9 nhiệm vụ trọng tâm

– Xin chúc mừng nhà báo Lê Quốc Minh tiếp tục được Đại hội bầu làm Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhiệm kỳ 2020-2025 với số phiếu tín nhiệm cao. Ông có thể chia sẻ những kết quả nổi bật của Đại hội lần này?

Có thể khẳng định Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI Hội Nhà báo Việt Nam nhiệm kỳ 2020-2025 diễn ra từ ngày 29 đến ngày 31/12 tại Thủ đô Hà Nội đã thành công rất tốt đẹp. Đại hội vinh dự được đón tiếp đồng chí Võ Văn Thưởng, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư tới tham dự phát biểu chỉ đạo, cùng các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, lãnh đạo các Bộ, Ban ngành ở Trung ương, một số địa phương và 553 đại biểu đại diện cho 27.448 hội viên, sinh hoạt trong 288 đơn vị cấp Hội, 63 Hội Nhà báo tỉnh, thành phố, 20 Liên Chi hội, 205 Chi hội trực thuộc Trung ương Hội; các đồng chí nguyên Lãnh đạo Hội qua các thời kỳ, đại diện lãnh đạo một số cơ quan báo, đài và các cấp Hội Nhà báo; phóng viên, nhà báo tới dự, đưa tin về Đại hội.

Sau 2,5 ngày làm việc nghiêm túc, khẩn trương với tinh thần trách nhiệm cao trước hội viên cả nước, Đại hội đã nghiêm túc đánh giá, kiểm điểm việc thực hiện Nghị quyết Đại hội X của Hội Nhà báo Việt Nam; tổng kết các hoạt động báo chí và hoạt động của Hội trong nhiệm kỳ qua; đánh giá việc thực hiện những chủ trương, nhiệm vụ về công tác báo chí nêu trong Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng; xác định phương hướng, nhiệm vụ quan trọng cho nhiệm kỳ XI; việc triển khai thực hiện Chỉ thị số 43-CT/TW ngày 8/4/2020 của Ban Bí thư về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động của Hội Nhà báo Việt Nam trong tình hình mới.” Đại hội Hội Nhà báo Việt Nam khóa XI đã bầu Ban Chấp hành gồm 52 nhà báo có phẩm chất và năng lực, có uy tín và điều kiện, tâm huyết; biểu quyết thông qua Báo cáo Chính trị, Điều lệ Hội khóa XI và Nghị quyết Đại hội XI.

Với phương châm “Đoàn kết-Kỷ cương-Đổi mới-Sáng tạo-Phát triển,” Đại hội lần thứ XI Hội Nhà báo Việt Nam có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, định hướng cho các cấp Hội Nhà báo Việt Nam và đội ngũ những người làm báo cả nước tiếp tục phát huy truyền thống vẻ vang của báo chí cách mạng Việt Nam, chung sức đồng lòng, ra sức phấn đấu xây dựng nền báo chí cách mạng Việt Nam chuyên nghiệp, hiện đại, giàu tính chiến đấu, nhân văn, vì lợi ích của đất nước và nhân dân, vì đất nước hùng cường, thịnh vượng.

​- Với cương vị là người lãnh đạo hội, xin ông chia sẻ những công việc trọng tâm cần triển khai sau Đại hội để báo chí tiếp tục phát huy vai trò xung kích trên mặt trận tư tưởng, đóng góp xứng đáng công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đưa Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng vào cuộc sống?

Đại hội lần thứ XI Hội Nhà báo Việt Nam diễn ra trong bối cảnh báo chí trong nước và thế giới đang có những thay đổi sâu sắc về nhiều mặt. Những nội dung thảo luận tại Đại hội và những nhiệm vụ, giải pháp do Đại hội đề ra có ý nghĩa quan trọng, góp phần thúc đẩy nền báo chí cách mạng Việt Nam phát triển theo hướng chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại, chủ động hội nhập với báo chí khu vực và thế giới, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa thế giới phù hợp với văn hóa dân tộc Việt Nam, cụ thể:

Thứ nhất, tập trung tuyên truyền, cổ vũ việc thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; phản ánh toàn diện mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, chú trọng nêu bật những thành tựu của đất nước, những điển hình tiên tiến; tích cực đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực, chống các âm mưu, hành động, quan điểm sai trái của các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, làm tốt công tác định hướng dư luận xã hội, khẳng định vai trò quan trọng của báo chí, góp phần xây dựng đất nước phát triển nhanh và bền vững.

Thứ hai, Hội Nhà báo Việt Nam sẽ tổ chức đợt sinh hoạt học tập, quán triệt, thực hiện Nghị quyết Đại hội XI Hội nhà báo Việt Nam, xây dựng hệ thống tổ chức Hội Nhà báo Việt Nam vững mạnh toàn diện từ Trung ương đến địa phương, thống nhất, chặt chẽ theo Điều lệ Hội; đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của các cấp hội bằng nhiều hình thức, biện pháp phong phú, sáng tạo, thiết thực. Phối hợp với các cơ quan chức năng, cơ quan báo chí thực hiện tốt Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc đến năm 2025, kiện toàn tổ chức Hội sau khi thực hiện quy hoạch báo chí theo hướng giảm bớt đầu mối tổ chức Hội trực thuộc Trung ương Hội.

Thứ ba, xây dựng đội ngũ người làm báo cách mạng Việt Nam trong sạch, vững mạnh, đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Tăng cường công tác giáo dục tư tưởng, nâng cao bản lĩnh chính trị; đẩy mạnh công tác bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, kỹ năng làm báo trong kỷ nguyên số; đào tạo ứng dụng công nghệ mới trong hoạt động báo chí; đặc biệt chú trọng việc rèn luyện, tu dưỡng, nêu cao đạo đức nghề nghiệp cho các nhà báo, hội viên.

Thứ tư, các cấp Hội Nhà báo phối hợp với các cơ quan chỉ đạo, quản lý báo chí tham gia hiệu quả công tác chỉ đạo, quản lý báo chí, đảm bảo báo chí thực hiện đúng tôn chỉ mục đích, xây dựng môi trường báo chí lành mạnh, hiệu quả. Tham gia xây dựng, bổ sung, hoàn chỉnh cơ chế, chính sách để phát triển, quản lý báo chí và đội ngũ người làm báo.

Thứ năm, tích cực bảo vệ quyền hành nghề hợp pháp và các quyền lợi chính đáng của người làm báo, hội viên. Phối hợp ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi cản trở, đe doạ, xúc phạm, hành hung các nhà báo, hội viên hoạt động đúng pháp luật. Các cấp hội phối hợp chặt chẽ với các cấp có trách nhiệm và cơ quan báo chí làm tốt công tác tư tưởng, đặc biệt quan tâm đến việc làm, hoạt động nghề nghiệp, đời sống của số người làm báo chịu tác động do thực hiện quy hoạch báo chí, tạo sự đồng thuận cao trong đội ngũ người làm báo.

Thứ sáu, nâng cao phẩm chất, năng lực của cán bộ hội từ trung ương đến các cơ sở. Làm tốt công tác quy hoạch, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo các cấp hội, có cơ chế đặc thù để thu hút cán bộ có kinh nghiệm, giỏi chuyên môn nghiệp vụ, quản lý làm công tác hội; tiếp tục củng cố, xây dưng tổ chức Cơ quan Trung ương hội, xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp đủ năng lực tham mưu, giúp việc có hiệu quả cho Đảng đoàn, Ban Thường vụ, Ban Chấp hành hội.

Thứ bảy, tích cực mở rộng và đa dạng hóa quan hệ hữu nghị và hợp tác quốc tế của Hội Nhà báo Việt Nam, thông qua đó góp phần tích cực thực hiện tốt đường lối, chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta.

Thứ tám, đẩy mạnh các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, tạo không khí vui tươi, phấn khởi, đoàn kết trong sinh hoạt hội; tăng cường các hoạt động xã hội-từ thiện, nêu cao tinh thần nhân văn của người làm báo cách mạng, tạo sự lan tỏa tốt đẹp trong xã hội.

Thứ chín, tiếp tục nghiên cứu, tham mưu các chính sách kinh tế báo chí. Phối hợp với các bộ, ngành có liên quan và các cơ quan báo chí xây dựng các mô hình báo chí tự chủ về tài chính, các mô hình kinh tế báo chí. Khuyến khích các cấp hội tích cực, chủ động tìm nguồn lực xã hội, trong đó có việc xây dựng và thực hiện các đề án, chương trình đặt hàng sản phẩm báo chí và tìm các nguồn thu để duy trì và phát triển hoạt động hội.

Thời đại của ‘báo chí công nghệ’

​- Có thể nhận thấy, chuyển đổi số là xu thế tất yếu đối với báo chí hiện đại, mở ra một hướng phát triển mới trong bối cảnh đại dịch COVID-19 tác động đến mọi mặt đời sống kinh tế-xã hội của mọi quốc gia trên thế giới. Trong nhiệm kỳ mới, hội có định hướng hoạt động gì để hỗ trợ, thúc đẩy các cơ quan báo chí và đội ngũ những người làm báo trong quá trình chuyển đổi này, thưa ông?

“Báo chí công nghệ” đang làm thay đổi thói quen của công chúng báo chí sang những nền tảng di động. Việc đọc, nghe, xem báo chí trực tuyến cũng đã dịch chuyển từ thụ động sang chủ động; hình thành xu hướng cung cấp, lan toả, kết nối thông tin dựa trên công nghệ. Việc sử dụng “dữ liệu số hóa” ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong quy trình sản xuất và truyền tải sản phẩm báo chí, truyền thông… Quá trình chuyển đổi số đòi hỏi thay đổi về mặt tư duy từ người lãnh đạo cấp cao ở cơ quan báo chí cho đến phóng viên; không chỉ ở quá trình sản xuất nội dung mà thậm chí là toàn bộ hoạt động của một tòa soạn, kể cả hoạt động quản trị, kinh doanh… đều phải đi theo hướng chuyển đổi số mới gọi là quy trình chuyển đổi số thực sự.

Thời gian tới, Hội Nhà báo Việt Nam sẽ hoàn thiện Đề án công nghệ thông tin để phục vụ hoạt động điều hành hệ thống hội nhà báo từ Trung ương đến cơ sở, hiện thực hóa chủ trương chuyển đổi số. Phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức các cuộc hội thảo, lớp tập huấn, xây dựng các chính sách đề nghị Chính phủ hỗ trợ báo chí thực hiện tốt chuyển đổi số. Rà soát, sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện các chủ trương, chính sách, quy định pháp luật về báo chí, xây dựng mô hình và các chính sách kinh tế báo chí phù hợp trong xu thế chuyển đổi số báo chí.

Hội Nhà báo Việt Nam sẽ đồng hành cùng các cơ quan báo chí tăng cường ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động báo chí, khai thác tối đa nền tảng Internet để xây dựng mô hình tòa soạn hội tụ, tích hợp đa phương tiện, truyền dẫn đa nền tảng, trở thành những cơ quan báo chí đa phương tiện mạnh.

Ngoài ra, Hội Nhà báo Việt Nam sẽ phối hợp chặt chẽ với các cơ sở đào tạo đại học, cơ quan báo chí đẩy mạnh công tác đào tạo, đào tạo lại cho hội viên, nhà báo, phóng viên về kỹ năng làm báo trong kỷ nguyên số, ứng dụng công nghệ mới trong hoạt động báo chí.

​- Giữ vững đạo đức nghề báo, lý tưởng và trách nhiệm xã hội của người làm báo là vấn đề cốt lõi để phát huy tính chiến đấu và tính nhân văn của báo chí cách mạng. Trong nhiệm kỳ mới, Hội Nhà báo Việt Nam sẽ quan tâm đến vấn đề này như thế nào để tăng cường giáo dục, rèn luyện hội viên đồng thời phát huy vai trò của tổ chức Hội trong việc đoàn kết, tập hợp hội viên, thưa ông?

Đảng đoàn, Ban Thường vụ và Ban Chấp hành Hội sẽ xây dựng kế hoạch, chương trình hành động, mở đợt sinh hoạt sâu rộng trong các cấp hội và giới báo chí học tập, quán triệt và thực hiên nghiêm túc đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước gắn với thực hiện tốt Luật Báo chí 2016, 10 điều Quy định về đạo đức nghề nghiệp, Quy tắc sử dụng mạng xã hội của người làm báo Việt Nam, phát huy ưu điểm, tạo bước chuyển căn bản và vững chắc trong việc khắc phục những thiếu sót, khuyết điểm trong hoạt động báo chí và sinh hoạt. Phối hợp với các cơ quan chỉ đạo, quản lý báo chí, thực hiện tốt Đề án quy hoạch báo chí 2020-2025.

Tiếp tục đẩy mạnh công tác xây dựng Đảng trong các cấp hội và các cơ quan báo chí, phát triển Đảng trong hội viên trẻ. Tăng cường kỷ cương, phát huy dân chủ, tinh thần tự chủ, đổi mới sáng tạo của từng tổ chức Hội và cán bộ Hội; thường xuyên tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ làm công tác Hội, mở rộng và tăng cường các hình thức giao lưu, trao đổi kinh nghiệm hoạt động giữa các cấp Hội.

Không ngừng đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp hoạt động của các cấp hội; tăng cường sự chỉ đạo thường xuyên của Trung ương Hội tới Hội Nhà báo các tỉnh, thành phố, các Liên chi hội và Chi hội trực thuộc. Tổ chức tốt hoạt động của các cụm thi đua, lấy cụm làm nòng cốt trong các hoạt động nghiệp vụ, văn hoá cho hội viên trên cơ sở đặc điểm của từng vùng, miền. Đẩy mạnh các phong trào thi đua, chú trọng công tác khen thưởng, kỷ luật, khích lệ tinh thần cống hiến, lòng say mê nghề nghiệp của người làm báo, hội viên.

Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, quản lý chặt chẽ hội viên các văn phòng đại diện, phóng viên thường trú, phát huy vai trò Hội đồng xử lý vi phạm đạo đức nghề nghiệp, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật, vi phạm đạo đức nghề nghiệp trong hoạt động báo chí. Tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng, cơ quan bảo vệ pháp luật, các cơ quan báo chí, các tổ chức xã hội để kịp thời và kiên quyết bảo vệ quyền làm nghề hợp pháp và lợi ích chính đáng của người làm báo, hội viên theo đúng quy định của pháp luật và Điều lệ Hội. Đề cao vai trò nêu gương của người đứng đầu.

Tiếp tục đẩy mạnh công tác bồi dưỡng nâng cao trình độ nghiệp vụ, tính chuyên nghiệp cho hội viên. Đẩy mạnh các hoạt động thúc đẩy việc tôn trọng và thực thi bảo vệ bản quyền trong hoạt động báo chí.

Với truyền thống vẻ vang của những người làm báo cách mạng qua gần một thế kỷ, với sứ mệnh cao cả được giao phó, đội ngũ người làm báo cách mạng nước ta, tập hợp dưới mái nhà chung là Hội Nhà báo Việt Nam, sẽ tiếp tục nỗ lực phấn đấu, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước.

Nhân dịp bước sang năm 2022 và chuẩn bị đón Xuân Nhâm Dần, tôi xin gửi lời chúc các đồng nghiệp trên cả nước sức khỏe, hạnh phúc và thành công.

– Xin trân trọng cảm ơn nhà báo Lê Quốc Minh!

Minh Thu

(Vietnam+)

Tận mắt nhìn thấy những anh em cùng cảnh trước đây “thân tàn ma dại” mà giờ đi đứng chững chạc, ăn nói lễ độ, béo tốt hồng hào, ân cần chăm sóc người khác… bà Vũ Thị Lập cảm thấy mình như “chết đuối vớ được cọc”.

Bà chủ động đến Trung tâm cơ đốc Đời sống mới để tìm hiểu. Đây là Trung tâm thuộc Hội Thánh Phúc âm Toàn vẹn Việt Nam, đã được Ban Tôn giáo Chính phủ cấp giấy phép sinh hoạt tôn giáo. Trung tâm cơ đốc Đời sống mới cũng đã được UBND xã Hòa Thạch (huyện Quốc Oai, Hà Nội) cấp giấy chứng nhận sinh hoạt tôn giáo.

Chốn bình yên của những mảnh đời lầm lạc

Ấn tượng đầu tiên với bà Lập khi lên Trung tâm là một khu nhà tuềnh toàng, nghèo nàn, đơn sơ. Trung tâm không có bảo vệ, cổng lúc nào cũng mở và tường rào không có dây thép gai hay mảnh thủy tinh cắm lên để ngăn người nghiện vượt rào, trốn về. Bà thầm nghĩ, điều kiện ăn ở, sinh hoạt như thế này thì làm sao mà cứu được người (?).

Nhưng tới khi tiếp xúc với những anh em đang ở Trung tâm, bà Lập thấy họ chân tình, cởi mở và đặc biệt là rất quan tâm chăm sóc, vui vẻ, yêu thương nhau như trong một nhà. Những người đã chiến thắng được ma túy tình nguyện ở lại để giúp đỡ, đồng cảm và gây dựng niềm tin với những người đến sau.

Chẳng họ hàng thân thích, cũng chẳng mối quan hệ bạn bè quen biết trước đó, người lạ cũng như người quen… những anh em ở đây đều xắn tay áo lên chăm sóc, xoa bóp, giặt giũ và giúp đỡ những anh em không tự vệ sinh cá nhân được.

Anh em ở Trung tâm chân tình, cởi mở và đặc biệt là rất quan tâm chăm sóc, vui vẻ, yêu thương nhau như trong một nhà

Hàng ngày, anh em tại Trung tâm lập thời gian biểu sinh hoạt có giờ giấc khoa học, tập luyện thể thao, luyện tập các bài học về kỹ năng sống, đọc và nghe theo lời răn dạy của Chúa để nhận thức lỗi lầm trước đây của mình, sống tốt đời đẹp đạo, tự giác thay đổi để trở thành người lương thiện, dứt bỏ ma túy.

Qua lời dạy trong Kinh Thánh, anh em đi trước giúp anh em đi sau hiểu và nhận ra được ý nghĩa của cuộc sống, đạo lý làm người, kinh nghiệm đối mặt với những tệ nạn xã hội. Họ dùng sự chân thành để cảm hóa, chăm sóc, nâng giấc cho anh em đi sau, khơi gợi hy vọng sống của mỗi người còn đang “lầm đường lạc lối”, sống một cuộc sống bình an, phước hạnh.

Bằng mô hình này, những người đi sau thấy được sự thành công của người đi trước, để vững tin vào con đường phía trước. Bản thân những anh em đi trước, dù đã khỏe mạnh và quên đi những cám dỗ của ma túy, nhưng khi nhìn lại những anh em hiện tại, họ như được nhắc lại cảnh tàn tạ của mình trước đây mà thêm ý chí quyết tâm đoạn tuyệt hoàn toàn với ma túy.

Mong muốn con mình cũng sẽ được cứu sống và đổi thay, bà Lập quyết tâm đưa Nguyễn Việt Dũng lên Trung tâm để học tập, rèn luyện.

Dũng nhớ lại: “Mặc dù đã được nghe mẹ kể nhưng tôi vẫn bất ngờ bởi sự nồng hậu của anh em nơi đây. Tôi thấy nhiều anh em tốt với mình quá, còn tốt hơn cả những người thân của mình. Tôi tự hỏi, tại sao mình bị nhiễm HIV như thế này, mà người ta lại sẵn sàng đến giúp đỡ, chăm sóc, động viên mình.

Tìm hiểu kỹ thì tôi được biết, những anh em này trước khi lên Trung tâm, họ cũng giống như tôi và họ cũng được những người đi trước chăm sóc họ như vậy. Và bây giờ, khi đã thành công, như để cảm ơn Chúa, trả ơn đời, họ tình nguyện ở lại để giúp đỡ những người mới như tôi”.

Hành trình trở lại làm người

Ngày mới lên Trung tâm, căn bệnh HIV của Dũng đang ở giai đoạn cuối, bệnh cơ hội khi đó là lao màng não bắt đầu phát tác làm Dũng bị liệt hai chân. Không tự phục vụ được bản thân, Dũng phải nhờ anh em giúp đỡ vệ sinh cá nhân, tắm rửa, tiêm thuốc điều trị lao màng não theo phác đồ của bệnh viện… Dần dần, Dũng tự phục hồi được, tự đánh răng rửa mặt, tự đi lại, ăn ngon miệng, ngủ đủ giấc, tăng cân.

Chính tình yêu, sự tốt lành nơi đây đã giải thoát cho tôi khỏi “bóng ma” heroin, cho tôi trở lại làm người!

Nguyễn Việt Dũng

“Chính tình yêu, sự tốt lành nơi đây đã giải thoát cho tôi khỏi “bóng ma” heroin, cho tôi trở lại làm người!” – Mắt Dũng rạng ngời niềm vui.

Bị nhiễm HIV cùng thời điểm giống Dũng, Hoàng Việt Anh lên Trung tâm cơ đốc Đời sống mới với tình trạng đi phải có người dìu, nằm yên một góc giường trong 6 tháng, bị nấm ăn toàn thân, cổ nổi nhiều hạch, mặt và chân tay bị phù, tích nước, bị áp-xe nách, lao phổi kháng thuốc… Sức khỏe kiệt quệ như vậy khiến Việt Anh buông xuôi và chỉ chờ đến ngày “ra đi”.

Mặc dù đã nhiều năm chăm sóc người bị nhiễm HIV, nhưng anh em Trung tâm chưa bao giờ chứng kiến một người giai đoạn cuối HIV trong tình trạng nặng như vậy.

Nguyễn Việt Dũng miêu tả: “Hồi đó, anh em chúng tôi thường trêu Việt Anh là đi kiểu một bước tiến, hai bước lùi, sức khỏe rất yếu. Việt Anh chỉ nằm một chỗ, không đủ sức rời khỏi góc giường đó. Nấm ăn khắp người Việt Anh và vảy nấm rơi đầy giường. Việt Anh bị nặng như vậy nhưng anh em vẫn quyết tâm giúp sức, mỗi người một việc: mang thức ăn đến giường cho ăn, vệ sinh cá nhân, dìu tập đi… Hàng ngày chúng tôi còn cùng nhau cầu nguyện, xin Chúa phục hồi giúp cho Việt Anh”.

Và rồi, không phụ tấm lòng chân tình, sức khỏe của Việt Anh dần dần được ổn định, tự đi lại được, phẫu thuật hạch cổ thành công, da hết nấm, các căn bệnh dần được kiểm soát và trở lại bình thường.

Mỗi người khi lên Trung tâm lại có những vấn đề nan giải khác nhau. Dũng và Việt Anh thì phải đối mặt với tình trạng sức khỏe yếu, anh Tạ Phú Cường và Nguyễn Xuân Thành thì phải “chiến đấu” với “thói” đòi về nhà liên tục khi “nỗi nhớ” ma túy trỗi dậy.

Không được cho về thì tự bỏ về, trốn về. Anh Tạ Phú Cường “quá tam ba bận” bỏ về thì Nguyễn Xuân Thành có tới gần 30 lần trốn về. Thành trốn nhiều đễn nỗi anh em đặt cho Thành biệt danh là Thành “trốn”.

Nghiện ma túy đá nên khi mới lên Trung tâm, Thành vẫn luôn bị ảo giác. Lúc nào cũng tìm cách tự hủy hoại mình và cảm thấy có người săn đuổi mình nên thường xuyên tìm cách trốn khỏi Trung tâm. Lần thì trèo tường, lần thì dỡ ngói trèo lên mái, lần thì tranh thủ buổi trưa lẻn ra khỏi Trung tâm… nhưng sau đó Thành lại đều được gia đình tìm cách đưa trở lại Trung tâm.

Thành thở dài, ngao ngán: “Tôi nhớ nhất lần cuối cùng là vào Tết năm 2016, khi nhìn thấy cảnh gia đình người khác ăn Tết đầm ấm đầy đủ vợ chồng, con cái, còn mình thì lang thang ngoài đường, cầu bơ cầu bất, gia đình thì tan hoang.

Tôi thấy con gái của mình quá khốn khổ và bất hạnh. Khi đó, trong đầu tôi lóe lên suy nghĩ là chỉ có lên Trung tâm thì tôi mới dứt bỏ hoàn toàn ma túy. Và tôi quyết định đi bộ từ phường Kim Giang (quận Thanh Xuân, Hà Nội) lên Trung tâm ngay trong đêm hôm đó. Tôi muốn được làm người và muốn từ bỏ ma túy. Tôi đã thành công và ở lại đây đến tận bây giờ”.

Chứng kiến sự trưởng thành của những đứa con nghiện ngập của mình, những người mẹ như vỡ òa trong hạnh phúc tưởng chừng như không bao giờ có được. Nếu như trước đây, bà Vũ Thị Lập không dám gặp ai, thì nay mọi thứ đã khác với bà.

“Tôi vui lắm, mừng lắm. Khi em Dũng thay đổi thì cả gia đình tôi được hồi sinh. Giờ thì đi đâu tôi cũng muốn khoe với mọi người rằng con mình đã thoát khỏi bóng tối của ma túy. Tôi khoe như vậy với mong muốn những mảnh đời như con của tôi cũng được thay đổi, cũng được giải thoát” – bà Lập phấn khởi nói, khuôn mặt bà bừng sáng với nụ cười viên mãn, rạng rỡ.

Bài 4: Hồi sinh

Tác giả: Kim Anh – Hữu Trung – Hà Quỳnh
Thiết kế: Võ Hoàng Long

“Quãng đường người mẹ bước đi theo đứa con bị nghiện thì không bao giờ quên được. Từ chi tiết nhỏ nhất tôi cũng không thể nào quên được, nó ăn sâu vào trí não, đến nỗi bây giờ khi nhớ lại tôi vẫn cảm thấy rùng mình bởi sự tàn phá khủng khiếp của nó” – Bà Vũ Thị Lập (sinh năm 1951, mẹ của Nguyễn Việt Dũng) mở đầu câu chuyện kể về hành trình cùng con cai nghiện ma túy với sự ám ảnh, thảng thốt còn đọng trên khuôn mặt phúc hậu của bà.

Cô độc và tủi nhục

Ngày đó, bận đi công tác, bà Lập ít có thời gian ở nhà chăm 2 cậu con trai. Cậu lớn học hành giỏi giang, ngoan ngoãn nên bà rất yên tâm. Bà nghĩ Dũng sẽ theo gương anh trai nên bà không chút mảy may lo nghĩ.

“Đến khi thấy tiền bạc trong nhà đều “không cánh mà bay”, đồ đạc trong nhà, nhất là những đồ đạc có giá trị cũng bị “bốc hơi” hết, để đâu cũng bị mất… tôi mới biết là con mình nghiện ma túy. Cảm giác của tôi lúc ấy thật sự là hụt hẫng, buồn tủi. Nhưng vì giữ thể diện cho bản thân và gia đình, tôi giấu chuyện này với bạn bè, hàng xóm láng giềng.

Đến khi thấy tiền bạc trong nhà đều “không cánh mà bay”… tôi mới biết là con mình nghiện ma túy

Bà Vũ Thị Lập

Song thực ra, mọi người xung quanh đều biết hết cả rồi, họ xa lánh và cấm đoán con họ chơi với con nhà mình. Đi đâu cũng ngại, cũng xấu hổ, nên hầu như tôi sống cô độc, không giao lưu, tiếp xúc với ai, kể cả hàng xóm láng giềng. Khổ tâm nhất là khi đến nhà những người bạn của tôi.

Họ cứ vô tư khoe về con của họ, mà trong khi ai cũng biết về tình trạng con nhà mình. Thực ra, họ không đả động hay nhắc gì về con của tôi thế này, thế kia, nhưng trong tâm trạng tự ti, tôi thấy rất xấu hổ. Mình không biết đường dạy con, con nhà người ta thì ngoan ngoãn, con nhà mình thì hư hỏng đến mức độ như thế.

Cho nên tôi tủi nhục lắm, buồn bực và tự làm cô độc bản thân mình” – bà Lập quay đi giấu những giọt nước mắt đang trào ra, giọt nước mắt của bao năm tháng tủi cực, xót xa mà không mấy ai cảm thông, chia sẻ.

Cái chết rình rập

Cùng hoàn cảnh với bà Lập, bà Trịnh Thị Phi (sinh năm 1946, mẹ anh Tạ Phú Cường) còn đau đớn hơn bởi có tới 2 người con trai cùng bị nghiện. Không muốn con trộm cắp, cướp giật để lấy tiền mua ma túy, ông bà Phi phải chạy vạy lo tiền mua ma túy chu cấp hàng ngày cho 2 “ông” con.

Không có tiền, ông bà chỉ dám mua mớ rau và ít cá vụn về ăn, nhưng ma túy hàng ngày cho con thì ông bà vẫn phải vay mượn cho họ đủ liều dùng.

Bà Phi run rẩy kể: “Lo cho nó như vậy mà nó vẫn chửi tôi, mỗi khi nhìn thấy con là tôi lại sợ run người. Nhiều lúc nửa đêm đang ngủ, nó đập cửa ầm ầm: “Có đưa tiền không thì bảo”, mà tôi sợ phát khiếp, hồn vía như trên mây, hoa hết cả mắt. Tôi sợ không có tiền đưa nó mua thêm ma túy thì nó chửi, rồi nhỡ đúng lúc nó lên cơn nghiện, nó mất kiểm soát, tiện tay dùng dao đâm mình…”.

Có con bị nghiện ma túy đá, bà Lê Thị Thi (sinh năm 1954 , mẹ anh Nguyễn Xuân Thành) lúc nào cũng cảm thấy tuyệt vọng. Ai mách thuốc gì, cúng bái ở đâu là bà đều tìm đến, nhưng mỗi ngày lại thêm vô vọng.

Mọi người xung quanh trước đây thường giao lưu với bà, nhưng khi thấy Thành nghiện thì họ lẳng lặng xa lánh, họ sợ Thành làm ảnh hưởng đến con nhà họ.

Khổ tâm lắm, đi đâu tôi cũng đều phải cúi mặt xuống, chẳng dám nhìn ai, chẳng dám trò chuyện gì

Bà Lê Thị Thi

“Vì thế nên khổ tâm lắm, đi đâu tôi cũng đều phải cúi mặt xuống, chẳng dám nhìn ai, chẳng dám trò chuyện gì. Nhiều đêm tôi nằm cứ giật mình thon thót, vì thấy nhiều trường hợp nghiện ma túy chích thuốc quá đà mà phải chết bờ chết ruộng.

Ngẫm họ mà lo cho con mình, lúc nào không có nó ở nhà là cũng lo không biết nó đang ra sao. Đêm về nằm nghĩ thương con, tôi cứ tự khóc thầm một mình. Nhà cửa tan nát hết rồi, không còn đồ đạc nào đáng giá, còn con cái thì không biết đang lang thang, vạ vật ở đâu” – Bà Thi nghẹn ngào.

Chung cảnh ngộ, vợ chồng bà Lập cũng nhiều lúc bàn với nhau nếu chẳng may vì ma túy, vì HIV mà Nguyễn Việt Dũng chết thì sẽ bí mật đưa Dũng về quê chôn cất và không thông báo cho bất cứ một ai.

Bà rút ruột rút gan: “Đau đớn lắm, con nghiện đã là một điều sỉ nhục rồi, mà giờ con lại bị chết vì HIV thì vợ chồng tôi sao chịu nổi điều tiếng đây!”

Rồi tới một ngày, bà Lập vô tình gặp mấy anh em trước đây cùng mắc nghiện ma túy với Dũng. Những người này đã được giới thiệu đi học tập, rèn luyện tại Trung tâm cơ đốc Đời sống mới (ở xã Hòa Thạch, huyện Quốc Oai, Hà Nội).

Tại đây, những người anh em này được học Kinh Thánh, được dạy dỗ trở thành người lương thiện, được cảm hóa, được tiếp thêm niềm tin… Giờ đây, họ đã đoạn tuyệt hoàn toàn với ma túy, họ trưởng thành và tự nguyện ở lại Trung tâm để cứu giúp những anh em cùng cảnh ngộ khác.

Với bà Lập, chỉ cần thấy như vậy là đủ rồi và bà quyết tâm đưa Dũng lên Trung tâm cơ đốc Đời sống mới. Từ chỗ tuyệt vọng nhất, tưởng rằng cái chết cận kề con mình rồi, bà Lập như thấy đang nhen lên một ngọn lửa hy vọng cho Dũng, cho bà và cho cả gia đình.

Bà tự nhủ: “Đây là con đường sống rồi, không có con đường nào khác, phải bám lấy và phải nắm lấy sự sống này thì con mình mới được sống!”

Bài 3: Giải thoát

Tác giả: Kim Anh – Hữu Trung – Hà Quỳnh
Thiết kế: Võ Hoàng Long

Chiều cuối năm, gió đông se sắt lạnh luồn qua những bụi cỏ lau mọc ngang đầu người xung quanh nghĩa trang xóm Thượng (xã Dương Đức, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang).

Bước chân dẫm lên những ngọn cây dại mọc tràn lên lối mòn ít người qua lại, Nguyễn Việt Dũng (ở Cầu Giấy, Hà Nội) đến thăm ngôi mộ của một người anh đã mất cách đây hơn chục năm vì nghiện ma túy và nhiễm HIV.

Lặng đứng hồi lâu trước mộ phần của người đã khuất, Dũng cảm nhận rõ từng làn gió sượt ngang tai mang theo mùi ngai ngải của cỏ cây, tiếng chim lạc đàn thoảng qua rồi biến mất… Không gian quạnh vắng nao lòng gợi nhớ ký ức từ hơn 10 năm trước vọng về, thời mà Dũng đã từng nghĩ, mình cũng sẽ sớm nằm dưới mộ như người anh này.

Nhưng, như một phép lạ, Dũng đã ĐI QUA TRŨNG BÓNG CHẾT – nơi tận cùng của nỗi tuyệt vọng, sự cùng quẫn và chết chóc. Đi qua được Trũng bóng Chết này là một hành trình gian khổ, vật lộn đớn đau để tìm được con đường sống cho cuộc đời mình.

BÀI 1: “VŨNG LẦY” TĂM TỐI

Năm 1994, Nguyễn Việt Dũng 15 tuổi và là một trong những đứa trẻ đầu tiên ở Việt Nam sử dụng heroin. Bốn năm sau Dũng phát hiện ra mình bị nhiễm HIV và từ đó cuộc sống của Dũng trượt dài với suy nghĩ: “Cuộc đời của mình coi như đã chấm dứt rồi. Nhiều bạn bè mình cũng bị nhiễm HIV và đã chết rất sớm, nên cái chết sẽ nhanh đến với mình thôi”.

Bước sa chân tuổi trẻ

Bằng giọng đau đáu, Dũng kể lại những ngày tháng tăm tối nhất của cuộc đời mình: “Ngày đó, tôi như một “điểm đen” trong khu tập thể mà tôi sinh sống.

Trẻ con trong xóm bị bố mẹ cấm không được chơi bời, giao du với tôi. Thậm chí, có ông bố bà mẹ còn đến gặp tôi và quỳ xuống bảo: “Dũng ơi, cháu đừng rủ con của cô chú đi chơi nữa!””

Có ông bố bà mẹ đến gặp tôi và quỳ xuống bảo: “Dũng ơi, cháu đừng rủ con của cô chú đi chơi nữa!”

Nhưng khi ấy, tôi không lấy đó làm điều xấu hổ mà tiếp tục hư hỏng. Tôi ăn cắp, lừa đảo, cướp giật để có tiền thỏa mãn cho những cơn nghiện của tôi. Năm 1997 thì tôi bị bắt và bị phạt 18 tháng tù treo về tội Gây rối trật tự công cộng”.

Với mỗi người, ma túy có cách xâm nhập khác nhau, với Hoàng Việt Anh (sinh năm 1982, nghiện ma túy 14 năm, nhiễm HIV từ năm 1999) thì sử dụng ma túy như một hình thức thể hiện “đẳng cấp” của một thanh niên sành điệu, một “dân chơi”, mặc dù ban đầu khi dùng ma túy không thấy có cảm giác gì là cuốn hút cả.

Khi nhìn lại, Việt Anh cay đắng thừa nhận: “Lúc mắc nghiện rồi, thì ma túy kiểm soát tất cả cảm xúc suy nghĩ của mình, khiến mình bị lệ thuộc hoàn toàn. Khi có nó thì tinh thần của mình, tâm trí của mình mới cho cảm giác minh mẫn, sáng suốt.

Còn không có nó thì gần như mình không nghĩ được gì và không làm được gì. Ma túy khiến cho tôi bị trói buộc hoàn toàn trong tâm trí của mình, khiến cho tôi trở nên tuyệt vọng và bế tắc trong cuộc đời của mình”.

Khi bắt đầu nghiện ma túy là khi Việt Anh vừa qua tuổi thiếu niên, đến giờ nhìn lại thì thấy mình không được hưởng một chút tuổi thanh xuân nào cả. “Đó là những ngày tăm tối của đời tôi. Lúc trẻ, tôi cũng đã từng mơ ước sau này lớn lên làm nghề kinh doanh, nhưng rồi đam mê ma túy vùi dập, nhấn chìm tất cả các ước mơ, hoài bão tuổi trẻ của tôi”– Việt Anh ngậm ngùi.

Khi lên cơn thèm ma túy, người nghiện bất chấp nhân cách,bất chấp luân thường đạo lý, coi thường pháp luật để có tiền mua ma túy. Nguyễn Xuân Thành (sinh năm 1982, ở Thanh Xuân, Hà Nội, nghiện ma túy 12 năm) lấy trộm gạo bán hàng của mẹ, lừa nhổ tóc cho bà nội để tháo trộm khuyên tai, xông vào trụ sở Công an phường để lấy trộm ấm siêu tốc, thậm chí còn lấy tiền mua sữa cho con mới sinh để đi mua ma túy.

Đến khi đã thỏa mãn cơn thèm ma túy đá, Thành bị ảo giác, bị “ngáo đá” đến độ nói một mình, cười một mình suốt đêm, mất kiểm soát, tự muốn hủy hoại bản thân, mặc váy của mẹ đi khắp nhà, lúc nào cũng hoang mang, lo sợ, nhìn mọi người xung quanh ai cũng giống công an như đang muốn đến bắt Thành…

Ba lần tự tử bất thành

“Đau khổ vì cai nghiện nhiều lần không thành, bệnh tật hành hạ… nhiều lúc nghĩ quẩn tôi chỉ muốn kết liễu cuộc đời để tự giải thoát, để mình không còn phải chịu đựng đau đớn, khổ sở nữa” – Dũng nhớ lại quá khứ kinh hoàng của mình với những ba lần tự tìm đến cái chết nhưng không thành.

Lần đầu tiên, lúc đó Dũng được bố mẹ đưa về quê ở Ninh Bình để tự cai nghiện ma túy. Những ngày đầu, thiếu ma túy, cơ thể của Dũng đau đớn đến mức cảm thấy không còn đủ sức để chịu đựng được nữa và bắt đầu nghĩ đến cái chết để mong sao sớm chấm dứt được cảnh chịu đựng khổ sở đó.

“Nằm ở trong nhà, nghe thấy tiếng xe ô tô chạy ngoài đường, lúc đó trong đầu tôi nghĩ đến hình ảnh tôi sẽ tự kết liễu cuộc sống của mình bằng cách ra ngoài đường và lao đầu vào chiếc xe đó. Nhưng khi ra đến nơi, đối diện với cái chết, thì tôi lại sợ hãi và không đủ dũng cảm để có thể lao đầu vào chiếc xe đang chạy đó” – Dũng kể lại với sự kinh sợ in hằn lên ánh mắt.

Sau đó vài ngày, cơn thèm ma túy dần qua đi, cơ thể của Dũng được phục hồi và một tháng sau thì Dũng cắt được cơn nghiện. Dũng trở về Hà Nội thì gặp ngay những “bạn nghiện” của mình.

“Mặc dù vừa mấy ngày trước, tôi tự nhủ khi quay về Hà Nội lần này sẽ cố gắng không sử dụng lại ma túy. Nhưng khi nhìn thấy những người bạn đó, thì trong tôi trỗi dậy sự thèm khát ma túy. Sự cám dỗ của ma túy lớn hơn sự quyết tâm của tôi và tôi không vượt qua được chính mình” – Dũng tự mỉa mai.

Lần thứ hai, đi cả ngày không trộm cắp, cướp giật được cái gì, không có tiền mua ma túy. Cảm thấy khổ sở, vật vã, không còn muốn sống nữa… Dũng “xoay” tiền mua mấy liều ma túy để dùng cùng 1 lúc, sau đó anh bất tỉnh. Không rõ bất tỉnh trong bao lâu, Dũng chỉ thấy sáng hôm sau mình lại tỉnh dậy.

Chỉ vì một liều ma túy, tôi có thể sẵn sàng chửi cả bố mẹ tôi, để bắt ông bà đưa tiền cho tôi thỏa mãn cơn nghiện

Nguyễn Việt Dũng

Thêm lần thứ ba, Dũng tiếp tục sử dụng ma túy quá liều để tự kết liễu cuộc đời mình, nhưng cũng bất thành giống như 2 lần trước.

“Từ đó, tôi càng bất cần và lún sâu vào ma túy. Tôi không biết đến ai, chỉ nghĩ đến bản thân mình, chỉ mong làm sao thỏa mãn được những dục vọng của mình… Chỉ vì một liều ma túy, tôi có thể sẵn sàng chửi cả bố mẹ tôi, để bắt ông bà đưa tiền cho tôi thỏa mãn cơn nghiện. Tôi biết, lúc đó mẹ tôi là người đau khổ nhất, bà đau nỗi đau cùng cực mà không biết chia sẻ cùng ai, cũng không có cách nào giải thoát được”, Dũng cay đắng nói.

Bài 2: Nỗi đau cùng cực

Tác giả: Kim Anh – Hữu Trung – Hà Quỳnh
Thiết kế: Võ Hoàng Long

Với giá trị đa dạng sinh học cao, Vườn Quốc gia Núi Chúa – hệ sinh thái khô hạn đặc trưng Đông Nam Á ở tỉnh Ninh Thuận và Cao nguyên Kon Hà Nừng tại tỉnh Gia Lai đã được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới, qua đó nâng tổng số khu dự trữ sinh quyển thế giới của Việt Nam được ghi danh lên thành 11.​​

Như vậy, với 11 khu dự trữ sinh quyển thế giới được coi là “khó báu thiên nhiên” trong giai đoạn 2000-2021, Việt Nam đã trở thành quốc gia có số lượng khu dự trữ sinh quyển thế giới đứng thứ 2 Đông Nam Á. Đây là những khu vực có giá trị bảo tồn đa dạng sinh học cao, có tiềm năng trở thành các mô hình phát triển bền vững.

Đặc biệt, trong bối cảnh biến đổi khí hậu hiện nay, các khu dự trữ sinh quyển thế giới của Việt Nam còn được cộng đồng quốc tế xem là nơi giữ gìn nguồn sống, dự trữ cả tương lai sinh tồn và sự phát triển cho quốc gia sở hữu; gắn kết giữa con người và thiên nhiên – nơi có thể áp dụng những kiến thức tích lũy được trong quá trình nghiên cứu vào việc bảo tồn và phát triển của xã hội hiện tại và tương lai.

20 năm gìn giữ “tương lai sinh tồn”

Được thiên nhiên ưu ái cho cảnh quan tươi đẹp, hệ thống động thực vật đa dạng, phong phú cả về số lượng và chủng loại, rừng ngập mặn Cần Giờ đã được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển đầu tiên của Việt Nam (nằm trong mạng lưới các khu dự trữ sinh quyển của thế giới) vào ngày 21/1/2000. Đây cũng là khu dự trữ sinh quyển thế giới đầu tiên tại Việt Nam được UNESCO ghi danh.

Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ nằm cách trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh gần 40km, có tổng diện tích hơn 75.000 hécta, trong đó vùng lõi rộng 4.721 hécta, vùng đệm 41.000 hécta và vùng chuyển tiếp 29.000 hécta. Nơi đây là một quần thể gồm các loài động, thực vật rừng và thủy sinh, được hình thành trên vùng châu thổ rộng lớn của các sông Đồng Nai, Sài Gòn, Vàm Cỏ Đông, Vàm Cỏ Tây.

Theo kết quả tổng hợp của Viện Sinh thái học miền Nam, hệ thực vật rừng ngập mặn Cần Giờ ghi nhận 296 loài, nhóm thực vật ngập mặn; là nơi sinh sống của nhiều loại động thực vật quý hiếm thuộc Danh mục Sách đỏ Việt Nam. Không chỉ là địa điểm lý tưởng phục vụ cho việc nghiên cứu khoa học, du lịch sinh thái, khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ còn có ý nghĩa to lớn đối với bảo vệ môi trường. Đây được coi là “lá phổi” có chức năng làm sạch không khí và nước thải từ các thành phố trong thượng nguồn sông Ðồng Nai-Sài Gòn đổ ra biển Ðông.

Gần 1 năm sau khi Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ được ghi danh, ngày 10/11/2001, Khu dự trữ sinh quyển Đồng Nai tiếp tục được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới của Việt Nam. Nơi đây được xem như “lá phổi xanh” của miền Ðông Nam Bộ với giá trị đa dạng sinh học cao, có rừng mưa ẩm nhiệt đới cuối cùng còn sót lại ở miền Nam và rất nhiều loài động, thực vật quý hiếm.

Trong các năm tiếp theo, Việt Nam tiếp tục có thêm 9 khu dự trữ sinh quyển được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới. Đó là Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà (được xem là trung tâm đa dạng sinh học lớn của Việt Nam), Khu dự trữ sinh quyển châu thổ sông Hồng. Cả hai khu dự trữ sinh quyển này đều được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới từ ngày 2/12/2004.

Tiếp đó là Khu dự trữ sinh quyển ven biển và biển đảo Kiên Giang được UNESCO công nhận năm 2006; Khu dự trữ sinh quyển miền tây Nghệ An (năm 2007); Khu dự trữ sinh quyển thế giới Mũi Cà Mau và Khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm (năm 2009); Khu dự trữ sinh quyển Langbiang được công nhận năm 2015.

Mới đây nhất là Khu dự trữ sinh quyển Núi Chúa và Khu dự trữ sinh quyển Kon Hà Nừng. Cả hai khu dự trữ sinh quyền này được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới tại kỳ họp lần thứ 33 Hội đồng Điều phối Quốc tế Chương trình Con người và Sinh quyển diễn ra từ ngày 13-17/9/2021 tại Nigeria.

Mô hình phát triển kinh tế-xã hội bền vững

Nhìn lại quá trình phát triển “kho báu thiên nhiên” Việt Nam trong suốt 20 năm qua, có thể thấy các khu dự trữ sinh quyển thế giới của nước ta không chỉ là danh hiệu được UNESCO công nhận, trở thành quốc gia có số lượng khu dự trữ sinh quyển đứng thứ 2 trong khu vực Đông Nam Á, mà còn đang dần trở thành mô hình phát triển kinh tế-xã hội bền vững của địa phương. Trong số đó, có những khu dự trữ sinh quyển sau khi được ghi danh đã trở nên nổi tiếng thế giới, thu hút đông đảo khác h du lịch tới tham quan, nhờ đó tốc độ phát triển nhanh hơn gấp nhiều lần.

Điển hình như Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà (thành phố Hải Phòng), trong vòng 16 năm qua đã liên tục bứt phá nhiều dấu mốc mới trong phát triển kinh tế-xã hội. Không chỉ dự trữ sinh quyển cho nhân loại, đây còn được xem là khu vực dự trữ nguồn sống, dự trữ cả tương lai sinh tồn và sự phát triển cho quốc gia sở hữu nó.

Cũng như Cát Bà, khu vực Núi Chúa của Ninh Thuận đặc biệt ở chỗ đây là một vùng địa hình thấp, ven biển thuộc tiểu vùng khí hậu khô hạn nhất Việt Nam. Nơi đây có trên 300 ngày nắng trong một năm, lượng mưa tương đối ít. Vì vậy, hệ thực vật Núi Chúa rất đặc trưng gồm đá sa thạch già, núi thoải, cây bụi gai rất nhiều để tiết chế mất nước với hệ động thực vật đặc trưng riêng. Núi Chúa là mẫu chuẩn duy nhất về hệ sinh thái rừng khô hạn đặc trưng và độc đáo của Việt Nam cũng như của Đông Nam Á và là một trong 200 vùng sinh thái quan trọng toàn cầu được lựa chọn là vùng ưu tiên bảo tồn cao nhất trong tất cả các kiểu sinh cảnh chính trên Trái Đất.

Hiện nay, phía giáp biển của Vườn Quốc gia Núi Chúa được xây mới một con đường ven biển lượn vòng cung theo địa hình, tuyệt đẹp để du ngoạn với một bên là biển, một bên là rừng. Đây cũng là con đường nối tour du lịch trọng điểm của Ninh Thuận gồm Vườn Quốc gia Núi Chúa, Hang Rái và vườn nho, bãi rùa đẻ, lặn biển ngắm san hô, giao tiếp với dân tộc Raglai… Khu vực này thực sự giàu tiềm năng và tài nguyên, trước mắt cũng như lâu dài cho du lịch.

Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, việc hai khu dự trữ sinh quyển thế giới vừa được công nhận (là Khu dự trữ sinh quyển Núi Chúa và Khu dự trữ sinh quyển Kon Hà Nừng) thể hiện rõ nét những nỗ lực của Việt Nam trong công tác bảo vệ đa dạng sinh học, môi trường sinh thái, ứng phó với biến đổi khí hậu, cũng như thể hiện cam kết của Việt Nam trong thực hiện các Mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc.

Việc Núi Chúa và Kon Hà Nừng được ghi danh là khu dự trữ sinh quyển thế giới cũng cho thấy đây là giải pháp đột phá để đóng góp vào công cuộc phát triển kinh tế-xã hội của địa phương; thể hiện rõ nét sự hợp tác giữa Bộ Ngoại giao với hai tỉnh Ninh Thuận và Gia Lai. Chính vì vậy, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam mong muốn hợp tác giữa Bộ Ngoại giao với hai tỉnh tiếp tục duy trì và phát triển trong thời gian tới nhằm triển khai hiệu quả chủ trương hội nhập quốc tế ngày càng toàn diện, sâu rộng mà Đảng và Nhà nước đã xác định trong thời gian qua.

Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Võ Tuấn Nhân cũng nhấn mạnh việc được công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới đã tạo nhiều cơ hội để Việt Nam, nhất là các địa phương sở hữu được tiếp cận, áp dụng các sáng kiến và chia sẻ kinh nghiệm về quản lý tài nguyên thiên nhiên, phát triển bền vững kinh tế-xã hội.

Đại diện lãnh đạo Bộ Tài nguyên và Môi trường ghi nhận thời gian qua, tại các khu dự trữ sinh quyển đã có nhiều khởi xướng, nỗ lực để triển khai các chiến lược và Kế hoạch hành động LIMA của Chương trình Con người và sinh quyển, nhằm cải thiện sinh kế, bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường, quản lý bền vững tài nguyên thiên nhiên trên cơ sở tồn trọng, duy trì các giá trị, bản sắc văn hóa truyền thống. Các nỗ lực đã đóng góp quan trọng trong việc thực hiện các mục tiêu của Chiến lược quốc gia về phát triển bền vững, bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học cũng như các cam kết quốc tế về môi trường mà Việt Nam là thành viên.

Bên cạnh đó, công tác bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển mạng lưới khu dự trữ sinh quyển thế giới đã huy động được sự tham gia của nhiều bộ, ngành, đặc biệt là các địa phương sở hữu khu dự trữ sinh quyển thế giới, các tổ chức bảo tồn trong nước và quốc tế; từ đó đóng góp vào việc bảo tồn các hệ sinh thái tự nhiên, các loài hoang dã nguy cấp, quý hiếm, bảo vệ đa dạng sinh học của Việt Nam và thế giới.

“Để đạt được những kết quả trên, Bộ Tài nguyên và Môi trường đánh giá cao sự quan tâm, chỉ đạo của Bộ Ngoại giao thông qua việc xúc tiến đề cử các khu dự trữ sinh quyển, sự ủng hộ của Bộ Khoa học và Công nghệ thông qua các chương trình, nhiệm vụ nghiên cứu khoa học; sự hợp tác của UNESCO, đặc biệt là Văn phòng đại diện tại Việt Nam; quan trọng hơn cả là sự vào cuộc tích cực của ủy ban nhân dân các tỉnh có khu dự trữ sinh quyển, Chương trình Con người và Sinh quyển Việt Nam và các bên liên quan trong 20 năm qua,” ông Nhân nhấn mạnh.

Một “chiến lược xanh” hiệu quả hơn nữa

Dù đã đạt được những kết quả nổi bật, song một số chuyên gia cũng cho rằng việc quản lý và phát triển các khu dự trữ sinh quyển hiện đang tồn tại nhiều vấn đề cần giải quyết. Hầu hết các khu bảo tồn, dự trữ sinh quyển nằm ở các khu vực có tỷ lệ nghèo đói cao nên việc đạt được mục tiêu vừa bảo tồn vừa phát triển kinh tế gặp không ít khó khăn.

Ngoài ra, cũng còn các rào cản khác như thiếu khuôn khổ chung để thực hiện các giải pháp tích hợp trong phát triển bền vững; việc tổ chức và điều phối sự tham gia của các bên liên quan tại các khu dự trữ sinh quyển còn chưa hiệu quả; năng lực về lập kế hoạch, quy hoạch trên cơ sở tiếp cận cảnh quan chưa tốt.

Để giải quyết vấn đề trên, Thứ trưởng Võ Tuấn Nhân cho biết Bộ Tài nguyên và Môi trường đã phối hợp với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) thực hiện dự án “Lồng ghép quản lý tài nguyên thiên nhiên và các mục tiêu về bảo tồn đa dạng sinh học vào quy hoạch phát triển kinh tế-xã hội và quản lý các khu dự trữ sinh quyển ở Việt Nam” trong giai đoạn 2019-2024.

Trong khi đó, bà Sitara Syed, Phó trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam cho rằng điều cần thiết là phải nâng cao nhận thức về vai trò quan trọng của các khu dự trữ sinh quyển đối với việc bảo vệ tài nguyên đa dạng sinh học phong phú.

“Chúng ta cần có các quan hệ đối tác công mạnh mẽ hơn và các chiến lược hiệu quả để có được sự tham gia tích cực của các bên liên quan tại địa phương nhằm tăng cường các khu dự trữ sinh quyển của Việt Nam vì một tương lai tốt đẹp hơn của quốc gia và đạt được các Mục tiêu Phát triển Bền vững,” bà Sitara Syed nhấn mạnh.

Theo bà Hoàng Thị Thanh Nhàn, Phó Cục trưởng Cục Bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học (Tổng cụ Môi trường, Bộ Tài nguyên và Môi trường), việc công nhận các khu dự trữ sinh quyển có ý nghĩa lớn với quốc gia, đó là hỗ trợ thực hiện Chương trình Nghị sự 2030 và các công ước, cam kết quốc tế. Với các địa phương, khu dự trữ sinh quyển sẽ giúp bảo tồn dự trữ sinh học và phát triển bền vững, thu hút đầu tư, phát triển du lịch, tăng cường sự hợp tác và sự tham gia, tăng cường trao đổi và chia sẻ kinh nghiệm trong mạng lưới, thúc đẩy nghiên cứu, giáo dục…

“Theo định hướng chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học đến năm 2030, Chính phủ Việt Nam sẽ tiếp tục khuyến khích việc đề cử và áp dụng các biện pháp quản lý hiệu quả các khu vực được công nhận danh hiệu quốc tế này. Bộ Tài nguyên và Môi trường sẽ hướng dẫn việc đề cử và tổ chức quản lý khu dự trữ sinh quyển, khu Ramsar tại Việt Nam,” bà Nhàn chia sẻ thêm./.

Hùng Võ

Cậu học trò miền núi Lường Văn Vũ lặng lẽ nhìn phần cơm trưa mang theo đã nguội ngắt của mình, chỉ có ít rau với cá khô, rồi lại liếc sang bàn bên cạnh, nơi có khay cơm canh nóng hổi đang nghi ngút và thơm nức mùi thức ăn vừa nấu.

Vũ thèm cảm giác được bê khay inox có những ô tròn, vuông nhỏ xinh, trong đó đặt những thức ăn đầy màu sắc, ấm nóng. Cơm, canh thì được xin thêm thoải mái.

Đó là khay cơm của các học sinh ăn bán trú ở Trưởng Tiểu học Tô Múa, một trường thuộc khu vực khó khăn của huyện Vân Hồ, tỉnh Sơn La, từ khi trường áp dụng thí điểm mô hình “Bữa ăn học đường bảo đảm dinh dưỡng hợp lý kết hợp tăng cường hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh, sinh viên Việt Nam” năm 2020.

Cô Hà Thị Thắm, giáo viên chủ nhiệm lớp Vũ, cho biết bố mẹ Vũ đi làm thuê, bữa có bữa không nên gia cảnh khó khăn. Hàng ngày, Vũ mang cơm ở nhà đến trường nhưng rất ít thức ăn. Nhiều hôm cô giáo phải sẻ thức ăn của mình cho Vũ.

“Thương con và được sự động viên của thầy cô, bố mẹ Vũ sau đó đã quyết định cho Vũ ăn bán trú ở trường cùng các bạn. Vũ thích lắm,” cô Thắm chia sẻ.

Theo thầy Ngô Tiến Thự, Hiệu trưởng Trường tiểu học Tô Múa, những bữa ăn đủ dinh dưỡng đã giúp Trường Tiểu học Tô Múa giảm đến 2% tỷ lệ học sinh suy dinh dưỡng thấp còi, tỷ lệ học sinh suy dinh dưỡng gầy còm giảm gần 3% chỉ sau một năm.

Sự thay đổi đó cũng là mục tiêu hướng đến của Bộ Giáo dục và Đào tạo và Tập đoàn TH khi phối hợp triển khai thí điểm mô hình “Bữa ăn học đường bảo đảm dinh dưỡng hợp lý kết hợp tăng cường hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh, sinh viên Việt Nam.”

Chia sẻ về lý do quyết định thực hiện mô hình này, bà Thái Hương, Chủ tịch Hội đồng Chiến lược Tập đoàn TH, xúc động cho biết khi thấy trẻ nhỏ phải ăn những bữa ăn trưa tạm bợ đạm bạc như Vũ, bà đã không thể cầm lòng.

“Nhìn bữa ăn trưa không đảm bảo dinh dưỡng của các em học sinh, nhìn vóc dáng nhỏ bé, gầy còm của các em, tôi thương vô cùng. Tôi thấy mình cần phải làm điều gì đó để giúp cho các em có những bữa ăn học đường chất lượng hơn, cải thiện vóc dáng của trẻ em Việt Nam hôm nay, những chủ nhân đất nước ngày mai,” nữ Chủ tịch Hội đồng Chiến lược Tập đoàn TH chân thành chia sẻ.

Khi tìm hiểu, bà được biết Bộ Giáo dục và Đào tạo đang triển khai thực hiện Quyết định số 41/QĐ-TTg ngày 8/1/2019 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Bảo đảm dinh dưỡng hợp lý và tăng cường hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh, sinh viên để nâng cao sức khỏe, dự phòng bệnh ung thư, tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và hen phế quản giai đoạn 2018-2025.”

Đề án đặt mục tiêu “nâng cao hiểu biết về dinh dưỡng hợp lý và hoạt động thể lực phù hợp đối với cán bộ quản lý giáo dục, nhà giáo, nhân viên, trẻ em, học sinh, sinh viên và cha mẹ học sinh nhằm dự phòng các bệnh không lây nhiễm; thực hiện dinh dưỡng hợp lý, tăng cường hoạt động thể lực phù hợp đối với trẻ em, học sinh, sinh viên.” Đây cũng chính là mục tiêu mà nữ Chủ tịch Hội đồng Chiến lược Tập đoàn TH hướng đến.

Bài 1: Thách thức kép về dinh dưỡng trẻ em

Bài 2: Thổi luồng gió mới

Bài 3: Nhân rộng Mô hình, tạo cơ sở cho quyết sách quốc gia