Dự luật mới của Chính phủ Nhật Bản về lao động nhập cư đang là chủ đề tranh cãi gay gắt tại kỳ họp Quốc hội của nước này. Dự luật giới thiệu hai tư cách lưu trú mới dành cho lao động nhập cư, được chính phủ giải thích là biện pháp nhằm tăng số lượng lao động nước ngoài làm việc tại Nhật Bản trong bối cảnh thị trường lao động nước này đang đối mặt thực trạng thiếu nhân lực trầm trọng.

Nội dung dự luật mới

Sau khi được chính phủ thông qua ngày 2/11, Bộ Tư pháp Nhật Bản trình lên Quốc hội dư luật giới thiệu tư cách lưu trú mới gồm tư cách lưu trú “特定技能1号” (tạm dịch “kỹ năng đặc thù loại 1”) và tư cách lưu trú “特定技能2号” (“kỹ năng đặc thù loại 2”).

Tư cách lưu trú “kỹ năng đặc thù loại 1” yêu cầu lao động phải có trình độ hoặc kinh nghiệm nghề nghiệp cần thiết trong lĩnh vực được tuyển dụng và phải đỗ kỳ thi do các cơ quan sở, bộ, ban, ngành chức năng quy định.

Yêu cầu thứ hai là phải có trình độ tiếng Nhật nhất định, đủ giao tiếp cơ bản cho cuộc sống tại Nhật Bản, trình độ tiếng Nhật sẽ được xác định bằng kết quả tham gia kỳ thi năng lực tiếng Nhật. Thời hạn của loại visa này tối đa là năm năm. Visa này không được gia hạn và không được phép đem thân nhân sang Nhật Bản cùng sinh sống.

Visa này dành cho 14 ngành nghề gồm: xây dựng; đóng tàu và công nghiệp cơ khí máy móc tàu thuyền; sửa chữa bảo dưỡng ôtô; hàng không; lưu trú khách sạn; điều dưỡng; bảo dưỡng cao ốc; nông nghiệp; ngư nghiệp; công nghiệp chế biến đồ uống và thực phẩm; dịch vụ ăn uống; ngành công nghiệp gia công cơ khí; ngành chế tạo máy công nghiệp; ngành công nghiệp điện và điện tử.

Tư cách lưu trú “kỹ năng đặc thù loại 2” quy định kỹ năng nghề phải đạt mức thành thạo trong lĩnh vực được tuyển dụng, được xác nhận thông qua kỳ thi do các cơ quan sở, bộ, ban, ngành chức năng quy định. Số ngành được tuyển dụng giảm từ 14 trong visa “kỹ năng đặc thù loại 1” xuống còn năm ngành trong visa “kỹ năng đặc thù loại 2,” gồm xây dựng, đóng tàu và công nghiệp cơ khí máy móc tàu thuyền, sửa chữa bảo dưỡng ôtô, hàng không, lưu trú khách sạn. Tư cách lưu trú này đươc phép đưa gia đình sang Nhật Bản cùng sinh sông và không bị quy định thời gian lưu trú tối đa.

Dự luật mới cho phép lao động nước ngoài được cấp visa “kỹ năng đặc thù loại 1” có thể xin đổi sang visa “kỹ năng đặc thù loại 2” nếu như trình độ chuyên môn tay nghề đạt được yêu cầu tay nghề của visa “kỹ năng đặc thù loại 2.” Năng lực tay nghề sẽ được xác nhận bằng kỳ thi do sở, ban, ngành hoặc bộ quy định.

Ngoài ra, lao động có visa “kỹ năng đặc thù loại 2,” nếu đáp ứng đủ điều kiện, có thể xin chuyển sang tư cách “永住” (vĩnh trú – tức là cư trú không xác định thời hạn). Visa “kỹ năng đặc thù loại 2” được đánh giá là gần giống với visa “vĩnh trú” với tính chất không hạn chế thời gian lưu trú. Điều khác biệt lớn nhất giữa hai loại visa này là visa “kỹ năng đặc thù loại 2” quy định ngành được tuyển dụng, không để mở như visa “vĩnh trú.”

Khủng hoảng nhân lực – Nhật Bản không còn nhiều lựa chọn

Theo số liệu của Chính phủ Nhật Bản, dân số Nhật Bản tính đến tháng 1/1/2018 là 125.209.603 người, giảm 374.055 người so với thống kê của năm trước. Đây là năm thứ chín liên tiếp, dân số Nhật Bản giảm. Điều đáng chú ý là dân số trong độ tuổi lao động giảm mạnh, chỉ 74.843.915 người, chiếm gần 59,77% dân số. Tỷ lệ tuyển dụng tháng 12/2017 đạt 1,59 lần, tức là cứ 159 chỉ tiêu tuyển dụng thì chỉ có 100 người đăng ký tìm việc. Đây là tỷ lệ ứng tuyển thấp nhất từ trước đến nay.

Thực trạng này đã đẩy Nhật Bản rơi vào tình trạng thiếu lao động. Trong những năm vừa qua, để giải quyết tình trạng này, Nhật Bản đã có những cơ chế nhằm cho phép người nước ngoài vào làm việc. Tính đến tháng 10/2017, số lao động nước ngoài làm việc tại Nhật Bản đạt gần 1,28 triệu người, mức cao kỷ lục.

Tuy nhiên, tình hình khủng hoảng thiếu lao động ngày càng diễn biến trầm trọng. Thủ tướng Shinzo Abe cho biết nhiều ngành kinh tế, trong đó có ngành điều dưỡng và xây dựng, đang rơi vào tình trạng rất khó tuyển dụng lao động, trở thành rào cản tăng trưởng kinh tế.

Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản, ông Yoshihide Suga, cũng nhấn mạnh đền việc thiếu nhân lực đã trở nên rõ ràng trong ngành xây dựng cũng như nhiều ngành khác, đặc biệt trước thềm Đại hội Thể thao Olympic và Paralympic Tokyo 2020.

Các doanh nghiệp vừa và nhỏ, các doanh nghiệp không hoạt động tại các đô thị lớn, là những đối tượng cảm nhận rõ nhất vấn đế khủng hoảng nhân lực. Điều này cho thấy các biện pháp nhằm bổ sung nhân lực hiện nay của Chính phủ Nhật Bản chưa đủ đáp ứng nhu cầu.

Vì vậy, chính phủ cho rằng cần phải mở rộng chế độ tiếp nhận lao động nước ngoài trong các ngành có tính kỹ thuật và chuyên môn, mở rộng mô hình tiếp nhận lao động nước ngoài có kỹ năng nghề, trình độ chuyên môn nhất định.

Chánh Văn phòng Nội các Suga cho biết lập tư cách lưu trú mới để tăng cường tiếp nhận lao động nước ngoài là biện pháp đóng vai trò tối quan trọng để giải quyết vấn đề nhân lực. Chủ trương của Chính phủ Nhật Bản là cho phép công nhân nước ngoài đáp ứng được các điều kiện nhất định trong đó có điều khoản phải có hợp đồng lao động có giá trị, sẽ được làm việc trong một số ngành được quy định trong một thời gian xác định tại Nhật Bản.

Những thách thức từ dự luật mới

Trong bối cảnh Nhật Bản chuẩn bị mở rộng cửa hơn để tiếp nhận lao động nước ngoài, giới chuyên gia và phe đối lập đã nêu ra những thách thức mà biện pháp này gây ra.

Ông Nagatsuma Akira, Phó Chủ tịch Đảng Dân chủ Lập hiến, đảng đối lập lớn nhất, cho biết chính phủ đang tìm cách tăng số lao động nước ngoài nhưng lại không thảo luận các vấn đề như giảng dạy tiếng Nhật, nhà ở và an sinh xã hội.

Có những ý kiến lo ngại liệu Nhật Bản đã có hạ tầng và môi trường phù hợp, có đủ khả năng đảm bảo an toàn xã hội và không để xảy ra hậu quả đối với việc làm của người Nhật Bản khi lượng lao động nhập cư lớn đổ xô vào nước này. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp tuyển dụng sẽ phải đối mặt với một trách nhiệm nặng nề hơn trong các thủ tục hành chính, giải quyết chế độ an sinh, phúc lợi như bảo hiểm thất nghiệp.

Thách thức đầu tiên mà các nghị sỹ đối lập lưu ý là khả năng hòa nhập với xã hội Nhật Bản. Chẳng hạn đối với vấn đề rào cản ngôn ngữ, những công nhân nước ngoài với trình độ tiếng Nhật hạn chế sẽ đối mặt với các khó khăn khi mở tài khoản ngân hàng và điều này cuối cùng lại ảnh hưởng đến việc họ nhận được lương.

Để giải quyết thách thức này, chính phủ đang nghiên cứu các biện pháp nhằm giúp các công nhân này có thể nhận lương mà không cần có tài khoản ngân hàng. Đã có ý kiến đề nghị thành lập một văn phòng đa ngôn ngữ thực hiện các nhiệm vụ như đặt lịch hẹn khám với bác sĩ, thuê nhà, học tiếng Nhật…

Cố vấn của Viện Nghiên cứu Nomura, ông Hiroya Masuda, cho rằng cần có sự hỗ trợ phù hợp dành cho gia đình và con cái của các lao động nước ngoài và điều này cần sự tham gia không chỉ của chính quyền địa phương mà cả chính phủ trung ương.

Một quan ngại khác là có những công nhân nước ngoài có thể vi phạm giấy phép lao động. Để ngăn chặn tình trạng này, chính phủ cho biết sẽ kiểm tra chặt chẽ tư cách của công nhân nước ngoài, trong đó có cả công việc, ngành nghề mà họ được tuyển dụng trong thời gian làm việc tại Nhật Bản. Ngoài ra, cơ quan chức năng còn dự định sẽ kiểm tra những lao động nước ngoài này có bảo hiểm hay không, yêu cầu các lao động đó và bên tuyển dụng đăng ký bảo hiểm nếu họ chưa có.

Các nghị sỹ đối lập còn nêu lên điều mà họ cho là bất cập liên quan đến tiêu chuẩn để chuyển đổi từ visa loại 1 sang visa loại 2. Chính phủ khẳng định để loại bỏ sự quan ngại của dư luận đối với việc Nhật Bản chuyển hướng chính sách nhập cư, chính phủ sẽ lập tiêu chuẩn khắt khe đối với việc chuyển đổi visa nói trên. Tuy nhiên, các nghị sỹ đối lập nhận định động thái này có thể sẽ không phù hợp với cộng đồng doanh nghiệp Nhật Bản.

Tại phiên điều trần các bộ, nghị sỹ của Đảng Dân chủ vì Nhân dân đối lập, ông Kazunori Yamanoi, nêu lên giả định các tu nghiệp sinh sang Nhật Bản theo Chương trình Đào tạo Tu nghiệp sinh Kỹ thuật hiện nay, sau khi kết thúc 5 năm tu nghiệp sinh có thể sẽ tiếp tục làm việc tại Nhật Bản theo visa loại 1 trong chế độ visa mới.

Theo giả định này, đến khi visa mới hết hạn, họ sẽ ở Nhật Bản tổng cộng 10 năm. Những công nhân nước ngoài sau 10 năm kinh nghiệm đã sở hữu thành thạo những kỹ năng đủ để họ giữ các vị trí quan trọng trong doanh nghiệp. Lúc đó, các chủ tuyển dụng sẽ muốn lao động nước ngoài xin chuyển đổi sang visa loại 2 để giữ họ lại làm việc. Như vậy, việc chính phủ áp dụng quy định khắt khe đối với việc chuyển đổi visa sẽ đi ngược lại mong muốn của doanh nghiệp Nhật Bản.

Một vấn đề nữa là trong dự luật mới không có quy định về yêu cầu bằng cấp học vấn. Theo Bộ Tư pháp, tại thời điểm hiện tại, hai loại visa mới không yêu cầu có bằng cấp chứng minh học vấn nhưng có yêu cầu phải đạt trình độ tiếng Nhật ở mức nhất định, cùng với các bài thi khác để kiểm tra kỹ năng nghề của ứng viên cho công việc họ ứng tuyển.

Viện trưởng Nghiên cứu Nhân sự toàn cầu, ông Yohei Shibasaki, đánh giá các bài thi là cần thiết song sẽ không đánh giá toàn diện vì trình độ tiếng Nhật có thể sẽ được quy định ở mức tương đối thấp.

Theo ông, những lao động có nền tảng kinh tế và học vấn thấp hơn thường chậm hơn trong việc học tiếng Nhật, vì vậy trình độ tiếng Nhật của họ kém hơn những người có học vấn cao đẳng hoặc đại học. Trở ngại này sẽ cô lập họ khỏi cộng đồng và tạo ra các khu vực mà ở đó, họ chỉ giao tiếp với người đồng hương, điều này có thể làm phát sinh rắc rối với các cộng đồng khác. Chính vì vậy, ông cho rằng cần phải bổ sung thêm điều kiện “lao động được tuyển dụng theo chế độ visa mới phải có ít nhất là bằng cao đẳng hoặc đại học.”

Nhật Bản được đánh giá là điểm đến hấp dẫn cho các sinh viên đại học, cao đẳng tại các nước đang nổi. Ông Yohei Shibasaki tin rằng có rất nhiều sinh viên đại học, cao đẳng tại các nước có thu nhập bình quân đầu người chỉ bằng 1/10 Nhật Bản sẵn sàng sang Nhật Bản để làm công nhân.

Một lo ngại nữa của các nghị sỹ là dự luật mới sẽ mở màn cho việc chuyển hướng chính sách nhập cư tại quốc gia, vốn được đánh giá là khá bảo thủ. Nhật Bản được cho là đã áp dụng những cơ chế kiểm soát lao động nước ngoài nhằm giữ xã hội Nhật Bản được đồng nhất. Chính vì vậy, một số đảng đối lập lo ngại dự luật mới sẽ mở đường cho việc người nước ngoài được phép định cư không xác định thời hạn tại Nhật Bản, trong khi một số khác lo ngại nguy cơ gây nên sự bất ổn trong xã hội.

Đối với quan ngại này, Thủ tướng Abe khẳng định: “Dự luật không phải là chính sách nhập cư. Hệ thống này được xây dựng dựa trên lập luận rằng công nhân nước ngoài làm việc trong những ngành nghề thiếu lao động trong một khoảng thời gian xác định và trong một số trường họp nhất định, họ không được mang theo gia đình sang Nhật sinh sống.”

Ngoài ra, còn có các ý kiến chỉ trích về việc dự luật vẫn còn nhiều mơ hồ như chưa đề cập đến cách thức tiến hành tuyển dụng, vai trò của các quốc gia có lao động nước ngoài sẽ tham gia ứng tuyển theo chế độ visa mới, quá trình chuyển đổi từ visa tu nghiệp sinh sang visa loại 1 và từ visa loại 1 sang visa loại 2 sẽ được thực hiện ngay trong thời gian ứng viên đang còn làm việc tại Nhật Bản hay ứng viên chỉ được xin chuyển đổi sau khi hoàn thành thời gian làm việc và đã về nước…

Tranh cãi liên quan đến Chương trình Đào tạo Tu nghiệp sinh kỹ thuật

Đảng Dân chủ lập hiến, đảng đối lập lớn nhất hiện nay, cho rằng thay vì tìm cách thuyết phục Quốc hội thông qua dự luật mới, chính phủ nên dành ưu tiên cho việc điều chỉnh Chương trình Đào tạo Tu nghiệp sinh kỹ thuật hiện tại trước khi mở rộng cửa tiếp nhận lao động nước ngoài. Chương trình này hiện đang bị các nhà hoạt động xã hội chỉ trích vi phạm nhân quyền, lạm dụng lao động…

Theo giải thích của chính phủ, Chương trình Đào tạo Tu nghiệp sinh kỹ thuật và dự luật giới thiệu hai tư cách lưu trú mới là hai cơ chế hoàn toàn khác biệt.

Dự luật giới thiệu hai tư cách lưu trú mới lao động nước ngoài được chính phủ xác định là một biện pháp giải quyết tình trạng thiếu nhân lực của Nhật Bản. Lao động nước ngoài đi theo chương trình này được hưởng lương và các chế độ an sinh tương đương với người Nhật Bản.

Trong khi đó, Chương trình Đào tạo Tu nghiệp sinh kỹ thuật không phải là biện pháp để giải quyết tình trạng thiếu lao động. Chương trình này được thiết lập với mục tiêu đào tạo nhân lực và chuyển giao kỹ thuật công nghệ, nhằm giúp các nước phái cử tu nghiệp sinh phát triển kinh tế. Chương trình Đào tạo Tu nghiệp sinh kỹ thuật được Chính phủ Nhật Bản phối hợp thực hiện với nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, trong nhiều năm qua.

Các nước đang phát triển sang Nhật Bản đưa tu nghiệp sinh sang làm việc tại Nhật Bản trong ba năm để học tập các kỹ thuật tiên tiến sau đó sẽ đem về ứng dụng tại quê hương. Vì vậy, chỉ một số ngành nhất định có tính chất kỹ thuật, công nghệ mới được nhận tu nghiệp sinh. Trong thời gian học tập và làm việc tại Nhật Bản, các tu nghiệp sinh được hưởng lương và các chế độ khác theo tiêu chuẩn dành cho tu nghiệp sinh học việc, tức là thấp hơn so với công nhân chính thức.

Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, có nhiều chỉ trích cho rằng Chương trình Đào tạo Tu nghiệp sinh kỹ thuật thực chất là tuyển dụng lao động giá rẻ từ các nước đang phát triển vì có những cáo buộc về tình trạng tu nghiệp sinh bị bắt làm những công việc hoàn toàn không liên quan đến kỹ thuật, công nghệ và phải nhận mức lương rẻ mạt. Các nhà hoạt động xã hội cho rằng đây là nguyên nhân chính khiến cho nhiều tu nghiệp sinh bỏ trốn khỏi nơi làm việc.

Phát biểu tại Ủy ban Ngân sách Hạ viện, Bộ trưởng Tư pháp Takashi Yamashita xác nhận chỉ riêng trong giai đoạn từ tháng 1-3/2018, có tới 4.279 tu nghiệp sinh kỹ thuật mất tích. Ông cảnh báo số tu nghiệp sinh mất tích trong năm 2018 có thể sẽ vượt con số 7.089 người, con số kỷ lục của năm 2017.

Nghị sỹ Akira Nagatsuma nhận định con số thực tập sinh mất tích như vậy là rất lớn song không thể đổ lỗi lên những tu nghiệp sinh nước ngoài trong tất cả cả trường hợp bỏ trốn. Ông dẫn chứng các vụ tu nghiệp sinh bị quấy rối, bị bắt nạt, bị nhốt trong những căn hộ chật hẹp, lương thấp… và cho rằng có những trường hợp tu nghiệp sinh bỏ trốn vì không thể chịu đựng nổi, thậm chí họ có thể chết nếu tiếp tục ở lại hoặc bị bắt làm những công việc nặng nhọc không cần trình độ kỹ thuật.

Ông nhấn mạnh sẽ là vô trách nhiệm nếu chính phủ muốn đẩy mạnh việc tuyển lao động nước ngoài trong khi làm ngơ trước những vấn đề đang tồn tại trong chương trình tu nghiệp sinh kỹ thuật.

Giới trẻ ủng hộ mở rộng cửa hơn cho lao động nhập cư

Cho dù giới chuyên gia và nghị sỹ đối lập vẫn đang chỉ ra những tồn tại trong chế độ visa mới, song thực trạng khủng hoảng nhân lực đã khiến cho dân chúng cởi mở hơn đối với vấn đề này. Kết quả thăm dò của Kyodo và Nikkei đều cho thấy đa số người được hỏi ý kiến ủng hộ dự luật mới về lao động nhập cư. Có 54% bày tỏ sự ủng hộ trong khi có 34% phản đối. Điều đặc biệt là đại đa số thanh niên bày tỏ ủng hộ trong khi người già thì tỏ ra thận trọng.

Nếu được thông qua tại kỳ họp Quốc hội lần này, dự kiến kết thúc vào ngày 10/12, dự luật giới thiệu hai tư cách lưu trú mới dành cho lao động nước ngoài sẽ bắt đầu có hiệu lực từ tháng 4/2019.

Nhật Bản dự kiến sẽ nâng cấp Cục Nhập cư thành cơ quan trực thuộc chính phủ, tăng số nhân viên để đáp ứng với khối lượng công việc lớn hơn khi số công nhân nhập cư tăng lên.

Các biện pháp nhằm tăng cường tiếp nhận lao động được xem là động thái quan trọng tiếp theo trong chính sách tăng trưởng kinh tế Abenomics. Ông Suga khẳng định: “Chính phủ phải có trách nhiệm trong việc đưa Nhật Bản trở thành một quốc gia mà người nước ngoài muốn đến làm việc và sinh sống.”

Các nhà kinh tế cho rằng cần tăng gấp đôi số lao động nước ngoài tại Nhật Bản mới có thể bù đắp cho việc suy giảm dân số trong độ tuổi lao động trong thập kỷ tới. Tuy nhiên, đây không phải là điều dễ dàng khi mà xã hội Nhật Bản vẫn còn nhiều rào cản đối với vấn đề này.

Dự luật giới thiệu hai tư cách lưu trú mới cho lao động nhập cư, nếu được hiện thực hóa, là lời giải đầu tiên cho bài toán nhân lực đầy hóc búa này./.

Chuyến thăm chính thức của Chủ tịch Hội đồng Nhà nước và Hội đồng Bộ trưởng Cuba Miguel Díaz-Canel Bermúdez tới Nga, Triều Tiên, Trung Quốc, Việt Nam và Lào, chưa kể 2 chặng dừng chân không chính thức tại Pháp và Anh, là chuyến công tác nước ngoài thứ 4 của ông kể từ khi được bầu vào cương vị đứng đầu Nhà nước Cuba hồi tháng Tư vừa qua.

Tuy nhiên, đây là chuyến công du dài ngày nhất (diễn ra suốt nửa đầu tháng 11), chuyến đi đầu tiên ra ngoài châu Mỹ và là chuyến đi nhiều điểm dừng chân đầu tiên mang đậm nét quan hệ song phương, do đó được hiểu như chuyến đi mang tính định hình, mà trong trường hợp này đúng hơn là tái khẳng định lập trường, chính sách quan hệ đối ngoại của chính phủ nhiệm kỳ mới của Cuba.

Trong những năm qua, dù đã mở rộng quan hệ với thêm nhiều đối tác, nhưng Cuba vẫn kiên định đường lối ngoại giao độc lập, tự chủ, bình đẳng, không can thiệp công việc nội bộ, và vẫn luôn trân trọng những quan hệ hữu nghị truyền thống. Điều đó đã tạo ra hình ảnh một người bạn kiên cường, thủy chung, son sắt, đáng tin cậy.

Ngay trước chuyến công du này, việc Đại hội đồng Liên hợp quốc lần thứ 27 thông qua nghị quyết kêu gọi Mỹ chấm dứt lệnh cấm vận nhiều thập niên qua đối với Cuba, với tỷ lệ đồng thuận áp đảo, 189 trên 193 phiếu thuận, cũng phần nào cho sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế đối với La Habana.

Trong cả 5 chặng dừng chân chính thức, Chủ tịch Miguel Diáz-Canel và phái đoàn Cuba luôn được tiếp đón với cả sự trọng thị lẫn tình cảm và sự nồng hậu của các nước chủ nhà. Đó chính là hình ảnh biểu tượng cho một Cuba trong vòng tay hữu nghị, thân ái của bè bạn.

Tại Nga, Tổng thống Vladimir Putin gọi Cuba là “đối tác chiến lược,” là “đồng minh” với mối quan hệ trước sau như một “không phụ thuộc vào hoàn cảnh,” trong khi Chủ tịch Hội đồng liên bang Valentina Matvienko nhấn mạnh Cuba là “đối tác tin cậy và chủ chốt ở khu vực Caribe.” Tuyên bố chung của 2 bên nhân chuyến thăm này cũng một lần nữa khẳng định những quan điểm chung về nhiều vấn đề toàn cầu.

Tại Triều Tiên, Chủ tịch Cuba đã được tiếp đón bằng cuộc diễu hành trọng thể và buổi trình diễn nghệ thuật tập thể lớn nhất thế giới Arirang danh tiếng, còn nhà lãnh đạo Kim Jong-un đánh giá quan hệ song phương là tình hữu nghị truyền thống bền vững, tin cậy, bạn bè và đoàn kết. Báo chí Triều Tiên hoan nghênh “chuyến thăm vượt núi, vượt sông, mang theo tình bạn bè của nhân dân Cuba anh em.”

Tại Trung Quốc, Chủ tịch Tập Cận Bình ca ngợi Cuba là một đất nước “vĩ đại và phi thường, vượt qua những trở ngại để đi theo con đường đã chọn”, đồng thời nêu rõ “Trung Quốc kiên quyết ủng hộ Cuba trong việc bảo vệ chủ quyền quốc gia và đi theo con đường xã hội chủ nghĩa phù hợp với điều kiện của đất nước.”

Tại Lào, quốc gia lần đầu tiên đón tiếp một Chủ tịch Hội đồng Nhà nước và Hội đồng Bộ trưởng Cuba, cũng không thiếu vắng những kỷ niệm anh em truyền thống giữa 2 nước được ôn lại và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Lào Bounnhang Vorachith đã thân ái gọi Cuba là “một người bạn ở vùng biển khác.”

Còn trên đất nước Việt Nam anh em, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng đã trao tặng Huân chương Hồ Chí Minh cho Chủ tịch Miguel Díaz-Canel, đồng thời tái khẳng định: “Ngày nay, quan hệ Việt Nam-Cuba như vàng đã qua thử lửa, càng bền chặt hơn.”

Trong các cuộc gặp của Chủ tịch Cuba với các nhà lãnh đạo Việt Nam, với những “người Việt mang trái tim Cuba” trong Hội Hữu nghị Việt Nam-Cuba, hay khi ông quấn khăn rằn đội mũ tai bèo thăm địa đạo Củ Chi, ở đâu cũng có những lời khẳng định niềm tin vào tính trường tồn và tương lai phát triển của mối quan hệ đặc biệt Việt Nam-Cuba.

Việc tiếp nối các mối quan hệ truyền thống tốt đẹp đối với Cuba ngày nay không chỉ là trân trọng những gì đã có trong quá khứ, mà còn là trên cơ sở đó phát triển các mối quan hệ này lên tầm cao mới. Chính vì vậy, bên cạnh mục đích chính trị chiến lược, chuyến công du lần này của Chủ tịch Miguel Díaz-Canel còn có một trọng tâm rõ ràng là thúc đẩy quan hệ hợp tác kinh tế-thương mại, nhằm tạo thêm trợ lực từ những đối tác tin cậy nhất cho công cuộc chuyển mình về kinh tế-xã hội hiện đang trong giai đoạn hiến định hóa này.

Chính phủ Nga đã bày tỏ sẵn sàng tham gia xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng giao thông của Cuba, đặc biệt là mạng lưới đường sắt. Đồng thời, Moskva và La Habana cũng thỏa thuận một số hướng hợp tác mới trong tương lai để thắt chặt quan hệ kinh tế và nâng giá trị trao đổi thương mại, đạt mức 300 triệu USD năm 2017, như việc Nga tham gia nâng cấp các nhà máy luyện kim, sản xuất niken của Cuba, cùng nghiên cứu điều chế dược phẩm, Cuba triển khai lắp đặt trạm mặt đất thuộc hệ thống định vị vệ tinh GLONASS của Nga, qua đó cải thiện các dịch vụ viễn thông, vệ tinh trên đảo quốc này.

Tại Trung Quốc, Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel đã thăm Hội chợ nhập khẩu quốc tế Trung Quốc lần thứ nhất tại Thượng Hải, sự kiện thu hút sự tham gia của 3.000 doanh nghiệp địa phương và nước ngoài.

Hai bên cũng ký một số thỏa thuận nhằm tăng năng lực sản xuất trong các dự án hợp tác ưu tiên, Trung Quốc cấp tín dụng cho Cuba nhằm tạo điều kiện mua sắm một số thiết bị xây dựng chuyên dụng cho các ngành năng lượng tái tạo và du lịch, cũng như việc Cuba tham gia sáng kiến “Vành đai và con đường” của Trung Quốc.

Kết quả chuyến công du của nhà lãnh đạo Cuba tới Lào là một loạt thỏa thuận hợp tác trong các lĩnh vực như ngân hàng, đào tạo nguồn nhân lực và thể thao đã được hai bên ký kết nhằm thúc đẩy mối quan hệ hữu nghị truyền thống.

Trong khi đó, Việt Nam và Cuba đã ký hai thỏa thuận quan trọng là “Hiệp định thương mại mới” và “Nghị định thư về giải ngân và quản lý tài chính hợp tác phát triển sản xuất lúa gạo Việt Nam-Cuba giai đoạn 2019-2023”…

Trải qua 4 giai đoạn kéo dài hơn 10 năm, dự án hợp tác phát triển sản xuất lúa gạo Việt Nam-Cuba được coi là hình mẫu hợp tác song phương trong kỷ nguyên mới, hướng tới hiệu quả thiết thực và bền vững. Ở thời điểm khép lại giai đoạn 4 vào cuối năm 2015, dự án đã đạt quy mô áp dụng trên 54.000 ha (tăng 163% so với kế hoạch) trải rộng tại 12 trong tổng số 15 tỉnh thành của Cuba, góp phần giúp nước này tăng mạnh sản lượng lúa gạo. Hiệp định thương mại mới là bộ khung pháp lý và được kỳ vọng là công cụ hiệu quả giúp Việt Nam và Cuba đạt được mục tiêu nâng giá trị trao đổi thương mại từ mức 240 triệu USD/năm hiện tại lên 500 triệu USD vào năm 2022.

Nhân chuyến thăm, Chủ tịch Miguel Díaz-Canel còn tới thăm Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh, cởi mở chia sẻ rằng đây chính là mô hình mà Cuba muốn học hỏi để áp dụng trong nước, đặc biệt khi đảo quốc Caribe này đã có ngành dược phẩm và công nghệ sinh học khá phát triển.

Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel từng bày tỏ rằng Cuba luôn mong muốn hội nhập, hợp tác, nhưng là hội nhập và hợp tác trong hữu nghị và hy vọng một ngày nào đó, hữu nghị cũng trở thành yếu tố cốt lõi của toàn cầu hóa. Trong một thế giới nhiều khi yếu tố lợi ích được đặt lên hàng đầu, Cuba vẫn kiên định với con đường đã chọn và quyết tâm “dệt tương lai của chính mình bằng những sợi dây truyền thống,” mà chuyến công du nước ngoài vừa qua của Chủ tịch Miguel Díaz-Canel là minh chứng rõ rệt nhất./.

Đoạn hội thoại ấy vẫn cứ lặp đi lặp lại không ngớt giữa mẹ hai mẹ con bé Nguyễn Như Linh (xã Thượng Lâm, Mỹ Đức, Hà Nội) trong suốt gần chục năm qua. Linh, năm nay 8 tuổi đã không may mắn khi bị khuyết đi một phần cơ thể. Thế nhưng, bằng chiếc chân lành duy nhất, cô bé vẫn hồn nhiên đứng lên, hồn nhiên viết tiếp những giấc mơ của riêng mình.

Năm 2010, bé Nguyễn Như Linh chào đời trong niềm thấp thỏm không yên của chị Nguyễn Thị Nương. Cách đó chừng 3 tháng, trong lần khám siêu âm định kỳ, sinh linh bé bỏng trong bụng mẹ đã được chuẩn đoán có dị tật bẩm sinh ở tay.

“Ngày ấy, nghe các bác sỹ nói, vợ chồng em chết đứng như trời trồng. Cháu là con đầu lòng mà lại không được may mắn như thế,” chị Nương rơm rớm nước mắt nhớ lại.

Mặc dù đã chuẩn bị sẵn tinh thần, nhưng ngày Linh được sinh ra, người mẹ gầy quắt queo và đen nhẻm vẫn cứ ôm chặt đứa bé vào lòng mà rấm rứt khóc. Nhìn đứa bé đỏ hỏn, oe oe giơ giơ đôi cánh tay cụt gần đến cẳng quờ quạng tìm sữa, chị lại cảm thấy nhói lòng.

“Vợ em hồi đó ngất lên ngất xuống. Cháu Linh thì yếu, chân trái cũng thiếu ngón và bị dị tật. Trên mặt cháu lại có khối u. Trông thấy con, không ai cầm được lòng cả,” anh Nguyễn Văn Tuấn, bố Linh nhớ lại.

Cũng bắt đầu từ đây, một hành trình mới đã chính thức bắt đầu với gia đình nhỏ ở xã Thượng Lâm, Mỹ Đức, Hà Nội. Do thể trạng quá yếu những chuyến đi đi, về về các bệnh viện trở nên quen thuộc với họ. Mùi thuốc sát trùng, mùi gây gây nôn nao của phòng điều trị, màu trắng của áo blouse… cứ thể đi vào tuổi thơ non nớt của Như Linh theo một cách… không thể nào bình thường hơn nữa.

“Tình trạng của bé rất xấu.”

Đã có lúc, chẩn đoán của các bác sỹ vắt kiệt sức lực của Nương và Tuấn. Cặp vợ chồng trẻ xấp ngửa ôm con vào lòng, bành bạch trên trên xe máy cũ kỹ gõ cửa khắp nơi trong cơn mơ đưa bé vượt qua bệnh tật. Những ca mổ loại bỏ khối u trên mặt, phẫu thuật chân…  nối tiếp nhau như cơm bữa. Nhìn con nằm co ro trong phòng bệnh, hai vợ chồng Tuấn đau thắt lòng

Đôi tay của Linh không lành lặn như bao đứa trẻ khác…

Mãi đến năm 2 tuổi, cô bé Như Linh mới đủ sức khỏe để chập chững tập những bước đi đầu tiên trong đời.  Do bị khiếm khuyết tay và chân trái, nên Như Linh không thể giữ thăng bằng như người thường. Cô bé thường xuyên chới với ngã, những cú ngã rất đau. Nhưng không vì thế mà Linh dừng lại. Như Linh tập tễnh vịn ghế bằng đôi tay “cánh cụt” và bắt đầu những bài học đầu tiên về nghị lực sống…

“Mỗi lần thấy con bé ngã, rồi lại lồm cồm đứng lên, nước mắt ngắn dài tập đi tiếp, em xót lắm. Nhưng con bé vẫn phải tự đi thôi, không ai đi thay Linh được cả,” Nương khe khẽ thở dài khi nhớ về giai đoạn đầu tiên đầy gian khó ấy.

Ngồi ngay bên cạnh, Như Linh không để ý đến nét mặt thoáng buồn của mẹ. Cô bé còn đang bận chơi đồ hàng. Một chiếc bếp ga bằng nhựa nhỏ xíu bằng bàn tay đã được bày biện ra. Chân phải  kẹp chặt chiếc chảo tí hon, “đầu bếp nhí” dùng ngón chân trái cắp lấy con tôm xanh bỏ vội vào rồi mau mắn đưa lên bếp đang chờ sẵn.

“Rán tôm cho em Tấm ăn nào. Mẹ ơi, mẹ có ăn tôm không để con làm luôn? Hay mẹ ăn bánh nhé?”

Nghe con hỏi, Nương hùa vào: “Cô nấu cho tôi bát canh rau là được rồi.”

Tiếng nô đùa giòn tan của cô bé chim cánh cụt đang chuẩn bị bữa trưa tưởng tượng bằng đôi chân gầy guộc, cong queo trong thoáng chốc bỗng xóa tan đi tất cả nỗi buồn vương vất. Căn nhà nhỏ, lúc này, chỉ còn ăm ắp nụ cười.

Nhìn lại hành trình 8 năm đã qua, đến tận bây giờ, chị Nương vẫn chưa thể tin được vào hành trình kỳ diệu của Như Linh. Sau 2 năm đầu, Linh tỏ ra vô cùng hoạt bát và thông minh. Nhìn mọi người sử dụng tay để cầm nắm các vật dụng, Linh cũng bắt chước, nhưng theo cách của riêng mình. Cô bé dùng ngón chân kẹp chặt từng thìa cơm, cây kẹo ngọt đầy sắc màu, cuốn truyện cổ tích mẹ mua cho…

“Ngày đầu mới tập dùng chân, con bé cũng lóng ngóng lắm. Cứ đồ lên được một lúc là lại rơi vì mỏi quá. Nhưng cháu vẫn không nản chí, cứ tập đi tập lại cho tới khi thành thạo mới thôi,” chị Nương chia sẻ.

Tới năm 4 tuổi, Linh đã có thể thoải mái cầm nắm, điều khiển đôi chân như ý muốn của mình. Thậm chí, cô bé có thể kẹp cây bút màu vào giữa các ngón để nguệch ngoạc vẽ những bức tranh đầu tiên.

“Con thường hay vẽ gia đình búp bê, ở đó có em Tấm, em Bông. Lúc thích, con lại vẽ mẹ, bố và em Ngọc nhà con. Vẽ xong con còn tự tô màu nữa chú ạ.”

Linh ríu rít khoe, chân không ngừng lật giở tập vẽ đã kín các trang.

Đến năm 5 tuổi, trong một lần thấy vở viết chữ của người anh họ, cô bé cũng tò mò tập học theo.

Chị Nương vẫn gọi cái ngày đó là ngày kỳ diệu vì người mẹ gầy guộc vốn không thể nghĩ cô bé cánh cụt của mình lại có thể tìm đến con chữ theo cách thức đặc biệt đến vậy. Chị nhớ lại: “Hôm ấy, em thấy cháu cứ cặm cụi kẹp bút vào giữa ngón chân, ngồi gập người giữa nhà hí hoáy. Lúc đầu chỉ nghĩ Linh vẽ tranh như mọi lần. Nhưng về sau, để ý kỹ, em thấy cháu bắt đầu cố viết theo bảng chữ cái trong quyển vở của anh cháu.”

Thời gian đầu, bàn chân của Linh vô cùng… ương bướng. Cô bé muốn “vẽ” chữ O, bàn chân ngang ngạnh “họa” thành hình vuông với những cạnh nhọn nhức mắt. Chủ nhân nhí muốn viết chữ A, “bạn chân” cũng không chịu mà xiên xẹo thành con chữ khác.

Nhìn đứa trẻ bé quắt đánh vật với bút, giấy, Nương không cầm được nước mắt. Nhưng chị không cản con.

“Con đường của Linh, cháu phải tự bước. Chúng em nghĩ vậy nên chỉ biết động viên cháu. Chứ anh bảo, viết chữ bằng tay vợ chồng em còn dạy cháu được, viết bằng chân thì làm sao cầm để nắn cho con,” chị Nương khẽ nhăn mặt.

Những ngày đầu trên hành trình đi “nhặt chữ”, các kẽ chân của Linh sưng rộp vì phải kẹp bút quá lâu, đầu ngón co quắp do căng cứng. Cực nhất là vào những ngày mùa đông, để có thể giúp con tiếp tục vẽ và viết, chị Nương đã phải cắt hết đầu tất, để lộ ra phần ngón chân. Dù lạnh cóng, Linh vẫn run run kẹp bút, gò người trên sàn nhà để học.

Dần dần, cô bé đã có thể ghép chữ, viết từ một cách thành thạo. Thấy con ham học, chị Nương cũng mua sách về, hướng dẫn con đánh vần, đặt câu trên tấm bảng đen được đặt gọn ở góc nhà.

Chị Nương bàn với chồng xin cho cháu đi học tại trường mầm non Thượng Lâm gần nhà.

“Con thích đi học lắm chú ạ. Hồi trước, bố mẹ xin cho con vào trường mầm non Thượng Lâm, con còn được 3 giấy khen nữa cơ,” Như Linh hớn hở khoe.

Tới thời điểm hiện tại, con chim cánh cụt nhỏ bé ngày nào đã vào lớp 3. Các thầy cô tại trường tiểu học  Thượng Lâm đã đóng cho em một chiếc bàn đặc biệt. Chiếc bàn rộng rãi và vuông vức cho phép cô bé con có thể ngồi rạp người xuống để dùng chân viết bài. Nhìn dáng người cong gập như chữ U nằm ngang, ngón chân bé nhỏ kẹp chặt cây bút mực để nắn nót từng dòng chữ, chúng tôi bỗng có một liên tưởng khập khiễng: Cô bé con, giờ này thật giống một “cô đồ nho” nhí, cặm cụi họa những nét thư pháp trên trang vở. Điểm khác duy nhất là  “cô đồ” ấy chỉ đang làm tất cả bằng… chân.

Chiếc bàn rộng rãi và vuông vức cho phép cô bé con có thể ngồi rạp người xuống để dùng chân viết bài.

Cô Nguyễn Thị Huyền, giáo viên chủ nhiệm của Như Linh cho biết: “Ngay từ những ngày đầu nhận cháu vào trong lớp, bản thân chúng tôi rất lo lắng, chỉ dám nghĩ sẽ dạy để cháu đọc tốt chứ không  nghĩ tới chuyện sẽ dạy cháu viết. Nhưng ngay từ những giây phút đầu tiên khi thấy cháu cặp được cây bút trên chân của mình thì tất cả đều rất khâm phục. Khi viết lại thấy con trình bày rất tốt, các nét thẳng, đều, đẹp hơn so với các bạn trong lớp. Ý chí của cháu rất tốt, cháu rất kiên trì trong công việc viết bài của mình. Trong giờ nghỉ khi các bạn đã ra chơi, Linh vẫn ở lại để rèn luyện để chữ đẹp hơn.”

-“Con có bao giờ thấy đi học vất vả chưa?,” chúng tôi hỏi.

–Có chứ chú. Mỗi lần viết nhiều quá, con thấy mỏi lưng lắm. Về nhà chỉ muốn nằm thôi. Chân cũng mỏi nữa.

-Đi học có vui không con?

–Vui lắm ạ! Con thích nhất môn Toán, vì môn Toán con hay được điểm 10. Mà môn Tiếng Anh con cũng được 9 điểm 10. Con còn thích vẽ, con vừa vẽ trên trường bông hoa hướng dương, hoa trái tim và hoa sen đấy.

Cô Nguyễn Thị Huyền, Giáo viên chủ nhiệm lớp 3C của bé Linh vừa là người mẹ chăm lo từng li từng tí cho cô học trò nhỏ có số phận không may như những người bạn khác.

Nói đoạn, cô bé líu ríu chạy vào bàn học, lấy chân kẹp tập vẽ đã cũ sờn rồi mau mắn bày ra giữa nhà, bắt đầu liến thoắng… khoe. Đây là tranh vẽ em Ngọc. Còn đây là bộ sưu tập thời trang con tự thiết kế. Đây là gương soi, lược chải đầu… Chú có thấy ngôi nhà này đẹp không, có cả hoa bên ngoài nữa này.

Rồi, không đợi chúng tôi kịp ngắm, cháu lại bắt sang chuyện vừa rồi được đi thi hát trên trường.

-20/10 vừa rồi, trường con có tổ chức thi hát. Con được đi thi với bài Đưa cơm cho mẹ đi cầy. Bài đấy lần đầu tiên con mới được học đấy, về nhà mẹ bắt hát bao nhiêu lần. Lúc đi thi, con được giải Ba, được thưởng tận 200 nghìn nữa. Con đưa cho cô giáo hết vì cô dạy con hát mà.

-À, hồi lớp 2, con còn được đi thi viết chữ đẹp. Cả lớp con chỉ có 2 bạn thi thôi, cô giáo cũng khen con viết đẹp…

Cứ thế, con chim cánh cụt nhỏ vừa chơi đồ hàng, vừa kể đủ thứ chuyện cô bé nhớ ra mà không theo một trật tự cố định nào. Chuyện ở nhà, chuyện tới lớp, chuyện học máy tính trên trường mà phải gõ bằng cùi tay ra sao. Và bao giờ, cô bé cũng bắt đầu tất cả bằng chữ “À” như vừa nhớ ra, tìm ra một sự ngạc nhiên thú vị.

Ngồi trước cô bé Như Linh, chúng tôi không tìm thấy bất kỳ sự bi quan hay khép kín nào. Cô bé líu ríu với đủ thứ niềm vui nho nhỏ của riêng mình.

Khi được hỏi: “Con thích làm gì nhất.” Cô bé hồn nhiên: “Con thích sẽ được làm cô giáo mỹ thuật. Con cũng thích được hát chú ạ.”

Nhìn Như Linh, chúng tôi bỗng nhớ tới câu chuyện cổ tích về con chim cánh cụt, loài chim theo truyền thuyết là có đôi cánh rất dài và đẹp. Nhưng một ngày nọ, vì nhiều lý do khác nhau, đôi cánh ấy đã bị tước mất. Nhưng không ai cấm được cánh cụt bay. Chúng vẫn lao mình vào lòng biển cả, bay trong trùng dương theo cách của riêng mình.

Như Linh, con chim cánh cụt nhỏ bé ở Thượng Lâm đã và đang bay như vậy. Sẽ chẳng có ai cấm được cánh cụt bay, Linh ạ!

Khi chúng tôi chuẩn bị hoàn thành bài viết này thì một tin rất vui đã tới với gia đình bé Linh. Một mạnh thường quân tại Australia đã biết tới câu chuyện đầy nghị lực của em và đã quyết định đứng ra kết nối, hy vọng kéo dài giấc mơ “sải cánh bay” cho cô bé. Vị mạnh thường quân này viết trong bức thư gửi cho cô giáo chủ nhiệm của Linh: “Tôi có biết một đoàn bác sỹ Mỹ sẽ về Việt Nam làm chân tay giả từ thiện cho người khuyết tật ở Việt Nam. Nên tôi xin được gửi thông tin này tới cô, nhờ cô báo giúp cho bố mẹ bé Linh biết để làm hồ sơ gửi cho phái đoàn.”

Bức thư như một món quà gửi đến cô bé “cánh cụt” đầy ước mơ.

Thông qua cánh cửa mở này, chị Nương và anh Tuấn đã hoàn thiện hồ sơ để xin cho con gái mình một đôi tay.

“Tháng sau con phải nghỉ học chú ạ. Để đi lắp tay đấy. Tháng 12, con sẽ đi Bến Tre để các bác sỹ Mỹ lắp tay cho con. Sau đó lại phải nghỉ để tháo đinh ở chân trái nữa. À, Bến Tre là ở nước ngoài à chú. Hôm đấy con sẽ được mặc váy mới. Người ta đang may, vài hôm nữa mới gửi về.”

Linh ạ!

Sau này, con sẽ biết Bến Tre không phải là ở nước ngoài. Và bằng đôi chân và trái tim đầy nghị lực, con sẽ còn đi rất xa, rất vững vàng trên con đường phía trước. Hành trình nối dài giấc mơ, nối dài đôi tay cho con đang trải ra phía trước mắt rồi…

Ở đất nước Hà Lan xa xôi, nơi mà phần lớn diện tích đất đai nằm dưới mực nước biển, người ta vẫn lưu truyền câu chuyện về một cậu bé không ngại đêm tối, giá lạnh, sự cô đơn và hiểm nguy để đút ngón tay nhỏ bé của mình vào lỗ thủng ở thân đê, cứu cho cả vùng khỏi trận đại hồng thủy. Đó chính là niềm cảm hứng để xứ sở kia làm nên những điều kỳ diệu, được cả thế giới ngưỡng mộ.

Những tấm gương như cậu bé ấy thật ra có ở khắp nơi, nhưng để lan tỏa nó lại là một câu chuyện khác.

Với ý nghĩa đó, Báo điện tử VietnamPlus cùng sữa Cô gái Hà Lan đã đồng hành trong chương trình Little Heroes, nhằm khích lệ những tấm gương “anh hùng nhí” trên mọi miền đất nước. Có thể đấy chỉ là những cô cậu bé bình dị, nhưng ẩn chứa nghị lực lớn lao, mà mỗi em chính là một hạt giống tâm hồn, được gieo mầm để tạo nên những cánh đồng nặng trĩu yêu thương.”

Ngày 12/11, Quốc hội sẽ xem xét việc phê chuẩn Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).

Theo đánh giá từ giới chuyên gia, CPTPP có thể giúp GDP và xuất khẩu của Việt Nam tăng tương ứng là 1,32% và 4,04% đến năm 2035. Thêm vào đó, những cam kết trong CPTPP về dịch vụ và đầu tư sẽ tác động tích cực đến việc cải thiện môi trường đầu tư, hoàn thiện thể chế, tạo thêm cơ hội việc làm, nâng cao thu nhập và góp phần xóa đói giảm nghèo…. Tuy nhiên, sẽ không có ngành nào đương nhiên sẽ được hưởng lợi hoặc bất lợi khi mở cửa theo hiệp định này.

Để làm rõ hơn, Báo điện tử VietnamPlus đã có cuộc phỏng vấn với bà Nguyễn Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập, Phòng Công nghiệp và Thương mại Việt Nam (VCCI).

KHÔNG TẠO RA CÚ SỐC LỚN

– Với việc gia nhập CPTPP, bên cạnh những cơ hội, Việt Nam sẽ gặp những thách thức gì trong “một ngôi nhà có quá nhiều cửa,” thưa bà?

Bà Nguyễn Thị Thu Trang: Với 10 Hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký và nay có thêm CPTPP, sắp tới nữa là Hiệp định thương mại Việt Nam – châu Âu (EVFTA), Việt Nam nằm trong nhóm các nền kinh tế có nhiều thỏa thuận thương mại tự do trên thế giới. Và vì vậy, có những ý kiến quan ngại với nền tảng còn thấp, nền kinh tế và doanh nghiệp Việt Nam sẽ không thể chịu đựng được các tác động từ việc hội nhập quá sâu. Theo các ý kiến này thì là “nhà trổ quá nhiều cửa, không cẩn thận sẽ bị trúng gió.”

Tôi cho rằng việc mở cửa thêm cho các đối tác CPTPP có năng lực mạnh, vốn liếng nhiều (trong bối cảnh Việt Nam đã mở cửa ưu tiên cho hơn 20 đối tác khác có tiềm lực không kém) sẽ đặt ra nhiều thách thức lớn cho các doanh nghiệp nội địa trước những áp lực cạnh tranh ngay trong chính sân nhà.

Thêm vào đó, việc cam kết khá nhiều các quy tắc đằng sau đường biên giới với các tiêu chuẩn thuộc loại cao nhất, khắt khe nhất trong CPTPP trong khi nền tảng pháp luật và môi trường kinh doanh của Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế sẽ là thử thách đáng kể cho cả Nhà nước và doanh nghiệp trong quá trình thực thi.

Mặc dù vậy, có lẽ hình ảnh “nhà nhiều cửa” cũng không hẳn là đúng với hiện trạng hội nhập hiện nay.

Tôi cho rằng, “nhà” của chúng ta vẫn chỉ mở một cách cửa thôi, nhưng ưu tiên mở rộng hơn cho một số vị khách nhất định, được lựa chọn và theo cách “có đi có lại.”

Trong mười “vị khách” tại CPTPP, có tới bảy “vị khách” Việt Nam đã mở cửa rộng trước đó thông qua nhiều FTA đã có. Như vậy chỉ thêm ba đối tác từ châu Mỹ (Canada, Mexico, Peru). Các quốc gia này chưa có nhiều sự cạnh tranh trực tiếp về hàng hóa, dịch vụ với Việt Nam, do đó cũng không tạo ra cú sốc quá lớn cho các doanh nghiệp trong nước trên thị trường nội địa.

Trước đó, Việt Nam đã mở cửa ưu tiên cho những đối tác còn lớn hơn, cạnh tranh sát sạt như các quốc gia trong khối ASEAN, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản… Song, trong những năm qua, các doanh nghiệp đã học cách để chung sống, tồn tại và phát triển trong bối cảnh cạnh tranh mạnh mẽ. Vì vậy, tôi hoàn toàn tin tưởng doanh nghiệp và nền kinh tế sẽ không quá “sốc” hay “trúng gió” với cạnh tranh từ CPTPP.

Tuy nhiên từ góc độ thể chế và quy tắc, đúng là CPTPP có nhiều cam kết tiêu chuẩn cao, đòi hỏi Việt Nam phải thay đổi đáng kể.

Nhưng nền tảng cơ bản là WTO vẫn như vậy, CPTPP không phủ nhận hay thay đổi nền tảng này. Do đó việc chúng ta cố gắng thêm ở một số khía cạnh không phải là không thể. Đó là chưa kể tới thực tế là không ít các cam kết trong CPTPP hoàn toàn phù hợp với định hướng cải cách của Việt Nam.

Hơn thế, có CPTPP, Việt Nam có thêm hỗ trợ kỹ thuật, có thêm sức ép hợp lý và gợi ý tiêu chuẩn cho quá trình cải cách.

TÌM CƠ HỘI TRONG THÁCH THỨC

– Theo bà, với CPTPP, những ngành nghề nào của Việt Nam sẽ được hưởng lợi cũng như gặp những áp lực cạnh tranh từ phía các đối tác thành viên?

Bà Nguyễn Thị Thu Trang: Báo cáo nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới công bố hồi tháng Ba cho thấy, các ngành thực phẩm, đồ uống, may mặc, da giày… của Việt Nam sẽ có mức tăng trưởng sản xuất đáng kể nhờ CPTPP.

Nhìn từ góc độ xuất khẩu, ngoài các ngành nói trên, nhóm ngành hóa chất, sản phẩm da và nhựa, phương tiện vận tải, máy móc thiết bị… cũng sẽ có mức tăng đáng kể về xuất khẩu dưới tác động của Hiệp định.

Tuy nhiên, các nhóm ngành nông nghiệp, khai khoáng, sản xuất chế biến kim loại được cho là sẽ giảm cả về sản lượng và xuất khẩu.

Về nông nghiệp, mặc dù được đánh giá là sẽ phải chịu tác động bất lợi từ Hiệp định này nhưng không phải nhóm ngành nào cũng tổn thương. Nhìn vào tiềm năng với lợi thế về nông sản nhiệt đới, ngành xuất khẩu rau quả của Việt Nam có thể có nhiều cơ hội trong CPTPP. Nhưng, ngành chăn nuôi lại được cho là sẽ gặp nhiều thách thức trong bối cảnh năng lực cạnh tranh còn quá yếu, mà đối thủ trong CPTPP lại rất mạnh.

Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh rằng các nghiên cứu đánh giá tác động này dựa trên nhiều giả thiết nhất định và khi vào thực tế có thể sẽ rất khác.

Không có ngành nào đương nhiên sẽ được hưởng lợi hay gặp bất lợi khi mở cửa theo CPTPP. Do vậy, ngành nào, doanh nghiệp nào nắm bắt được các cơ hội thị trường, có đầu tư hợp lý và đúng hướng thì hoàn toàn có thể kỳ vọng về các lợi ích thu được.

Xin lấy ví dụ về ưu đãi thuế quan, trừ một số rất ít các loại hàng hóa nhạy cảm theo cam kết ưu đãi theo hạn ngạch, với hầu hết các trường hợp khác, hàng hóa của ai đáp ứng được quy tắc xuất xứ CPTPP, có chứng nhận xuất xứ phù hợp, thì sẽ được hưởng ưu đãi. Như vậy, không phải vì doanh nghiệp này đã được ưu đãi thuế quan mà doanh nghiệp khác mất cơ hội này.

– Doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu có quy mô vừa và nhỏ, đa phần hoạt động và kinh doanh trên thị trường nội địa. Vậy, khi các cam kết trong CPTPP chính thức có hiệu lực, điều gì sẽ xảy ra khi mà bài học từ quá trình gia nhập WTO có còn nguyên giá trị?

Bà Nguyễn Thị Thu Trang: CPTPP có hiệu lực với Việt Nam đồng nghĩa với việc nền kinh tế sẽ phải mở cửa theo cam kết cho các đối tác đồng thời thực hiện các nghĩa vụ về thể chế và quy tắc trong Hiệp định.

Thử thách cũng phân biệt theo hai nhóm, một là cạnh tranh sẽ phức tạp hơn và gay gắt hơn ngay trên thị trường nội địa; hai là một số các yêu cầu và điều kiện liên quan tới hoạt động kinh doanh sẽ khắt khe hơn, chi phí doanh nghiệp bỏ ra để tuân thủ sẽ cao hơn.

Khi gia nhập WTO, các doanh nghiệp trong nước cũng đã đối mặt với các thử thách gần tương tự như trên và với 10 FTA cũng gần như vậy. Sau hơn 10 năm nhìn lại, quả thật cũng có không ít những tiếc nuối.

Song không thể phủ nhận, các doanh nghiệp nội địa đã thích ứng rất tốt và điều chỉnh khá nhanh để tiếp tục tồn tại trong một môi trường cạnh tranh hơn. Hệ thống pháp luật về kinh doanh và thể chế kinh doanh cũng chứng kiến một đợt sửa đổi lớn chưa từng có. Dù thế, các doanh nghiệp nội địa hầu như mới chỉ thích ứng mà chưa tận dụng được nhiều lắm cơ hội từ WTO.

Pháp luật đã được sửa đổi, đặc biệt ở các văn bản pháp luật gốc, nhưng còn không ít các vướng mắc, thiếu thống nhất trong các văn bản thực thi, đặc biệt trong công tác tổ chức thực thi của các cơ quan liên quan.

Tương tự với 10 hiệp định thương mại tự do trước đó, sau nhiều năm thực hiện, tỷ lệ tận dụng ưu đãi thuế quan trung bình mới chỉ đạt 30%. Nói cách khác, hơn nửa các cơ hội thuế quan đã bị lãng phí trong thời gian qua.

Nếu bỏ qua những nguyên nhân khách quan hoặc thường xuyên như tình hình kinh tế chung, nguồn cung-cầu, nguồn vốn eo hẹp, có nhiều nguyên nhân chủ quan cho tình trạng này. Ví dụ doanh nghiệp không biết đến các cơ hội từ các cam kết, doanh nghiệp biết nhưng không hành động gì để chớp lấy các cơ hội này, doanh nghiệp có hành động nhưng không hiệu quả do những vướng mắc về thủ tục, quy trình…

Tôi nghĩ, tất cả sẽ là bài học quý cho việc thực thi CPTPP cả với doanh nghiệp và với các cơ quan Nhà nước.

Các doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu các cam kết CPTPP liên quan tới mình, đánh giá các cơ hội thách thức, xây dựng kế hoạch ứng phó và tận dụng, rồi bỏ công sức tiền của để thực hiện kế hoạch đó là những việc phải làm, mà không ai làm thay doanh nghiệp được cả.

Trong khi đó, phía Nhà nước cần chuyển hóa một cách thống nhất, hiệu quả các cam kết vào hệ thống chính sách, pháp luật, tổ chức thực thi các cam kết minh bạch, thuận lợi, cải cách thủ tục hành chính, hoàn thiện môi trường kinh doanh để doanh nghiệp giải phóng nguồn lực, tận dụng tốt nhất các cơ hội.

HÚT ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI

– Bà đánh giá như thế nào về thực lực và sự chuẩn bị từ các thành viên khác trong CPTPP đến thời điểm này?

Bà Nguyễn Thị Thu Trang: Tôi không có thông tin chính xác và đầy đủ về việc chuẩn bị của các nước đối tác. Mặc dù vậy, đối với sáu nước đã phê chuẩn Hiệp định, hầu hết đều đã có các báo cáo đánh giá tác động cụ thể từ CPTPP với nền kinh tế ở các góc độ khác nhau.

Thậm chí một số nước theo quy định còn phải dự liệu về các nguồn thu, các phương án bù đắp các khoản thu bị mất do cam kết thuế quan trong Hiệp định cũng như các cơ chế vận hành các hệ thống bị ảnh hưởng bởi cam kết thể chế, quy tắc cam kết (như sở hữu trí tuệ đối với dược phẩm và cơ chế vận hành nội địa trong cấp phép lưu hành thuốc và khả năng tiếp cận thuốc của người dân…). Bên cạnh đó, nhiều nước đã có các cổng thông tin riêng cung cấp thông tin, giải thích, tóm tắt nội dung cam kết trong Hiệp định, giúp doanh nghiệp của họ tiếp cận thông tin dễ dàng và thuận lợi.

Chừng ấy cũng đủ cho thấy Chính phủ và doanh nghiệp các nước đã và đang có các bước chuẩn bị rất tích cực và thiết thực cho CPTPP.

– Với CPTPP, liệu Việt Nam có trở thành một công xưởng gia công với sự dịch chuyển công nghệ lạc hậu quy mô lớn từ các nước láng giềng nhằm tìm kiếm cơ hội xuất khẩu vào các thành viên khác tham gia Hiệp định?

Bà Nguyễn Thị Thu Trang: Chuyện doanh nghiệp các nước khác đầu tư vào Việt Nam để tận dụng cơ hội CPTPP là điều đương nhiên sẽ xảy ra từ góc độ tính toán kinh doanh.

Bản thân Việt Nam cũng mở rộng cửa gọi vốn đầu tư từ nước ngoài để có thêm việc làm, thu nhập cho người dân, cũng đóng góp vào ngân sách và sự phát triển của nền kinh tế. Và thu hút đầu tư nước ngoài từ CPTPP là một trong những cơ hội được mong chờ.

Còn chuyện dịch chuyển công nghệ lạc hậu, ô nhiễm từ nước ngoài vào Việt Nam thì đúng là một nguy cơ thực tế nhiều quan ngại, nhưng các cơ quan chức năng đã có không ít công cụ để ứng phó với các nguy cơ như thế này. Cụ thể, các quy hoạch phát triển ngành, các cơ chế sàng lọc, kiểm soát đầu tư hiện tại nếu thực hiện chặt chẽ có lẽ là đủ để ngăn chặn các dự án “rác.”

Vấn đề đặt ra là ở chỗ các cơ quan có thẩm quyền, đặc biệt là ở các địa phương nơi nhận đầu tư, có đủ năng lực và chuyên cần để rà soát phát hiện các dự án không đạt yêu cầu, có đủ công tâm, dũng cảm để từ chối các dự án khả năng gây hại trong lâu dài hay không mà thôi.

Trong bối cảnh CPTPP, những nguy cơ dự án FDI “rác” có thể sẽ lớn hơn trước đây. Và, để ngăn chặn nguy cơ này, các cơ quan có thẩm quyền sẽ phải trách nhiệm hơn, tuân thủ chặt chẽ hơn các quy trình giám sát, giỏi giang và hiệu quả hơn trong thẩm định, cấp phép cho các dự án này. Đây có lẽ là cách thức duy nhất có thể làm để đối phó với các nguy cơ này.

– Xin cảm ơn bà!

Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) gồm 7 Điều và 1 Phụ lục quy định về mối quan hệ với Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đã được 12 nước ký ngày 6/2/2016 tại New Zealand, cũng như xử lý các vấn đề khác liên quan đến tính hiệu lực, rút khỏi hay gia nhập Hiệp định CPTPP.

Hiệp định CPTPP giữ nguyên nội dung của Hiệp định TPP nhưng cho phép các nước thành viên tạm hoãn 20 nhóm nghĩa vụ (gồm 11 nghĩa vụ liên quan đến Chương Sở hữu trí tuệ, 2 nghĩa vụ liên quan đến Chương Mua sắm của Chính phủ, 7 nghĩa vụ liên quan đến 7 Chương là Quản lý hải quan và Tạo thuận lợi Thương mại, Đầu tư, Thương mại dịch vụ xuyên biên giới, Dịch vụ Tài chính, Viễn thông, Môi trường, Minh bạch hóa và Chống tham nhũng) để bảo đảm cân bằng về quyền lợi và nghĩa vụ của các nước thành viên trong bối cảnh Hoa Kỳ rút khỏi Hiệp định TPP.

El presidente de los Consejos de Estado y de Ministros de Cuba, Miguel Díaz-Canel Bermúdez, subrayó el carácter histórico y especial de las relaciones entre su país y Vietnam, sobre la base de la confianza política entre ambos partidos comunistas, estados y pueblo.

En las conversaciones oficiales en Hanoi, en el marco de su visita del 8 al 10 de los corrientes, Miguel Díaz-Canel, y el secretario general del Partido Comunista y presidente de Vietnam, Nguyen Phu Trongmanifestaron la voluntad de impulsar la cooperación comercial entre los dos países.

Aprovechó la ocasión para felicitar al pueblo cubano por los éxitos alcanzados en los últimos años, y manifestó su convicción de que bajo el liderazgo del Partido Comunista la nación caribeña obtendrá mayores logros en el futuro.

También agradeció la solidaridad y el apoyo de Cuba a Vietnam tanto en el pasado como en la actualidad, y ratificó que Hanoi concede importancia y aspira a fortalecer los lazos bilaterales, para satisfacer los intereses y expectativas de ambos pueblos y contribuir a la paz, la estabilidad, la cooperación y el desarrollo en las regiones y en el mundo.

Por su parte, Díaz-Canel manifestó su admiración por la heroica tradición de lucha por la independencia y la reunificación nacional de Vietnam, así como su profundo respeto al Presidente Ho Chi Minh.

El Mandatario cubano apreció, además, los éxitos alcanzados por la nación indochina en el proceso de Doi Moi (Renovación) en las últimas tres décadas, y expresó su deseo de intercambiar y adquirir experiencias de Hanoi.

Al mismo tiempo, agradeció la solidaridad y el respaldo del pueblo vietnamita a la Isla, asegurando que La Habana está decidida a promover las relaciones bilaterales para contribuir de forma eficiente al desarrollo de cada país.

Durante el diálogo, ambos dirigentes reconocieron el crecimiento fructífero de la cooperación integral entre ambas partes, especialmente la confianza política cada vez más fortalecida por el intercambio frecuente de delegaciones y experiencias.

Evaluaron la creciente eficiencia de los existentes mecanismos intergubernamentales, los cuales contribuyeron a la diversificación y la elevación de la calidad de las actividades conjuntas; mientras los canales de cooperación partidista, interparlamentaria y popular se fortalecieron.

En ese sentido, se comprometieron a mantener la asistencia estrecha e integral a lo largo del proceso de construcción y desarrollo nacional, y a profundizar las relaciones de fraternidad ejemplar, amistad tradicional, cooperación multifacética y solidaridad leal entre ambas naciones.

Los dos dirigentes también intercambiaron medidas encaminadas a promover la colaboración en los sectores de economía, comercio e inversión, diplomacia, y defensa-seguridad.

Asimismo, abogaron por impulsar la cooperación especializada en la agricultura, biotecnología, farmacia, salud, educación, ciencia-tecnología e intercambio pueblo a pueblo.

Tras valorar que el intercambio comercial anual de 240 millones de dólares no se corresponde con las potencialidades y las expectativas de ambas partes, acordaron implementar de forma eficiente el tratado comercial bilateral y buscar medidas para facilitar el ingreso de los productos de cada país al mercado del otro, en aras de incrementar las transacciones mercantiles a 500 millones de dólares para 2022.

Durante el encuentro, los dos dirigentes manifestaron su satisfacción por la estrecha coordinación recíproca en las organizaciones internacionales y foros multilaterales, especialmente en las Naciones Unidas, el Movimiento de Países No Alineados y el Foro Asia Oriental-América Latina.

Al intercambiar criterios sobre los asuntos regionales e internacionales de interés mutuo, coincidieron en que las disputas soberanas y territoriales se deben resolver por medios pacíficos y con respeto a las regulaciones universales.

Luego de agradecer la calurosa recepción de Nguyen Phu Trong, del Estado y del pueblo vietnamita a la delegación de alto nivel de Cuba, Díaz-Canel invitó al dirigente partidista y estatal del país indochino a realizar en el futuro cercano otra visita a la Isla.

Nguyen Phu Trong, en nombre del Estado de Vietnam, condecoró al Mandatario cubano con la Orden  Ho Chi Minh, como reconocimiento a su contribución a las relaciones de amistad y cooperación bilaterales.

El jefe del Estado cubano expresó su honor y agradecimiento al recibir esa distinción y reafirmó que la amistad binacional se forja sobre la base de la hermandad y la cooperación mutuas.

El mismo día, los dos dirigentes presenciaron la rúbrica del  nuevo acuerdo comercial bilateral y del protocolo financiero sobre el desembolso y la gestión del financiamiento del Proyecto de Cooperación para el Desarrollo de la Producción Arrocera Vietnam-Cuba para el período 2019-2023.

Durante una rueda de prensa efectuada en esta capital al cierre del encuentro, el dirigente cubano expresó el deseo de que ambas partes sigan intercambiando experiencias en la construcción del socialismo.

Manifestó, por otro lado, la esperanza de que los acuerdos sellados se implementen mediante proyectos concretos y brinden beneficios para las dos partes.

Díaz- Canel reafirmó que las generaciones de cubanos como de vietnamitas conservarán la fidelidad al pensamiento de los Presidentes Ho Chi Minh y Fidel Castro e impulsarán la amistad binacional.

Por otra parte, agradeció el respaldo de Vietnam a la lucha por el levantamiento del bloqueo impuesto contra la Isla.

Al referirse a los avances del país hermano, Díaz-Canel valoró altamente los logros de Vietnam durante los últimos más de 30 años de la empresa de renovación y aseveró que los vínculos bilaterales son siempre especiales, tras reiterar la frase del Presidente Fidel Castro “Por Vietnam estamos dispuestos a dar hasta nuestra propia sangre”.

A su vez,  el presidente de Vietnam, Nguyen Phu Trong, informó sobre la dispocisión de ambas partes de ampliar y elevar la eficiencia y el carácter sostenible de la cooperación Hanoi- La Habana.

El máximo líder partidista reconoció también el desarrollo cada vez más enérgico de las relaciones políticas y la confianza mutua, lo que se refleja, en parte, mediante el intercambio constante de delegaciones de distintos niveles por los canales partidistas, estatales, gubernamentales y parlamentarios, así como populares, agregó.

Informaron que las dos partes intercambiaron ideas destinadas a enriquecer los lazos en economía, comercio, inversión, defensa, seguridad y diplomacia, así como a agilizar la cooperación en agricultura, biotecnología, farmacia, salud, educación, ciencia y tecnología e intercambio pueblo a pueblo.

En el marco de su visita, el presidente cubano participó en un simposio empresarial.

Al participar en un foro empresarial, Miguel Díaz-Canel dijo que en momentos en que la nación caribeña enfrenta dificultades en el acceso a los recursos financieros, tecnologías y materias primas, las empresas vietnamitas, con su creciente presencia en múltiples sectores, contribuyeron de forma importante al desarrollo de Cuba.

Aseguró que La Habana acelera una serie de políticas de renovación y actualización del modelo de crecimiento económico, en las cuales la atracción de capitales extranjeros sirve como una prioridad estratégica. En ese sentido, precisó que Cuba promulgó la nueva Ley de Inversión para estimular las inversiones foráneas.

La nación caribeña admira el proceso de Doi Moi (Renovación) de Vietnam, y el pueblo hermano concede preferencia a los productos del país indochino, aseguró el Presidente, y añadió que las compañías vietnamitas cosechan éxitos en el mercado cubano.

En el evento, reiteró que durante la visita a la Isla en marzo pasado del secretario general del Partido Comunista de Vietnam, Nguyễn Phú Trọng, ambas partes firmaron numerosos importantes acuerdos de cooperación en renglones como construcción, desarrollo de infraestructuras, fabricación de componentes electrónicos y procesamiento de alimentos.

Las compañías vietnamitas desean que los dos gobiernos creen condiciones favorables para la materialización de los contratos de suministro de mercancías y los proyectos de inversión en los sectores prioritarios como agricultura, artículos de consumo, materiales de construcción, hotelería y servicios turísticos, energías limpias, telecomunicaciones, salud y biofarmacia, según el Vicepremier.

Manifestó también su deseo de que la reunión 36 del Comité Intergubernamental, que tendrá lugar a finales del año en La Habana, constituya escenario para la conclusión de las negociaciones de diferentes proyectos clave.

Al mismo tiempo, aseguró que Cuba continuará perfeccionando el marco legal para resolver las dificultades que enfrentan los inversores extranjeros.

En la ocasión, valoró que la reciente firma de nuevo acuerdo comercial entre los dos países creará el marco legal favorable para cumplir el objetivo de elevar el intercambio mercantil de 200 millones de dólares en la actualidad a 500 millones de dólares para 2022.

A petición de La Habana, ratificó, la nación indochina mantendrá las exportaciones de arroz a Cuba, a la vez que iniciará la nueva fase del proyecto de asistencia a la producción del grano en la Isla.

  Las relaciones de solidaridad y hermandad entre Vietnam y Cuba, cimentadas por los presidentes Fidel Castro Ruz y Ho Chi Minh, se han desarrollado de manera constante y a prueba del tiempo se han convertido en un tesoro invaluable y en un gran estímulo a la empresa revolucionaria de cada país.

Vietnam y Cuba establecieron las relaciones diplomáticas en diciembre de 1960. Durante la resistencia contra el imperialismo estadounidense, la Isla fue pionera en el surgimiento de movimientos internacionales a favor del país indochino.

En ese sentido, Cuba fue el primer país extranjero que reconoció el Frente de Liberación Nacional de Vietnam del Sur y estableció el Comité de Solidaridad con Vietnam del Sur  el 25 de septiembre de 1963, que en la actualidad es la Asociación de Amistad Cuba-Vietnam.

También dedicó asistencia económica y militar a Vietnam en los momentos decisivos de la guerra frente a Estados Unidos.

(Más información sobre la visita de Fidel Castro a la zona liberada de Vietnam del Sur en la provincia de Quang Tri, en septiembre de 1973)

En los últimos años, los nexos de solidaridad tradicional y cooperación integral entre ambas naciones se han robustecido y se han desarrollado en todas las esferas, sobre todo en los campos de la política, economía – comercio, seguridad – defensa, agricultura, construcción, educación, salud, biotecnología, transporte y deportes.

Las relaciones políticas se han fomentado mediante las visitas frecuentes de dirigentes del Partido Comunista, Estado y Gobierno de los dos países. En marzo último el secretario general del Partido Comunista de Vietnam, Nguyen Phu Trong, efectuó una visita de Estado a la isla caribeña, durante la cual se firmaron nueve acuerdos de cooperación gubernamental y empresarial.

Al respecto, se suscribieron memorandos de entendimiento de cooperación científica y técnica para la protección del medio ambiente, la respuesta al cambio climático y la colaboración en la esfera de la construcción, entre otros.

Ambas partes ejecutaron con eficiencia los mecanismos de cooperación del Comité Intergubernamental, seminario de teoría entre las dos organizaciones políticas, consulta política entre los dos Ministerios de Relaciones Exteriores y diálogo sobre seguridad – defensa.

Los lazos entre los dos ejércitos es pilar de la cooperación entre las dos naciones. En ese sentido, durante la visita en marzo de 2017 del ministro de las Fuerzas Armadas Revolucionarias de Cuba, Leopoldo Cintra Frías, ambas partes firmaron el Plan de colaboración para el periodo 2017-2019, en el cual acordaron incrementar el intercambio de delegaciones, la capacitación de médicos militares y la cooperación entre fuerzas aéreas y antiaéreas.  

Sobre la diplomacia multilateral, Vietnam y Cuba se comprometieron a apoyarse mutuamente en organizaciones internacionales y foros multilaterales, sobre todo en las Naciones Unidas.

Vietnam respalda  la candidatura de Cuba al Consejo de Derechos Humanos de la ONU para el periodo 2021-2023 y el levantamiento del bloqueo económico, comercial y financiero impuesto por Estados Unidos contra la Isla.

Mientras, La Habana reitera su apoyo a la candidatura de Hanoi al Consejo de Seguridad de la ONU para 2020-2021.

En cuanto a los vínculos económicos, Vietnam es el segundo mayor socio comercial de la Mayor de las Antillas en Asia, con un valor aproximado de 230 millones de dólares.

El país indochino exporta mayormente arroz a Cuba, además de carbón, sustancia química, confecciones textiles y computadores, mientras la Isla envía a Vietnam productos farmacéuticos.

Numerosas empresas vietnamitas cooperan con socios cubanos en la producción de materiales de construcción, utensilios para el hogar, edificación de hoteles y resort, desarrollo de energía renovable, entre otros.

Los proyectos conjuntos de producción de arroz, cultivo de maíz, soya, café y productos acuícolas se despliegan de manera eficiente, como contribución a elevar la productividad y garantizar la seguridad alimentaria de Cuba.

La parte cubana llama a firmas vietnamitas a invertir en la producción de alimentos, industria, turismo, biotecnología y varios sectores prioritarios en la zona económica exclusiva Mariel.  

Vietnam y Cuba también promueven la colaboración entre el Grupo Militar Viettel y la Empresa de Telecomunicaciones de Cuba ETECSA, así como en la producción de vacunas y productos farmacéuticos.

La visita oficial a Vietnam del presidente de los Consejos de Estado y de Ministros de Cuba, Miguel Díaz-Canel, se aspira contribuya a profundizar las relaciones de amistad y solidaridad especial, confianza mutua y cooperación integral entre los Partidos, Estados, Gobiernos y pueblos.

Những làn xe đi lại tấp nập giữa một bên là những tòa cao ốc hiện đại và một bên là các khu dân cư vẫn chưa hoàn toàn phát triển, hình ảnh những con bò thong dong đi bên cạnh những người phụ nữ gánh hàng rong, những vườn cây xanh mướt nằm giữa các dải phân cách cách đều nhau tái hiện ngắn gọn khu đô thị Mỹ Đình 2 trong một đoạn phóng sự 3 phút, nhưng không phải về giao thông, thường nhật mà là giới thiệu của FormulaOne.com về đường đua mới toanh sẽ trình làng Công thức 1 năm 2020: Vietnam Grand Prix tại thủ đô Hà Nội…

Nữ phóng viên người Anh từ trang web chính thức của giải Đua xe Công thức Một (Formula One – F1) ngồi trên một chiếc xe lam (mà cô gọi là Tuk Tuk) đi một vòng qua đoạn đường kéo dài quanh khu đô thị Mỹ Đình 2 khởi đầu từ Lê Đức Thọ. Cầm trên tay chiếc micro to bản, cô nói qua về công tác kiểm tra, chuẩn bị cho tới quyết định chọn Việt Nam làm nơi đăng cai tổ chức một chặng đua F1 bắt đầu từ năm 2020. Cô không quên bày tỏ sự phấn khích của mình khi tưởng tượng rằng hai năm tới Lewis Hamilton hay Sebastian Vettel sẽ xuất phát ở nơi cô đang đứng mà lúc đó vẫn là đường xá khá hoang sơ và có vài con bò còn vừa tạt qua.

F1 về Việt Nam, một giấc mơ trở thành hiện thực mà vẫn còn như mơ nếu ta nghĩ tới sự xa xỉ của bộ môn này. Nếu nói rằng việc tổ chức một cuộc đua danh tiếng như F1 phản ánh được sự phát triển, thịnh vượng của một đất nước thì quả là không quá lời. Chỉ khi có được một cuộc sống ấm no, vui vẻ và thoải mái, người ta mới có đủ thời gian và nhiệt huyết để nghĩ đến những giá trị tinh thần, đặc biệt là với thể thao, nhất là với một bộ môn luôn đứng top đầu về độ xa về chi phí và lợi nhuận như F1. Không như những môn thể thao khác khi người xem có thể tận mắt theo dõi toàn bộ thời gian diễn ra, thì với khán giả có mặt trong một trường đua F1, điều đó thật xa xỉ.

F1 là bộ môn mà người ta chỉ có thể thưởng thức chứ không thể tham gia chơi, niềm vui và sự tận hưởng vì thế giảm đi khá nhiều.

Golf và quần vợt dù có dành cho giới quý tộc nhưng ai cũng có thể học chơi. Bóng đá thì dành cho tất cả mọi người ngay cả trẻ em nghèo từ những khu ổ chuột trên khắp thế giới. Bóng rổ, bóng chuyền, bóng chày, bơi… thậm chí còn là một môn học ở nhiều trường học . Còn F1, người ta chỉ có thể xem, mà lại còn phải xem kiểu… chớp nhoáng.

Chính vì thế ngay cả về giá trị tinh thần thì F1 cũng nên được xếp vào loại môn thể thao đắt đỏ nhất thế giới. Đếm trên đầu ngón tay những người dám bỏ 4, 5 triệu đôla mua về một chiếc F1, mà mua được về xong có lẽ cũng chỉ để… ngắm.

NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT VỀ F1

Tất cả chúng ta khi lái xe đều cảm nhận được thời gian để chiếc xe tăng tốc từ 0 đến một tốc độ nhất định nào đó, và hầu hết các nhà sản xuất ôtô đều đều tự hào khi giới thiệu chếc xe của họ có thể đi từ 0 đến 160 km một giờ, hoặc thậm chí từ 0 đến 90km một giờ trong vài giây cũng đã đủ.

Mặc dù con số chính xác là tùy vào mỗi loại xe, dòng xe nhưng thường thì ít nhất người ta phải mất vài giây mới đạt tới một tốc độ nhanh như mong muốn. Nhưng nếu đem tốc độ của những chiếc xe đó so sánh với một chiếc F1 thì lại là một sự khác biệt lớn.

Xe F1 như những con mãnh thú trên đường đua với tốc độ tiêu chuẩn có để đạt từ 0 đến 160 km/h chỉ trong 1,5 giây. Tức là vào thời điểm một người bình thường bật chìa khóa chiếc ôtô của anh ta và khởi động máy thì tay đua F1 nào đó đã biến mất khỏi tầm nhìn từ lâu với một tốc độ nhanh đến kinh ngạc. Một chiếc F1 có giá trung bình là 6,8 triệu đôla bao gồm 80.000 thành phần, thiết bị khác nhau, những con số không thể tin nổi.

Nếu nhìn vào những vận động viên thể thao trên các sân quần vợt, bóng đá luôn đổ mồ hôi, cơ bắp cuồn cuộn hoạt động liên tục không nghỉ, người ta sẽ dễ dàng phán xét công việc của các tay lái F1 quả là nhẹ nhàng hơn bởi sau cùng thì họ chỉ việc ngồi trên một chiếc xe và lái mà thôi. Điều này là hiểu lầm tai hại.

Sau một cuộc đua, một tay lái F1 có thể sụt trung bình tới 3kg chỉ vì đổ mồ hôi và mất nước. Áp lực đường đua, sức nóng từ trong chiếc xe lên tới 50 độ C và hàng tá lớp quần áo, mũ khăn để bảo hiểm, chưa kể nếu phải đua dưới thời tiết nóng nực. Hơn nữa, họ phải lái xe liên tục 2 giờ đồng hồ với tốc độ cao, băng qua hàng chục khúc cua đủ hình thù tới mấy chục vòng khi mà những chiếc lốp xe với áp lực tốc độ và mặt đường chỉ có tuổi thọ chưa đầy 2 giờ sau 120 kilomet đường đua.

Đua F1, giống như nhiều bộ môn thể thao khác, cũng là một công việc thật sự vất vả và khó khăn.

Chính bởi vậy, an toàn là ưu tiên hàng đầu trong F1 và ngày càng thắt chặt hơn dù rằng thỉnh thoảng vẫn có những tai nạn nghiêm trọng đáng tiếc xảy ra, như với Felipe Massa năm 2009 (mảnh vỡ từ xe đi trước đâm thủng mũ bảo hiểm khiến anh chấn thương sọ não), hay bi kịch lớn nhất đến với tiền bối đồng hương của anh là Ayrton Senna (qua đời sau tai nạn ở đường đua Imola năm 1994).

Những chiếc mũ bảo hiểm dành cho các tay đua được thiết kế đặc biệt với khả năng ứng phó với những vật cản bay vào nó với tốc độ lên tới 500km/h, chịu được nhiệt độ 800 độ C trong khoảng 45 giây. Một chiếc mũ để lại những vết lõm sâu hơn 2,5 milimet đã đủ coi là một sản phẩm lỗi, thất bại rồi.

Tay đua từng 4 lần vô địch thế giới Sebastian Vettel từng lập kỷ lục khi sở hữu chiếc mũ đắt nhất thế giới. Chiếc mũ mạ vàng của tay đua người Đức đã được bán đấu giá 118 ngàn đôla. Còn một chiếc mũ thông thường với đầy đủ thiết kế có thể rơi vào khoảng trung bình 5 ngàn đôla.

BÀI TOÁN CỦA LIBERTY

Việt Nam và Công thức Một, sự kết hợp nghe vẫn còn xa lạ này cho đến giờ vẫn khiến nhiều người ngạc nhiên ngay cả khi trong hai thập kỷ qua, F1 đã phủ sóng rộng rãi toàn cầu hơn. Chủ sở hữu của F1, Liberty Media đang hướng tới những thị trường mới đầy tiềm năng ở các nước đang phát triển khi mà lực lượng fan khá hùng hậu ở đó vẫn phải nghĩ tới việc xem trực tiếp F1 tại một trường đua như một giấc mơ. Còn về phía Việt Nam thì đây là cơ hội lớn cho chúng ta giới thiệu về đất nước và quảng bá cho ngành du lịch đang dần dần trở nên uy tín hơn trong mắt người phương Tây.

Với phác thảo đường đua hiện tại thì Vietnam Grand Prix được lấy cảm hứng từ những đường đua nổi tiếng khác trên thế giới như Nürburging ở Đức, Monaco, Suzuka ở Nhật và Sepang của người hàng xóm Malaysia. Đối với Liberty, đây là đường đua mới đầu tiên mà họ mang tới cho môn thể thao kể từ khi nắm quyền sở hữu F1 vào năm 2017. Và không phải ngẫu nhiên khi thông tin này được công bố một tuần trước khi họ thông báo báo cáo tài chính mới nhất và các kế hoạch mới cho các nhà đầu tư. Bởi thế cho nên, Liberty hẳn biết phải làm gì để mang lại thành công cho đường đua đầu tiên mang dấu ấn công ty này và cũng là bài thử nghiệm xem Hà Nội có thực sự phù hợp với quãng đường dài cùng F1 trong tương lai hay không.

Dưới thời của Bernie, hàng loạt những địa điểm đua mới được trình làng F1 như Trung Quốc, Baku, Abu Dhabi, Hàn Quốc, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, và Singapore. Tuy nhiên, khi chi phí cho những cuộc đua này cao lên, lợi ích của công ty quản lý F1 giảm đi. Đây đều là những đất nước không có lịch sử dài phát triển cùng các môn thể thao tốc độ, bởi vậy „tuổi thọ“ của chúng đều rất ngắn. Ấn Độ được 3 năm, Hàn Quốc được 4 năm, Thổ Nhĩ Kỳ dù được nhiều tay lái yêu thích cũng chỉ được 7 năm. Tại Mokpo ở Hàn Quốc, những bãi đất trống trải và đường đua đóng cửa im lìm trong 51 tuần rõ ràng đã phản ánh sự thờ ơ của người dân đất nước này đối với F1. Điều này có thể sẽ không tái hiện ở Việt Nam và Liberty hoàn toàn có thể nhìn trước tương lai.

Giám đốc thương mại của F1 Sean Bratches khẳng định rằng kế hoạch Grand Prix Việt Nam tại Hà Nội phù hợp với tầm nhìn của Liberty Media cho môn thể thao này, là bàn đạp cho những dự án trong tương lai của họ ở nhiều thành phố lớn khác.

Người Việt Nam yêu thể thao và có tính dân tộc mạnh mẽ. F1 đến Việt Nam làm dấy lên những xúc cảm tự hào trong lòng nhiều người Việt và cả sự hồ hởi, phấn khích, chờ đợi của một bộ phận không nhỏ người đam mê F1 từ thời huyền thoại Michael Schumacher. Đó là những người sẵn sàng trích ra một khoản tiền không nhỏ hàng năm để tới những quốc gia gần Việt Nam như Malaysia, Trung Quốc, Hàn Quốc chỉ để theo dõi 2 ngày đua F1 dù rằng tổng thời gian họ được nhìn thấy hơn 20 chiếc xe lướt qua khán đài của mình thật quá nhỏ nhoi so với người hâm mộ bóng đá, quần vợt, bóng rổ…

F1 không dành cho tất cả mọi người, nhưng niềm vui và tầm ảnh hưởng của nó đối với hình ảnh, du lịch của một quốc gia là không nhỏ bởi sự xa xỉ mà nó đem lại. Mà người Việt ta, đôi khi chỉ cần những niềm vui đơn giản như thế.

Nhịp sống của người dân Mỹ đã trở lại bình thường sau ngày bầu cử quốc hội giữa nhiệm kỳ với kết quả đảng Cộng hòa dễ dàng bảo toàn thế đa số tại Thượng viện, còn phe Dân chủ lấy lại quyền kiểm soát Hạ viện.

Tuy nhiên, thời gian sắp tới được dự báo sẽ không yên ả, và câu hỏi đặt ra lúc này là Tổng thống Donald Trump sẽ triển khai thực hiện chính sách “Nước Mỹ trước tiên” như thế nào trong bối cảnh tiếng nói của đảng Dân chủ có sức nặng hơn sau khi cân bằng được quyền lực tại quốc hội khóa 116, dự kiến khai mạc ngày 20/1/2019.

Cho dù không bảo toàn được 49 ghế tại Thượng viện, song cuộc bầu cử được nhìn nhận là thắng lợi của đảng Dân chủ khi họ hoàn thành mục tiêu giành lại quyền kiểm soát ít nhất 1 trong 2 viện lập pháp.

Đây là lần đầu tiên đảng Dân chủ kiểm soát Hạ viện trong 8 năm qua. Kết quả này báo hiệu những thách thức đối với Tổng thống Trump khi triển khai các chính sách, sáng kiến về đối nội, đối ngoại in đậm dấu ấn cá nhân ông chủ Nhà Trắng trong 2 năm cuối nhiệm kỳ do vấp phải sự cản phá của “những chú lừa” (biệt danh của đảng Dân chủ).

Về đối nội, công việc trước mắt mà Tổng thống Trump cho rằng phải tập trung là kiện toàn đội ngũ lãnh đạo trong chính quyền. Trước bầu cử, hãng tin Bloomberg nhận định Tổng thống Trump có thể thay thế 6 vị trí nhân sự cấp cao và quyết định đầu tiên là Bộ trưởng Tư pháp Jeff Sessions đã phải từ chức.

Động thái này được coi là mở đầu cho việc tái định hình đội ngũ của ông Trump để chuẩn bị cho chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2020, song ngay lập tức đã vấp phải sự phản đối của các nghị sỹ Dân chủ. Điều đó cũng báo hiệu Hạ viện do đảng Dân chủ kiểm soát có thể cản trở việc phê chuẩn các vị trí nhân sự cấp cao mà Tổng thống Trump đề cử.

Chương trình nghị sự của chính quyền Tổng thống Trump và “những chú voi” (biệt danh của đảng Cộng hòa), đặc biệt là việc thúc đẩy dự luật y tế thay thế đạo luật chăm sóc sức khỏe giá rẻ (Obamacare), chính sách nhập cư cứng rắn và nhiều vấn đề khác vốn đã khó khăn, nay có thể rơi vào bế tắc hoàn toàn.

Mâu thuẫn hai đảng sẽ tăng lên khi phe Dân chủ đóng vai trò lớn hơn trong việc hoạch định chính sách chi tiêu và soạn thảo luật. Chiến thắng của đảng Dân chủ tại Hạ viện cũng có thể mở đường cho loạt cuộc điều tra do các nghị sỹ đảng này dẫn đầu nhằm vào Tổng thống Trump, từ các hoạt động kinh doanh của ông Trump và gia đình tới những cáo buộc về sự can thiệp của Nga trong chiến dịch tranh cử năm 2016.

Với việc kiểm soát Hạ viện, phe Dân chủ có thể vừa giám sát vừa bảo vệ cuộc điều tra của Công tố viên đặc biệt Robert Mueller, cùng với đó là việc tổ chức các cuộc điều tra khác nhắm vào ông Trump và các phụ tá.

Chính quyền Tổng thống Trump có thể sẽ tập trung nhiều hơn vào chính sách đối ngoại trong giai đoạn từ bầu cử giữa kỳ đến lúc khởi động chiến dịch tranh cử tổng thống vào giữa năm 2019.

Theo giới quan sát, định hướng chính sách đối ngoại của chính quyền ông Trump trong thời gian tới về cơ bản sẽ không thay đổi, nhưng sẽ có những điều chỉnh nhất định theo hướng giảm bớt mức độ cứng rắn hơn, đặc biệt khi có sự thay đổi các vị trí lãnh đạo phụ trách chính sách đối ngoại tại Quốc hội.

Áp lực của Mỹ với các đồng minh truyền thống ở châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, Canada, Australia trong các vấn đề như san sẻ gánh nặng chi phí quốc phòng, giảm thâm hụt thương mại… nhiều khả năng sẽ dịu bớt. Quan hệ đồng minh giữa 2 bờ Đại Tây Dương có hy vọng được cải thiện. Ngoài ra, việc thông qua các biện pháp cứng rắn nhằm siết chặt chính sách nhập cư của chính quyền Trump tại Quốc hội, như xây bức tường biên giới với Mexico… sẽ gặp khó khăn hơn.

Đối với Nga, phe Dân chủ sẽ thúc đẩy việc tăng cường trừng phạt chống Moskva. Hạ viện cũng sẽ gây sức ép, buộc Tổng thống Trump thực thi toàn bộ lệnh trừng phạt nêu trong một đạo luật mà ông Trump miễn cưỡng ký ban hành tháng 8/2017.

Riêng với châu Á, Quốc hội sẽ yêu cầu chính quyền Tổng thống Trump làm rõ nội hàm chiến lược “Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do và rộng mở” sẽ được thực hiện chính xác như thế nào và mục tiêu cuối cùng là gì, cũng như việc dành các nguồn lực cho việc triển khai thực hiện chiến lược này.

Tuy nhiên, chính sách của Mỹ với Trung Quốc sẽ không có điều chỉnh lớn vì đang có một sự đồng thuận ngày càng tăng giữa 2 đảng, rằng nên cứng rắn hơn với Bắc Kinh. Có chăng là Quốc hội do phe Dân chủ kiểm soát sẽ tăng cường chất vấn Nhà Trắng về mặt lợi và hại của các chính sách kinh tế với Trung Quốc. Mặt khác, trong bất luận trường hợp nào, Mỹ vẫn muốn tranh thủ sự ủng hộ của Trung Quốc trong vấn đề Triều Tiên.

Trong khi đó, chính sách của Washington với Bình Nhưỡng được dự báo cũng không có nhiều thay đổi vì nhiều đảng viên Dân chủ cấp tiến muốn duy trì bầu không khí hòa dịu hiện nay trên bán đảo Triều Tiên, ủng hộ thảo luận với Bình Nhưỡng và không muốn chặn một giải pháp ngoại giao với quốc gia Đông Bắc Á này. Tuy nhiên, phe Dân chủ sẽ yêu cầu chính quyền cung cấp thêm thông tin về nội dung các cuộc gặp giữa Tổng thống Trump và Ngoại trưởng Mike Pompeo với nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un, do lo ngại ông Trump quá hào hứng đạt được “một thỏa thuận vĩ đại” đến mức nhượng bộ Bình Nhưỡng quá nhiều.

Chính sách của Mỹ đối với khu vực Trung Đông sẽ có thay đổi hoặc gián đoạn trong thời gian tới. Hạ viện có thể sẽ thúc đẩy cắt giảm ngân sách quốc phòng, nên việc tài trợ cho cuộc chiến của Mỹ ở Iraq và Syria có thể sẽ giảm đáng kể trong năm 2019, đồng nghĩa với việc Mỹ sẽ bị giới hạn trong khả năng ngăn chặn ảnh hưởng của Iran ở Trung Đông.

Nhìn chung, Quốc hội Mỹ khóa mới sẽ tập trung hơn vào các vấn đề an ninh phi truyền thống ở châu Á, vốn phần lớn bị lưỡng viện do đảng Cộng hòa kiểm soát bỏ qua, như tái khẳng định cam kết của Mỹ với các cấu trúc khu vực ở châu Á như Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Hội nghị thượng đỉnh Đông Á (EAS) và Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), cũng như cam kết với các đồng minh truyền thống như Australia, Nhật Bản, Hàn Quốc; quan tâm hơn đến vấn đề chống biến đổi khí hậu, chống cướp biển, khủng bố ở Đông Nam Á…

Về cơ bản, các biện pháp trừng phạt, gây sức ép toàn diện về kinh tế, ngoại giao sẽ tiếp tục được Washington áp dụng, nhưng mức độ cứng rắn và quy mô có thể giảm bớt. Điều này chủ yếu tác động đến chính sách của chính quyền Tổng thống Trump đối với Nga, Trung Quốc, Triều Tiên, Iran, Cuba và Venezuela.

Đối với các hiệp định thương mại mới, Mỹ sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong đàm phán khi phải chứng minh các hiệp định mới thực sự hiệu quả hơn hiệp định cũ, không phải là “bình cũ, rượu mới.” Hạ viện do đảng Dân chủ kiểm soát có thể “gây khó dễ” cho việc phê chuẩn Thỏa thuận Mỹ-Mexico-Canada (USMCA), thay thế cho Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA). Đa số tương đối trong Thượng viện không đảm bảo việc chắc chắn thông qua USMCA khi ngay trong chính nội bộ Cộng hòa cũng tồn tại nhiều mâu thuẫn về chính sách bảo hộ thương mại của ông Trump.

Sau cuộc bầu cử, ông Trump đã nhắc đến khái niệm “đồng thuận lưỡng đảng.” Nếu chính quyền Tổng thống Trump không có những điều chỉnh hoặc 2 đảng không đạt được thỏa hiệp trong các vấn đề chính sách thì không chỉ chính trường Mỹ bước vào một thời kỳ bế tắc mới, với nhiều mâu thuẫn và chia rẽ hơn, mà mục tiêu biến giấc mơ “Đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại” của ông chủ Nhà Trắng cũng sẽ trở nên xa vời./.

Cuối cùng, cuộc đua đã ngã ngũ với việc hai sắc đỏ và xanh chia nhau thống trị bản đồ bầu cử nước Mỹ. Đúng như dự đoán trước đó, đảng Cộng hòa của Tổng thống đương nhiệm Donald Trump đã bảo toàn lực lượng tại Thượng viện, trong khi đó, “làn sóng xanh” Dân chủ đã thực sự áp đảo để giành quyền kiểm soát tại Hạ viện. Đã không thể có một “thủy triều đỏ” Cộng hòa đè bẹp “làn sóng xanh” để duy trì thế thống trị của mình tại Quốc hội lưỡng viện Mỹ.

Nếu như cuộc bầu cử được coi là “phép thử” đánh giá độ tín nhiệm của cử tri Mỹ đối với các quyết sách và đường lối lãnh đạo đất nước của Tổng thống tỷ phú Donald Trump thì giờ đây câu trả lời đã rõ. Với quyền lực kiểm soát cả hai viện Quốc hội trong tay, chính quyền đảng Cộng hòa đã có hai năm “gây nhiều sóng gió” trên chính trường Mỹ, mà hệ lụy là sự chia rẽ sâu sắc trong lòng nước Mỹ.

Về đối nội, những thành tựu kinh tế trong hai năm qua dưới sự lèo lái của Tổng thống Trump thực sự là điểm nhấn. Nền kinh tế Mỹ đã đạt tăng trưởng tích cực và ổn định nhất trong nhiều năm qua. Mức tăng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trong quý 3 vừa qua đạt 3,2%, mặc dù giảm so với mức kỷ lục 4,2% của quý liền kề trước đó. Tỷ lệ thất nghiệp cũng giảm xuống mức 3,7% ấn tượng.

Tuy nhiên, thành tích kinh tế này không thể che lấp những mâu thuẫn trong xã hội liên quan các vấn đề tôn giáo, sắc tộc cũng như tâm lý bất an của người dân. Trong hai năm qua, các quyết sách gây tranh cãi liên quan những vấn đề nổi cộm này, như hạn chế người Hồi giáo đến Mỹ, siết chặt kiểm soát người nhập cư, triển khai quân tới biên giới với Mexico ngăn người nhập cư, bỏ qua nạn bạo lực súng đạn… đã khiến xã hội Mỹ dậy sóng.

Trước thềm cuộc bầu cử, hoạt động tội phạm liên quan đến các phát ngôn thù hận có xu hướng gia tăng tại tất cả các địa phương trên nước Mỹ, khiến cho đời sống chính trị nước này rơi vào tình trạng bất ổn và phân hóa sâu sắc. Một cử tri “cuồng” đảng Cộng hòa đã gửi hàng loạt bưu kiện chứa chất nổ tới nhà riêng, văn phòng các chính khách Dân chủ có tầm ảnh hưởng với mục đích đe dọa.

Trong khi đó, vụ xả súng đẫm máu của một đối tượng bài Do Thái, cướp đi sinh mạng của 11 người, gây chấn động nước Mỹ. Đặt trong bối cảnh chính trị sôi sục của nước Mỹ, các vụ việc càng khiến tình hình thêm phức tạp, tô đậm thêm sự chia rẽ, kỳ thị trong xã hội và khiến cuộc bầu cử nhuốm bạo lực.

Thực tế này đã tác động mạnh đến tâm lý cử tri, khiến cho tỷ lệ phiếu ủng hộ đảng Cộng hòa giảm sút. Trước cuộc bầu cử tổng thống năm 2016, giới nghiên cứu và phân tích đã chú ý đến sự phân hóa nghiêm trọng trong xã hội Mỹ. Lần này, xu hướng phân hóa trên lại xuất hiện và có phần gay gắt hơn. Không chỉ giữa hai đảng Dân chủ và Cộng hòa, mà ngay trong nội bộ các đảng cũng đang có sự bất đồng, tranh cãi liên miên, quyết không nhượng bộ nhau về một loạt vấn đề chính trị, xã hội.

Về đối ngoại, các quyết sách và hành xử của chính quyền Tổng thống Trump cũng khiến một bộ phận không nhỏ người dân lo ngại. Bên cạnh bước ngoặt ít người ngờ tới là thúc đẩy tiến trình hòa bình trên bán đảo Triều Tiên với cuộc gặp lịch sử với nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un, đa phần các chuyển động của Tổng thống Trump với tôn chỉ “Nước Mỹ trước tiên” trong chính sách đối ngoại đều ảnh hưởng tới vị thế siêu cường của Washington.

Cho rằng lợi ích của nước Mỹ không dựa vào các quan hệ đối tác an ninh cùng có lợi ở châu Á-Thái Bình Dương, châu Âu và Trung Đông, ông Trump đã dẫn dắt nước Mỹ bước vào giai đoạn mới, chuyển từ chủ nghĩa ngoại lệ Mỹ có tính hướng ngoại sang hướng nội.

Tổng thống Trump đã rút khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), buộc các nước tái đàm phán Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA), xem xét lại Hiệp định Thương mại tự do với Hàn Quốc, đặt câu hỏi về tính hữu dụng của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), “quay lưng” với thỏa thuận hạt nhân Iran để tái áp đặt các lệnh trừng phạt đối với quốc gia Hồi giáo này bất chấp sự phản đối của các đồng minh châu Âu truyền thống…

Bên cạnh đó, Washington còn chỉ ra một loạt nước có thặng dư thương mại lớn với Mỹ, đặc biệt là Trung Quốc, mạnh tay áp đặt các biện pháp bảo hộ, với lập luận rằng tình trạng mất cân bằng thương mại kéo dài là nguyên nhân khiến kinh tế Mỹ trì trệ và người lao động Mỹ mất việc làm. Tổng thống Trump đã kích hoạt cuộc chiến thương mại được cho là khiến đôi bên cùng thua thiệt với Trung Quốc.

Chưa hết, ông Trump cũng rút khỏi Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu và đảo ngược chính sách cởi mở với Cuba, “ngoảnh mặt” với Hiệp ước toàn cầu về di trú, cắt giảm ngân sách đóng góp cho các tổ chức quốc tế như Liên hợp quốc và đơn phương công nhận Jerusalem là thủ đô của Israel…

Những quyết sách này nhằm mục tiêu xuyên suốt “Nước Mỹ trước tiên” nhưng lại làm dấy lên sự hoài nghi về vị thế của nước Mỹ trên toàn cầu. Nhiều ý kiến cho rằng nhà lãnh đạo này đã trở về với chủ nghĩa biệt lập, “đoạn tuyệt” với chủ trương của các đời tổng thống trước đây về một nước Mỹ ủng hộ đa phương và can dự vào tất cả các vấn đề của thế giới.

Về mặt lý thuyết, chính sách “Nước Mỹ trước tiên” tối ưu hóa quyền lợi của đất nước và người dân Mỹ, nhưng trên phương diện ngoại giao, tạo dựng sức mạnh mềm và ảnh hưởng toàn cầu, chính sách này dường như là bước đi ngược, mà hậu quả có thể biến từ “Nước Mỹ trước tiên” thành “Nước Mỹ cô lập.” Tổng thống Trump vì thế đang trở thành chính trị gia gây mâu thuẫn, chia rẽ nhất trong lịch sử nước Mỹ hiện đại.

Cử tri Mỹ bước vào cuộc bầu cử quốc hội giữa nhiệm kỳ với tâm trạng và bức tranh toàn cảnh hỗn độn như thế. Với chiến dịch vận động tranh cử đầy tốn kém (tổng chi của cả đảng Dân chủ và Cộng hòa cho cuộc bầu cử vào khoảng 5,2 tỷ USD – đắt đỏ nhất lịch sử bầu cử giữa kỳ ở Mỹ), đảng Dân chủ quyết tâm thực hiện bằng được mục tiêu lật ngược thế cờ. Các chính khách Dân chủ đã đánh trúng tâm lý lo ngại của các tầng lớp dân chúng, cho rằng cần lập lại thế cân bằng trong cơ quan lập pháp để hạn chế những quyết sách gây tranh cãi của chính quyền.

Kết quả đảng Cộng hòa và Dân chủ chia nhau kiểm soát lưỡng viện Quốc hội là lời đáp đối với chính sách “Nước Mỹ trước tiên,” đồng thời cũng cho thấy nước Mỹ đang chia rẽ hơn bao giờ hết, điều chắc chắn sẽ tác động mạnh tới chính trường Mỹ trong hai năm cầm quyền còn lại của tỷ phú này. Áp lực sẽ đến với ông Trump từ nhiều vấn đề đối nội, như chương trình cải cách y tế, chế độ nhập cư và thuế, kiểm soát súng đạn…

Thắng lợi ngày 6/11 tại Hạ viện còn được coi là bước đầu tiên dọn đường cho đảng Dân chủ trong cuộc chạy đua giành chiếc ghế tổng thống thứ 46 của nước Mỹ vào năm 2020 tới. Đây là lý do khiến cuộc bỏ phiếu ngày 6/11 được ví như “sự bắt đầu” cho năm 2020./.