Các chính phủ trên khắp châu Âu đang có xu hướng nhờ tới công nghệ để theo dõi sự lây lan của virus SARS-CoV-2 và những người bị cách ly – một cách tiếp cận học hỏi từ châu Á – nhưng cách làm này lại mang tới những thách thức với quyền riêng tư vốn đã là thứ văn hóa đặc sản của châu lục này.

Từ Helsinki đến Madrid, các ứng dụng đang được phát triển để người dân báo cáo các triệu chứng của họ cho bác sỹ và nhà nghiên cứu; theo dõi và mô hình hóa sự lây lan của loại virus giống cúm này; và đảm bảo rằng những người bị cách ly ở nhà.

Những người ủng hộ quyền riêng tư thận trọng với bất kỳ sự đánh đổi nào giữa quyền riêng tư cá nhân đối với sức khỏe cộng đồng và giám sát kỹ thuật số

Tuy nhiên, tiến trình này diễn ra khá chắp vá, có sự phối hợp ít ỏi giữa các bên liên quan. Trong khi đó, những người ủng hộ quyền riêng tư thận trọng với bất kỳ sự đánh đổi nào giữa quyền riêng tư cá nhân đối với sức khỏe cộng đồng và giám sát kỹ thuật số mà quy tắc bảo mật dữ liệu của Liên minh châu Âu, Quy định bảo vệ dữ liệu chung (GDPR), tìm cách ngăn chặn.

Lấy ví dụ Ba Lan: Chính phủ nước này vừa ra mắt một ứng dụng điện thoại thông minh, được gọi là Cách ly tại nhà (Home Quarantine), cho những công dân ở nước ngoài trở về kể từ ngày 15/3 bị yêu cầu tự cách ly trong hai tuần.

Để đăng ký, người dùng tải lên thông tin cá nhân và một bức ảnh. Sau đó, họ sẽ nhận được lời nhắc qua tin nhắn và trả lời các thông tin khai báo y tế trong vòng 20 phút cùng với việc tải lên một bức ảnh tự chụp selfie mới.

Kamil Pokora, một người quản lý sản phẩm vừa trở về Gdansk sau kỳ nghỉ ở Thái Lan, cho biết cảnh sát đã kiểm tra lịch sử đi lại của anh ta. Pokora cũng đang sử dụng Home Quarantine một cách tự nguyện nhưng thấy rằng nó không hoạt động ổn định.

“Phần mềm này có nhiều lỗi,” anh Pokora, 37 tuổi cho biết. “Tôi tiếp tục được yêu cầu thực hiện các nhiệm vụ thậm chí không có trong ứng dụng. Nó rất không thân thiện với người dùng.”

Văn phòng bảo vệ dữ liệu cá nhân của Ba Lan, cơ quan chịu trách nhiệm thực thi GDPR, cho biết họ không được hỏi ý kiến về Home Quarantine. Phát ngôn viên Adam Sanocki cho biết cơ quan này sẽ giám sát việc triển khai và, nếu tìm thấy sự bất thường, sẽ có hành động để đảm bảo dữ liệu cá nhân được bảo vệ.

Khi được hỏi về những lời phàn nàn đối với ứng dụng Home Quarantine, Bộ Kỹ thuật số Ba Lan cho biết họ liên tục theo dõi hệ thống và cải thiện ứng dụng khi cần thiết, trên cơ sở phản hồi từ người dùng.

Thậm chí, Bộ trưởng Nội vụ Mariusz Kaminski cho biết hôm thứ Tư 25/3, chính phủ đã lên kế hoạch bắt buộc mọi người bị cách ly phải sử dụng Home Quarantine.

Cách làm của châu Á

Home Quarantine là giải pháp công nghệ sao chép cách tiếp cận chủ động và hiệu quả của Đài Loan (Trung Quốc). Vùng lãnh thổ này vừa mới nâng cấp ‘kho vũ khí” chống COVID-19 của mình với “hàng rào điện tử” dựa trên tín hiệu định vị điện thoại di động, nhằm giữ các cá nhân có nguy cơ lây nhiễm ở nhà.

Home Quarantine là giải pháp công nghệ sao chép cách tiếp cận chủ động và hiệu quả của Đài Loan (Trung Quốc).

Đài Loan, một trong những khu vực có số lượng ca nhiễm COVID-19 thấp ở châu Á, đã yêu cầu những người đến từ nước ngoài tải xuống thiết bị di động một bảng câu hỏi và khai báo họ đến từ sân bay nào, lịch sử đi lại trong 14 ngày cùng các triệu chứng sức khỏe của họ.

Những người được đánh giá có rủi ro thấp sẽ nhận được tin nhắn thông báo họ được tự do đi lại. Ngược lại, những người bị coi là có nguy cơ phải tự cách ly trong 14 ngày, và sự tuân thủ của họ được cơ quan chức năng giám sát qua dữ liệu định vị từ điện thoại thông minh.

Theo GDPR, sự đồng ý xử lý dữ liệu cá nhân nhạy cảm cần phải được thực hiện một cách tự nguyện, tự do và có những hạn chế luật pháp rất lớn đối với việc sử dụng nó. Ví dụ, nó không được lưu trữ vô thời hạn hoặc được sử dụng cho mục đích khác.

Chuyên gia về quyền riêng tư Frederike Kaltheuner, một thành viên chính sách công nghệ của Mozilla Foundation có trụ sở ở Berlin (Đức), cho rằng cần phải có bằng chứng rõ ràng về các giải pháp công nghệ đáng để thỏa hiệp về quyền riêng tư: “Nói cách khác: chúng ta cần phải biết các công cụ này thực sự hoạt động.”

Ở Phần Lan, tờ báo quốc gia Helsingin Sanomat và nhà phát triển phần mềm Futurice sắp ra mắt một dịch vụ web và di động để mọi người báo cáo các triệu chứng hô hấp của họ.

Thông tin cá nhân duy nhất mà mọi người khai cáo là tuổi và mã bưu chính của họ. Đây là những thông tin mà những người ủng hộ ứng dụng nói sẽ giúp lập bản đồ về sự lây lan của đại dịch. Chính phủ Phần Lan, trong khi hỗ trợ trên thực tế nhưng tới nay vẫn chưa chính thức lên tiếng ủng hộ sáng kiến này.

Luật do thám

Ở những nơi khác, các chính phủ đang gấp rút thông qua luật tình trạng khẩn cấp để cho phép sử dụng dữ liệu điện thoại thông minh cá nhân phục vụ theo dõi các liên lạc và thực thi cách ly – ngay cả khi họ không có được công nghệ để làm điều đó.

Slovakia tuần này đề xuất luật tạm thời cho phép theo dõi các phong trào cá nhân trong suốt thời gian xảy ra đại dịch.

“Điều này thể hiện sự vi phạm nhân quyền và tự do rất lớn,” Bộ trưởng Tư pháp Maria Kolikova nói trước quốc hội, tuy nhiên, nữ bộ trưởng này tin rằng “quyền sống là trên hết.”

Trong khi đó, cựu Thủ tướng Slovakia Robert Fico đã chỉ trích dự luật mà ông gọi là một “đạo luật gián điệp.”

“Điều này thể hiện sự vi phạm nhân quyền và tự do rất lớn…nhưng quyền sống là trên hết”

Một đề xuất của Bộ trưởng Y tế Đức Jens Spahn cho phép theo dõi điện thoại thông minh cá nhân mà không có lệnh tư pháp đã bị chặn bởi các chính trị gia Đảng Dân chủ Xã hội (SPD), đối tác chủ chốt trong liên minh cầm quyền của Thủ tướng Angela Merkel.

“Đây là một sự xâm phạm trên phạm vi rộng đối với các quyền công dân,” Bộ trưởng Bộ Tư pháp Christine Lambrecht của SPD cho biết.

Christian Drosten, nhà virus học hàng đầu của Đức, cho biết việc sử dụng dữ liệu định vị thiết bị di động cá nhân để theo dõi liên lạc, như ở Hàn Quốc, vẫn cần được hỗ trợ bởi các đội ngũ dịch tễ giỏi có thể phỏng vấn số lượng lớn bệnh nhân COVID-19 và theo dõi những người có thể đã bị tiếp xúc với họ.

“Nước Đức thiếu những tài nguyên đó, và vì vậy, đối với tôi, câu hỏi là liệu chúng ta có thể học được điều gì từ họ hay không, có một chút vô ích,” ông Drosten, giám đốc Viện Virus học tại bệnh viện Charite ở Berlin, nói trong một chương trình của đài phát thanh NDR.

Cuộc đua lập trình, sáng kiến từ cơ sở

Trước tình trạng đáng báo động về số ca lây nhiễm và tử vong, một số quốc gia đã phát động các cuộc thi lập trình (hackathons) hoặc đề xuất các sáng kiến để tìm kiếm các giải pháp công nghệ mới phục vụ công tác phòng, chống dịch COVID-19.

Tại Italy, quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất, chính phủ đã kêu gọi các công ty đưa ra những giải pháp công nghệ. Nhiều giải pháp đã được đưa ra như trường hợp nhà khoa học dữ liệu Ottavio Crivaro với lời kêu gọi mọi người quyên tặng dữ liệu lịch sử đi lại của họ cho việc lập bản đồ số về đại dịch.

Việc tập trung vào công nghệ cũng có thể làm mất đi giá trị những câu trả lời đơn giản hơn trong bài toán kiểm soát dịch bệnh.

Sáng kiến của ông Ottavio Crivaro có nhiều nét tương đồng với ứng dụng TraceTogether của Singapore, thu thập dữ liệu định vị điện thoại thông minh và dữ liệu Bluetooth từ các tình nguyện viên để kiểm tra xem họ có ở gần người bị nhiễm virus hay không.

Việc tập trung vào công nghệ cũng có thể làm mất đi giá trị những câu trả lời đơn giản hơn trong bài toán kiểm soát dịch bệnh.

Ví dụ, Ấn Độ cho phép sử dụng mực không thể xóa để đóng dấu bàn tay của người dân trong khu vực cách ly. Mực không xóa vốn được Ấn Độ sử dụng để ngăn mọi người bỏ phiếu nhiều lần trong các cuộc bầu cử.

“Có một số giải pháp công nghệ thấp cho những vấn đề này,” Edin Omanovic, Giám đốc của Privacy International, một tổ chức phi chính phủ. “Nói đến kiểm soát cách ly, đôi khi điều tốt nhất chỉ là đi đến và kiểm tra.”./.

Nước Mỹ cần học những bài học nếu muốn cứu chính mình khỏi những hậu quả khủng khiếp, cả trong hiện tại lẫn những đại dịch trong tương lai.

Đại dịch COVID-19 bùng phát mạnh mẽ trên toàn thế giới khi có đến 199 quốc gia và vùng lãnh thổ chịu ảnh hưởng, với 596.723 ca bệnh được xác nhận và 27.352 ca tử vong.

Mỹ đang là quốc gia có số ca nhiễm virus SARS-CoV-2 cao nhất thế giới với 104.142 ca, trong đó 1.695 trường hợp đã tử vong.

Vậy đâu là nguyên nhân khiến Mỹ có số ca nhiễm bệnh nhiều đến vậy?

Nhìn từ châu Á

Ở châu Á, các nước và vùng lãnh thổ như Đài Loan (Trung Quốc), Việt Nam và Singapore đã gần như ngăn chặn được sự bùng phát dịch bệnh, trong khi các nước như Mỹ và Anh lại phản ứng vụng về đến mức không tin nổi.

Mặc dù hiện vẫn còn quá sớm để đưa ra nhận định đầy đủ rằng biện pháp nào có hiệu quả và biện pháp nào không, nhưng một số bài học thực tiễn lớn vẫn hết sức rõ ràng. Nước Mỹ sẽ cần học những bài học này thật nhanh nếu muốn cứu chính mình khỏi những hậu quả khủng khiếp, cả trong hiện tại lẫn những đại dịch trong tương lai.

Một cách hợp lý, phản ứng trước đại dịch có thể chia làm ba cấp độ chính, xếp thành từng tầng nối tiếp nhau. Ở nền tảng là hệ thống chăm sóc y tế quốc gia với nhiệm vụ mang đến khả năng tiếp cận rộng rãi cần thiết tới hoạt động xét nghiệm và điều trị.

Tầng thứ hai là bộ máy hành chính và phúc lợi quốc gia, có nhiệm vụ điều phối các biện pháp ứng phó bổ sung. Cấp độ này bao gồm các công việc như thiết lập các chốt xét nghiệm hàng loạt tại các cửa khẩu và trên toàn quốc, đảm bảo dự trữ vật tư y tế cần thiết, xây dựng các bệnh viện khẩn cấp… Điều này cũng có nghĩa là triển khai hỗ trợ thu nhập cho các cá nhân và doanh nghiệp trong trường hợp bắt buộc phải phong tỏa hoặc cách ly toàn dân, để giúp mọi người không thiếu thốn về tài chính và giúp cho nền kinh tế vượt qua khó khăn.

Tầng thứ ba là nhận thức của người dân: Dân chúng phải sẵn sàng nâng cao các thói quen vệ sinh của họ, chấp nhận những hạn chế quyết liệt với việc di chuyển và tránh tụ tập đông người để hạn chế làm virus lây lan.

Trong tất cả những hoạt động này, xét nghiệm rộng rãi xứng đáng được nhấn mạnh đặc biệt, vì bất kỳ phản ứng khẩn cấp nào cũng sẽ không thể phát huy tác dụng nếu không có nó. Một quốc gia không thể chiến đấu với dịch bệnh mà không biết căn bệnh này thực sự ở đâu.

Các nước có hiệu quả chống dịch tốt nhất đều đang làm tốt ở cả ba cấp độ này.

Đài Loan có hệ thống chăm sóc sức khỏe một người chi trả theo phong cách của Medicare (thực tế, hệ thống này được xây dựng dựa trên hệ thống Medicare của Mỹ, nhưng mở rộng độ bao phủ đến toàn dân), cho phép họ triển khai xét nghiệm, điều trị và cách ly mà không gặp trở ngại.

Việt Nam, quốc gia có GDP bình quân đầu người chỉ rơi vào khoảng 6.600 USD trong năm 2018 (bằng khoảng 12% so với Mỹ), ban đầu đã kiềm chế được dịch bệnh bằng việc nhanh chóng triển khai xét nghiệm rộng rãi, điều tra tiếp xúc

Họ cũng đã có các kế hoạch ứng phó với đại dịch được lập ra sau đợt bùng phát dịch SARS năm 2002; những kế hoạch này thường xuyên được đánh giá và thực hiện. Cuối cùng, công dân Đài Loan đã được giáo dục và chuẩn bị để đối mặt với bất cứ dịch bệnh nào một cách nghiêm túc, vì thế mọi người không tìm cách trốn cách ly và làm bệnh lây lan rộng hơn.

Ngay cả các nước có thu nhập trung bình cũng làm được những điều này. Việt Nam, quốc gia có GDP bình quân đầu người chỉ rơi vào khoảng 6.600 USD trong năm 2018 (bằng khoảng 12% so với Mỹ), ban đầu đã kiềm chế được dịch bệnh bằng việc nhanh chóng triển khai xét nghiệm rộng rãi, điều tra tiếp xúc, cách ly và áp dụng các biện pháp giáo dục công dân (mặc dù hiện nay Việt Nam đang phải đối phó với các ca nhiễm mới bắt nguồn từ người nước ngoài).

Nếu chính quyền nắm thế chủ động, những đợt phong tỏa toàn dân cùng sự tàn phá về mặt kinh tế có thể được hạn chế hay tránh được.

Bài học từ châu Âu

Các nước châu Âu lại đang tụt hậu đáng kể. Hầu hết các quốc gia ở châu lục này có hệ thống y tế đủ tốt hoặc thậm chí tốt hơn, nhưng bộ máy chính quyền của họ lại phản ứng quá vụng về trước dịch bệnh.

Italy có hệ thống chăm sóc sức khỏe đẳng cấp thế giới, và giới chức ở đây thực tế đã khá nhanh chóng triển khai việc xét nghiệm, phong tỏa và các biện pháp cách ly, nhưng vẫn chưa đủ nhanh để chặn đứng dịch bệnh.

Tồi tệ hơn, người dân Italy ban đầu còn rất coi thường cuộc khủng hoảng này. Rất nhiều người đã ngó lơ những lời khuyên về giữ khoảng cách xã hội và tiếp tục đến các buổi tụ tập đông người trong giai đoạn đầu của dịch bệnh – hành động này thậm chí còn được khuyến khích bởi những thông điệp không nhất quán từ một số nhà cầm quyền.

Thông báo phong tỏa miền bắc Italy đã bị rò rỉ trước khi hành động này được thực hiện, và hàng nghìn người dân đã chạy về phía nam và làm dịch bệnh lây lan ở đó. Và một khi dịch bệnh đã vượt khỏi tầm kiểm soát, ngay cả hệ thống chăm sóc sức khỏe tốt nhất thế giới cũng sẽ bị áp đảo, bởi không hệ thống nào được chuẩn bị để ứng phó với những đợt gia tăng khổng lồ về số lượng bệnh nhân trong tình trạng nguy kịch như vậy.

Tuy nhiên, Italy đang nỗ lực hết sức để chống lại khủng hoảng, và dường như đã làm chậm được tốc độ phát sinh các ca nhiễm mới.

Các quốc gia châu Âu khác, bị sốc một cách muộn màng trước ví dụ của Italy, đang quyết liệt tìm cách hạn chế dịch bệnh lây lan, nâng cao năng lực xét nghiệm và điều trị, và bảo vệ cho người dân. Ở đây, các quốc gia châu Âu nổi tiếng với chính sách an sinh xã hội hào phóng đã trở thành những ví dụ có ích.

Các nước như Đan Mạch và Na Uy vốn đã có quy định thời gian nghỉ ốm dài hạn, vì thế những người mắc bệnh không cần đi làm; ngoài ra, trợ cấp thất nghiệp cũng hỗ trợ cho những người bị mất việc do dịch bệnh… Các quốc gia này cũng nhanh chóng thông qua các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp để hạn chế việc sa thải nhân viên và ngăn chặn phá sản tới khi cơn khủng hoảng qua đi.

Phản ứng của Mỹ trước đại dịch

Ngược lại, nước Mỹ đã “ngã sấp mặt” trên mọi khía cạnh phản ứng. So với những tiêu chuẩn ở Đài Loan hay Italy, hệ thống chăm sóc sức khỏe của Mỹ giống như một trò đùa cay đắng. Chúng ta không có bảo hiểm toàn dân, và những gì chúng ta có chỉ là một cơn ác mộng nặng nề và rời rạc mang phong cách Kafka, thường xuyên đẩy những người có bệnh đến bờ vực phá sản.

Phản ứng trực diện của Tổng thống Donald Trump cũng sai lầm khủng khiếp. Chúng ta vẫn không có đủ bộ xét nghiệm ít nhất là hai tháng sau thời điểm chúng ta đáng lẽ phải có chúng. Ông Trump cũng chưa bảo đảm được nguồn cung các thiết bị quan trọng như khẩu trang và máy thở, trong khi các bệnh viện đang dần cạn kiệt những trang bị này.

Khi virus âm thầm lây lan trong dân chúng, Trump vẫn tuyên bố rằng “Virus corona ở Mỹ vẫn nằm trong tầm kiểm soát,” và truyền thông bảo thủ thì cho rằng dịch bệnh không ghê gớm bằng bệnh cúm.

Ông thậm chí chỉ mới huy động Công binh Lục quân Hoa Kỳ cách đây vài ngày. Những con tàu bệnh viện mà ông tự hào đang trên đường đến hóa ra lại đang phải cập cảng để bảo trì và sẽ mất nhiều ngày để ra khơi. Một biện pháp hỗ trợ kinh tế (bao gồm một số khoản dự phòng cho nghỉ phép có trả lương khẩn cấp và bảo hiểm thất nghiệp ở mức thấp hơn so với mức bình thường ở hầu hết các nước châu Âu) thì đang bị sa lầy tại Quốc hội.

Có lẽ điều tồi tệ hơn cả chính là Trump, các chính trị gia đảng Cộng hòa, và truyền thông cánh hữu liên tục hạ thấp mức độ nguy hiểm của dịch bệnh suốt nhiều tuần trong khi nó đang dần mạnh lên. Khi virus âm thầm lây lan trong dân chúng, Trump vẫn tuyên bố rằng “Virus corona ở Mỹ vẫn nằm trong tầm kiểm soát,” và truyền thông bảo thủ thì cho rằng dịch bệnh không ghê gớm bằng bệnh cúm.

Chỉ trong vài ngày gần đây, những nhà tuyên truyền cho đảng Cộng hòa như Sean Hannity đã nhanh chóng đổi chiều, từ “Một lần nữa, tôi cảm thấy dường như mọi người đang muốn vùi dập ông Trump bằng trò lừa bịp mới này” sang “Chương trình này luôn xem xét virus corona một cách nghiêm túc. Chúng tôi chưa bao giờ gọi virus này là một trò lừa bịp.”

Kết quả là một sự chia rẽ đảng phái dai dẳng liên quan đến việc người Mỹ có hiểu được mối đe dọa từ sự bùng phát dịch bệnh hay không. Ở bất kỳ mức độ nào, tất cả những điều này đều cho thấy một bức phác thảo về một chương trình chính sách rộng lớn để khắc phục đợt bùng phát và chống lại những sự cố tương tự trong tương lai.

Đầu tiên, hệ thống chăm sóc sức khỏe khốn khổ ở Mỹ cần được tăng cường mạnh mẽ trên cơ sở đối phó với trường hợp khẩn cấp, và đến cùng cần được thay thế bởi một hệ thống thực sự có hiệu quả, như chăm sóc y tế toàn dân.

Thứ hai, chính phủ liên bang đang rơi vào tình trạng hỗn loạn và cần được đại tu tổng thể. Để bắt đầu, chúng ta nên sao chép các hệ thống ứng phó với đại dịch của Đài Loan, để các đội ngũ phản ứng và nguồn cung luôn sẵn sàng được huy động khi có thông báo khẩn.

Rộng hơn, năng lực của nhà nước, vốn đã bị tàn phá bởi nhiều thập kỷ khắc khổ của đảng bảo thủ và chủ nghĩa giáo điều phản khoa học và phản chuyên môn phải được xây dựng lại toàn diện. Những người theo chủ nghĩa bảo thủ đã khăng khăng suốt nhiều thập kỷ rằng chính quyền không hề vô dụng, và giờ đây chúng ta đều đang phải trả giá.

Thứ ba, phong trào bảo thủ cần phải bị đánh bại toàn diện về mặt chính trị. Dường như có một số mặt trái nghiêm trọng khi để một người dẫn chương trình truyền hình thực tế đầy tự phụ ngồi vào vị trí dẫn dắt đất nước.

Tôi có rất ít hy vọng rằng những điều này sẽ xảy ra. Nhưng trong một cuộc khủng hoảng, đôi khi những điều bất khả thi lại có thể xảy ra một cách rất nhanh chóng. Hãy hy vọng rằng có ai đó đang cố gắng tiếp thu những bài học mà Đài Loan và các quốc gia dân chủ khác tại châu Á đang dạy cho chúng ta.

Tờ The Guardian ngày 18/3 đã có bài viết chỉ trích sự chậm trễ của Chính phủ Anh trong việc ứng phó với dịch COVID-19 cho dù Trung Quốc và Italy đã phát đi những cảnh báo rõ ràng về sự nguy hiểm của virus SARS-CoV-2. Các chính trị gia Anh và cố vấn của họ lại lãng phí thời gian quý báu, và sự lãng phí ấy sẽ phải trả giá bằng mạng sống con người.

Lời cảnh báo từ Trung Quốc

Ngày 24/1, các bác sỹ và nhà khoa học Trung Quốc lần đầu tiên mô tả về một căn bệnh mới do chủng mới của virus corona gây ra. Họ nói về một loạt các ca viêm phổi kỳ lạ xuất hiện vào tháng 12/2019 tại Vũ Hán, thành phố 11 triệu dân, thủ phủ của tỉnh Hồ Bắc.

Vào thời điểm đó, người ta đã xác định được 800 ca bệnh mới. Virus đã lan truyền tới Thái Lan, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Báo cáo được công bố trên tuần san y khoa Lancet cho biết phần lớn trong số 41 người được mô tả như trên xuất hiện những triệu chứng không cụ thể như ho và sốt. Hơn một nửa trong số họ bị khó thở. Nhưng điều đáng lo ngại nhất là 1/3 bệnh nhân trong số này rơi vào tình trạng bệnh nghiêm trọng đến mức phải chuyển sang đơn nguyên chăm sóc đặc biệt.

Tại sao Chính phủ Anh phải mất tới 8 tuần mới nhận ra mức độ nghiêm trọng của dịch bệnh mà giờ đây được gọi tên là COVID-19? 

Hầu hết họ xuất hiện biến chứng nghiêm trọng của bệnh viêm phổi do virus: hội chứng suy hô hấp cấp. Một nửa trong số họ đã tử vong.

Các nhà khoa học Trung Quốc không hề vòng vo. Họ viết: “Số người chết đang tăng lên nhanh chóng.” Các nhân viên y tế nhất thiết phải được trang bị đồ bảo hộ cá nhân. Việc xét nghiệm virus cần được thực hiện ngay sau khi có chẩn đoán nghi ngờ.

Họ đi đến kết luận rằng bệnh này có tỷ lệ tử vong cao, đồng thời kêu gọi giám sát cẩn thận loại virus mới này do “khả năng gây đại dịch” của nó.

Đó là vào tháng 1. Tại sao Chính phủ Anh phải mất tới 8 tuần mới nhận ra mức độ nghiêm trọng của dịch bệnh mà giờ đây được gọi tên là COVID-19?

Năm 2003, các quan chức Trung Quốc đã bị chỉ trích nặng nề vì giữ bí mật về mức độ nguy hiểm của một bệnh virus mới: hội chứng hô hấp cấp tính nặng (SARS). Đến năm 2020, thế hệ nhà khoa học mới của Trung Quốc đã rút ra bài học.

Dưới sức ép rất lớn, trong bối cảnh đại dịch bùng phát xung quanh, họ đã dành thời gian viết ra những phát hiện của mình bằng tiếng nước ngoài và tìm cách công bố những phát hiện đó trên một tuần san y học được phát hành cách họ hàng nghìn dặm.

Công trình chóng vánh và cặn kẽ của họ là một lời cảnh báo khẩn cấp gửi tới thế giới. Chúng ta nợ những nhà khoa học đó lời cảm ơn sâu sắc. Nhưng các cố vấn y tế và khoa học của Chính phủ Anh đã phớt lờ lời cảnh báo ấy. Họ chỉ chờ đợi và đứng nhìn, không rõ vì lý do gì.

Các nhà khoa học cố vấn cho các bộ trưởng Anh dường như cho rằng loại virus mới này có thể được điều trị tương tự như bệnh cúm. Graham Medley, một trong những chuyên gia cố vấn khoa học cho Chính phủ Anh, tỏ vẻ rành mạch đến mức khiến người khác khó có thể nghi ngờ.

Các nhà khoa học Anh khuyến nghị làm theo kịch bản mà trong đó “phần lớn dân số miễn dịch với virus. Và cách duy nhất để phát triển môi trường miễn dịch như vậy, trong điều kiện không có vaccine, là để cho phần lớn dân số bị nhiễm bệnh.” 

Trong một cuộc phỏng vấn trên chương trình Newsnight tuần qua, ông đã giải thích cách tiếp cận của Anh cho phép dịch bệnh bùng phát một cách có kiểm soát đối với một số lượng lớn người dân nhằm tạo ra “miễn dịch cộng đồng.”

Các nhà khoa học Anh khuyến nghị làm theo kịch bản mà trong đó “phần lớn dân số miễn dịch với virus. Và cách duy nhất để phát triển môi trường miễn dịch như vậy, trong điều kiện không có vaccine, là để cho phần lớn dân số bị nhiễm bệnh.”

Medley gợi ý rằng “trong điều kiện lý tưởng,” Anh có thể cần tới “một đại dịch lớn” giữa những người ít bị tổn thương hơn. Ông nói: “Điều chúng ta phải tìm cách thực hiện là quản lý việc xây dựng miễn dịch cộng đồng và giảm thiểu sự phơi nhiễm của những người dễ bị tổn thương.”

Patrick Vallance, cố vấn khoa học hàng đầu của chính phủ, gợi ý rằng mục tiêu là lây nhiễm cho 60% dân số Anh.

Sau nhiều tuần không hành động, vào thứ Hai, Chính phủ Anh tuyên bố thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận, khẳng định rằng mô hình mới do các nhà khoa học thuộc Đại học Hoàng gia đã thuyết phục họ thay đổi kế hoạch ban đầu.

Nhiều cơ quan báo chí, mà dẫn đầu là BBC, đã đưa tin rằng “sự thay đổi trong hiểu biết khoa học” đã khiến Chính phủ Anh thay đổi cách phản ứng. Tuy nhiên, cách giải thích này là sai. Hiểu biết khoa học vẫn không có gì thay đổi kể từ tháng 1. Thay đổi nằm ở chỗ các cố vấn Chính phủ Anh rốt cuộc đã hiểu được những gì đã diễn ra ở Trung Quốc.

Quả thật, không cần tới những dự đoán mới được các nhà khoa học thuộc Đại học Hoàng gia đưa ra mới ước tính được tác động của cách tiếp cận tự mãn của Chính phủ Anh. Bất kỳ học sinh nào từng học môn Đại số cũng có thể thực hiện phép tính này.

Với tỷ lệ tử vong là 1% trên 60% dân số khoảng 66 triệu người, Anh có thể sẽ phải đối mặt với gần 400.000 ca tử vong. Làn sóng lớn các bệnh nhân mắc bệnh nặng nảy sinh từ chiến dịch này sẽ nhanh chóng khiến dịch vụ y tế quốc gia Anh (NHS) bị quá tải.

Từ khi có báo cáo đầu tiên của Trung Quốc, các nhà khoa học xuất sắc nhất của Anh đã biết rằng COVID-19 là một căn bệnh chết người. Vậy mà họ đã làm quá ít và quá muộn.

Đến lời cảnh báo từ Italy

Virus đã nhanh chóng lan tới châu Âu. Italy là quốc gia châu Âu đầu tiên phải gánh chịu thiệt hại lớn về người. Ngày 12/3, hai nhà nghiên cứu Italy là Andrea Remuzzi và Giuseppe Remuzzi đã đúc rút những bài học từ trải nghiệm bi thảm của họ. Dịch vụ y tế Italy đơn giản là không thể chống đỡ nổi. Họ không có đủ giường bệnh cấp cứu để đối phó với quy mô lây nhiễm và hậu quả của nó.

Họ dự đoán rằng đến giữa tháng 4, hệ thống y tế của họ sẽ bị quá tải. Các bệnh nhân nhiễm trùng nặng có tỷ lệ tử vong cao. Một phần năm số nhân viên y tế đã bị nhiễm bệnh, và một số người đã thiệt mạng.

Họ mô tả tình hình ở Italy như một thảm họa ngoài tầm kiểm soát. Họ viết: “Những cân nhắc này cũng có thể được áp dụng cho các quốc gia châu Âu khác có thể có số lượng bệnh nhân nhiễm bệnh tương đương và những nhu cầu tương tự liên quan tới các ca nhập viện chăm sóc tích cực.”

Tuy nhiên, Anh vẫn tiếp tục chiến lược khuyến khích dịch bệnh với mục tiêu “miễn dịch cộng đồng.”

Đã có một sai sót trầm trọng nào đó trong cách Anh đối phó với COVID-19. Chris Whitty, trưởng cố vấn y tế Anh, hay Patrick Vallance đều là những người rất đáng được tôn trọng. Đứng sau hỗ trợ cho họ là những nhà nghiên cứu tài năng nhất trên thế giới.

Nhưng bằng cách nào đó, các chính trị gia và có lẽ cả các chuyên gia chính phủ Anh đều đã mắc phải một sai lầm tai hại trong việc nhận ra những tín hiệu mà các nhà khoa học Trung Quốc và Italy đã gửi đi.

Anh có cơ hội và thời gian để học hỏi từ kinh nghiệm của các quốc gia khác. Vì những lý do không hoàn toàn rõ ràng, nước này đã bỏ lỡ những tín hiệu đó. Anh đã bỏ lỡ cơ hội.

Anh đã đánh mất thời gian quý báu. Sẽ có những cái chết mà lẽ ra đã có thể ngăn chặn. Hệ thống đã thất bại mà không rõ vì sao. 

Tổng giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới Tedros Adhanom Ghebreyesus tỏ ra tuyệt vọng. Ông từng bị chỉ trích vì không tuyên bố tình trạng y tế công cộng khẩn cấp quốc tế sớm hơn. Nhưng khi ông làm vậy và kêu gọi số tiền khiêm tốn là 675 triệu USD để giúp WHO chống lại đại dịch toàn cầu đang ngày một bùng phát mạnh mẽ, những lời kêu gọi của ông đã bị bỏ ngoài tai.

Đến lúc nào đó, hậu quả hẳn sẽ đến. Anh giờ đây đang có những hành động đúng đắn để đánh bại đại dịch mới này. Nhưng họ đã đánh mất thời gian quý báu. Sẽ có những cái chết mà lẽ ra đã có thể ngăn chặn. Hệ thống đã thất bại mà không rõ vì sao.

Nhưng, khi đã ngăn chặn được dịch bệnh này, khi cuộc sống trở lại gần như bình thường, những câu hỏi khó khăn sẽ phải được đặt ra, và phải được trả lời. Vì Anh không thể thất bại thêm một lần nữa – nước này có thể sẽ không còn cơ hội thứ hai.

Nhân kỷ niệm 45 năm ngày giải phóng Đà Nẵng (29/3/1975-29/3/2020), Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy Đà Nẵng Trương Quang Nghĩa đã có cuộc trao đổi với phóng viên TTXVN về quá trình chiến đấu kiên cường để giải phóng quê hương và tiếp tục chung tay, nỗ lực để phát triển kinh tế-xã hội của thành phố, đáp ứng kỳ vọng của nhân dân.

-Đồng chí hãy điểm lại những nét chính trong quá trình Đảng bộ, quân và nhân dân Đà Nẵng kiên cường chiến đấu, giải phóng quê hương, góp phần làm nên Đại thắng mùa Xuân 1975?

Bí thư Thành ủy Trương Quang Nghĩa: Cách đây 45 năm, lá cờ Quyết chiến, quyết thắng của quân và dân ta đã tung bay trên nóc Tòa thị chính và trụ sở chỉ huy quân đoàn 1 ngụy quyền Sài Gòn, đánh dấu một sự kiện lịch sử trọng đại: Thành phố Đà Nẵng đã được hoàn toàn giải phóng.

Chiến công giải phóng Đà Nẵng là bản anh hùng ca tuyệt vời về lòng yêu nước, đức hy sinh, tinh thần quả cảm, ý chí cách mạng của quân và dân Đà Nẵng; chính nhân dân Đà Nẵng anh hùng đã làm nên chiến công vẻ vang đó. Đây là kết quả của cuộc tiến công thần tốc, dũng mãnh, táo bạo, khôn khéo của các lực lượng vũ trang nhân dân giải phóng, phối hợp với sự nổi dậy mạnh mẽ, đều khắp của các tầng lớp nhân dân.

Chiến công giải phóng Đà Nẵng là bản anh hùng ca tuyệt vời về lòng yêu nước, đức hy sinh, tinh thần quả cảm, ý chí cách mạng của quân và dân Đà Nẵng

Vào những ngày này 45 năm trước, nhận thức được thời cơ lớn đã đến và trách nhiệm của mình, dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, quân và dân Đà Nẵng đã nhất tề đứng lên, hàng vạn quần chúng nổi dậy bao vây, đập tan căn cứ quân sự hải-lục-không quân khổng lồ của Mỹ-ngụy.

Với sự lãnh đạo tài tình, sáng suốt của Đảng, trực tiếp là Đặc Khu ủy Quảng Đà, cùng với tinh thần quật khởi và chủ động nổi dậy của nhân dân Đà Nẵng với muôn nghìn hành động gan dạ, thông minh, đã góp phần làm tê liệt sức chống cự của địch, tiến đến làm chủ toàn thành phố, góp phần hạn chế đến mức thấp nhất đổ máu, hỗn loạn và sự kiện Giải phóng Đà Nẵng ngày 29/3/1975 đã trở thành chiến công to lớn, vẻ vang và trọn vẹn tuyệt vời.

-Trong quá trình đổi mới, xây dựng quê hương, Đảng bộ Đà Nẵng đã có những quyết sách gì để tạo tiền đề cho sự phát triển của Đà Nẵng đạt những kết quả đáng ghi nhận như hôm nay?

Bí thư Thành ủy Trương Quang Nghĩa: Sau ngày giải phóng, Đảng bộ Đà Nẵng đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo nhanh chóng bắt tay vào việc hàn gắn vết thương chiến tranh, bước đầu tổ chức xây dựng cuộc sống mới trong toàn dân. Sau hơn 20 năm kể từ ngày giải phóng, qua bao khó khăn, gian khổ vượt lên, Đà Nẵng được Trung ương quyết định chia tách từ tỉnh Quảng Nam-Đà Nẵng để trở thành đơn vị hành chính trực thuộc Trung ương (1/1/1997) và đến ngày 15/7/2003, Đà Nẵng được công nhận là đô thị loại I cấp Quốc gia.

Có thể nói trước năm 1997, Đà Nẵng vẫn chỉ là một đô thị nhỏ, đôi bờ sông Hàn vẫn một bên là phố và một bên là những khu nhà chồ ven sông. Sau khi trở thành đơn vị hành chính trực thuộc Trung ương, công cuộc xây dựng, tái thiết ở Đà Nẵng diễn ra khẩn trương, trọng tâm là thực hiện những chính sách đột phá để xây dựng kết cấu hạ tầng, chỉnh trang đô thị, tạo tiền đề để phát triển kinh tế-xã hội sau này.

Ngày 16/10/2003, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 33-NQ/TW về “Xây dựng và phát triển thành phố Đà Nẵng trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.”

Nghị quyết số 33 của Bộ Chính trị, với những nỗ lực không mệt mỏi của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thành phố, Đà Nẵng đã khoác lên mình một chiếc áo mới, một diện mạo trẻ trung, năng động. Từ chỗ chỉ có gần 100 đường phố, đến nay đã tăng lên gần 2.500 đường phố, với những con đường và cây cầu mới xây dựng hiện đại.

Nghị quyết số 33 của Bộ Chính trị, với những nỗ lực không mệt mỏi của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thành phố, Đà Nẵng đã khoác lên mình một chiếc áo mới, một diện mạo trẻ trung, năng động.

Thành phố Đà Nẵng đã thực sự thành công trong việc kết nối đôi bờ Đông-Tây sông Hàn, kết nối khu vực nội thành với các địa phương khác trên địa bàn. Không gian phát triển đô thị được mở rộng gấp 4 lần so với năm 2003, tạo nhiều điểm nhấn về kiến trúc, cảnh quan; kết cấu hạ tầng phát triển mạnh mẽ, đạt nhiều thành quả vượt bậc trong tiến trình xây dựng thành phố cảng biển lớn, đô thị văn minh, hiện đại. Công tác quy hoạch và quản lý đô thị, quản lý xây dựng, quản lý tài nguyên, môi trường được cải thiện về chất lượng.

Đà Nẵng được Bộ Chính trị đánh giá đã có bước phát triển mạnh mẽ, là một trong những địa phương tiên phong trong quyết liệt cải cách và năng động phát triển, ngày càng khẳng định là trung tâm kinh tế-xã hội lớn của Miền Trung: kinh tế tăng trưởng tương đối nhanh, cả về quy mô và tốc độ, ước tăng bình quân 10%/năm trong giai đoạn 2003-2018; các ngành và lĩnh vực kinh tế phát triển đa dạng, hướng tới chất lượng và hiệu quả. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực “dịch vụ-công nghiệp-nông nghiệp.”

Thành phố đã tập trung thu hút được nhiều nguồn lực lớn cho đầu tư phát triển, dựa trên việc thực hiện linh hoạt, hiệu quả các cơ chế, chính sách với nhiều cách làm mới, sáng tạo, cùng với việc huy động nguồn vốn đầu tư trong và ngoài nước, tranh thủ nguồn ngân sách Trung ương hỗ trợ đầu tư có mục tiêu. Các ngành dịch vụ chất lượng cao, có lợi thế cạnh tranh, nhất là ngành vận tải, logisstics, tài chính, ngân hàng có tốc độ tăng trưởng cao, từng bước tạo lập vai trò trung tâm của khu vực và cả nước.

Nhìn lại chặng đường lịch sử 45 năm qua, với sự lãnh đạo tài tình, sáng suốt của Đảng bộ thành phố, quân và dân Đà Nẵng đã vượt qua nhiều khó khăn, thử thách, vừa ra sức khắc phục hậu quả nặng nề của chiến tranh, đối phó với những âm mưu, hành động phá hoại của các thế lực thù địch, vừa tập trung phát triển kinh tế-xã hội, tạo tiền đề cho một thành phố giàu đẹp, an bình, văn minh, hiện đại như ngày hôm nay.

Nhiều chính sách an sinh xã hội đậm tính nhân văn được triển khai thực hiện gắn liền với chương trình “thành phố 5 không,” “3 có,” “4 an.”

Kinh tế Đà Nẵng đạt tốc độ tăng trưởng khá cao, liên tục dẫn đầu cả nước nhiều năm liền về các chỉ số phát triển kinh tế như tổng sản phẩm nội tỉnh (GRDP), chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI), chỉ số sẵn sàng ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin (ICT-Index), thu nhập bình quân đầu người ước đạt 4.300 USD, tăng lên hàng chục lần so với năm 1997. Nhiều chính sách an sinh xã hội đậm tính nhân văn được triển khai thực hiện gắn liền với chương trình “thành phố 5 không,” “3 có,” “4 an.” Chỉ số phát triển con người của Đà Nẵng luôn trong nhóm tốt nhất cả nước. Chính trị-xã hội ổn định; quốc phòng, an ninh được củng cố; trật tự an toàn xã hội được giữ vững.

– Trước yêu cầu đổi mới để phát triển, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 43-NQ/TW về xây dựng và phát triển thành phố Đà Nẵng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Thành ủy Đà Nẵng đã triển khai những nhiệm vụ, giải pháp nào để Đà Nẵng sớm trở thành một trong những trung tâm kinh tế-xã hội lớn của cả nước và Đông Nam Á?

Bí thư Thành ủy Trương Quang Nghĩa: Những thành tựu của thành phố Đà Nẵng đạt được trong thời gian qua là rất rõ nét, nhất là qua 15 năm thực hiện Nghị quyết số 33 của Bộ Chính trị. Tuy nhiên, thành phố cũng thẳng thắn thừa nhận những hạn chế, yếu kém, như vai trò động lực, sức lan tỏa trong liên kết, phát triển vùng… còn yếu, chưa đạt được như kỳ vọng, còn khoảng cách giữa yêu cầu với thực tế hiện nay…

Những vướng mắc, khó khăn nêu trên đã trở thành “điểm nghẽn,” ngăn cản sự phát triển của thành phố.

Yêu cầu bức thiết đối với Đà Nẵng lúc này là phải có chiến lược tổng thể, nhất quán, có chiều sâu về quy hoạch phát triển, có mô hình phát triển mới, với những cơ chế, chính sách và giải pháp đột phá để Đà Nẵng thực sự bứt phá, tạo sức lan tỏa mạnh tới các địa phương trong khu vực.

Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 43-NQ/TW về xây dựng và phát triển thành phố Đà Nẵng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã giải quyết được yêu cầu bức thiết nêu trên của Đà Nẵng. Đây là Nghị quyết rất quan trọng và là văn kiện có ý nghĩa lịch sử, định hướng trong quá trình phát triển của thành phố, tạo một nguồn lực có sức động viên rất lớn đối với sự phát triển của thành phố Đà Nẵng trong thời gian đến.

Nghị quyết số 43-NQ/TW đã xác định mục tiêu đến năm 2030 xây dựng thành phố Đà Nẵng trở thành một trong những trung tâm kinh tế-xã hội lớn của cả nước và Đông Nam Á với vai trò là trung tâm thương mại, tài chính, công nghệ thông tin, công nghiệp hỗ trợ; đô thị biển quốc tế… là hạt nhân của chuỗi đô thị và cực tăng trưởng của vùng kinh tế trọng điểm miền Trung-Tây Nguyên, người dân có mức sống thuộc nhóm địa phương dẫn đầu cả nước với chất lượng cuộc sống tốt, thân thiện, hạnh phúc.

Nghị quyết số 43-NQ/TW đã xác định mục tiêu đến năm 2030 xây dựng thành phố Đà Nẵng trở thành một trong những trung tâm kinh tế-xã hội lớn của cả nước và Đông Nam Á

Với những mục tiêu quan trọng này, Bộ Chính trị đã thống nhất cao, đồng ý chủ trương cần có cơ chế, chính sách đặc thù để thành phố Đà Nẵng phát triển bền vững, tạo động lực cho phát triển khu vực miền Trung-Tây Nguyên và cả nước.

Những cơ chế này, tuy vừa mới, vừa phức tạp nhưng lại rất cần thiết cho sự phát triển của thành phố Đà Nẵng, tạo động lực mới, khơi dậy các tiềm năng của thành phố; đồng thời, huy động được tối đa các nguồn lực để giúp Đà Nẵng phát triển vượt bậc trong thời gian đến, ngang tầm với các thành phố lớn của khu vực Đông Nam Á và châu Á.

Với tầm quan trọng của Nghị quyết, Thành ủy, Ban Thường vụ Thành ủy đã lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức quán triệt, tuyên truyền và triển khai nghiêm túc Nghị quyết của Bộ Chính trị; ban hành các chương trình, kế hoạch triển khai Nghị quyết. Đồng thời, Thành ủy, Ban Thường vụ Thành ủy giao Ban cán sự đảng Ủy ban nhân dân thành phố và cơ quan chức năng, địa phương khẩn trương tham mưu Thành ủy, Ban Thường vụ Thành ủy xây dựng Đề án về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố, tích cực phối hợp với các bộ, ngành Trung ương để trình cơ quan thẩm quyền sớm thông qua các chính sách phát triển thành phố thời gian tới.

Thời gian tới, cùng với việc phát huy những thành quả đạt được, phát huy truyền thống văn hóa, cách mạng của quê hương Đà Nẵng, Thành ủy, Ban Thường vụ Thành ủy tập trung lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng, phát triển thành phố Đà Nẵng vững vàng tiến lên nhanh, mạnh, chắc chắn hơn, phù hợp với quy định pháp luật và yêu cầu thực tiễn trong tình hình mới, tương xứng với tiềm năng cũng như sự kỳ vọng của người dân, khẳng định vai trò là trung tâm của khu vực miền Trung và Tây Nguyên theo đúng mục tiêu đề ra.

Trân trọng cảm ơn đồng chí!./.

Đại dịch COVID-19 bùng phát mạnh, tác động trực tiếp đến 199 quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn thế giới, trong đó Tây Ban Nha đang chịu ảnh hưởng nặng nề với 57.786 ca nhiễm và 4.365 trường hợp tử vong.

Tây Ban Nha đã vượt qua Trung Quốc về số người tử vong do COVID-19 – bất chấp việc đã chứng kiến những gì xảy ra ở Iran và Italy.

Trên bảng thống kê số người tử vong mỗi ngày do đại dịch COVID-19, Tây Ban Nha cũng đã soán ngôi đầu của Italy – với 738 người chết trong vòng 24 giờ.

Tây Ban Nha đã soán ngôi đầu của Italy – với 738 người chết trong vòng 24 giờ.

Tây Ban Nha hiện đang là điểm nóng của đại dịch toàn cầu – “danh hiệu” không lấy làm hay ho này đã được nhiều quốc gia chuyền tay nhau trong vòng 4 tháng qua: bắt đầu từ Vũ Hán – Trung Quốc rồi đến Iran và Italy.

Cùng sự di chuyển của dịch bệnh về phương Tây, không thể biết được quốc gia nào sẽ trở thành người tiếp theo.

Vậy sai lầm nào đã xảy ra?

Nhận định về đại dịch COVID-19

Tây Ban Nha đã chứng kiến những gì xảy ra ở Trung Quốc và Iran. Một tấm gương ngay gần đó chính là Italy, đất nước chỉ cách Tây Ban Nha khoảng 400 dặm qua Địa Trung Hải và là một ví dụ cho khả năng lây lan nhanh chóng và dữ dội của virus tại châu Âu.

Thế nhưng, người Tây Ban Nha không thể đổ lỗi cho khoảng cách địa lý gần gũi. Tây Ban Nha không có biên giới trên đất liền với Italy, trong khi Pháp, Thụy Sĩ, Áo và Slovenia – những quốc gia đang làm tốt hơn – đều có.

Trên thực tế, đây có thể là một trong những lý do dẫn đến phản ứng chậm chạp của đất nước này. Tây Ban Nha nghĩ rằng họ ở đủ xa.

“Tây Ban Nha sẽ chỉ có một vài ca bệnh,” đó là điều bác sỹ Fernando Simón, người đứng đầu cơ quan quản lý các trường hợp khẩn cấp y tế tại Madrid đã nói vào ngày 9/2.

Sáu tuần sau, cũng chính ông là người công bố số người tử vong mỗi ngày, với con số lên đến hàng trăm. Số người thiệt mạng tính trên bình quân đầu người ở Tây Ban Nha hiện cao gấp ba lần so với Iran và gấp 40 lần so với Trung Quốc.

“Tây Ban Nha sẽ chỉ có một vài ca bệnh,” đó là điều bác sỹ Fernando Simón, người đứng đầu cơ quan quản lý các trường hợp khẩn cấp y tế tại Madrid đã nói vào ngày 9/2.

Vào ngày 19/2, 2.500 cổ đông viên của câu lạc bộ bóng đá Valencia cùng 40.000 cổ động viên của câu lạc bộ Atalanta đã tới theo dõi một trận đấu thuộc giải Champions League ở Bergamo.

Sự kiện này được ông Giorgio Gori, thị trưởng thành phố, mô tả là “quả bom” giúp virus bùng nổ ở vùng Lombardy.

Ở Tây Ban Nha, các cầu thủ của câu lạc bộ Valencia, người hâm mộ đội bóng cùng các nhà báo thể thao nằm trong số những người đầu tiên ngã bệnh.

Lý do chính cho sự lây lan nhanh chóng của virus ở Tây Ban Nha dường như hết sức tầm thường. Mùa Xuân năm nay êm dịu và có nắng ấm một cách lạ thường.

Vào cuối tháng 2 và đầu tháng 3, với nhiệt độ lên trên 20 độ C, các quán càphê và quầy bar trên vỉa hè ở thủ đô Madrid chật kín những con người vui vẻ tìm đến để làm điều mà người Madrid thích nhất – giao lưu xã hội. Điều đó có nghĩa là ôm, hôn và trò chuyện rôm rả ở khoảng cách chỉ vài inch.

Ngày 8/3, chỉ một tuần trước khi cả nước bị phong tỏa, các sự kiện thể thao, các hội nghị chính trị cũng như các buổi tuần hành kỷ niệm ngày Quốc tế Phụ nữ vẫn được tổ chức.

Ba ngày sau, khoảng 3.000 cổ động viên của câu lạc bộ Atlético de Madrid cùng nhau đáp máy bay đến xem một trận đấu khác của Champions League tại Liverpool.

Chính quyền phản ứng chậm chạp

Chính quyền của thủ tướng Pedro Sánchez đã phản ứng một cách chậm chạp và vụng về.  Tây Ban Nha không có đủ những thiết bị thiết yếu. Máy thở, quần áo bảo hộ cho các bác sỹ và các bộ xét nghiệm virus corona vẫn đang phải được nhập từ nơi khác.

Từ chỗ là kẻ phản diện, Trung Quốc bỗng trở thành vị cứu tinh bằng việc gửi thiết bị và các bộ xét nghiệm tới đây. Phần lớn những món đồ này được môi giới bởi chính cộng đồng người Trung Quốc nhập cư đã phải đóng cửa các cửa hàng và lánh mặt để tránh những phản ứng phân biệt chủng tộc.

Virus cũng đã phơi bày những điểm yếu sâu sắc trong hệ thống chăm sóc sức khỏe tại Tây Ban Nha. Các cơ sở tư nhân chăm sóc cho người cao tuổi phải thu được lợi nhuận đồng thời với việc tính mức giá mà người dân có thể chi trả được – đó có thể là mức lương hưu cơ bản chỉ hơn 9.000 euro (9.900 USD).

Tây Ban Nha không có đủ những thiết bị thiết yếu. Máy thở, quần áo bảo hộ cho các bác sỹ và các bộ xét nghiệm virus corona vẫn đang phải được nhập từ nơi khác.

Kết quả, các cơ sở này bị thiếu nhân viên, không được chuẩn bị và nhanh chóng bị áp đảo, với tỷ lệ tử vong lên đến 20%. Chính phủ phải huy động tới cả quân đội, chỉ để tìm thấy nhiều người nằm chết ngay trên giường của họ.

Tây Ban Nha có một hệ thống bác sỹ gia đình tuyệt vời, nhưng các bệnh viện ở đây đã bị ảnh hưởng bởi một thập kỷ sống khắc khổ kể từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008.

Tỷ lệ giường bệnh trên đầu người ở Tây Ban Nha chỉ bằng một phần ba so với Áo hay Đức. Tuy vậy, tỷ lệ này vẫn cao hơn so với Anh, New Zealand hay Mỹ.

Khi thủ tướng Sánchez tuyên bố sẽ kích hoạt quyền lực khẩn cấp, ông đã mất tới hơn 24 tiếng đồng hồ để thực hiện điều đó – và khi đó, một phần dân số Madrid cũng như các thành phố khác đã tỏa đi khắp cả nước.

Sự phối hợp yếu kém còn thể hiện ở việc chính quyền khu vực tại Madrid đã cho đóng cửa các trường đại học và trường học sớm hơn một tuần, tạo nên bầu không khí nghỉ lễ, dẫn đến việc người dân đổ đến các quán bar và các công viên, cũng như nhiều gia đình di chuyển tới các căn nhà trên bãi biển của họ.

Lệnh phong tỏa có hiệu lực từ ngày 14/3 đã được thực hiện hiệu quả với các hình phạt từ cảnh sát cũng như những áp lực thường gặp (bao gồm việc người dân ném trứng từ ban công).

Vì thế, đường cong số ca tử vong ở Tây Ban Nha sẽ sớm đi ngang, và các bộ trưởng cho biết các biện pháp sẽ sớm được nới lỏng khi giai đoạn phong tỏa kéo dài một tháng kết thúc vào ngày 11/4 tới. Tuy nhiên, không ai dự kiến cuộc sống bình thường sẽ trở lại.

Sự phối hợp yếu kém còn thể hiện ở việc chính quyền khu vực tại Madrid đã cho đóng cửa các trường đại học và trường học sớm hơn một tuần, tạo nên bầu không khí nghỉ lễ, dẫn đến việc người dân đổ đến các quán bar và các công viên…

Khi tất cả qua đi, Tây Ban Nha sẽ trở nên vô cùng mong manh. Khi cuộc khủng hoảng tài chính ập đến vào năm 2008, tỷ lệ thất nghiệp đã tăng lên mức 27%, nợ công tăng vọt, và Tây Ban Nha là một trong những nước rơi vào tình trạng suy thoái kinh tế tồi tệ nhất tại châu Âu. Điều tương tự cũng sẽ xảy ra trong năm nay.

Các giải pháp được áp dụng cách đây một thập kỷ – thắt lưng buộc bụng, mất việc làm và cắt giảm lương – sẽ không được chấp nhận.

Nhà kinh tế học Toni Roldán đã tính toán rằng Tây Ban Nha cần một khoản vay trị giá 200 tỷ euro từ Cơ chế Bình ổn châu Âu (ESM).

Tuy nhiên, điều này cần thời gian. Hiện tại, Tây Ban Nha phải đánh bại virus. Tính đến nay, đây là thời điểm khó khăn nhất, nhưng có thể điều tồi tệ nhất vẫn chưa xảy ra.

Lời tòa soạn:

Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc trong cuộc họp khẩn về COVID-19 tháng 1/2020 đã khẳng định: Cuộc chiến chống lại dịch bệnh lần này phải được xác định như chống giặc. Các bộ, ngành, địa phương không được chủ quan, phải bảo đảm tính mạng, sức khỏe của người dân, không để dịch lây lan, hạn chế tối đa trường hợp tử vong. Cả hệ thống chính trị phải vào cuộc.

Mang theo tinh thần ấy, hàng chục vạn Đoàn viên, thanh niên Thủ đô nói riêng và cả nước nói chung đã bước vào cuộc chiến với “kẻ thù” mang tên COVID-19. Họ tự mình tạo lập thành một “phòng tuyến thứ ba” mang màu áo xanh bên cạnh các y bác sỹ, quân đội và công an đang ngày đêm làm nhiệm vụ.

Câu chuyện của Hà Nội chỉ là một lát cắt nhỏ trong bức tranh chung về nỗ lực của các đoàn viên, thanh niên cả nước trong bối cảnh dịch COVID-19 vẫn đang diễn biến phức tạp.

Nhân dịp kỷ niệm Tháng Thanh niên, VietnamPlus đã thực hiện loạt bài “Phòng tuyến áo xanh trong cuộc chiến chống giặc COVID-19” nhằm ghi lại câu chuyện của chính những người đã, đang và sẽ tham gia vào mặt trận khó khăn và đầy thử thách này.

Đêm 6/3, cả khu Trúc Bạch (Ba Đình, Hà Nội) trở nên ồn ào. Những thông tin về ca bệnh đầu tiên của Hà Nội khiến nữ dân quân Trần Hà Ly thấp thỏm không yên. Cô gái trẻ 28 tuổi hướng mắt đăm đăm nhìn về phía dãy phố ngay kế bên nhà đang được dựng hàng rào phong tỏa.

“Lúc ấy, tôi chỉ có ý nghĩ rất đơn giản là mình vốn sinh ra và lớn lên ở chính con phố này. Bà con, hàng xóm đang cần mình. Thế là, tôi quyết định sẽ xin vào vùng dịch để hỗ trợ anh em,” nữ dân quân duy nhất xung phong vào điểm nóng cách ly Trúc Bạch tâm sự.

Trần Hà Ly là một cô gái khá đặc biệt với nụ cười luôn thường trực. Kể về những ngày làm việc tại điểm cách ly Trúc Bạch, Ly bảo: Cô chưa bao giờ thấy sợ hãi hay lo lắng quá nhiều.

“Đêm ấy, một đoạn của tuyến phố bị phong tỏa. Do nhà nằm ngay cạnh khu vực này nên tôi không sao chợp mắt được. Lúc đầu, tôi chỉ nghĩ việc cách ly sẽ chỉ diễn ra ngắn thôi nhưng khi anh em từ chốt trực báo về thời gian sẽ kéo dài, tôi bắt đầu suy nghĩ,” Ly nhớ lại.

“Điều khó khăn nhất là phải thuyết phục được bố mẹ ủng hộ để vào ‘mặt trận’ này,” Ly cười nhớ lại.

Cô bảo, vì thương con gái, lại lo ngại tình hình dịch bệnh phức tạp, bố mẹ Ly nửa muốn cho con đi, nửa lại mong Ly sẽ ở nhà. Ly lại phải vận động tư tưởng cho phụ huynh đồng thời chuẩn bị sẵn sàng cho việc tự cách ly với chính gia đình trong suốt quá trình làm nhiệm vụ.

“Khu phố nơi mình sinh ra và lớn lên giờ gặp khó, là thanh niên, tôi không thể chỉ đứng nhìn. Có lẽ đó là động lực lớn nhất khiến tôi có được quyết tâm lớn đến thế,” cô gái bé nhỏ tâm sự.

“Lúc ấy, tôi chỉ có ý nghĩ rất đơn giản là mình vốn sinh ra và lớn lên ở chính con phố này. Bà con, hàng xóm đang cần mình. Thế là, tôi quyết định sẽ xin vào vùng dịch…”

Bắt đầu từ chính những suy nghĩ giản đơn ấy, Ly trở thành nữ dân quân đầu tiên xung phong vào vùng dịch của Hà Nội. Ngày ngày, 189 người dân “bên kia hàng rào” lại được thấy cô gái nhỏ thó gõ cửa từng nhà mang theo thức ăn, nhu yếu phẩm cần thiết. Cô ân cần hỏi thăm từng người, rồi động viên họ cố gắng giữ tinh thần lạc quan, tin tưởng vào các biện pháp cách ly của Nhà nước.

Ngày làm việc bình thường của cô bắt đầu từ 9 giờ sáng. Ly sẽ cùng 5 nam dân quân trong tổ công tác nhận đồ tiếp tế từ bên ngoài để đưa vào bên trong. Để đảm bảo tính chính xác, cô sẽ ghi rõ từng suất ăn và xin chữ ký của những người được phát.

“Chiều chiều, chúng tôi sẽ phát suất ăn vào 16 giờ. Khoảng thời gian còn lại, anh em chia nhau hỗ trợ trực chốt, tuyên truyền về cách phòng chống dịch COVID-19 cho bà con,” Ly kể.

Mặc dù là “bóng hồng” hiếm hoi làm nhiệm vụ trong khu cách ly, nhưng Ly vẫn tình nguyện làm mọi phần việc, dù là nặng nhọc nhất.

“Trông bé nhỏ thế này thôi, nhưng bê vác gì tôi cũng làm được đấy. Tôi nghĩ, sức ít thì mình mang ít, miễn là làm việc dân cần. Anh em trong tổ công tác thấy mình lăn xả vào làm lại động viên. Mỗi lần như thế, tôi cảm thấy rất ấm lòng và càng phải cố gắng hơn nữa,” Ly nói.

Trong suốt 14 ngày phong tỏa gần 70 hộ dân tại Trúc Bạch, Ly cùng các đồng đội luôn xác định tinh thần: Chỉ cần người dân cần là sẽ có mặt. Họ chia nhau thức suốt 14 đêm để canh cho giấc ngủ của gần 200 người.

– “Xung phong vào đây, chị có lo sợ không?”, chúng tôi hỏi.

– Chưa bao giờ tôi hay anh em lo sợ cả. Tất cả đã được trang bị kỹ trang thiết bị cũng như các kiến thức phòng chống dịch. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng xác định thanh niên phải đi đầu, xung kích, góp một phần công sức của mình vào cuộc chiến chống lại “giặc COVID-19” của cả nước.

Cô gái trẻ trả lời cùng cái cười nhẹ bẫng, giòn tan. Cô bảo, 14 ngày ở trong khu cách ly sẽ là quãng thời gian đặc biệt không thể quên của riêng mình./.

Trước khi xung phong vào đội dân quân phòng chống dịch, Trần Hà Ly làm công tác giáo dục mầm non đồng thời tham gia năng nổ vào công tác Đoàn, Hội và từng đảm nhiệm vai trò là Bí thư đoàn phường.
Đội dân quân của Ly trong những ngày ở Trúc Bạch bao gồm 10 thành viên, hầu hết là người trẻ xung phong hỗ trợ ở “trận chiến” Trúc Bạch. Anh em thay phiên nhau trực ca, sẵn sàng giúp dân khi dân cần. Riêng nữ dân quân Trần Hà Ly được ưu tiên đảm nhiệm trực ca ngày chừng 8 giờ/ngày, những lúc cần tăng cường sẽ lên đến 12 giờ/ngày.

Trong cuộc chiến chống lại “giặc COVID-19,” lực lượng Đoàn viên, thanh niên Hà Nội đã tình nguyện hóa thân thành phòng tuyến áo xanh để chung sức cùng các y bác sỹ, an ninh, quân đội đứng ở tuyến đầu.Một trong những hoạt động tiêu biểu nhất phải kể đến là việc đưa các đội xung kích xuống trực chốt tại các điểm cách ly dành cho người trở về từ vùng dịch.

Sẵn sàng “xung trận”

Sáng 24/3, từ trên các tầng cao, những người đang cách ly tại điểm Ký túc xá học sinh, sinh viên Pháp Vân – Tứ Hiệp (Hoàng Mai, Hà Nội) loáng thoáng thấy màu áo xanh tình nguyện phía ngoài hàng rào.

Không lâu sau đó, một dãy bàn dài đã được kê ngay ngắn ngay cạnh điểm cách ly, phía trên bày biện hàng chục chai nước sát trùng, khẩu trang y tế các loại. Phòng tuyến thứ Ba đảm bảo an toàn tuyệt đối cho khu cách ly này đã được dựng nên bởi các Đoàn viên, thanh niên của Thành đoàn Hà Nội.

Lau vội mồ hôi đã lấm tấm đầy trán, Phạm Văn Diện (cán bộ Thành đoàn Hà Nội) cho biết: Từ ngày 22/3, Thành đoàn Hà Nội đã quyết định sẽ thành lập các tổ xung kích, bổ sung và hỗ trợ cho các lực lượng chức năng làm nhiệm vụ tại điểm cách ly Pháp Vân – Tứ Hiệp.”

Gần như ngay lập tức, Diện cùng hơn 50 cán bộ trẻ khác đã xung phong nhận nhiệm vụ. Trước khi lên đường, toàn bộ các thành viên của tổ xung kích đều được trang bị kiến thức cơ bản về phòng, chống dịch cũng như các nhiệm vụ cơ bản sẽ phải thực hiện.

“Tôi nghĩ, mình là thanh niên, việc càng khó thì càng cần mình. Các anh chị y bác sỹ, công an, quân đội đang căng mình ở tuyến đầu còn vất vả hơn chúng tôi nhiều. Vì thế, tôi cũng phải góp một phần nhỏ công sức vào cuộc chiến chung này của cả nước.”

Chỉ tay vào quyển sổ dày cộp đã chi chít chữ, Diện cho hay: Phòng tuyến thứ ba của các Đoàn viên, thanh niên Thủ đô sẽ nằm ở phía ngoài cùng với nhiệm vụ đón tiếp thân nhân của những người đang phải cách ly tập trung, kiểm tra các nhu yếu phẩm, đảm bảo không để các chất có cồn, vật dụng có khả năng gây nguy hiểm lọt vào bên trong.

“Từ sáng tới giờ, chúng tôi đã tiếp cả trăm lượt người. Mấy anh em làm không ngơi tay. Nhiều người không nắm rõ quy định nên vẫn gửi những vật không được phép như bia, rượu, chất kích thích. Với mỗi trường hợp như vậy, chúng tôi đều giải thích để họ hiểu và thông cảm,” Diện cho hay.

Cũng giống như Diện, Nguyễn Mạnh Duy là Đoàn viên trẻ đã tình nguyện tham gia làm nhiệm vụ ở Pháp Vân – Tứ Hiệp. Nhà ở tận Gia Lâm, nhưng ngày ngày, cậu trai trẻ măng 22 tuổi vẫn cặm cụi phi xe qua sông Hồng để làm việc.

Kể về quyết định “xung phong” của mình, Duy cho hay: Cậu chỉ mất đúng 1 tiếng để quyết định sẽ tham gia vào hoạt động lần này của Thành đoàn.

“Tôi nghĩ, mình là thanh niên, việc càng khó thì càng cần mình. Các anh chị y bác sỹ, công an, quân đội đang căng mình ở tuyến đầu còn vất vả hơn chúng tôi nhiều. Vì thế, tôi cũng phải góp một phần nhỏ công sức vào cuộc chiến chung này của cả nước,” Duy nói.

Làm việc ở vòng ngoài cùng khu cách ly, điều ấn tượng nhất với Duy là những cuộc… hội ngộ từ xa.

“Tôi sẽ không thể quên được cảnh một bác trung tuổi bắt xe ôm từ cao tốc vào khu cách ly. Bác chỉ mang theo 2 cuốn sách để gửi vào cho cô con gái hiện đang ở bên trong hàng rào. Gọi điện giục con ra hành lang tầng 6, hai bố con vẫy tay chào, cố nói to nhất có thể để cho nhau nghe. Nhìn cảnh ấy, các thành viên trong tổ xung kích không ai không chạnh lòng,” cậu cán bộ trẻ kể.

Phòng tuyến xanh ở khu cách ly

Đã quá trưa, nhưng đội xung kích vòng ngoài tại Ký túc xá học sinh, sinh viên Pháp Vân – Tứ Hiệp vẫn tất bật. Lượng người lên mỗi lúc một nhiều. Diện vừa kiểm tra xong một hộp các tông chứa đồ gửi đã lại bị một gia đình khác gọi với lại.

Qua chiếc khẩu trang bịt kín, những giọt mồ hôi đã thầm đầy. Quyển sổ trực cũng được lật mở, sột soạt liên tục. Được một lúc vắng người, Diện thở phào, khẽ gỡ chiếc găng y tế xuống. Tay người cán bộ trẻ đã đỏ ửng, nổi mề đay vì bị dị ứng.

“Thế này chưa ăn thua gì đâu,” Diện cười hiền, bảo.

Nói đoạn, cậu hướng mắt nhìn về phía tổ công tác công an quận Hoàng Mai cùng mấy anh em dân phòng đang ngồi sau hàng rào. Cậu bảo, phòng tuyến xanh của Thành đoàn vất vả một thì phòng tuyến số hai của công an, phòng tuyến số 1 của Bộ Tư lệnh Thủ đô vất vả mười.

“Thấy các anh như những con thoi đưa đồ, vận chuyển hành lý cho người cách ly từ tầng một lên các tầng cao, chúng tôi mới thấm thía hết công sức và tâm huyết họ đã bỏ ra. Càng vì thế, những thanh niên như chúng tôi càng cảm thấy cần cố gắng nhiều hơn nữa,” Diện tâm sự.

Mai Anh, cô cán bộ trẻ thuộc Ban tuyên giáo Thành đoàn Hà Nội thì lại có một góc nhìn khác. Cũng xung phong tình nguyện ra “tiền tuyến,” Mai Anh ý thức được việc mình sẽ phải chịu rất nhiều sức ép từ khối lượng công việc khổng lồ tại điểm chốt.

“Tôi luôn tâm niệm: Đâu cần thanh niên có, đâu khó có thanh niên. Là lực lượng xung kích, chúng tôi muốn được tham gia vào cuộc chiến chống lại COVID lần này. Chúng tôi tự nhủ và vẫn nói với nhau sẽ bằng những phần việc nhỏ bé nhất để lập nên một phòng tuyến xanh của riêng lực lượng thanh niên,” Mai Anh nói.

Theo ông Ngô Văn Thiện, Trưởng Ban Thanh niên Trường học Thành đoàn Hà Nội, Phó Chủ tịch thường trực Hội Sinh viên Việt Nam Thành phố Hà Nội, đội xung kích của Thành đoàn Hà Nội bao gồm hơn 50 cán bộ chuyên trách. Đội sẽ phối hợp cùng lực lượng đoàn viên, thanh niên quận Hoàng Mai thực hiện nhiệm vụ tại khu cách ly Pháp Vân – Tứ Hiệp.

Thanh niên Thủ đô bằng những phần việc nhỏ bé đãlập nên một phòng tuyến xanh trong cuộc chiến chống COVID.

Các tổ xung kích sẽ được chia thành hai ca phục vụ từ 6 giờ sáng tới 18 giờ chiều. Bên cạnh đó, Thành đoàn Hà Nội cũng đã kêu gọi, đề xuất với các trường có chuyên ngành đào tạo y để hỗ trợ cử các sinh viên xuống hỗ trợ.

“Với tinh thần xung kích, thanh niên không ngại khó, ngại khổ, đi đầu trong mọi hoạt động, chúng tôi đã tuyên truyền tới đoàn viên, thanh niên, cùng giữ vững quyết tâm, niềm tin vào các phương án phòng, chống và đẩy lùi dịch bệnh. Sức khỏe của cộng đồng luôn là ưu tiên hàng đầu trong mọi hoạt động,” ông Thiện nhấn mạnh./.

Với tư cách là lực lượng xung kích, sẵn sàng đón nhận mọi nhiệm vụ khó khăn, gian khổ, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh luôn giữ vững vai trò đi đầu, tiên phong mọi hoạt động xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc.

Trong thời gian qua, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh đã không ngừng rèn luyện, đổi mới hoạt động, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho cán bộ, đoàn viên, thanh niên.

Đặc biệt, trong những giai đoạn khó khăn như hiện nay, đối mặt với tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp, vai trò này càng được thể hiện rõ nét.

Bên cạnh các lực lượng y tế, an ninh, quân đội, lực lượng đoàn viên, thanh niên của Hà Nội nói riêng và của cả nước nói chung đang dồn toàn lực trong “cuộc chiến” chống lại dịch COVID-19.

Để hiểu rõ hơn về “rào chắn” COVID-19 mang màu áo thanh niên tình nguyện, VietnamPlus đã có cuộc trao đổi với anh Ngô Văn Thiện – Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Thanh niên Trường học Thành đoàn Hà Nội, Phó Chủ tịch thường trực Hội Sinh viên Việt Nam Thành phố Hà Nội.

Hòa mình vào “cuộc chiến” chung

– Trong bối cảnh dịch COVID-19 diễn biến phức tạp như hiện nay, lực lượng đoàn viên, thanh niên thành phố Hà Nội đã có những hoạt động cụ thể gì nhằm chung tay đẩy lùi dịch bệnh, thưa anh?

Anh Ngô Văn Thiện: Ngay sau khi Chính phủ công bố dịch COVID-19, lực lượng đoàn viên, thanh niên thành phố đã phát huy vai trò xung kích, tổ chức tuyên truyền, cập nhật thông tin chính thống, chính xác về tình hình dịch cũng như những khuyến cáo của các cơ quan chức năng về các biện pháp phòng bệnh tới đông đảo quần chúng nhân dân.

Hoạt động tuyên truyền này được triển khai sâu rộng bằng nhiều biện pháp, hình thức và kênh thông tin khác nhau như phát thanh, mạng xã hội… Chúng tôi đã đề nghị tổ chức đoàn thanh niên của các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thủ đô thường xuyên cập nhật thông tin tại fanpage chính thức của cơ sở đoàn, dán các băng-rôn, biển cảnh báo tại khu vực ký túc xá, canteen…

Ngoài ra, ngay từ đầu dịch, Thành đoàn Hà Nội, Hội Sinh viên Thành phố Hà Nội đã đề nghị các trường đại học khuyến cáo sinh viên hạn chế đi lại, tránh tập trung đông người, nâng cao ý thức vệ sinh cá nhân, phát huy vai trò của sinh viên các trường đại học trong việc tuyên truyền phòng, chống dịch.

Đối với một số trường có chuyên môn trong lĩnh vực y tế, sinh hóa (như Đại học Dược Hà Nội, Đại học Y Hà Nội, Đại học Y tế Công cộng, Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Thủy lợi, Đại học Công nghiệp Hà Nội…), sinh viên cùng với giảng viên chế tạo ra các loại dung dịch sát khuẩn, may khẩu trang vải để phát miễn phí cho nhân dân.

– Đêm 6/3, thông tin về ca bệnh đầu tiên ở Hà Nội đã gây ra nhiều xáo trộn trong cuộc sống của người dân nói chung và đời sống của các bạn học sinh, sinh viên trên địa bàn Thủ đô nói riêng. Vào thời điểm đó, Thành đoàn Hà Nội và Hội Sinh viên thành phố đã có hoạt động cụ thể gì để động viên tinh thần đoàn viên, thanh niên tham gia vào công tác phòng chống dịch?

Anh Ngô Văn Thiện: Từ thời điểm cam go đó, chúng tôi đã tích cực đẩy mạnh tổ chức các hoạt động tuyên truyền online, cầu truyền hình trực tiếp, ra quân tháng thanh niên, đẩy mạnh truyền thông qua mạng xã hội về tình hình dịch bệnh, các khuyến cáo của chính quyền, cơ quan chức năng về biện pháp phòng, chống dịch.

Cụ thể, chúng tôi đã đề nghị 110 cơ sở đoàn trực thuộc trên toàn thành phố tổ chức đẩy mạnh truyền thông trên các phương tiện truyền thông, fanpage của đoàn thanh niên, hội sinh viên cơ sở, tránh gây tâm lý hoang mang dư luận.

Ngoài ra, chúng tôi huy động các nguồn lực xã hội hóa để hỗ trợ nhân dân, thành lập các tổ phát khẩu trang, dung dịch sát khuẩn miễn phí, lắp đặt các trạm rửa tay dã chiến tại các quận, huyện.

Trong giai đoạn 1 chống dịch, Thành đoàn Hà Nội đã cử một đoàn cán bộ chuyên trách, đoàn viên, thanh niên tham gia hỗ trợ nhân dân, thanh thiếu niên tỉnh Vĩnh Phúc.

Màu áo xanh bên những trạm rửa tay dã chiến

– Việc lắp đặt các trạm rửa tay dã chiến, chủ động tham gia vào công tác phòng, chống dịch COVID-19 của lực lượng đoàn viên, thanh niên Hà Nội được thể hiện cụ thể như thế nào, thưa anh?

Anh Ngô Văn Thiện: Đoàn thanh niên thành phố cùng các đơn vị tài trợ đã, đang và sẽ tiếp tục lắp đặt khoảng 100 trạm rửa tay dã chiến tại các địa điểm: vườn hoa Lý Thái tổ, khu cách ly tập trung tại điểm ký túc xá học sinh, sinh viên Pháp Vân-Tứ Hiệp, bến xe Nước Ngầm và một số địa điểm công cộng trên địa bàn Hà Nội.

Phát huy vai trò xung kích của tuổi trẻ Thủ đô, ngay từ ngày 24/3, hơn 50 cán bộ chuyên trách của cơ quan Thành đoàn Hà Nội đã cùng các bạn đoàn viên, thanh niên Quận đoàn Hoàng Mai thực hiện các nhiệm vụ ở khu cách ly tập trung tại điểm ký túc xá học sinh, sinh viên Pháp Vân-Tứ Hiệp.

Bên cạnh đó, chúng tôi kêu gọi, đề xuất các trường có chuyên ngành đào tạo về y tế cử sinh viên cùng Đoàn thanh niên thành phố tiếp tục hỗ trợ nhân dân, những người đang cách ly tập trung.

Ở khu cách ly tập trung tại điểm ký túc xá học sinh, sinh viên Pháp Vân-Tứ Hiệp, mỗi ngày, có ít nhất 50 đoàn viên, thanh niên chia thành hai ca phục vụ, hỗ trợ các hoạt động trong thời gian từ 6 giờ đến 18 giờ.

Trong công tác phòng, chống dịch COVID-19, phát huy vai trò xung kích, tuổi trẻ Thủ đô quyết tâm cùng toàn thể nhân dân Hà Nội nói riêng và nhân dân cả nước nói chung đẩy lùi dịch COVID-19.

– Công việc cụ thể của các đoàn viên, thanh niên khi tham gia hỗ trợ tại cách ly tập trung tại điểm ký túc xá học sinh, sinh viên Pháp Vân-Tứ Hiệp là gì, thưa anh?

Anh Ngô Văn Thiện: Các đoàn viên, thanh niên tham gia hỗ trợ vận chuyển các vật phẩm, nhu yếu phẩm thiết yếu, hành lý, đồ đạc của những công dân từ nước ngoài về Việt Nam đang cách ly tập trung tại đây.

Ngoài ra, các đoàn viên, thanh niên còn hướng dẫn nhân dân thực hiện cách rửa tay, các biện pháp phòng dịch theo chỉ dẫn, khuyến cáo của Bộ Y tế.

Trước khi tham gia hoạt động hỗ trợ, các cán bộ, đoàn viên, thanh niên đã được tập huấn đầy đủ kiến thức, kỹ năng về công tác vệ sinh, phòng dịch.

– Vai trò xung kích của thanh niên thể hiện trong suốt lịch sử dân tộc. Anh đánh giá thế nào về vai trò của lực lượng thanh niên cả nước nói chung và lực lượng thanh niên Thủ đô nói riêng trong những bối cảnh đặc biệt như hiện nay?

Anh Ngô Văn Thiện: Ghi nhớ lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với công tác thanh niên, thanh niên Thủ đô luôn gương mẫu, đi đầu trong mọi hoạt động.

Trong công tác phòng, chống dịch COVID-19, phát huy vai trò xung kích, tuổi trẻ Thủ đô quyết tâm cùng toàn thể nhân dân Hà Nội nói riêng và nhân dân cả nước nói chung đẩy lùi dịch COVID-19.

Thành đoàn Hà Nội, Hội Sinh viên Việt Nam thành phố Hà Nội kêu gọi toàn bộ cán bộ, đoàn viên, thanh niên Thủ đô chung tay cùng chính quyền, nhân dân để đẩy lùi nhanh nhất dịch bệnh, đảm bảo an toàn cho người dân.

– Hiện nay, nhiều người có tâm lý lo ngại khi Hà Nội thành lập nhiều điểm cách ly. Với các đoàn viên thanh niên cử trực tiếp xuống khu vực Pháp Vân-Tứ Hiệp, thành đoàn đã giáo dục công tác tư tưởng thế nào để các bạn yên tâm?

Anh Ngô Văn Thiện: Với tinh thần xung kích, thanh niên không ngại khó, ngại khổ, đi đầu trong mọi hoạt động, chúng tôi đã tuyên truyền tới đoàn viên, thanh niên, cùng giữ vững quyết tâm, niềm tin vào các phương án phòng, chống và đẩy lùi dịch bệnh. Sức khỏe của cộng đồng luôn là ưu tiên hàng đầu trong mọi hoạt động.

– Trân trọng cảm ơn anh!

Levitt dự đoán rằng tổng số ca mắc COVID-19 được xác nhận tại Trung Quốc sẽ rơi vào khoảng 80.000, trong đó có 3.250 ca tử vong.

Michael Levitt, nhà vật lý sinh học giành giải thưởng Nobel của đại học Stanford đã bắt đầu phân tích số ca mắc COVID-19 trên toàn thế giới trong tháng 1 và tính được chính xác rằng Trung Quốc sẽ vượt qua giai đoạn dịch bệnh bùng phát tồi tệ nhất sớm hơn so với mốc thời gian được nhiều chuyên gia y tế dự đoán.

Hiện tại, ông cũng thấy trước kết quả tương tự tại Mỹ và các quốc gia khác trên thế giới.

Mặc dù nhiều nhà nghiên cứu dịch bệnh cảnh báo rằng thế giới sẽ trải qua một sự gián đoạn xã hội lớn trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, với hàng triệu người chết, Levitt cho biết các dữ liệu đơn thuần không ủng hộ một kịch bản thảm khốc như vậy – nhất là ở những khu vực đang áp dụng các biện pháp cách ly xã hội một cách hợp lý.

“Chúng ta cần kiểm soát sự hoảng loạn,” ông nói. Trong bức tranh lớn, “chúng ta sẽ ổn thôi.”

Dự đoán ‘chính xác’ về dịch COVID-19 ở Trung Quốc

Đây là những gì Levitt nhận thấy tại Trung Quốc: Ngày 31/1, quốc gia này có 46 ca tử vong do virus corona chủng mới. Một ngày trước đó, con số này là 42.

Mặc dù số ca tử vong tăng lên mỗi ngày, tỷ lệ gia tăng đã bắt đầu giảm bớt. Theo quan điểm của Levitt, việc các ca nhiễm mới được phát hiện với tốc độ chậm hơn nói lên nhiều điều hơn so với bản thân số lượng các ca nhiễm mới. Đó là dấu hiệu ban đầu cho thấy quỹ đạo bùng phát đã có sự thay đổi.

Theo ông, dịch bệnh giống như một chiếc ôtô chạy trên đường cao tốc. Mặc dù chiếc xe vẫn sẽ tăng tốc, nhưng độ tăng tốc về sau sẽ không còn nhanh như lúc đầu.

“Điều này cho thấy rằng tỷ lệ gia tăng số ca tử vong sẽ giảm xuống thêm trong tuần tới,” Levitt viết trong một báo cáo gửi cho bạn bè hôm 1/2. Báo cáo này sau đó đã được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội ở Trung Quốc. Không lâu sau, ông dự đoán rằng số người tử vong sẽ giảm đi từng ngày.

Ba tuần sau, Levitt chia sẻ với tờ China Daily News rằng tốc độ tăng trưởng của virus đã đạt đỉnh điểm. Ông dự đoán rằng tổng số ca mắc COVID-19 được xác nhận tại Trung Quốc sẽ rơi vào khoảng 80.000, trong đó có 3.250 ca tử vong.

Dịch bệnh giống như một chiếc ôtô chạy trên đường cao tốc. Mặc dù chiếc xe vẫn sẽ tăng tốc, nhưng độ tăng tốc về sau sẽ không còn nhanh như lúc đầu.

Dự báo này sau đó được chứng minh là chính xác đến ngạc nhiên: Tính đến ngày 16/3, Trung Quốc đã có tổng cộng 80.298 ca mắc và 3.245 ca tử vong – quốc gia này có gần 1,4 tỷ dân và mỗi năm có khoảng 10 triệu người chết. Số lượng bệnh nhân mới được xác nhận đã giảm xuống còn 25 ca một ngày, và không có trường hợp lây lan trong cộng đồng nào được ghi nhận tính từ 18/3.

Chủ nhân giải Nobel Hóa học năm 2013 với công trình phát triển các mô hình hệ thống hóa học phức tạp đang nhìn thấy những bước ngoặt tương tự tại các quốc gia khác, kể cả những nơi không áp dụng các biện pháp cách ly nghiêm ngặt như Trung Quốc.

Ông đã phân tích dữ liệu từ 78 quốc gia có hơn 50 ca nhiễm COVID-19 mới mỗi ngày và nhận thấy “những dấu hiệu của sự phục hồi” tại nhiều nơi. Ông không tập trung vào tổng số ca bệnh ở mỗi nước, mà xem xét số ca nhiễm mới được phát hiện mỗi ngày, và đặc biệt là sự thay đổi về số lượng từ ngày này sang ngày khác.

“Các con số vẫn gây nhiễu, nhưng đã có những dấu hiệu rõ ràng về sự chững lại.”

Lấy ví dụ, ở Hàn Quốc, các trường hợp mới được xác nhận được gộp vào tổng số các ca nhiễm trên toàn quốc mỗi ngày, nhưng số liệu hàng ngày đã giảm trong những tuần gần đây, duy trì ở mức dưới 200. Điều đó cho thấy sự bùng phát dịch bệnh ở đây có thể đã dịu xuống.

Ở Iran, trong tuần trước, số ca mắc COVID-19 mới được xác nhận mỗi ngày không có sự đột biến, từ 1.053 ca hôm 16/3 đến 1.028 ca hôm 22/3. Theo Levitt, mặc dù vẫn còn rất nhiều ca bệnh mới, nhưng mô hình này cho thấy đợt bùng phát “đã qua mốc nửa đường.”

Ngăn chặn các đợt sóng lây nhiễm mới

Tuy nhiên, tại Italy, các con số này dường như vẫn đang trong đà tăng lên. Số lượng các ca nhiễm mới được xác nhận tăng lên gần như mỗi ngày trong tuần vừa qua.

Ở những nơi đã phục hồi sau đợt bùng phát đầu tiên, các quan chức vẫn phải dè chừng với khả năng rằng virus corona có thể quay lại. Trung Quốc hiện đang chiến đấu để ngăn chặn các đợt sóng lây nhiễm mới đến từ những khu vực mà virus đang lây lan ngoài tầm kiểm soát. Các quốc gia khác cũng đang phải đối mặt với vấn đề tương tự.

Levitt thừa nhận rằng các con số của ông có phần lộn xộn, và số lượng các ca bệnh chính thức được công bố tại nhiều khu vực là quá thấp vì hoạt động xét nghiệm diễn ra lẻ tẻ.

Trung Quốc hiện đang chiến đấu để ngăn chặn các đợt sóng lây nhiễm mới đến từ những khu vực mà virus đang lây lan ngoài tầm kiểm soát. Các quốc gia khác cũng đang phải đối mặt với vấn đề tương tự.

Nhưng ngay cả với những dữ liệu không đầy đủ, “một sự suy giảm nhất quán có nghĩa là có sự tồn tại của một yếu tố nào đó không phải là tính gây nhiễu của các con số,” ông nhận định.

Nói cách khác, chừng nào mà những lý do khiến cho việc thống kê không chính xác số lượng ca bệnh còn tồn tại, việc so sánh số liệu mỗi ngày vẫn có ích.

Quỹ đạo của các ca tử vong ủng hộ những phát hiện của ông, vì nó đi theo các xu hướng cơ bản tương tự như các ca nhiễm mới được xác định. Dữ liệu từ các đợt bùng phát trong các môi trường khép kín, ví dụ như ổ dịch trên tàu Diamond Princess cũng vậy. Trong số 3.711 người trên tàu, có 712 người nhiễm bệnh, và 8 người tử vong.

Thử nghiệm bất đắc dĩ về sự lây lan của virus corona này sẽ giúp các nhà nghiên cứu ước tính được số ca tử vong sẽ xảy ra trong một quần thể bị lây nhiễm trọn vẹn, Levitt chia sẻ.

Ví dụ, dữ liệu của tàu Diamond Princess đã giúp ông ước tính được rằng việc tiếp xúc với virus corona chủng mới làm tăng gấp đôi rủi ro tử vong của một người trong hai tháng tiếp theo. Hầu hết mọi người có nguy cơ tử vong trong hai tháng cực kỳ thấp, vì thế ngay cả khi bị tăng gấp đôi, rủi ro này cũng vẫn rất nhỏ.

Nicholas Reich, một nhà thống kê sinh học thuộc Đại học Massachusetts Amherst cho biết phân tích này gợi lên nhiều suy nghĩ.

Các yêu cầu cách ly xã hội đóng vai trò rất quan trọng – đặc biệt là lệnh cấm tụ tập đông người – vì chủng virus này mới đến nỗi con người chưa hình thành miễn dịch với nó, và vắc xin vẫn là câu chuyện của nhiều tháng tới.

“Thời gian sẽ chứng minh những dự đoán của Levitt có đúng hay không,” Reich chia sẻ. “Tôi nghĩ rằng việc có nhiều chuyên gia cùng chia sẻ quan điểm của họ sẽ giúp những người ra quyết định tránh được những quyết định khó khăn mà họ sẽ phải đối mặt trong những tuần và những tháng sắp tới.”

Levitt cho biết ông đồng tình với những lời kêu gọi áp dụng các biện pháp mạnh để chống lại sự bùng phát dịch bệnh. Các yêu cầu cách ly xã hội đóng vai trò rất quan trọng – đặc biệt là lệnh cấm tụ tập đông người – vì chủng virus này mới đến nỗi con người chưa hình thành miễn dịch với nó, và vắc xin vẫn là câu chuyện của nhiều tháng tới. “Đây không phải là lúc để bạn ra ngoài tụ tập với bạn bè,” ông nói.

Tiêm phòng chống bệnh cúm cũng là một biện pháp quan trọng, vì một đợt bùng phát virus corona giữa dịch cúm rất có thể sẽ làm quá tải các bệnh viện và làm tăng nguy cơ không phát hiện được virus corona. Levitt cho rằng đây có lẽ là một yếu tố dẫn đến tình hình hiện tại ở Italy – quốc gia này có phong trào chống vắc xin mạnh mẽ.

Nhưng, ông cũng chỉ trích giới truyền thông vì đã gây ra sự hoảng loạn không cần thiết bằng cách tập trung đưa tin về sự gia tăng không ngừng tổng số ca nhiễm bệnh và về những người nổi tiếng đã dương tính với virus.

Ở chiều ngược lại, theo số liệu của Trung tâm phòng ngừa dịch bệnh CDC, bệnh cúm đã ảnh hưởng đến 36 triệu người Mỹ từ tháng 9 năm ngoái và khiến 22.000 người tử vong, nhưng những ca tử vong này hầu như không được đưa tin.

“Chưa phải là tận thế”

Levitt lo ngại rằng các biện pháp y tế công cộng đã dẫn đến sự đình trệ của nhiều ngành kinh tế có thể gây ra thảm họa y tế riêng của chúng, giống như bị mất việc dẫn đến đói nghèo và mất hy vọng. Một lần nữa, các nhà nghiên cứu lại chứng kiến tỷ lệ tự sát tăng lên khi nền kinh tế đi xuống.

Virus chỉ có thể phát triển theo cấp số nhân khi nó không bị phát hiện và không ai hành động để kiểm soát nó, Levitt chia sẻ. Đó là những gì đã xảy ra ở Hàn Quốc hồi tháng trước, khi dịch bệnh lây lan trong một giáo phái khép kín và từ chối khai báo bệnh tật.

“Mọi người cần được ca ngợi như những anh hùng khi công khai rằng họ bị nhiễm virus,” ông nói.

Mục tiêu đặt ra là phải phát hiện sớm hơn – không chỉ bằng xét nghiệm mà có lẽ bằng cả việc giám sát thân nhiệt, điều mà Trung Quốc đang thực hiện – và lập tức cách ly xã hội.

Mặc dù tỷ lệ tử vong do COVID-19 dường như cao hơn so với bệnh cúm, Levitt cho rằng đó “chưa phải là tận thế.”

“Tình hình thực sự không tồi tệ như nó đang tỏ ra đâu,” ông nói.

Tiến sỹ Loren Miller, một bác sỹ kiêm nhà nghiên cứu bệnh truyền nhiễm thuộc Viện Đổi mới Y sinh Lundquist tại Trung tâm Y tế Harbor-UCLA cho biết vẫn còn quá sớm để rút ra bất kỳ kết luận nào – tích cực hay ảm đạm – về diễn biến dịch bệnh.

“Có rất nhiều sự không chắc chắn lúc này,” ông nói. “Ở Trung Quốc, dịch bệnh đã được ngăn chặn từ sớm và nhanh chóng. Ở Mỹ, điều đó có thể đã hoặc chưa xảy ra. Chúng ta chưa thể biết được.”

Nhiều quy định chặt chẽ nhằm đảm bảo an toàn cho người và phương tiện đã được Chi cục Đăng kiểm số 5 (Cục Đăng kiểm Việt Nam) bỏ qua khi tiến hành đăng kiểm các tàu hút, chở cát cũ tại 2 tỉnh Đắk Lắk và Đắk Nông.

Nhóm phóng viên TTXVN tại Đắk Lắk và Đắk Nông đã tìm hiểu và phản ánh thực trạng xuống cấp, cũ nát, hư hỏng, không đảm bảo an toàn khi lưu thông của các tàu vừa được chứng nhận an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường thủy nội địa (còn gọi là cấp chứng nhận đăng kiểm).

Nhiều công đoạn quan trọng, có vai trò quyết định đối với quá trình đăng kiểm cũng như sự an toàn của phương tiện, người sử dụng phương tiện đã bị bỏ qua. Thậm chí, đăng kiểm viên đã “hướng dẫn một đằng, thực thi… một nẻo.” Đáng chú ý hơn, tình trạng này không phải cá biệt, ngoại lệ, mà xảy ra phổ biến, với số lượng lớn.

Trong vai người đi tìm mua tàu cũ để tiến hành khai thác cát tại huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng, chúng tôi được một lái tàu dày dạn kinh nghiệm đưa đi tham quan 2 bến tàu lớn nhất tỉnh Đắk Lắk là bến tàu thôn Quỳnh Ngọc, xã Ea Na, huyện Krông Ana và bến tàu cầu Giang Sơn, xã Yang Réh, huyện Krông Bông. Đây cũng là 2 trung tâm khai thác, buôn bán cát xây dựng có quy mô lớn nhất tỉnh Đắk Lắk nói riêng và Tây Nguyên nói chung.

Rút ngắn tuổi, tàu cũ thành tàu mới

Theo người dẫn đường, rút ngắn tuổi tàu là cách nhanh nhất để có tàu khai thác cát đúng quy định của ngành chức năng (có đầy đủ giấy tờ đăng kiểm, đăng ký) mà không phải tốn nhiều thời gian, chi phí. Bởi lẽ, nếu muốn đóng mới tàu và tiến hành đầy đủ các thủ tục đăng kiểm, đăng ký thì tối thiểu phải mất 6 tháng và chi phí ít nhất cũng khoảng 1,5 tỷ đồng.

Tại bến tàu của Hợp tác xã Đoàn Kết (xã Ea Na, huyện Krông Ana, tỉnh Đắk Lắk), sau khi trình bày mục đích tìm mua tàu, chúng tôi được anh Huyên, người nhận là chủ tàu Đoàn Kết 6 ra giá 470 triệu đồng. Theo lời giới thiệu của anh Huyên, tàu Đoàn Kết 6 vừa hoàn thành các thủ tục đăng kiểm và được cấp chứng nhận tàu hút (chỉ hút và chở cát). Nếu chúng tôi mua về thì chỉ việc khai thác, vì tất cả các giấy tờ, thủ tục đã xong hết.

Sau khi được sự đồng ý của anh Huyên, chúng tôi xuống kiểm tra thực tế tàu Đoàn Kết 6. Đây là con tàu cũ, vừa được sơn lại màu nâu đất. Nhiều chi tiết trên thân, boong, mũi tàu được hàn, sơn chắp nối. Thân và mũi tàu bị móp méo, trầy xước khá nhiều do va chạm trong quá trình di chuyển, hoạt động khai thác cát.

Bên trong tàu, nhiều chi tiết khung thép, vỏ tàu đã cũ kỹ, rỉ sét, thậm chí thủng, mục. Những chi tiết mới nhất trên thân tàu là thước nước, chỉ dấu định mạn khô, tên tàu… và một số chi tiết phục vụ việc đăng kiểm. Các tàu neo đậu kế bên như Đoàn Kết 5, Đoàn Kết 8 cũng có những dấu hiệu tương tự.

Thêm nữa, hầu hết các tàu đều không còn các trang bị về đèn chiếu sáng, còi, thiết bị phòng cháy chữa cháy, thiết bị cảnh báo lưu thông, phao cứu sinh… Trong khi đó, đây đều là các quy định bắt buộc và các tàu này đều mới chỉ được cấp giấy chứng nhận đăng kiểm vào tháng 1/2020.

Chỉ riêng chi phí cho việc đăng ký, đăng kiểm tàu đã gần 150 triệu đồng (bao gồm bản vẽ thiết kế, các loại chi phí theo quy định và tiền “hỗ trợ”…).

Thấy chúng tôi ngần ngại về chất lượng tàu, anh Huyên thừa nhận tàu đóng đã lâu, khoảng năm 2011-2012. Tuy nhiên, anh Huyên khẳng định tàu rất chắc chắn, do “người nhà” đóng nên khung, thép đều chắc, vững. Thêm nữa, các chi tiết cũ kỹ, xuống cấp sau một thời gian sử dụng đều đã được thay mới, đặt biệt là đáy tàu. Tàu chở được khoảng 40m3 cát. Toàn bộ giàn phóng đều vừa được lắp mới, chủ yếu để phục vụ đăng kiểm chứ chưa sử dụng.

Cũng theo anh Huyên, chỉ riêng chi phí cho việc đăng ký, đăng kiểm tàu đã gần 150 triệu đồng (bao gồm bản vẽ thiết kế, các loại chi phí theo quy định và tiền “hỗ trợ”…).

Viện lý do cần tham khảo, chúng tôi xin số điện thoại anh Huyên và hứa sẽ liên hệ lại sau khi đã thống nhất mọi việc.

Theo thông tin chính thức từ Cục Đăng kiểm Việt Nam, đơn vị chủ tàu Đoàn Kết 6 là Hợp tác xã Khai thác cát Đoàn Kết, địa chỉ tại thôn Quỳnh Ngọc, xã Ea Na, huyện Krông Ana, tỉnh Đắk Lắk. Giấy chứng nhận đăng kiểm tàu mang số hiệu 01237/19V79, được cấp vào ngày 10/01/2020. Công dụng tàu là tàu hút (chỉ hút và chở cát). Năm đóng/hoán cải là 2015. Đơn vị cấp là Chi cục Đăng kiểm số 5.

Cho “nợ” tiêu chí đăng kiểm

Tiếp tục hành trình, chúng tôi đến bãi tập kết tàu hút cát gần cầu Giang Sơn, xã Yang Réh, huyện Krông Bông, tỉnh Đắk Lắk. Tại đây, chúng tôi gặp bà Thành, chủ một tàu khai thác cát. Sau khi nghe mục đích tìm mua tàu, bà Thành ngỏ ý bán cho chúng tôi con tàu mang số hiệu Nam Sơn 04 với giá 300 triệu đồng.

Bà Thành giới thiệu tàu đóng vào năm 2009 nhưng đã thay xương (ý nói khung tàu) và tôn. Đây là tàu chở cát (không có chức năng khai thác), có công suất khoảng 50 m3. Bà khẳng định mọi giấy tờ đăng ký, đăng kiểm đều đã hoàn thành đầy đủ, mua về chỉ việc sử dụng.

Thấy chúng tôi lo lắng về chi phí, thủ tục đăng kiểm, bà Thành khẳng định: “Chỉ đăng kiểm lần đầu là tốn nhiều (hơn 100 triệu đồng). Còn hằng năm đăng kiểm định kỳ, có điều ‘đầu xuôi đuôi lọt,’ có hồ sơ rồi, không phải lo gì cả.”

Được sự đồng ý của bà Thành, chúng tôi xuống kiểm tra thực tế tàu Nam Sơn 04. Ông Chín, người nhận mình có 1/3 cổ phần trong con tàu này giới thiệu tàu có chiều dài 24,5 mét. Ông thừa nhận tàu cũ, “đóng được 11-12 năm rồi” nhưng “chất lượng rất tốt.” Tương tự như tàu Đoàn Kết 6, tàu Nam Sơn 04 cũng cũ kỹ và vừa được sơn lại màu nâu đất. Bên trên boong tàu, thân tàu là nhiều vết móp méo, trầy xước sau một thời gian dài sử dụng.

Đáng chú ý hơn, hai bên hông tàu rất cũ, thậm chí bị thủng, rách, nứt tại nhiều vị trí. Nhiều vết rách, thủng dài từ 50-70cm dọc theo hông tàu. Các tàu neo đậu kế bên như Nam Sơn 03, Nam Sơn 05, Nam Sơn 12, Nam Sơn 15 cũng có những dấu hiệu tương tự.

Trước thắc mắc của chúng tôi, ông Chín thừa nhận “tôn hông lâu ngày quá nên nó mục,” nhưng “phía dưới đáy thì đã thay rồi.” Ông khẳng định việc thay tôn hông là đơn giản, chi phí chỉ khoảng 45-50 triệu đồng nhưng ông chưa làm vì chưa có thời gian.

Trả lời câu hỏi của chúng tôi về việc trước lúc đăng kiểm sao không làm luôn, tại sao bên đăng kiểm không yêu cầu, ông Chín cho biết họ có yêu cầu, nhưng chủ tàu loanh quanh, hứa tới hứa lui rồi không làm luôn. Cuối cùng thì họ vẫn cấp đăng kiểm, coi như “nợ” tiêu chí này.

Một chủ tàu tại Hợp tác xã Nam Sơn cho biết trước lúc đăng kiểm viên tới kiểm tra, các chủ tàu được yêu cầu sơn lại tàu. Khi sơn, tàu được hút hết cát để “nổi” lên trên. Sau đó, chủ tàu tiến hành sơn toàn bộ phần nổi trên mặt nước, phần nào chìm thì đương nhiên không sơn được. Bên đăng kiểm cũng không bắt buộc phải kéo tàu lên để kiểm tra dưới đáy nên cũng chẳng chủ tàu nào làm.

“Mà kéo tàu lên phải kêu máy kéo, chi phí 5–7 triệu đồng nữa, tốn kém lắm,” ông Chín nói thêm.

Thông tin chính thức từ Cục Đăng kiểm Việt Nam cho thấy chủ tàu Nam Sơn 04 là Hợp tác xã Khai thác, sản xuất và kinh doanh vật liệu xây dựng Nam Sơn, trụ sở tại thôn 4, xã Yang Réh, huyện Krông Bông, tỉnh Đắk Lắk. Giấy chứng nhận đăng kiểm tàu mang số hiệu 00689/19V79, được cấp vào ngày 25/7/2019. Công dụng là tàu chở hàng khô. Năm đóng/hoán cải là 2016.

Theo thông tin từ trang web của Cục Đăng kiểm Việt Nam, trong thời gian từ 10/5/2019-5/8/2019, có tất cả 18 tàu của Hợp tác xã Khai thác, sản xuất và kinh doanh vật liệu xây dựng Nam Sơn được Chi cục Đăng kiểm số 5 cấp chứng nhận đăng kiểm.

Ông Phạm Duy Khánh, Giám đốc Chi cục Đăng kiểm số 5, Cục Đăng kiểm Việt Nam cho hay trong thời gian từ cuối năm 2018 đến đầu năm 2020, có khoảng 80 tàu hút cát cũ (còn gọi là tàu đóng không có sự giám sát của đăng kiểm) tại 2 tỉnh Đắk Lắk, Đắk Nông được đơn vị tiến hành kiểm tra và cấp hồ sơ đăng kiểm. Tại 2 tỉnh này, chỉ mới có 2 tàu hút cát được đóng mới có sự giám sát, đăng kiểm theo đúng các quy định của Bộ Giao thông Vận tải.

Theo Sở Giao thông Vận tải Đắk Lắk và Sở Giao thông Vận tải Đắk Nông, Sở Giao thông Vận tải các tỉnh là đơn vị cấp giấy chứng nhận đăng ký phương tiện thủy nội địa. Giấy chứng nhận này chỉ được cấp sau khi chủ phương tiện được đơn vị đăng kiểm cấp Giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, nếu trong lần đăng kiểm kế tiếp, phương tiện (tàu) nào không “đạt” và không được cấp chứng nhận đăng kiểm thì Sở Giao thông Vận tải không thu hồi giấy chứng nhận đăng ký đã cấp cho phương tiện đó.

Ngoài một số giấy tờ liên quan thì theo quy định của Bộ Giao thông Vận tải, chủ tàu phải cung cấp 2 ảnh chụp toàn bộ mạn phải tàu ở trạng thái nổi. Sở Giao thông Vận tải không tiến hành kiểm tra thực tế phương tiện. Các vấn đề về quy chuẩn an toàn kỹ thuật, bảo vệ môi trường đã được đơn vị đăng kiểm thực hiện. Và nếu có bất kỳ vấn đề gì sai sót, thì đơn vị đăng kiểm chịu trách nhiệm.

Thêm nữa, giấy chứng nhận đăng ký phương tiện thủy nội địa cấp cho tổ chức, cá nhân là sự xác nhận quyền sở hữu phương tiện của cơ quan chức năng đối với tổ chức, cá nhân được cấp. Phương tiện chưa được cấp giấy này thì chưa đủ điều kiện để tham gia giao thông. Tương tự như các phương tiện giao thông đường bộ, chủ tàu có giấy chứng nhận đăng ký vẫn phải tiến hành việc đăng kiểm định kỳ (mỗi năm 1 lần) và nếu phương tiện không được cấp chứng nhận đăng kiểm thì không đủ điều kiện lưu thông (cho dù đã được cấp chứng nhận đăng ký trước đó). Tàu hút cát, cũng như các phương tiện giao thông khác, phải có đủ hai loại giấy này mới đủ điều kiện lưu thông.

Tuy nhiên, việc siết các quy định và tiến hành xử phạt các lỗi liên quan tới đăng ký, đăng kiểm tàu hút cát tại 2 tỉnh Đắk Lắk, Đắk Nông mới được tiến hành từ năm 2017, nhất là từ cuối năm 2018 đến nay, còn trước đó thì hầu như “thả nổi.”

Sau khi được Chi cục Đăng kiểm số 5 hướng dẫn quy trình, thủ tục đăng kiểm lần đầu phương tiện tàu hút, chở cát cũ vào đầu năm 2018, nhiều chủ tàu xác định việc cải hoán để đạt các quy chuẩn đăng kiểm là… không thể tiến hành và đã bỏ cuộc. Tuy nhiên, nhiều chủ tàu vẫn làm thủ tục đăng kiểm và nhiều công đoạn bắt buộc, quan trọng đã bị bỏ qua một cách bất thường.

Bỏ cuộc vì “quy trình 14 bước”

Theo các hồ sơ phóng viên thu thập được, đầu năm 2018, Chi cục Đăng kiểm số 5 tổ chức họp bàn nội dung, phương án đăng kiểm lần đầu phương tiện đối với các tàu hút cát cũ tại 2 tỉnh Đắk Lắk, Đắk Nông. Tại cuộc họp, các đăng kiểm viên của Chi cục Đăng kiểm số 5 đã hướng dẫn thủ tục đăng kiểm tàu cũ với nhiều quy trình chặt chẽ bao gồm 14 bước.

Chủ một doanh nghiệp khai thác, kinh doanh cát xây dựng tại xã Quảng Phú, huyện Krông Nô, tỉnh Đắk Nông cho biết dựa vào hướng dẫn của đơn vị đăng kiểm, doanh nghiệp đã tìm đến đơn vị được Bộ Giao thông Vận tải cấp phép là Công ty cổ phần Tư vấn và Thiết kế công nghiệp tàu thủy VIETSHIP (trụ sở tại Hà Nội) để làm hồ sơ, thủ tục, thiết kế lại tàu cũ.

Doanh nghiệp phải tiến hành bước này vì đây là bước bắt buộc, bởi theo biên bản kiểm tra do Chi cục Đăng kiểm số 5 cung cấp, thì “các đơn vị đăng kiểm không thực hiện giám sát kỹ thuật khi tàu chưa có hồ sơ thiết kế do Cục Đăng kiểm Việt Nam phê duyệt.”

Tuy nhiên, sau khi có được hồ sơ đầy đủ và nghiên cứu các hướng dẫn, thủ tục, doanh nghiệp đã bỏ cuộc và bán 4 con tàu cũ với mức giá chỉ khoảng 50–100 triệu đồng/chiếc. Lý do là doanh nghiệp không thể tiến hành hết các bước theo đúng như hồ sơ thiết kế, bởi từ kết cấu xương tàu, chất liệu tôn vỏ, máy chạy tàu, máy hút cát… đều không đạt.

Cụ thể, một trong những bước bắt buộc để đăng kiểm là “Phải đưa tàu lên đà để kiểm tra phần ngâm nước, đo đạc tấm vỏ và các cơ cấu thân tàu”; “Thử vật liệu tấm vỏ và các cơ cấu thân tàu đối với các loại và cỡ tàu theo quy định phải kiểm tra vật liệu”; “Thử tính kín nước của tàu, của các két theo quy định”… Hơn nữa, nếu làm đúng như vậy (phải “rã” tàu ra để thay thế, gần như đóng mới lại) thì đóng tàu mới sẽ hiệu quả hơn.

Vì vậy, doanh nghiệp này bỏ ra khoảng 1,2 tỷ đồng để đóng mới một tàu hút cát có công suất khoảng 50m3. Tàu này được tiến hành đầy đủ các thủ tục đăng kiểm, đăng ký theo quy định.

Tuy nhiên, điều làm doanh nghiệp này và một số doanh nghiệp khai thác cát bức xúc là sau khi bỏ ra số tiền lớn để đóng tàu mới, họ mới phát hiện nhiều tàu hút, chở cát cũ được tiến hành đăng kiểm, đăng ký. Các tàu cũ này đều không khác gì nhiều so với tàu họ đã bán phế liệu, cả hình thức bên ngoài, lẫn kết cấu, máy móc bên trong.

“Cùng kiểu tàu, cùng đơn vị đăng kiểm mà họ làm được, mình thì không?,” chủ doanh nghiệp bức xúc.

Tương tự, chủ một doanh nghiệp khai thác cát khác tại huyện Krông Nô, tỉnh Đắk Nông cũng đã bỏ cuộc sau khi nhận được biên bản kiểm tra của Chi cục Đăng kiểm số 5 với các hướng dẫn về quy trình chặt chẽ để cải hoán, đăng kiểm tàu cũ.

Đáng chú ý hơn, dù các bước trong quy trình 14 bước được ghi rõ trong biên bản đều tuân thủ theo các quy định của Bộ Giao thông Vận tải nhưng đã bị bỏ qua một cách bất thường, khó hiểu khi đăng kiểm viên của Chi cục Đăng kiểm số 5 tiến hành đăng kiểm hàng chục tàu cũ tại Đắk Lắk, Đắk Nông sau đó.

Bỏ qua nhiều công đoạn quan trọng khi đăng kiểm

Trong các biên bản kiểm tra của Chi cục Đăng kiểm số 5 do 2 đăng kiểm viên Nguyễn Văn Thỏa và Nguyễn Minh Nhật lập cho một doanh nghiệp có nhu cầu đăng kiểm lần đầu phương tiện là tàu hút, chở cát cũ vào cuối tháng 3/2018 ghi rõ phải tiến hành các bước: “đưa tàu lên đà để kiểm tra phần ngâm nước, tấm vỏ và cơ cấu thân tàu”; “kiểm tra các đường hàn theo yêu cầu của quy phạm áp dụng,” “thử vật liệu tấm vỏ và cơ cấu thân tàu,” “thử tính kín nước của tàu, của các két theo quy định”; “thử nghiêng ngang, lập biên bản theo quy định”; “kiểm tra đường hàn, vật liệu tấm vỏ”…

Đây cũng là quy định tại Thông tư số 36/2016/TT-BGTVT ngày 24/11/2016 của Bộ Giao thông Vận tải về việc ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quy phạm giám sát kỹ thuật và đóng phương tiện thủy nội địa cỡ nhỏ và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quy phạm phân cấp và đóng phương tiện thủy nội địa (tại mục 3.1.2 về Kiểm tra lần đầu đối với tàu đang khai thác).

Tuy nhiên, trước những hình ảnh, chứng cứ thực tế về các tàu đã được cấp giấy chứng nhận đăng kiểm mà phóng viên TTXVN cung cấp, ông Phạm Duy Khánh, Giám đốc Chi cục Đăng kiểm số 5 (trụ sở tại thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa) thừa nhận nhiều tàu cũ (đã được cấp chứng nhận đăng kiểm) không được đưa lên đà kiểm tra phần ngâm nước, đo đạc tấm vỏ và cơ cấu thân tàu.

Cũng theo ông Phạm Duy Khánh, do không đưa lên đà nên đăng kiểm viên yêu cầu chủ tàu đưa tàu lên bãi cát và… chờ nước cạn để kiểm tra. Phóng viên nêu câu hỏi liệu việc đưa tàu lên bãi cát có kiểm tra được kết cấu cũng như những hư hỏng, hao mòn của phần đáy hay không? Ông Khánh thừa nhận chỉ kiểm tra được phần nào (ý nói một phần của đáy) và để kiểm tra hết phần đáy thì phải nghiêng tàu mới kiểm tra được.

Phóng viên lại nêu câu hỏi đăng kiểm viên có nghiêng tàu để kiểm tra hay không? Ông Khánh trả lời “cái này là đăng kiểm viên đi làm, phải kiểm tra lại mới biết được” và hứa sẽ sắp xếp kiểm tra và thông tin sau.

Giám đốc Chi cục Đăng kiểm số 5 thừa nhận nhiều tàu cũ (đã được cấp chứng nhận đăng kiểm) không được đưa lên đà kiểm tra phần ngâm nước, đo đạc tấm vỏ và cơ cấu thân tàu

Tuy nhiên, theo một đăng kiểm viên dày dạn kinh nghiệm và một số chủ tàu, các tàu hút cát trên địa bàn Đắk Lắk, Đắk Nông đều là tàu đáy bằng, bên trong tàu không phân khoang dọc nên không thể tiến hành kiểm tra đáy tàu bằng phương pháp nghiêng tàu. Việc đưa tàu lên bãi cát cũng không thể kiểm tra tổng thể phần đáy, lý do là tàu đáy bằng nên diện tích tiếp xúc với bãi cát lớn và đăng kiểm viên không thể kiểm tra phần đáy tiếp xúc với bãi cát.

Hơn nữa, công đoạn (nghiêng tàu để kiểm tra) chỉ tiến hành đối với các tàu được kiểm tra, đăng kiểm định kỳ hàng năm còn các tàu đăng kiểm lần đầu thì theo quy định phải được đưa lên đà. Đây là cách duy nhất để kiểm tra tổng thể phần đáy tàu, “phần ngâm nước, đo đạc tấm vỏ và cơ cấu thân tàu” theo như hướng dẫn trước đó của Chi cục Đăng kiểm số 5. Đây cũng là quy định bắt buộc của Bộ Giao thông Vận tải và là một yêu cầu bức thiết, có tính quyết định đối với quá trình đăng kiểm, cũng như đảm bảo an toàn cho các tàu hút, chở cát cũ.

Cũng theo quy định của Bộ Giao thông Vận tải, các tàu đều phải có vách kín nước. Theo quan sát của phóng viên TTXVN, nhiều tàu hút cát cũ tại 2 tỉnh Đắk Lắk, Đắk Nông không có vách kín nước vẫn được đăng kiểm bình thường. Trong khi đó, vách kín nước là một yêu cầu quan trọng để đảm bảo điều kiện chống chìm, đảm bảo độ cứng cục bộ, giữ an toàn cho tàu khi gặp sự cố, va chạm hoặc chuyên chở nặng.

Trao đổi về nội dung này, ông Phạm Duy Khánh thừa nhận “vách kín nước là phải có, tối thiểu là 2 vách, nếu không có là sai.” Theo ông Khánh, với tư cách là Giám đốc Chi cục Đăng kiểm số 5, ông là người ký tất cả Giấy chứng nhận đăng kiểm đối với các tàu hút, chở cát cũ đã được đăng kiểm tại 2 tỉnh Đắk Lắk, Đắk Nông từ cuối năm 2018 đến đầu năm 2020. Còn việc kiểm tra thực tế các tàu, tiến hành các thủ tục, các bước đăng kiểm thì Chi cục giao cho đăng kiểm viên thực hiện.

Ông Khánh khẳng định bản thân ông là người chịu trách nhiệm chung, nhất là việc ký giấy chứng nhận đăng kiểm, còn các biên bản hiện trường, các giấy tờ liên quan… tới phương tiện thì do các đăng kiểm viên được phân công nhiệm vụ thực hiện và ký xác nhận.

Riêng đối với các thông tin mà phóng viên phản ánh, ông Khánh khẳng định sẽ cho kiểm tra lại, nếu phát hiện có sai sót, sai phạm thì liên quan đến cá nhân nào thì xử lý cá nhân đó. Đối với các con tàu đã được đăng kiểm nhưng không có vách kín nước hay không đạt các tiêu chuẩn khác theo quy định thì sẽ thu hồi giấy chứng nhận đăng kiểm.

Từ cuối năm 2019 đến nay, phóng viên đã nhiều lần liên hệ, phản ánh với ông Phạm Duy Khánh các nội dung đơn thư tố cáo về những sai phạm trong việc đăng kiểm lần đầu phương tiện là tàu hút, chở cát cũ tại 2 tỉnh Đắk Lắk, Đắk Nông. Ông Khánh nhiều lần hứa sẽ kiểm tra thực tế và làm rõ nhưng đến nay (cuối tháng 3/2020) vẫn chưa có hồi âm. Ông Khánh lấy lý do là… bận, chưa sắp xếp được để đi thực tế kiểm tra.

Theo một lãnh đạo Sở Giao thông Vận tải Đắk Nông, nếu phương tiện thủy nội địa nào không đảm bảo điều kiện kỹ thuật mà đơn vị đăng kiểm vẫn cấp chứng nhận đăng kiểm thì dễ dẫn tới nguy cơ mất an toàn cho người và phương tiện. Nếu tai nạn xảy ra do nguyên nhân đăng kiểm không đúng quy định, đơn vị đăng kiểm và đăng kiểm viên sẽ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật./.

Với trọng trách gánh trên vai một số vốn lớn và được kỳ vọng nhiều nhưng đến thời điểm hiện tại, Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp vẫn lúng túng trong mối quan hệ với các doanh nghiệp được chuyển giao về đơn vị.

Những vướng mắc, khó khăn tồn đọng lâu dần thành những nút thắt khó gỡ khiến doanh nghiệp khó khăn và nhiều dự án lớn bị đình trệ. Vậy đâu là nguyên nhân và hướng giải quyết ra sao?

Sau hơn một năm đi vào hoạt động, nhiều vấn đề vướng mắc nảy sinh giữa các tập đoàn, tổng công ty với Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp đã được đưa ra bàn thảo tại nhiều cuộc họp. Mới đây, những khó khăn, vướng mắc lại được chỉ ra tại buổi làm việc giữa “siêu Ủy ban” này với Phó Thủ tướng Thường trực Trương Hòa Bình. Điều này cho thấy, những vấn đề mà Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp đang phải đối mặt, xử lý không phải là bài toán dễ tìm lời giải.

Nhận diện khó khăn, tồn đọng

Những con số được đưa ra trong báo cáo của Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp trong buổi làm việc với Phó Thủ tướng Thường trực Trương Hòa Bình cho thấy đơn vị này đã chỉ đạo, điều phối hoạt động của 19 tập đoàn, tổng công ty hoàn thành cơ bản các mục tiêu kế hoạch sản xuất, kinh doanh đề ra.

Doanh thu đạt gần 1,5 triệu tỷ đồng, tăng 6,4% so với cùng kỳ; lợi nhuận đạt gần 100 nghìn tỷ đồng, tăng 17,6% so với kế hoạch; nộp ngân sách đạt trên 221 nghìn tỷ đồng, tăng 17,6% so với cùng kỳ.

Tuy nhiên, những khó khăn, vướng mắc đằng sau những con số nêu trên mới thực sự là vấn đề mà Ủy ban phải đối mặt. Hàng loạt vấn đề phát sinh như triển khai chậm tiến độ các dự án, vướng mắc trong triển khai đề án tái cơ cấu doanh nghiệp đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt; sắp xếp, cổ phần hóa, thoái vốn và tái cơ cấu doanh nghiệp; quyết định các dự án đầu tư; chuyển giao quyền và trách nhiệm của cơ quan chủ quản đối với dự án đầu tư công từ các bộ về Ủy ban.

Hiện nay, Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) có 4 dự án đầu tư lớn có vướng mắc, khó khăn và chậm tiến độ gồm dự án Nhà máy nhiệt điện Thái Bình 2, Lọc hóa dầu Nghi Sơn, Thủy điện Luang Prabang (Lào), và dự án thăm dò khai thác dầu khí tại 4 lô-Khu tự trị Nhenhexky (Nga).

Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp mới được thành lập từ cuối tháng 9/2018

Theo đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), ngày 29/9/2018, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 131/2018/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai áp dụng Nghị định số 131/2018/NĐ-CP, còn những điểm chưa rõ ràng về quy định liên quan đến quyền và trách nhiệm của Ủy ban này.

Thực tế, Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp mới được thành lập từ cuối tháng 9/2018 trong khi các quy định của pháp luật đều có trước đó, do đó, chưa quy định rõ ràng về vai trò, chức năng nhiệm vụ của đơn vị này.

Liên quan đến vướng mắc về đầu tư, đại diện Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) cho hay, từ khi chuyển về Ủy ban quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp, VEC đang gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc về kế hoạch vốn, chủ trương đầu tư, thủ tục gia hạn thời gian thực hiện dự án, cũng như việc gia hạn các hiệp định vay vốn. Những vướng mắc này ảnh hưởng lớn đến các dự án, các nhà thầu thi công. Đến nay, tại hai dự án cao tốc Bến Lức-Long Thành và Đà Nẵng-Quảng Ngãi, tất cả các gói thầu gần như đã quá hạn và chưa được gia hạn.

Làm rõ hơn vấn đề này, đại diện VEC cho biết, sau khi chuyển giao từ Bộ Giao thông Vận tải sang Ủy ban, đến nay, các cơ quan chưa thống nhất được về đơn vị chủ trì thực hiện xử lý/xin ý kiến về các vấn đề giao kế hoạch vốn đầu tư công; điều chỉnh dự án đầu tư; điều chỉnh hiệp định vay; xem xét đầu tư các hạng mục bổ sung sử dụng vốn dư; kế hoạch lựa chọn nhà thầu đối vối gói thầu mới… dẫn đến một số nội dung VEC đề trình Bộ Giao thông Vận tải và Ủy ban nhưng không xác định được cơ quan chủ trì xử lý.

Một đơn vị khác của ngành giao thông cũng gặp vấn đề, sau chưa đầy 2 năm chuyển giao phần vốn Nhà nước về Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp, phương án chuyển Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) về lại Bộ Giao thông Vận tải lại được đưa ra xem xét.

Ông Đặng Sỹ Mạnh, Tổng giám đốc VNR đánh giá: “Việc thành lập Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp là chủ trương hoàn toàn phù hợp của Đảng và Nhà nước nhằm mục tiêu tách bạch việc quản lý Nhà nước ra khỏi chức năng chủ sở hữu vốn Nhà nước tại các doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong quá trình hoạt động của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam từ khi được chuyển về đã nảy sinh nhiều khó khăn, bất cập cần được các ngành, các cấp giải quyết.”

“Những khó khăn của Tổng công ty đang vướng xuất phát từ việc không thống nhất về quy định pháp luật giữa các Luật, Nghị định điều chỉnh, cụ thể là Luật Ngân sách Nhà nước 2015, Luật Đường sắt 2017 và một số văn bản pháp luật khác,” ông Đặng Sỹ Mạnh cho hay.

Liên quan đến vấn đề này, Văn phòng Chính phủ có văn bản số 1128/VPCP-CN truyền đạt ý kiến của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ Giao thông Vận tải và Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp đánh giá toàn diện đề xuất điều chuyển Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) từ Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp về trực thuộc Bộ Giao thông Vận tải.

Dưới góc nhìn của tiến sỹ Nguyễn Đình Cung, thành viên Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng, hoạt động của doanh nghiệp khó khăn từ khi chuyển về Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước, vướng mắc đầu tiên vẫn là cơ chế chính sách. Cho đến nay, Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước vẫn thiên về đầu tư dự án, nên bất cứ dự án nào của doanh nghiệp vẫn phải xin đủ các ý kiến của cơ quan quản lý nhà nước, đủ các cửa. Như vậy, quy trình vẫn mang tính quản lý hành chính nhà nước. Chính vì vậy, Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước nếu không tách bạch rõ vai trò của mình thì hoạt động quản lý sẽ không hiệu quả và trở nên không cần thiết. Vì nếu Ủy ban mang danh quản lý nhà nước thì trước nay vẫn thế.

Gỡ thế “mắc kẹt” ở “siêu Ủy ban”

Nhìn vào những vấn đề nảy sinh tại Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước trong báo cáo của đơn vị này, có thể nhận thấy đơn vị này đang phải tiếp tục xử lý nhiều vấn đề tồn đọng từ các bộ, ngành. Chủ tịch Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp Nguyễn Hoàng Anh cho biết Ủy ban phải tiếp tục xử lý 259 việc các bộ đang xử lý dở dang; trong đó có nhiều việc phức tạp, nhiều vướng mắc, khó khăn, tồn đọng qua nhiều năm; có việc liên quan đến thanh tra, kiểm tra, điều tra, xét xử, kỷ luật, thay thế cán bộ. Đến nay, Ủy ban đã chủ trì hoặc phối hợp với các bộ, cơ quan xử lý 201/259 việc.

Tuy nhiên, thực tế vấn đề mà dư luận quan tâm và được nêu ra tại cuộc họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 2 hôm 3/3 là việc Ủy ban đang làm thế nào để tháo gỡ khó khăn vướng mắc của một số tập đoàn, tổng công ty khi chuyển về đơn vị này.

Xoay quanh chủ đề này, tại cuộc họp, bà Nguyễn Thị Phú Hà, Phó Chủ tịch Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp, cho biết thực hiện Nghị định 131/2018/NĐ-CP của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp có hiệu lực từ ngày 29/9/2018 là 19 tập đoàn, tổng công ty được bàn giao nguyên trạng từ 5 bộ về Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Trong quá trình thực hiện, Ủy ban nhận được biên bản bàn giao từ các bộ về có 259 nhiệm vụ dở dang, trong đó còn rất nhiều nhiệm vụ theo nguyên tắc phải thực hiện từ các cơ quan chủ sở hữu đã thông qua, phê duyệt trước năm 2017, tức là trước khi được chuyển về Ủy ban.

Trong năm 2019, có rất nhiều nhiệm vụ triển khai trước năm 2017 nhưng chưa được các cơ quan đại diện chủ sở hữu thực hiện; trong đó có một số dự án lớn. Có dự án triển khai cách đây 10 năm, 20 năm, đến nay có vấn đề nảy sinh.

Theo bà Hà, hiện đang có 5 tập đoàn, tổng công ty sử dụng vốn ngân sách nhà nước như Tập đoàn Điện lực Việt Nam, thì hiện nay vốn ngân sách nhà nước vẫn đang giao về Tập đoàn để triển khai các dự án đầu tư cũng như các dự án liên quan đến chuyển tải, nối điện về nông thôn.

Đồng thời, Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp cũng vẫn bố trí vốn cho các dự án của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam và một số dự án thuộc Tổng Công ty Thuốc lá về vốn giải phóng mặt bằng… thì không có vấn đề gì.

Tuy nhiên, theo bà Hà, có 2 đơn vị là Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam và Tổng Công ty Đường cao tốc Việt Nam, từ trước đến nay các dự án này được giao vốn qua Bộ Giao thông Vận tải, với các dự án có liên quan đến bảo trì, bảo dưỡng kết cấu hạ tầng đường sắt. Về vận tải đường sắt, mặc dù Tổng Công ty đã về Ủy ban từ tháng 10/2018, nhưng kế hoạch năm 2019 về giao dự toán vẫn là do Bộ Giao thông Vận tải giao vốn bình thường.

Tuy nhiên, liên quan đến bảo trì kết cấu hạ tầng, yêu cầu đặt ra là theo cơ chế đặt hàng. Ở đây có 2 luồng ý kiến, một là vẫn triển khai như những năm trước và luồng thứ hai là theo cơ chế đặt hàng. Nhưng nếu thực hiện theo cơ chế đặt hàng theo Nghị định 32/2019/NĐ-CP của Chính phủ về việc quy định giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc đấu thầu cung cấp sản phẩm, dịch vụ công sử dụng ngân sách nhà nước từ nguồn vốn kinh phí chi thường xuyên, thì dù ở Ủy ban Quản lý vốn nhà nước hay Bộ Giao thông Vận tải vẫn phải thực hiện theo cơ chế chung.

Các bộ và cơ quan ngang bộ đều có quyền đặt hàng nhiệm vụ dịch vụ công ích, kể cả các cá nhân thực hiện việc này. Bà Hà cho biết Thủ tướng Chính phủ đã đề nghị Bộ Tư pháp, Bộ Giao thông Vận tải và Ủy ban Quản lý vốn nhà nước họp xem xét lại câu chuyện hợp pháp lý. Về vốn đường cao tốc Việt Nam, hiện nay Quốc hội đã giao dự toán ngân sách cho Tổng Công ty Đường cao tốc Việt Nam (VEC) nhưng hiện chưa có vốn giải ngân.

Theo bà Hà, trước kia VEC dự kiến vay lại toàn số vốn này để đầu tư các dự án đường cao tốc và không sử dụng vốn ngân sách nhà nước, nhưng sau 8 năm thực hiện thấy rằng nguồn thu sẽ không đủ bởi vốn cho các dự án cao tốc là rất lớn.

VEC đã có giải trình và Chính phủ đã quyết định cơ cấu lại vốn cho VEC. Tuy nhiên đến nay thực hiện theo Nghị quyết của Bộ Chính trị, Nghị quyết của Quốc hội đang chưa cho phép chuyển nguồn vốn vay lại thành vốn cấp, đang phải xin các cấp có thẩm quyền cho phép thực hiện nội dung này. Do vậy, từ năm  2019 VEC có về Ủy ban hay ở tại Bộ Giao thông Vận tải thì cũng không được giao vốn ngân sách nhà nước này.

Có một thực tế được tiến sỹ Nguyễn Đình Cung chỉ ra, chức năng của Ủy ban cần tách khỏi các bộ quyền chủ sở hữu và chỉ chuyên trách tập trung chuyên nghiệp thực hiện quyền chủ sở hữu nhà nước tại doanh nghiệp với tư cách là người đầu tư vốn, có như vậy mới giải quyết các bất cập hiện nay.

Từ góc độ doanh nghiệp, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cũng kiến nghị Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp xây dựng và trình Chính phủ ban hành quy chế phối hợp giữa Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp và các bộ, ngành trong việc giải quyết các công việc có liên quan đến chức năng, nhiệm vụ cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại doanh nghiệp của Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp nhằm đảm bảo việc giải quyết đúng thẩm quyền, rút ngắn thời gian giải quyết công việc, giảm bớt chuyển văn bản qua lại giữa các cơ quan, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp triển khai nhiệm vụ được giao.

Trong buổi làm việc với Ủy ban hôm 19/3, Phó Thủ tướng Trương Hòa Bình yêu cầu Ủy ban sát cánh cùng các tập đoàn, tổng công ty trực thuộc, kịp thời tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ, hoàn thành việc triển khai các Đề án cơ cấu lại các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước đã được phê duyệt; tập trung cơ cấu lại toàn diện về sản xuất kinh doanh, tài chính, đầu tư, nhân sự và quản trị của tập đoàn, tổng công ty để nâng cao hiệu quả hoạt động, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giải quyết việc làm cho người lao động.  

Phó Thủ tướng giao Bộ Giao thông Vận tải và các cơ quan liên quan, khẩn trương thực hiện ý kiến chỉ đạo Thường trực Chính phủ tại cuộc họp ngày 17/3/2020, báo cáo đề xuất Chính phủ để xem xét, quyết định đối với kinh phí quản lý, bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia.

Với trọng trách gánh trên vai một số vốn lớn và được kỳ vọng nhiều. Nhưng đến thời điểm hiện tại Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp vẫn lúng túng trong mối quan hệ với các doanh nghiệp được chuyển giao về đơn vị. Những vướng mắc, khó khăn tồn đọng lâu dần thành những nút thắt khó gỡ khiến doanh nghiệp lao đao và nhiều dự án lớn bị đình trệ vì thiếu vốn và vướng cơ chế.

Chưa đầy 2 năm chuyển giao 19 tập đoàn, tổng công ty có vốn nhà nước về Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp, nhiều đơn vị, trong đó có 5 doanh nghiệp của Bộ Giao thông Vận tải đang gặp những khó khăn, vướng mắc cần được tháo gỡ.

Cuối năm 2018, Bộ Giao thông Vận tải là nơi bàn giao sớm nhất quyền đại diện vốn chủ sở hữu tại 5 doanh nghiệp Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, Tổng công ty Hàng hải Việt Nam, Tổng công ty Hàng không Việt Nam, Tổng công ty Đầu tư phát triển Đường cao tốc Việt Nam và Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam, sau quyết định của Chính phủ về việc thành lập Ủy ban Quản lý vốn nhà nước nhằm tách bạch quyền quản lý vốn nhà nước và quyền quản lý chuyên ngành đối với các doanh nghiệp.

Cuối năm 2018, Bộ Giao thông Vận tải là nơi bàn giao sớm nhất quyền đại diện vốn chủ sở hữu tại 5 doanh nghiệp về “siêu Ủy ban”

Mở đầu câu chuyện vướng mắc khó khăn của các đơn vị ngành giao thông khi chuyển về Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp  phải kể đến Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR), khi mà ngay từ cuối năm 2019, đơn vị này đã có nhiều văn bản gửi các cấp đề nghị tháo gỡ khó khăn cho đơn vị vì chưa được phê duyệt kinh phí bảo trì hạ tầng đường sắt quốc gia.

Dư luận và các cơ quan quản lý quan tâm là bởi VNR thay mặt Nhà nước quản lý hệ thống kết cấu hạ tầng đường sắt, nhưng khi chuyển về Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp thì chỉ chuyển doanh nghiệp với quản lý vốn chủ sở hữu doanh nghiệp về, còn hạ tầng vẫn do Bộ Giao thông Vận tải quản lý, dẫn đến tình trạng “đầu đi, chân ở lại.”

Đại diện VNR cho hay hiện tại có 20 doanh nghiệp công ích thực hiện nhiệm vụ bảo trì hệ thống hạ tầng đường sắt quốc gia thuộc Tổng công ty Đường sắt Việt Nam từ ngày 1/1/2020 không được ký kết hợp đồng, khiến các đơn vị này không có tiền trả lương cho khoảng 10.000 người lao động, đặc biệt nhiều hoạt động đảm bảo an toàn chạy tàu bị ảnh hưởng.

Câu chuyện của Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) sau khi chuyển về Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp  lại nằm ở việc xác định cơ quan chủ quản phê duyệt nguồn vốn đầu tư dự án. Lãnh đạo VEC cho biết về mặt danh nghĩa, Quốc hội đã phân bổ vốn từ ngân sách cho VEC, tiền đã có nhưng khi về Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp, dòng vốn đó bị tắc. Do chưa rõ Bộ Giao thông Vận tải hay Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp là cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhận và giao vốn cho VEC.

Ông Nguyễn Quốc Bình, Phó Tổng giám đốc VEC cho hay Tổng công ty đang gặp nhiều khó khăn, vướng mắc về kế hoạch vốn, chủ trương đầu tư, thủ tục gia hạn thời gian thực hiện dự án, cũng như việc gia hạn các hiệp định vay vốn. Những vướng mắc này ảnh hưởng lớn đến các dự án, các nhà thầu thi công. Đến nay, tại hai dự án cao tốc Bến Lức-Long Thành và Đà Nẵng-Quảng Ngãi, tất cả các gói thầu gần như đã quá hạn và chưa được gia hạn, kể cả dự án Đà Nẵng-Quảng Ngãi phần vốn WB (Ngân hàng Thế giới).

“Sau khi chuyển giao từ Bộ Giao thông Vận tải sang Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp, đến nay, các cơ quan chưa thống nhất được về đơn vị chủ trì thực hiện xử lý/xin ý kiến các vấn đề giao kế hoạch vốn đầu tư công; điều chỉnh dự án đầu tư; điều chỉnh hiệp định vay; xem xét đầu tư các hạng mục bổ sung sử dụng vốn dư; kế hoạch lựa chọn nhà thầu đối với gói thầu mới… dẫn đến một số nội dung VEC đề trình Bộ Giao thông Vận tải và Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp nhưng không xác định được cơ quan chủ trì xử lý,” ông Nguyễn Quốc Bình cho hay.

Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) cũng bị ách tắc tương tự. Với ACV, hiện tại, đường băng, đường lăn sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất và Nội Bài đều đang xuống cấp. Từ năm 2017, ACV đã báo cáo để tu sửa nhưng chưa được làm vì vướng quy định. Do việc đầu tư, sửa chữa sân bay thuộc trách nhiệm của Nhà nước, nên sau khi ACV chuyển giao về Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp, Bộ Giao thông Vận tải không thể quyết định giao cho ACV thực hiện công việc này.

Đối với Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (Vinalines), ông Nguyễn Cảnh Tĩnh, Quyền Tổng giám đốc Vinalines chia sẻ từ khi Vinalines được chuyển về Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp quản lý, có thể nói Vinalines gặp nhiều khó khăn hơn thuận lợi.

“Từ khi được chuyển về Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp, có thể nói Vinalines gặp nhiều khó khăn hơn thuận lợi”

Đi vào chi tiết những khó khăn này, ông Nguyễn Cảnh Tĩnh cho hay một trong những nhiệm vụ được chuyển từ Bộ Giao thông Vận tải về Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp là tiếp tục thực hiện việc cổ phần hóa Vinalines. Tuy nhiên, sau bằng ấy thời gian, Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp cũng chưa cử người vào Ban chỉ đạo cổ phần hóa Vinalines mà lại đề xuất Bộ Giao thông Vận tải tiếp tục cử người vào Ban này.

Về vấn đề này, Tổng công ty cũng đã có nhiều văn bản gửi Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp nhưng đến nay vẫn chưa được giải quyết.

Hiện tại, Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp đang đại diện chủ sở hữu nhà nước tại doanh nghiệp nên bắt buộc phải cử người vào thành phần của Ban chỉ đạo cổ phần hóa Vinalines. Việc này dẫn đến hiện trạng Vinalines chưa thể tổ chức được đại hội cổ đông lần đầu. Mặc dù đã IPO được 18 tháng, nhiều cổ đông đã đặt câu hỏi nhưng Tổng công ty cũng chỉ biết trả lời là do Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp chưa có văn bản cho phép Vinalines điều chỉnh vốn và nhiều lý do khác.

Theo ông Nguyễn Cảnh Tĩnh, lý do mà Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp đưa ra khi chưa cử người vào Ban cổ phần hóa Vinalines là vì sau khi thực hiện rà soát, Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp cho rằng còn nhiều vấn đề cần phải tham khảo, xin ý các bộ, ngành.

“Rõ ràng việc kéo dài đại hội cổ đông quá lâu sau khi đã IPO làm cho Vinalines rơi vào tình trạng công ty “lưỡng tính,” tức là chưa hẳn là cổ phần nhưng cũng không phải là doanh nghiệp nhà nước nữa vì Vinalines đã có những cổ đông khác tham gia. Trong khi đó, Tổng công ty cũng đã xây dựng bộ nhận diện thương hiệu mới, chuẩn bị các kịch bản để chuẩn bị sang công ty cổ phần. Nhưng tất cả việc này đang bị trì hoãn. Điều này phần nào cũng gây khó khăn cho sản xuất kinh doanh,” ông Nguyễn Cảnh Tĩnh chia sẻ.

Với góc nhìn chuyên gia, ông Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) nhận định vai trò của Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp  không phải dự án đầu tư mà là giao mục tiêu (như tỷ lệ sinh lời, hệ số tài chính, cải thiện năng lực công nghệ, năng lực cạnh tranh…) để doanh nghiệp thực hiện, chứ không phải đi giao từng dự án. Ủy ban phải làm như thế, còn đầu tư vào đâu, đầu tư như thế nào là quyết định của doanh nghiệp. Ủy ban không phải nơi thẩm định dự án đầu tư của doanh nghiệp. Dự án chỉ là công cụ đạt được mục tiêu mà thôi.

Việc kéo dài đại hội cổ đông quá lâu sau khi đã IPO làm cho Vinalines rơi vào tình trạng công ty “lưỡng tính,” tức là chưa hẳn cổ phần nhưng cũng không phải là doanh nghiệp nhà nước

Tại lễ chuyển giao 5 đơn vị của ngành giao thông vận tải về Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp cuối năm 2018, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể từng nhấn mạnh đây là các đơn vị máu thịt của ngành giao thông vận tải đã gắn bó và góp phần vào lịch sử xây dựng, phát triển ngành. Do đó, dù có chuyển giao về Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp thì kết quả hoạt động cũng như các tồn tại của các đơn vị liên quan đến chuyên môn, lĩnh vực vẫn sẽ có một phần trách nhiệm của Bộ Giao thông Vận tải.

Vì vậy, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể cho biết Bộ Giao thông Vận tải sẽ luôn bên cạnh hỗ trợ, giúp đỡ và đồng hành để 5 Tổng công ty hoạt động bình thường, thậm chí tốt hơn. Bên cạnh đó, Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải cũng cho biết lãnh đạo Bộ sẽ phối hợp chặt chẽ với lãnh đạo Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp giải quyết căn bản các vấn đề còn tồn tại hiện nay của các đơn vị này.

Đại diện lãnh Bộ Giao thông Vận tải cho biết trong gần 2 năm qua, Bộ đã nhiều lần họp, bàn với các bộ ngành và Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp để giải quyết những khó khăn, tồn tại của các doanh nghiệp trên.

Trước thực tế vướng mắc về kinh phí quản lý, bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia, ngày 2/3/2020, Văn phòng Chính phủ đã có Thông báo kết luận của Thường trực Chính phủ về vấn đề này. Theo đó, Chính phủ giao Bộ Giao thông Vận tải chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành cho ý kiến về các phương án thực hiện việc giải ngân vốn bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia năm 2020.

Ngay sau đó, Bộ Giao thông Vận tải đã có văn bản báo cáo Thủ tướng Chính phủ về các phương án thực hiện. Cụ thể, theo văn bản số 1805/BC-BGTVT của Bộ Giao thông Vận tải báo cáo Thủ tướng Chính phủ về phương án giao dự toán kinh phí bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia năm 2020, Bộ Giao thông Vận tải đề nghị người đứng đầu Chính phủ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội giải thích quy định tại Nghị quyết số 87/2019/QH14, ngày 14/11/2019 của Quốc hội về phân bổ ngân sách trung ương năm 2020 theo hướng đề nghị cho phép tiếp tục áp dụng cơ chế giao dự toán kinh phí quản lý, bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia năm 2020 cho Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) thông qua dự toán ngân sách nhà nước của Bộ Giao thông Vận tải như đã thực hiện năm 2019.

Như vậy, đề nghị của Bộ Giao thông Vận tải cũng chính là phương án 1 trong số 2 phương án xử lý những vướng mắc liên quan đến khoản kinh phí hơn 2.800 tỷ đồng phục vụ quản lý, bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia được Thường trực Chính phủ yêu cầu Bộ Giao thông Vận tải chủ trì, phối hợp với các bộ: Tài chính, Kế hoạch và Đầu tư, Tư pháp cho ý kiến.

Ông Vũ Quang Khôi, Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam (Bộ Giao thông Vận tải) thông tin trong khi chờ cấp có thẩm quyền quyết định phương án giải quyết những vướng mắc về giao nguồn vốn bảo trì cho ngành đường sắt, Cục Đường sắt Việt Nam và Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đã thống nhất chỉ đạo, kiểm tra 20 đơn vị đang thực hiện việc bảo trì hệ thống kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia đảm bảo tuyệt đối an toàn chạy tàu. Hiện Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đã cho 20 đơn vị bảo trì đường sắt tạm vay 165 tỷ đồng để chi trả lương cho người lao động làm nhiệm vụ đảm bảo an toàn giao thông đường sắt.

Về giải quyết khó khăn của Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam, ngày 6/3/2020, Bộ Giao thông Vận tải đã có văn bản báo cáo Thủ tướng chính phủ đề xuất giải pháp tháo gỡ cho dự án cao tốc Bến Lức-Long Thành.

Để đảm bảo nguồn vốn đầu tư cho dự án cao tốc Bến Lức-Long Thành, Bộ Giao thông Vận tải kiến nghị Thủ tướng sớm ban hành Nghị quyết về xử lý vướng mắc trong thực hiện các dự án đầu tư xây dựng do VEC làm chủ đầu tư.

Đặc biệt, Bộ Giao thông Vận tải kiến nghị Thủ tướng Chính phủ giao Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp phối hợp với Bộ Giao thông Vận tải và các cơ quan liên quan chỉ đạo VEC rà soát tiến độ tổng thể của dự án và các gói thầu (Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) để làm cơ sở tiếp tục đề xuất, thực hiện thủ tục gia hạn hiệp định nhằm hoàn thành dự án cao tốc Bến Lức-Long Thành vào cuối năm 2023.

Về vướng mắc của các doanh nghiệp khác, trao đổi với phóng viên, bà Lê Thị Thu Hương, Vụ trưởng Vụ Quản lý doanh nghiệp (Bộ Giao thông Vận tải) cho biết các đơn vị của Bộ đã có ý kiến về khó khăn, vướng mắc của từng đơn vị và cũng đề xuất giải pháp xử lý. Dự kiến, Bộ Giao thông Vận tải sẽ có báo cáo Chính phủ trong thời gian tới.

Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước là một mô hình đặc thù với kỳ vọng để vốn nhà nước được quản lý và đầu tư hiệu quả, tách bạch chức năng quản lý nhà nước với chức năng kinh doanh. Song sau hơn 1 năm thành lập, Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước vẫn đang hoạt động vô cùng khó khăn và còn lúng túng trong các hoạt động quản lý các doanh nghiệp thành viên.

Để có thêm góc nhìn  về vai trò và hoạt động của Ủy ban cũng như tìm các giải pháp gỡ khó cho các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả, phóng viên TTXVN đã phỏng vấn tiến sỹ Nguyễn Đình Cung, thành viên Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương.

– Ông đánh giá như thế nào về mô hình của Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước tại Việt Nam hiện nay?

Tiến sỹ Nguyễn Đình Cung: Mô hình của Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước như hiện nay với vai trò là nhà đầu tư vốn và thực hiện chuyên trách quyền chủ sở hữu vốn nhà nước tại các doanh nghiệp và nó tách hẳn quyền chủ sở hữu và quyền quản lý nhà nước. Đây là một bước tiến vì không còn một cơ quan vừa làm chức năng hoạch định chính sách, điều tiết, quản lý thị trường, lại vừa quyết định đầu tư, kinh doanh. Mô hình của Ủy ban thực hiện những nhiệm vụ mang tính kỹ trị, đúng như thông lệ quốc tế về quản trị doanh nghiệp. Mô hình của Ủy ban hiện nay còn đồng thời tách hẳn quyền sở hữu với quyền tự chủ kinh doanh của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, hiện nay mô hình này ở Việt Nam chưa làm được điều đó, vẫn chưa tách được quyền chủ sở hữu ra khỏi quản lý nhà nước. Nếu Ủy ban chỉ đơn thuần thực hiện chức năng quản lý nhà nước là khác biệt về bản chất. Ủy ban quản lý vốn Nhà nước cần tách được quyền chủ sở hữu với quyền tự chủ kinh doanh của doanh nghiệp.

– Có phải do tiền lệ chưa từng có, đội ngũ nhân sự cũng hoàn toàn mới, không có kinh nghiệm, nên “siêu Ủy ban” này gặp khó khăn trong quản lý không thưa ông?

Tiến sỹ Nguyễn Đình Cung: Mô hình Ủy ban này là một mô hình mới, đặc biệt trên thế giới, không có mô hình chung nào cả, mỗi quốc gia làm một kiểu. Tóm lại chúng ta không có tiền lệ để học hỏi. Tất nhiên cái gì mới sẽ còn bỡ ngỡ, bỡ ngỡ ngay cả với những người được giao nhiệm vụ. Vì mô hình mới nên cán bộ chưa bao giờ được tôi luyện trong môi trường đó. Đội ngũ cán bộ chưa chuyên nghiệp, chưa chuyên sâu nên hình dung công việc có thể chưa đầy đủ, cách thức xử lý công việc đó, cơ chế xử lý công việc đó có thể chưa đúng, chưa trúng. Bên cạnh đó, đa số nhân sự lại được chuyển từ các quản lý nhà nước sang là chưa hợp lý vì những người này không có kinh nghiệm quản lý doanh nghiệp và quản lý hoạt động kinh doanh.

– Thưa ông, sau hơn 1 năm hoạt động những khó khăn của doanh nghiệp khi chuyển về Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước đã bắt đầu bộc lộ. Vậy đâu là nguyên nhân?

Tiến sỹ Nguyễn Đình Cung: Như tôi đã nói ở trên, Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước phải là tổ chức đầu tư vốn chứ không phải đầu tư dự án. Ủy ban được phép đầu tư vốn vào các doanh nghiệp còn đầu tư như thế nào là quyền tự chủ kinh doanh của doanh nghiệp. Vai trò của Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước không phải dự án đầu tư mà là giao mục tiêu để doanh nghiệp thực hiện chứ không phải giao từng dự án. Các mục tiêu giao cho doanh nghiệp có thể dựa trên các chỉ tiêu như: Tỷ lệ sinh lời, hệ số tài chính, cải thiện năng lực công nghệ, năng lực cạnh tranh… Việc làm gì, đầu tư vào đâu để đồng vốn sinh lời và để đạt các chỉ tiêu được giao là việc của doanh nghiệp. Nếu Ủy ban phải gánh cả nhiệm vụ can thiệp đến từng dự án thì Ủy ban có cả nghìn người cũng không kham nổi.

Ví dụ, với vấn đề của Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) (xin trở về Bộ chủ quản trước đây), nếu hiểu đúng làm đúng thì không có gì vướng mắc. Theo như chủ trương trước đây, khi chuyển về doang nghiệp này về Uỷ ban, thì doanh nghiệp sẽ tách nhiệm vụ công ích ra khỏi phần kinh doanh. Hiện có cơ chế đấu thầu phần công ích chứ không chỉ là Nhà nước giao doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ công ích.

Để giải quyết vấn đề này, cần có phương án xử lý toàn diện bằng việc sửa đổi, bổ sung quy định của các luật có liên quan để bảo đảm tính khả thi, thống nhất, đồng bộ trong việc thi hành pháp luật như sửa một số luật. Khi các luật chưa sửa được, điều mong chờ hiện này là Chính phủ ban hành Nghị quyết về việc xử lý các vướng mắc trong hoạt động đầu tư của các doanh nghiệp.  

– Trong những nguyên nhân này, ông đánh giá như thế nào về cơ chế chính sách? Đây có phải là nguyên nhân chủ yếu không?

Tiến sỹ Nguyễn Đình Cung: Phải nói rằng, hoạt động của doanh nghiệp khó khăn từ khi chuyển về Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước, vướng mắc đầu tiên vẫn là cơ chế chính sách. Cho đến nay, Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước vẫn thiên về đầu tư dự án, nên bất cứ dự án nào của doanh nghiệp vẫn phải xin đủ các ý kiến của cơ quan quản lý nhà nước, đủ các cửa. Như vậy, quy trình vẫn mang tính quản lý hành chính nhà nước. Chính vì vậy, Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước nếu không tách bạch rõ vai trò của mình thì hoạt động quản lý sẽ không hiệu quả và trở nên không cần thiết. Vì nếu Ủy ban mang danh quản lý nhà nước thì trước nay vẫn thế. Chức năng  của Ủy ban cần tách khỏi các bộ quyền chủ sở hữu và chỉ chuyên trách tập trung chuyên nghiệp thực hiện quyền chủ sở hữu nhà nước tại doanh nghiệp với tư cách là người đầu tư vốn. Có như vậy mới giải quyết các bất cập hiện nay.

– Theo ông, cần có giải pháp gì để Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước hoạt động hiệu quả hơn?

Tiến sỹ Nguyễn Đình Cung: Đầu tiên cần tách chức năng chủ sở ra khỏi chức năng đầu tư, sửa lại các nghị định về hoạt động của nhà nước và ban hành một nghị định về hoạt động doanh nghiệp nhà nước thay thế các nghị định khác. Cần mở quyền tự chủ cho doanh nghiệp nhà nước đúng nghĩa như doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường. Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước phải có đủ năng lực của người đầu tư vốn. Khi nắm quyền tự chủ thì Ủy ban sẽ bớt việc và làm tốt việc ấy.

Thứ hai, cần có một cơ chế tài chính riêng cho Ủy ban. Ủy ban không phải là nhà đầu tư nhỏ mà là nhà đầu tư lớn với nhiều tỷ USD. Chính vì vậy, những người làm việc đây phải ngang với các CEO ở các tập đoàn, công ty đa quốc gia thì mới có đủ năng lực điều hành và quản lý được. Để tuyển dụng được người tài có kinh nghiệm quản lý doanh nghiệp phải có cơ chế tài chính cho Ủy ban. Không thể tuyển dụng như tuyển công chức nhà nước, có như thế mới thu hút được người kinh doanh chuyên nghiệp, thu hút được người giỏi có kiến thức chuyên môn sâu về quản lý và điều hành doanh nghiệp.

Xin cảm ơn ông!