử dụng dung dịch sát khuẩn và đều có bộ câu hỏi liên quan đến COVID-19, như câu hỏi có tiếp xúc với người đi từ vùng dịch về hay không?… Đây là những bộ câu hỏi theo đúng quy định về phòng chống dịch.

Chữ A thứ hai chúng tôi thực hiện đó là an toàn cho người bệnh được truyền máu. Vấn đề ở đây là muốn đảm bảo an toàn cho người truyền máu, được nhận máu, chúng ta phải sàng lọc tốt những người đến hiến máu. Do vậy mà những người đến hiến máu cần khai báo một cách trung thực những nguy cơ có thể nhiễm với những người khác như khai báo sức khỏe. Nếu chúng ta làm tốt công tác đó thì tôi cho rằng có thể hoàn toàn yên tâm để không phải lo truyền máu của những người có mắc bệnh COVID-19.

Một vấn đề nữa là an toàn cho các nhân viên y tế. Đây chính là chữ A an toàn thứ ba. Cũng giống như các khuyến cáo chung, nhân viên y tế khi đến làm việc ở nhiều nơi như tại bệnh viện hay các điểm hiến máu cần phải đảm bảo các biện pháp bảo vệ cho bản thân mình theo khuyến cáo của Chính phủ cũng như của Ban chỉ đạo quốc gia về phòng chống dịch bệnh COVID-19.

Chúng tôi hy vọng rằng, với chủ trương 3A: An toàn cho người hiến máu, an toàn cho người được truyền máu và an toàn cho nhân viên y tế, chúng ta có thể kêu gọi mọi người quay trở lại hiện máu tình nguyện – họ đang ngại và trì hoãn việc hiến máu.

Có thể nói, trong thời điểm khó khăn, chính các cán bộ y tế trên cả nước là những người tiên phong chia sẻ thông tin và trực tiếp hiến máu. Nhiều đơn vị thuộc Bộ Y tế và các cơ sở y tế tại Hà Nội đã tích cực, chung tay tổ chức các ngày hiến máu với trên 5.000 đơn vị máu được hiến tặng.

Dân tộc Việt Nam có truyền thống nhân đạo, thương người như thể thương thân. Trong những lúc khó khăn hoạn nạn, đồng bào ta không chỉ nhường cơm, sẻ áo mà còn tìm mọi cách để cứu chữa người bị ốm đau, người bị tai nạn để giành lại sự sống, sức khỏe của mình.

Dân tộc Việt Nam có truyền thống nhân đạo, thương người như thể thương thân. Trong những lúc khó khăn hoạn nạn, đồng bào ta không chỉ nhường cơm, sẻ áo mà còn tìm mọi cách để cứu chữa người bị ốm đau, người bị tai nạn để giành lại sự sống, sức khỏe của mình.

Hiện nay, hàng ngày, hàng giờ, nhiều người bệnh đang phải đối mặt với sự nguy hiểm đến tính mạng do không có đủ máu kịp thời. Máu và sản phẩm máu là loại thuốc đặc biệt lấy từ người. Cho tới nay, đã có nhiều công trình khoa học tìm chất thay thế máu nhưng chưa có kết quả.

Do đó, máu người vẫn là nguồn chính dùng cho điều trị, cấp cứu người bệnh, phòng ngừa thảm họa và an ninh quốc phòng, mỗi người chỉ cần hiến một phần máu của mình là cứu được tính mạng những người khác.

Chính vì vậy, bên cạnh việc tuân thủ các yêu cầu chống dịch, Bộ Y tế kêu gọi các cơ quan, đơn vị, các nhà quản lý và cộng đồng tiếp tục chung sức, đồng lòng tham gia hiến máu để đáp ứng yêu cầu cấp cứu, khám chữa bệnh, điều trị cho người bệnh cần máu.

Xin trân trọng cảm ơn Viện trưởng!./.

Dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của virus SARS-CoV-2 (COVID-19) bùng phát trên thế giới đã tác động rất nghiêm trọng đến sự phát triển kinh tế-xã hội. Các doanh nghiệp trong ngành giao thông vận tải đang phải chịu những thiệt hại nặng nề.

Vậy, kịch bản nào để các doanh nghiệp vận tải “hồi sinh” sau dịch?

Hàng loạt máy bay, ôtô “đắp chiếu” tại sân, hành khách vắng vẻ tại sân bay, bến xe. Chưa bao giờ, ngành vận tải giao thông đối mặt với cuộc khủng hoảng trầm trọng đến thế.

Theo dự báo của các chuyên gia, vận tải sẽ khó có cơ hội phục hồi nhanh chứ chưa nói đến việc khó khăn do COVID-19 sẽ lan sang cả năm 2021.

Máy bay, ôtô “đắp chiếu”

Kể từ khi bùng phát tại Vũ Hán (Trung Quốc) rồi nhanh chóng lan ra toàn cầu với số lượng người nhiễm, người chết tăng nhanh, COVID-19 đã trở thành nỗi ám ảnh của nhiều người, nhiều quốc gia.

Các biện pháp hạn chế đi lại nhằm hạn chế dịch COVID-19 đang đẩy hàng loạt hãng hàng không ở châu Á vào khủng hoảng, thậm chí tới bờ vực phá sản. Theo Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), các hãng hàng không dự kiến sẽ tổn thất khoảng 63 tỷ USD doanh thu trong năm 2020, giảm khoảng 11% so với năm ngoái. Trong đó, riêng các hãng Trung Quốc – nơi bùng phát dịch bệnh sẽ “bay hơi” 22,2 tỷ USD.

Dịch bệnh đã “kéo” hàng không chậm lại 3-4 năm và làm cho tích lũy của 4-5 năm trước của đơn vị này coi như về 0.

Thay vì dự kiến thiệt hại 10.000 tỷ đồng như cách đây nửa tháng, theo ước tính mới nhất của Cục Hàng không Việt Nam, các hãng hàng không trong nước sẽ thiệt hại, giảm doanh thu khoảng 25.000 tỷ đồng. Và, con số này chắc chắn sẽ tịnh tiến gia tăng bởi những diễn biến phức tạp của dịch COVID-19 đang lan rộng ra nhiều nước trên thế giới, trong đó có một số thị trường trọng điểm của hãng hàng không Việt Nam như Đông Bắc Á, châu Âu…

Nhấn mạnh ảnh hưởng nghiêm trọng của dịch COVID-19 là “chưa từng có trong lịch sử ngành hàng không,” theo ông Dương Trí Thành, Tổng giám đốc Vietnam Airlines, hàng không đang rơi vào tình trạng không có khách nên phải dừng bay. Vietnam Airlines có 100 chiếc máy bay thì có tới 40 máy bay… nằm chờ khách. Đáng nói, máy bay phải dừng hoạt động nhưng cũng không thể cho thuê vì dịch bệnh bùng phát mạnh.

“Dịch bệnh ảnh hưởng tới hàng không và du lịch là đầu tiên và trực tiếp ngay lập tức. Với tình hình hiện nay khi học sinh nghỉ học khiến thời gian kết thúc năm học lùi lại, hàng không cũng không còn cao điểm hè trong thị trường nội địa,” ông Thành đưa ra góc nhìn.

Theo báo cáo của Vietnam Airlines, ngoài mất toàn bộ lượng khách Trung Quốc, Hàn Quốc trong giai đoạn tạm ngừng khai thác đường bay Việt Nam-Trung Quốc/Hàn Quốc, hãng cũng sẽ bị giảm lượng khách trên các đường bay quốc tế khác đi/đến châu Âu, Australia, Nhật Bản, Đông Nam Á… cũng như trên mạng bay nội địa do tâm lý lo ngại dịch bệnh (ngày càng có nhiều đoàn khách đã thực hiện hủy chuyến).

“Việc cắt giảm khai thác làm giảm doanh thu, giảm lợi nhuận đối với hoạt động vận tải của hãng và 17 doanh nghiệp thành viên đồng thời gây ra những biến động lớn khác như về khai thác tàu bay, phi công, tiếp viên, tài chính, dòng tiền và các hoạt động với các bên cung ứng,” vị Tổng giám đốc Vietnam Airlines cho hay.

Lãnh đạo của Vietnam Airlines tính toán, dịch bệnh đã “kéo” hàng không chậm lại 3-4 năm và làm cho tích lũy của 4-5 năm trước của đơn vị này coi như về 0.

Cùng chung số phận, vận tải hành khách và hàng hóa của đường bộ, đường sắt cũng đang trên đà lao dốc và cắt giảm tần suất chuyến/lượt do không có “Thượng đế.”

Ông Vũ Anh Minh, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) cho biết khi COVID-19 xảy ra đương nhiên ảnh hưởng đến kết quả sản xuất kinh doanh của Tổng công ty, trong đó sâu rộng nhất là vận tải và thương mại dịch vụ.

“Đường sắt đã xây dựng kế hoạch lỗ hơn 160 tỷ trong năm 2020 nhưng con số này khả năng tiếp tục tăng khi tình hình kinh doanh ngày một xấu đi. Các chỉ tiêu sản xuất, kinh doanh của đường sắt chắc chắn sụt giảm, bị ảnh hưởng tối thiểu khoảng 20% nên cần sớm từng bước kiểm soát dịch tốt để hoạt động vận tải trở lại bình thường, tuy nhiên cũng phải mất thêm một thời gian nữa mới có thể khôi phục lại,” vị Chủ tịch VNR cho hay.

Giảm giá vé, “Thượng đế” vẫn… lắc

Theo ông Nguyễn Văn Huyện, Tổng cục trưởng Tổng cục Đường bộ Việt Nam, số lượng xe khách xuất bến và sản lượng hành khách vận chuyển giảm mạnh so cùng kỳ. Một số tỉnh bị ảnh hưởng lớn như Hà Nội, Đà Nẵng…

“Nhiều đơn vị muốn dừng hoạt động vì quá vắng khách, thu không đủ bù chi. Tuy nhiên, do sợ nếu thực hiện dưới 70% số chuyến sẽ bị thu hồi phù hiệu và đình chỉ khai thác tuyến nên vẫn phải duy trì. Các bến xe cũng vô cùng khó khăn vì lượng xe xuất bến giảm trong khi vẫn phải trả lãi vay, bảo hiểm, tiền lương…,” ông Huyện thông tin.

Trước những khó khăn trên, các doanh nghiệp vận tải đã liên tục kích cầu. Chưa bao giờ, giá vé máy bay của các hãng hàng không lại có nhiều chương trình giảm sâu, thậm chí là mở bán 0 đồng trên nhiều chặng bay nội địa và quốc tế.

Tuy nhiên, do thuế phí và tâm lý ngại bay khi dịch COVID-19 đang diễn biến phức tạp vẫn là rào cản khiến vé máy bay dù đã “đại hạ giá” vẫn không dễ được hành khách nội địa “giải cứu” giống như nhiều mặt hàng nông sản.

Đọc qua các phương tiện truyền thông, chị Trần Ngọc Vân (Hoàng Mai, Hà Nội) thấy các hãng hàng không có chương trình bán vé bay Hà Nội-Thành phố Hồ Chí Minh khứ hồi chỉ khoảng 400.000 đồng, tuy nhiên, chị vẫn ngần ngại đặt bởi nếu cộng cả thuế phí thì vé bay lên tới cả triệu đồng mỗi vé.

“Dù giá vé gốc đã giảm rất sâu nhưng thuế, phí sân bay vẫn quá cao chính là nguyên nhân dẫn đến nhiều người chùn tay chi tiền đặt vé. Ngoài ra, nguyên nhân quan trọng nhất là dịch bệnh vẫn đang có chiều hướng phức tạp khiến người dân lo ngại đi du lịch,” chị Vân đánh giá.

Trước những khó khăn chồng chất nói trên, theo các chuyên gia ngành vận tải, nếu dịch bệnh không sớm được khống chế, nhiều khả năng việc có doanh nghiệp “rời sân chơi” bởi thu không đủ chi là hoàn toàn có thể xảy ra…

Tuy nhiên, do thuế phí và tâm lý ngại bay khi dịch COVID-19 đang diễn biến phức tạp vẫn là rào cản khiến vé máy bay dù đã “đại hạ giá” vẫn không dễ được hành khách nội địa “giải cứu” giống như nhiều mặt hàng nông sản.

Duy nhất dịch vụ giao đồ ăn “lên ngôi”

Do tâm lý ngại ra ngoài của người dân trong mùa dịch COVID-19, dịch vụ taxi chở khách trong tình trạng ảm đạm trong kho dịch vụ giao đồ ăn uống tại nhà của các ứng dụng gọi xe Grabfood, Now, GoViet lại được dịp… lên ngôi.

Các tài xế công nghệ cho biết, mỗi ngày thay vì nhận cuốc chở khách thì số lượng khách đặt đồ ăn qua mạng để giao tận nhà hoặc nơi làm việc đáng kể hơn.

“Trừ đi chi phí, bình quân một ngày cũng kiếm được khoảng 300.000-400.000 đồng tiền giao đồ ăn. Vào giờ cao điểm sáng và tối, lượng hành khách tăng tới 2-3 lần,” anh Nguyễn Văn Hải (Phúc Xá, Ba Đình, Hà Nội), tài xế chạy ứng dụng Grab cho biết.

Thậm chí, theo anh Hải, nhiều lúc đến các quán trà sữa, xôi, bánh mỳ, cơm rang… lượng tài xế xe công nghệ giao đồ ăn nhanh mua và phải xếp hàng mỗi lần nhận đơn của khách còn đông hơn cả khách ngồi trong quán./.

Để giảm thiểu thiệt hại do COVID-19, ngoài việc “thắt lưng buộc bụng,” các đơn vị cũng đã vạch ra nhiều giải pháp cụ thể.

Chủ động kịch bản ứng phó

Cho rằng dịch COVID-19 sẽ ảnh hưởng sâu rộng tới kết quả sản xuất kinh doanh của Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) cũng như các hãng hàng không, ông Lại Xuân Thanh, Chủ tịch Hội đồng quản trị ACV cho biết phải điều chỉnh kế hoạch của đơn vị này. Theo đó, ACV phải phối hợp với các hãng hàng không để tìm thị trường mới, “biến nguy thành cơ” theo đúng chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Đưa ra bài học hồi dịch SARS nếu phụ thuộc quá vào thị trường Trung Quốc thì thị phần các hãng hàng không sẽ lao đao, vị Chủ tịch ACV tiết lộ, thời gian đó, ngành hàng không đã có đợt tái cơ cấu thị trường để không bị ảnh hưởng từ bất kỳ một thị trường nào đó. Bởi, nếu quá phụ thuộc sẽ dẫn tới sụp đổ thị trường hàng không Việt.

“Các hãng hàng không cần có định hướng để chuyển sang tăng cường các thị trường khác như các sân bay Nội Bài, Tân Sơn Nhất sẽ tiếp nhận nhiều hơn các hãng bay thay vì Trung Quốc nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của dịch COVID-19,” ông Thanh nói.

Bổ sung thêm, ông Đinh Việt Thắng, Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam đưa ra quan điểm, tái cơ cấu sang thị trường nào thì cũng cần có thời gian chuẩn bị nhất là trong bối cảnh tổng thị trường hàng không thế giới, khu vực và trong nước đều bị ảnh hưởng.

Khẳng định mục tiêu của Vietnam Airlines bây giờ không còn nói chuyện tới lợi nhuận mà là dòng tiền để tồn tại được trong bối cảnh hiện nay, ông Dương Trí Thành, Tổng giám đốc Vietnam Airlines cho rằng, lãnh đạo cấp cao trong Hội đồng quản trị, lãnh đạo Tổng Công ty sẽ giảm lương 40%, cấp dưới hơn là 30%, dưới nữa là 20%, nhân viên chưa áp dụng giảm lương nhưng sẽ nghỉ luân phiên để tiến tới giảm lương.

Tái cơ cấu sang thị trường nào thì cũng cần có thời gian chuẩn bị nhất là trong bối cảnh tổng thị trường hàng không thế giới, khu vực và trong nước đều bị ảnh hưởng.

Vẫn theo lãnh đạo Vietnam Airlines, đơn vị này sẽ tìm ra những biện pháp tiết giảm chi phí và tối đa hóa hiệu quả bằng cách điều chỉnh giảm tải hoạt động để đối phó với những tổn thất do dịch bệnh.

Với vận tải ôtô, ông Khúc Hữu Thanh Hải, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần vận tải thương mại và dịch vụ Đất Cảng cho biết doanh nghiệp sẽ tính tới phương án giảm tần suất hoạt động và cắt giảm nhân sự để bù lỗ.

Nhằm tháo gỡ khó khăn, các đơn vị vận tải đề xuất cơ quan chức năng hỗ trợ trong công tác phòng, chống dịch hiệu quả (đặc biệt đối với lái xe, nhân viên phục vụ trên xe và hành khách đi xe); tìm đối tác, thị trường mới, qua đó  tạo động lực phát triển hoạt động vận tải; xử lý tốt các tin đồn thất thiệt gây hưởng đến tâm lý người dân; kết hợp phát triển vận tải theo chuỗi các giải pháp kích cầu đầu tư của các ngành khác; tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, cải cách thủ tục hành chính để thu hút đầu tư trong lĩnh vực vận tải…

Thừa nhận ngành đường sắt không thể cạnh tranh được với hàng không về giá vé, thời gian đi lại ở các chặng đường dài, ông Vũ Anh Minh, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) cho biết, đường sắt sẽ tập trung chọn phân khúc có lợi thế ở các tuyến cự ly trung bình và ngắn.

VNR sẽ từng bước tăng tỷ lệ vận tải hàng hóa để bù đắp vào vận tải hành khách đồng thời dành quỹ đường vận tải hành khách sang quỹ đường vận tải hàng hóa, hoặc mở thêm các tuyến container mới chạy tuyến Bắc-Nam.

“Đã đến lúc chuyển dịch lại cơ cấu vận tải từ khách sang hàng để thúc đẩy sản lượng, doanh thu, nâng hiệu quả vận tải đường sắt,” ông Minh nói.

Đề xuất chính sách cứu vận tải

Để hỗ trợ các hãng hàng không Việt Nam trong giai đoạn chịu ảnh hưởng tiêu cực do dịch COVID-19, Cục Hàng không Việt Nam đề xuất Bộ Giao thông Vận tải báo cáo Chính phủ ban hành chính sách hỗ trợ giá dịch vụ hàng không cho các hãng hàng không Việt Nam.

Cụ thể, áp dụng chính sách giảm 50% giá cất, hạ cánh tàu bay và giá dịch vụ điều hành bay đi/đến đối với các chuyến bay nội địa trong thời gian từ 1/3-31/5; cho phép áp dụng mức giá tối thiểu 0 đồng đối với các dịch vụ chuyên ngành hàng không thuộc danh mục Nhà nước quy định khung giá; tạo điều kiện cho các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ thực hiện giảm giá cho các hãng hàng không và các doanh nghiệp sử dụng dịch vụ khác.

Cục Hàng không cũng kiến nghị áp dụng chính sách miễn giảm thuế nhập khẩu, thuế bảo vệ môi trường đối với nhiên liệu bay trong thời hạn 3 tháng sẽ giúp các hãng hàng không giảm bớt một phần gánh nặng chi phí, tiếp tục duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh.

Trường hợp cân đối ngân sách gặp khó khăn, cần thực hiện chính sách giảm 50% thuế nhập khẩu, thuế bảo vệ môi trường đối với nhiên liệu bay đồng thời cho phép các doanh nghiệp được giãn thời hạn nộp thuế và các khoản đóng góp ngân sách.

Trong khi đó, Tổng cục Đường bộ đề nghị Bộ Giao thông Vận tải kiến nghị Chính phủ để hỗ trợ chính sách cho các đơn vị vận tải, bến xe như giảm lãi suất vay, giãn thời gian trả nợ tại các ngân hàng; cho phép lùi thời gian đóng các khoản bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp; các đơn vị vận tải cũng đề nghị cho phép được chủ động cắt giảm bớt số chuyến, không áp dụng việc xử lý vi phạm về sản lượng… để giảm bớt những khó khăn cho doanh nghiệp.

Các đơn vị vận tải kiến nghị Chính phủ có các chính sách miễn giảm thuế nhập khẩu, thuế bảo vệ môi trường đối với nhiên liệu bay; giảm lãi suất vay, giãn thời gian trả nợ tại các ngân hàng; cho phép lùi thời gian đóng các khoản bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp nhằm hỗ trợ khó khăn trước dịch COVID-19

Trong khi đó, ông Đỗ Xuân Hoa, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Vận tải ôtô Việt Nam (VATA) cho biết, đến thời điểm này các doanh nghiệp vận tải vẫn chờ đợi hỗ trợ từ các cơ quan chức năng.

Theo ông Hoa, trước việc lưu lượng hành khách và hàng hóa giảm sâu, ảnh hưởng đến doanh thu và hoạt động của các doanh nghiệp vận tải, mới đây VATA đã có kiến nghị lên Thủ tướng Chính phủ đề nghị được hỗ trợ.

Cụ thể, Hiệp hội đề nghị Thủ tướng chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu một số gói tín dụng hỗ trợ; ngành thuế, tài chính nghiên cứu các giải pháp, chính sách thuế hỗ trợ doanh nghiệp như giảm 50% mức thuế VAT, giảm 50% và gia hạn thời hạn nộp thuế thu nhập doanh nghiệp, giảm tiền thuế đất…

VATA cũng đề nghị Bộ Lao động Thương binh và Xã hội giãn nợ bảo hiểm xã hội và không tính lãi phạt chậm nộp cho đến khi hết dịch; Bộ Giao thông Vận tải và Bộ Tài chính xem xét áp dụng giảm phí bảo trì đường bộ, giảm phí BOT đồng thời tăng thời hạn kiểm định ôtô chu kỳ đầu là 24 tháng và chu kỳ tiếp theo là 12 tháng.

Với Bộ Công Thương, VATA đề nghị nghiên cứu các giải pháp cắt giảm chi phí đầu vào cho doanh nghiệp thông qua việc hỗ trợ bình ổn giá xăng dầu, giảm mức phí điện, nước…

Thừa nhận cùng với hàng không, các lĩnh vực khác như đường bộ, đường sắt, hàng hải, đường thuỷ nội địa cũng đang đối mặt với rất nhiều khó khăn, Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải Nguyễn Văn Thể cho biết, những vấn đề về giảm lãi suất vay, giãn thời gian trả nợ, khoanh nợ, chậm đóng bảo hiểm xã hội; giảm giá dịch vụ hàng không, miễn thuế nhập khẩu nhiên liệu… ảnh hưởng rất lớn đến thu ngân sách. Do đó, Bộ Giao thông Vận tải phải xem xét kỹ lưỡng để báo cáo Chính phủ, Quốc hội quyết định./.

Tiến sỹ Bruce Aylward thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chia sẻ góc nhìn của một chuyên gia về chiến dịch ngăn chặn dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của virus corona gây ra (COVID-19) tại Trung Quốc.

Là người lãnh đạo nhóm công tác của Tổ chức Y tế Thế giới tại Trung Quốc, tiến sỹ Bruce Aylward đứng ở một vị trí có thể quan sát được những gì đang xảy ra.

Trong chuyến công tác hai tuần hồi đầu tháng Hai vừa qua, tiến sỹ Aylward đã chứng kiến Trung Quốc nhanh chóng ngăn chặn virus SARS-CoV-2 nhấn chìm Vũ Hán và đe dọa các địa phương khác.

Các ca nhiễm mới tại Trung Quốc đã giảm xuống còn khoảng 15-20 ca mỗi ngày, so với mức 3.000 ca hồi đầu tháng Hai. Các con số có thể gia tăng trở lại khi nền kinh tế Trung Quốc bắt đầu hồi sinh. Nhưng hiện nay, nhiều ca nhiễm mới đang xuất hiện ở những nơi khác trên thế giới.

Theo tiến sỹ Aylward, cuộc “phản công” của Trung Quốc có thể được nhân rộng, nhưng nó đòi hỏi tốc độ, tiền bạc, trí tưởng tượng và sự can đảm của hệ thống chính trị.

Tiến sỹ Aylward, người có 30 năm kinh nghiệm chống bệnh bại liệt, Ebola và các trường hợp khẩn cấp về y tế toàn cầu khác, đã chia sẻ chi tiết quan điểm của ông về cách điều hành một chiến dịch chống virus trong cuộc phỏng vấn với tờ New York Times.

Chúng ta có biết mức độ gây tử vong của virus là bao nhiêu không, thưa ông? Chúng tôi nghe nói có một số ước tính rằng tỷ lệ tử vong là gần bằng dịch cúm Tây Ban Nha năm 1918, tức là 2,5%, và một số ý kiến khác lại nói rằng dịch bệnh chỉ nguy hiểm hơn cúm mùa một chút, tức tỷ lệ tử vong chỉ khoảng 0,1%. Và có bao nhiêu ca nhiễm bị bỏ qua ảnh hưởng đến tỷ lệ này?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Đang có một sự hoảng loạn lớn ở phương Tây về những ca bệnh không có triệu chứng. Nhiều người không có triệu chứng khi xét nghiệm, nhưng lại phát triển triệu chứng trong vòng 1-2 ngày sau đó.

Không có bằng chứng nào cho thấy chúng ta chỉ đang nhìn thấy phần nổi của một tảng băng chìm lớn, mà những gì chúng ta đang thấy là một kim tự tháp: hầu hết mọi bộ phận đều ở trên mặt đất

Ở Quảng Đông, cơ quan chức năng đã phải xét nghiệm lại 320.000 mẫu được lấy để giám sát dịch cúm và các sàng lọc khác. Chưa đến 0,5% có kết quả dương tính, tương đương với 1.500 ca mắc COVID-19 được biết đến tại tỉnh này.

Không có bằng chứng nào cho thấy chúng ta chỉ đang nhìn thấy phần nổi của một tảng băng chìm lớn, với 9/10 là những thây ma làm lây lan virus. Những gì chúng ta đang thấy là một kim tự tháp: hầu hết mọi bộ phận đều ở trên mặt đất.

Một khi có thể xét nghiệm kháng thể ở một nhóm người, có lẽ tôi sẽ nói rằng: “Biết gì không? Những dữ liệu này không cho chúng ta biết được câu chuyện.” Nhưng dữ liệu chúng tôi hiện có không ủng hộ điều đó.

Thật tốt nếu có ít ca lây nhiễm không có triệu chứng. Nhưng thật không tốt khi điều đó ngụ ý rằng tỷ lệ tử vong chúng ta đang chứng kiến, từ 0,7% ở một số vùng tại Trung Quốc tới 5,8% ở Vũ Hán – là chính xác, phải không?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Tôi đã nghe nói rằng “tỷ lệ tử vong không nghiêm trọng vì thực tế có nhiều ca bệnh nhẹ.” Tỷ lệ tử vong trong trường hợp thực tế có thể là như bên ngoài tỉnh Hồ Bắc, khoảng 1-2%.

Trẻ em thì sao? Chúng ta biết là hiếm có ca nhiễm là trẻ em phải nhập viện. Nhưng chúng có bị nhiễm bệnh không? Chúng có lây bệnh cho gia đình không?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Chúng tôi chưa rõ. Cuộc khảo sát ở Quảng Đông cũng cho thấy gần như không có ca mắc bệnh là người dưới 20 tuổi. Trẻ em có thể mắc cúm, nhưng không phải bệnh này. Chúng tôi phải thực hiện nhiều nghiên cứu hơn để xem trẻ có bị nhiễm virus nhưng không bị ảnh hưởng hay không, và chúng có thể lây virus cho các thành viên trong gia đình hay không. Nhưng tôi đã hỏi hàng chục bác sỹ rằng: ‘Anh/chị có gặp trường hợp lây nhiễm hàng loạt mà ở đó trẻ em là nguồn lây bệnh không?’ Câu trả lời là không.

Tại sao lại như vậy? Có giả thuyết cho rằng trẻ nhỏ nhiễm 4 loại virus corona thể nhẹ thường xuyên đến mức cơ thể chúng đã hình thành kháng thể.

Tiến sỹ Bruce Aylward: Đó vẫn chỉ là một giả thuyết. Tôi chưa tìm được đủ ý kiến đồng tình để đưa vào báo cáo của WHO.

Nếu vậy, có phải việc đóng cửa các trường học là vô nghĩa không?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Không. Đó vẫn là một dấu hỏi. Nếu một căn bệnh là nguy hiểm, và bạn thấy các ổ dịch, bạn phải đóng cửa trường học. Chúng tôi biết điều đó sẽ gây rắc rối, vì khi để trẻ ở nhà, bố hoặc mẹ cũng sẽ phải nghỉ làm để chăm sóc chúng. Nhưng chúng ta không nên liều lĩnh với các vấn đề liên quan đến trẻ em.

Có thật là các ca nhiễm ở Trung Quốc đang giảm xuống không?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Tôi biết là có sự nghi ngờ, nhưng tại mọi phòng xét nghiệm mà chúng tôi đã đến, mọi người đều cho thấy “Tình hình không còn căng thẳng như ba tuần trước nữa.” Đỉnh điểm là khi có 46.000 người cần xét nghiệm mỗi ngày; nhưng khi chúng tôi rời đi, con số đã giảm xuống còn 13.000. Các bệnh viện đã có giường trống.

Tôi không thấy bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy sự thao túng các con số. Một đợt bùng phát leo thang nhanh chóng đã chững lại, và giảm xuống nhanh hơn dự kiến. Theo ước tính nhanh, có hàng trăm nghìn người Trung Quốc không nhiễm COVID-19 nhờ phản ứng mạnh mẽ này.

Virus có lây nhiễm cho hầu hết mọi người, như dự kiến ở bệnh cúm mới hay không?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Không, 75-80% các ổ dịch là trong các gia đình. Một số ổ dịch là ở trong bệnh viện, nhà hàng hay nhà tù, nhưng đa số là lây giữa người trong gia đình. Và chỉ 5-15% tiếp xúc gần có thể khiến bạn mắc bệnh. Vì thế, cơ quan chức năng sẽ cách ly bạn khỏi người nhà càng nhanh càng tốt, và tìm hiểu xem bạn đã tiếp xúc với những ai trong vòng 48 giờ trước đó.

“Tôi không thấy bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy sự thao túng các con số. Một đợt bùng phát leo thang nhanh chóng đã chững lại, và giảm xuống nhanh hơn dự kiến” 

Ông nói rằng các thành phố khác nhau có phản ứng khác nhau. Khác như thế nào?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Còn phụ thuộc vào việc họ không có ca nhiễm, có vài ca lẻ tẻ, có các ổ dịch hay có tình hình lây nhiễm trên diện rộng.

Đầu tiên, bạn phải bảo đảm rằng mọi người đều biết các biện pháp phòng ngừa cơ bản: rửa tay, đeo khẩu trang, không bắt tay, cũng như các triệu chứng bệnh là gì. Sau đó, để tìm các ca bệnh lẻ tẻ, việc kiểm tra thân nhiệt được thực hiện khắp nơi, thậm chí là chặn ôtô trên cao tốc để kiểm tra tất cả mọi người.

Ngay khi tìm ra ổ dịch, bạn phải đóng cửa các trường học, rạp chiếu phim, nhà hàng. Chỉ có Vũ Hán và các thành phố lân cận là bị cách ly hoàn toàn.

Trung Quốc đã tổ chức lại phản ứng y tế của mình như thế nào?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Đầu tiên, họ chuyển 50% hoạt động chăm sóc sức khỏe thành trực tuyến, để mọi người không đổ xô đến bệnh viện. Bạn sẽ hiểu nếu đã từng thử liên hệ với bác sỹ vào tối thứ Sáu. Thay vào đó, bạn có thể liên hệ với một người qua hình thức trực tuyến. Nếu bạn cần đơn thuốc như insulin hay thuốc trợ tim, họ có thể kê đơn và cung cấp.

Trường hợp nghi ngờ bản thân bị nhiễm virus thì sao?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Bạn sẽ được gửi tới một phòng khám sốt. Họ sẽ đo nhiệt độ, kiểm tra các triệu chứng, bệnh sử, hỏi bạn đã từng đi những đâu, có tiếp xúc với người mắc bệnh hay không. Họ sẽ đưa bạn đi chụp CT nhanh…

Chờ đã – “chụp CT nhanh” là gì?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Mỗi máy chụp khoảng 200 người mỗi ngày. Mỗi lần chỉ 5-10 phút. Thậm chí chỉ chụp một phần thôi. Một bệnh viện điển hình ở phương Tây chỉ chụp 1-2 ca bệnh mỗi giờ. Và khác với chụp X-quang, bệnh nhân có thể không có triệu chứng gì, nhưng ảnh chụp CT có thể chỉ ra những “tổn thương kính mờ” (những bất thường ở phổi nhận thấy ở các bệnh nhân mắc coronavirus) mà bác sỹ đang tìm kiếm.

Rồi sau đó?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Nếu bạn được xác định là trường hợp nghi ngờ, họ sẽ lấy mẫu vi sinh bề mặt. Nhưng rất nhiều trường hợp cho kết quả “không phải là COVID-19.” Mọi người có thể bị cảm lạnh, cúm hay sổ mũi. Đó không phải là COVID-19. Nếu nhìn vào các triệu chứng, 90% bị sốt, 70% ho khan, 30% thấy khó chịu và khó thở. Sổ mũi chỉ chiếm 4% thôi.

Việc lấy mẫu là để xét nghiệm PCR (phản ứng chuỗi polymerase) phải không? Họ làm xét nghiệm nhanh như thế nào? Cho đến gần đây, chúng tôi (nước Mỹ) vẫn gửi tất cả các mẫu xét nghiệm tới Atlanta.

Tiến sỹ Bruce Aylward: Họ có thể làm xong trong 4 tiếng.

Vậy là người được xét nghiệm không được về nhà?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Không, họ phải đợi. Bạn không muốn có người đi lang thang và lây lan virus đâu.

Nếu họ có kết quả dương tính thì sao?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Họ sẽ bị cách ly. Ở Vũ Hán, ban đầu, thời gian từ khi đổ bệnh tới nhập viện là 15 ngày. Nhưng bây giờ từ khi có triệu chứng đến lúc phải cách ly chỉ còn 2 ngày thôi. Điều đó có nghĩa là có ít người bị lây nhiễm hơn – vì bạn đã bóp nghẹt khả năng lây lan của virus.

Sự khác biệt giữa cách ly và nhập viện là gì?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Khi có các triệu chứng nhẹ, bạn sẽ tới một trung tâm cách ly. Những trung tâm như vậy được trưng dụng từ các phòng tập thể dục hay sân vận động với sức chứa lên đến 1.000 giường bệnh. Nhưng nếu triệu chứng của bạn là nghiêm trọng hoặc nguy kịch, bạn sẽ phải vào thẳng bệnh viện. Bất cứ ai có các bệnh lý khác hoặc trên 65 tuổi cũng phải đến thẳng bệnh viện.

“Bất cứ ai có các bệnh lý khác hoặc trên 65 tuổi cũng phải đến thẳng bệnh viện”

Vậy các triệu chứng nhẹ, nghiêm trọng hoặc nguy kịch là gì? Chúng tôi nghĩ “nhẹ” là như bị cảm xoàng thôi.

Tiến sỹ Bruce Aylward: Không. “Nhẹ” nghĩa là kết quả xét nghiệm dương tính, sốt, ho – có thể là cả viêm phổi, nhưng không cần dụng cụ thở ôxy. “Nghiêm trọng” là nhịp thở tăng và bão hòa ôxy giảm, vì thế bệnh nhân cần dụng cụ thở ôxy hoặc máy thở. “Nguy kịch” nghĩa là suy hô hấp hoặc suy đa tạng.

Vậy nghĩa là 80% các ca bệnh ở thể nhẹ không phải như chúng tôi nghĩ nhỉ?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Tôi là người Canada. Virus này giống như Wayne Gretzky vậy – mọi người không nghĩ là nó đủ mạnh hoặc đủ nhanh để gây ra tác động như thế. (Wayne Gretzky: cầu thủ khúc côn cầu trên băng chuyên nghiệp người Canada).

Các bệnh viện cũng được chia ra phải không?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Đúng vậy. Các bệnh viện tốt nhất được dành riêng cho các ca mắc COVID-19 nghiêm trọng và nguy kịch. Tất cả các ca phẫu thuật không cấp thiết đều được hoãn lại. Bệnh nhân được chuyển đi nơi khác. Các bệnh viện khác thì được chỉ định cho hoạt động chăm sóc thường xuyên: phụ nữ vẫn phải sinh nở, mọi người vẫn bị chấn thương và đau tim.

Họ đã xây hai bệnh viện mới và xây lại nhiều bệnh viện khác. Nếu khu điều trị có chiều dài lớn, họ sẽ xây một bức tường ở phía cuối với một cửa sổ để tạo thành một khu cách ly với các vùng “bẩn” và “sạch.” Bạn đi vào, mặc đồ bảo hộ, điều trị cho bệnh nhân, rồi đi ra bằng đường khác và cởi đồ bảo hộ ra. Nó giống như một đơn vị điều trị Ebola vậy, nhưng không cần khử trùng nhiều như thế vì không có nhiều tiếp xúc với dịch tiết từ cơ thể.

Việc chăm sóc cho các ca bệnh nghiêm trọng và nguy kịch tốt đến mức nào?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Trung Quốc thật sự rất giỏi trong việc cứu sống bệnh nhân. Các bệnh viện của họ trông còn tốt hơn một số bệnh viện tôi thấy ở Thụy Sĩ. Chúng tôi hỏi, “Các anh có bao nhiêu quạt thông gió?” Họ trả lời “50.” Ôi trời! Chúng tôi lại hỏi, “Thế các anh có bao nhiêu máy ECMO?” Họ trả lời “5.” Một thành viên đến từ viện Robert Koch tỏ rõ sự ngạc nhiên: “Những 5 cái? Ở Đức, có khi chỉ được trang bị 3 cái là cùng. Mà ở Berlin mới được như vậy.” (ECMO là máy ôxy hóa màng ngoài cơ thể, dùng để cung cấp ôxy cho máu khi suy phổi).

Vậy ai chi trả cho tất cả những thứ đó?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Chính phủ đã tuyên bố rõ ràng: xét nghiệm là miễn phí. Và nếu dương tính với SARS-CoV-2, thì khi bạn hết hạn bảo hiểm, nhà nước sẽ lo liệu mọi thứ.

Ở Mỹ thì khác. Người ta nghĩ: “Nếu tôi đi gặp bác sỹ, tôi sẽ phải tốn 100 USD. Nếu tôi phải vào phòng hồi sức tích cực, tôi sẽ phải tốn bao nhiêu tiền?” Điều đó sẽ giết chết bạn. Điều đó sẽ gây nhiều thiệt hại nặng nề. Đây là lúc mà bảo hiểm y tế toàn dân và an sinh phải phối hợp với nhau. Nước Mỹ phải cân nhắc điều này.

Mọi người đều có ý thức mạnh mẽ rằng “Chúng ta phải giúp Vũ Hán” chứ không phải “Vũ Hán khiến chúng ta lâm vào cảnh này” 

Các phản ứng phi y tế thì sao?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Phản ứng ở cấp độ toàn quốc. Mọi người đều có ý thức mạnh mẽ rằng “Chúng ta phải giúp Vũ Hán” chứ không phải “Vũ Hán khiến chúng ta lâm vào cảnh này.” Các tỉnh khác đã cử 40.000 nhân viên y tế, nhiều người trong số đó tình nguyện tới trợ giúp.

Ở Vũ Hán, đoàn tàu đặc biệt của chúng tôi đến ga vào buổi tối, và đó là điều buồn nhất – các đoàn tàu liên tỉnh lớn gầm gào lướt qua với những khung cửa buông rèm.

Chúng tôi xuống tàu, và một nhóm người khác cũng vậy. Tôi nói: “Chờ chút, tôi tưởng chúng tôi là những người duy nhất được xuống tàu.” Họ mặc những chiếc áo khoác nhỏ và mang một lá cờ – đó là một nhóm y tế từ Quảng Đông đến để giúp đỡ.

Người dân Vũ Hán ăn uống ra sao khi phải ở trong nhà suốt?

Tiến sỹ Bruce Aylward: 15 triệu người phải đặt đồ ăn trực tuyến. Và đồ ăn đều được chuyển đến. Đúng là có một số sự nhầm lẫn. Nhưng một người phụ nữ đã nói với tôi: “Đôi khi gói hàng bị thiếu mất một vài món, nhưng tôi vẫn chưa sụt mất cân nào.”

Rất nhiều nhân viên chính phủ đã được chỉ định làm những công việc khác phải không?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Chuyện đó diễn ra ở mọi nơi trong xã hội. Một nhân viên đường cao tốc có thể kiêm luôn công tác đo nhiệt độ, giao đồ ăn hoặc theo dõi những người có tiếp xúc. Tôi từng gặp một người phụ nữ dạy mọi người cách mặc đồ bảo hộ trong bệnh viện. Tôi hỏi, “Chị là chuyên gia kiểm soát lây nhiễm à?” Không, cô ấy là nhân viên lễ tân. Nhưng cô ấy đã học được cách mặc bộ đồ đó.

Công nghệ đóng vai trò như thế nào?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Họ đang quản lý một lượng lớn dữ liệu, bởi vì họ đang cố gắng theo dõi mọi liên hệ tiếp xúc của 70.000 ca bệnh. Khi đóng cửa trường học, thực tế chỉ có các tòa nhà bị đóng cửa thôi. Việc học được chuyển thành trực tuyến.

Các nhân viên theo dõi tiếp xúc có các biểu mẫu ngay trên màn hình. Nếu có gì sai, nó sẽ nháy màu vàng. Đó là cách để tránh sai sót.

Chúng tôi đã tới Tứ Xuyên, một vùng nông thôn rộng lớn. Ở đó họ đã triển khai công nghệ 5G rồi. Chúng tôi cũng đã tới thủ đô, tới một trung tâm cấp cứu có những màn hình lớn. Họ đang gặp rắc rối trong việc tìm hiểu một ổ dịch. Trên một màn hình, họ liên lạc tới trụ sở của quận. Nhưng vẫn không giải quyết được.

Vậy là họ gọi nhóm thực địa. Trưởng nhóm đang ở cách đó 500 cây số, và anh ta nhận được một cuộc gọi video từ chủ tịch tỉnh.

Các phương tiện truyền thông xã hội thì sao?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Họ có Weibo, Tencent và WeChat để cung cấp các thông tin chính xác đến cho người dùng. Bạn có thể dùng Facebook, Twitter và Instagram để làm điều đó.

Chẳng phải tất cả những điều đó là bất khả thi ở Mỹ sao?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Hãy nhìn xem, các nhà báo luôn nói: “Chà, chúng ta không thể làm như vậy ở đất nước của mình.” Phải có một sự thay đổi tư duy sang suy nghĩ phản ứng nhanh. Bạn sẽ chỉ giơ tay than trời thôi sao? Có một sự rủi ro đạo đức thật sự ở đó, một tiếng gọi phán xét về những gì bạn nghĩ về những cộng đồng dễ bị tổn thương.

Hãy hỏi bản thân: Bạn có thể làm những điều dễ dàng được không? Bạn có thể cách ly 100 bệnh nhân được không? Bạn có thể theo dõi 1.000 người có tiếp xúc được không? Nếu không thể, dịch bệnh sẽ bùng phát trong cả một cộng đồng.

Liệu có phải những điều đó là khả thi là vì họ sợ Chính phủ?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Các nhà báo cũng nói rằng “Họ chỉ hành động vì sợ chính phủ, “như thể đó là một chế độ thét ra lửa và ăn thịt trẻ con vậy. Tôi đã nói chuyện với rất nhiều người không thuộc hệ thống chính trị – ở khách sạn, trên tàu hỏa, trên đường vào ban đêm.

Họ được huy động như trong thời chiến, và nỗi sợ virus là động lực của họ. Họ thực sự cảm thấy mình đang ở tuyến đầu để bảo vệ phần còn lại của Trung Quốc. Và cả thế giới.

“Họ được huy động như trong thời chiến, và nỗi sợ virus là động lực của họ. Họ thực sự cảm thấy mình đang ở tuyến đầu để bảo vệ phần còn lại của Trung Quốc. Và cả thế giới.”

Trung Quốc đang khởi động lại nền kinh tế của mình. Họ có thể làm điều đó bằng cách nào mà không gây ra một đợt sóng lây nhiễm mới?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Đó là một sự tái khởi động có chia giai đoạn. Với mỗi tỉnh thành, nó lại có ý nghĩa khác nhau.

Một số vẫn sẽ tiếp tục đóng cửa trường học. Một số chỉ cho phép các nhà máy sản xuất các sản phẩm thiết yếu cho chuỗi cung ứng được mở cửa hoạt động.

Với những người lao động nhập cư đã trở về nhà – Thành Đô có tới 5 triệu người như vậy. Đầu tiên, bạn phải đến gặp bác sỹ để lấy một chứng nhận rằng bạn “không có nguy cơ.” Quá trình này mất 3 ngày.

Sau đó, bạn đi tàu hỏa đến nơi bạn làm việc. Nếu đó là Bắc Kinh, bạn sẽ phải tự cách ly trong 2 tuần. Bạn sẽ được theo dõi thân nhiệt, đôi khi bằng điện thoại, đôi khi bằng kiểm tra thực tế.

Điều gì đang diễn ra với các cuộc thử nghiệm điều trị lâm sàng?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Chúng là những thử nghiệm mù đôi, vì thế tôi không biết kết quả. Chúng ta sẽ biết rõ hơn trong vài tuần nữa.

Thách thức lớn nhất là tìm người tham gia. Số lượng bệnh nhân mắc bệnh nặng đang giảm, và họ đang tranh nhau chiêu mộ những người này. Và mỗi khu điều trị lại được điều hành bởi một nhóm đến từ một tỉnh khác, vì thế bạn phải thương lượng với từng nhóm, bảo đảm là họ làm đúng theo các giao thức.

Và có tới 200 thử nghiệm được đăng ký – quá nhiều. Tôi đã nói với họ: “Các anh phải ưu tiên những gì có đặc tính kháng virus một cách hứa hẹn.”

Và họ đang thử nghiệm các loại thuốc truyền thống?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Đúng vậy, nhưng đó chỉ là một vài công thức tiêu chuẩn. Việc này không dễ như ngồi sắc thuốc ở chân giường. Họ nghĩ rằng họ đã có một số loại thuốc có đặc tính hạ sốt hoặc chống viêm. Không phải thuốc chống virus, nhưng chúng giúp mọi người thấy tốt hơn vì họ đã dùng qua chúng.

Ông đã làm gì để tự bảo vệ mình?

Tiến sỹ Bruce Aylward: Dự trữ một đống nước rửa tay khử trùng. Chúng tôi đeo khẩu trang, vì đó là chính sách của chính phủ. Chúng tôi không gặp bệnh nhân hay những người từng tiếp xúc với bệnh nhân hay tới các khu vực không sạch sẽ trong bệnh viện.

Và chúng tôi cũng hạn chế tiếp xúc xã hội. Mỗi người trong nhóm ngồi ở một hàng ghế khác nhau khi đi xe buýt. Chúng tôi dùng bữa trong phòng riêng ở khách sạn, hoặc mỗi người ngồi một bàn. Trong phòng họp, chúng tôi cũng ngồi mỗi người một bàn và dùng micro hoặc nói thật to để giao tiếp với nhau.

Vì thế nên giọng tôi mới khàn như thế này đây. Nhưng tôi đã làm xét nghiệm, và tôi biết mình không mắc COVID-19./.