Hôm 6/1 là một ngày rối bời của Tổng thống Mỹ Donald Trump bên trong Nhà Trắng, mà theo ví von của tạp chí Time là nó gắn với cảm giác bị cô lập như bất kỳ thời điểm nào trong nhiệm kỳ tổng thống đầy sóng gió của ông.

Các nghị sỹ Dân chủ đang gây sức ép để kích hoạt Tu chính án 25 nhằm phế truất tổng thống vì vai trò của ông trong vụ đám đông tràn vào tòa nhà Quốc hội ở Đồi Capitol, khiến các quan chức Nhà Trắng và chính quyền phải chật vật ra ngoài theo các lối thoát hiểm.

Hôm 6/1 là một ngày rối bời của Tổng thống Mỹ Donald Trump bên trong Nhà Trắng, mà theo ví von của tạp chí Time là nó gắn với cảm giác bị cô lập.

24 giờ sau sự kiện chấn động đó, hơn nửa tá nhân viên Nhà Trắng đã từ chức, gồm cả những cộng sự thân tín nhất của ông Trump. Nhiều nghị sỹ Cộng hòa đã đổ lỗi cho ông về việc mất hai ghế thượng nghị sỹ tại bang Georgia, dẫn đến đảng này mất quyền kiểm soát Thượng viện.

Đột nhiên, vị Tổng thống từng thống trị đảng phái mà ông đã chiếm quyền kiểm soát cách đây năm năm giờ chỉ có thể đứng nhìn, trong khi các đảng viên Cộng hòa, bao gồm nhiều đồng minh cũ, tự hỏi những ngày ông còn tại nhiệm có phải là một viễn cảnh không thể chấp nhận được hay không.

Những cuộc tháo chạy khỏi Nhà Trắng

Đó là một lý do khiến ông Trump cuối cùng buộc phải đưa ra bài phát biểu nhượng bộ của mình: một đoạn video dài 2 phút 41 giây đăng trên Twitter vào tối thứ 7/1 với nội dung chỉ trích hành động bạo lực tại Đồi Capitol, thừa nhận một chính quyền mới sẽ được thiết lập vào ngày 20/1 tới và nói rằng “trọng tâm bây giờ sẽ chuyển sang bảo đảm quá trình chuyển giao quyền lực diễn ra suôn sẻ, có trật tự và liền mạch. Khoảnh khắc này kêu gọi sự hàn gắn và hòa giải.”

Chính bản thân ông cũng không thể ngó lơ những dấu hiệu sụp đổ đã rõ ràng nữa. Vòng tròn những thành viên thân cận của Trump giờ chỉ còn lại một số ít những người trung thành với ông: Chánh văn phòng Mark Meadows, luật sư cá nhân Rudy Giuliani, cố vấn thương mại Peter Navarro, giám đốc truyền thông xã hội Dan Scavino, con rể Jared Kushner và con gái Ivanka. “Chỉ còn vậy thôi. Họ đang nhảy khỏi con tàu sắp chìm,” một cố vấn của ông Trump tiết lộ với tờ Time.

Gần như cứ mỗi giờ lại có một lá đơn từ chức mới, từ Bộ trưởng Giao thông Elaine Chao – vợ của lãnh đạo phe đa số Thượng viện Mitch McConnell – tới phó cố vấn an ninh quốc gia Matt Pottinger và đặc phái viên tại Bắc Ireland Mick Mulvaney, cựu quyền chánh văn phòng của ông Trump.

Sự ra đi của Stephanie Grisham, chánh văn phòng của bà Melania Trump, là một cú sốc lớn; cựu giám đốc truyền thông của Trump là người thân cận với tổng thống sắp mãn nhiệm và đệ nhất phu nhân, cũng là người đồng hành của ông gần như từ khi ông khởi động chiến dịch tranh cử hồi năm 2015.

Trong những giờ phút căng thẳng khi Đồi Capitol bị bao vây, ông Trump đã đánh mất sự ủng hộ của rất nhiều người đang làm việc cho ông bên trong Nhà Trắng. “Hầu hết mọi người đều hết sức kinh hoàng, và không khí thực sự căng thẳng” ở Cánh Tây, một nguồn thạo tin cho hay. “Rất nhiều người chỉ giữ im lặng, ngồi đó và xem tin tức trong văn phòng của mình.”

Sự tổn thất lòng trung thành tương tự cũng được thể hiện rõ ở Đồi Capitol, nơi mà suốt gần nửa thập kỷ qua, các nhà lập pháp đảng Cộng hòa chủ yếu giữ im lặng vì lợi ích của một chương trình nghị sự bảo thủ, cũng như vì lo sợ rằng một dòng tweet có thể đặt dấu chấm hết cho sự nghiệp của họ.

24 giờ sau sự kiện chấn động đó, hơn nửa tá nhân viên Nhà Trắng đã từ chức, gồm cả những cộng sự thân tín nhất của ông Trump.

Điều đó đột nhiên đã thay đổi. Những đồng minh quyền lực nhất của Trump, từ lãnh đạo phe đa số Mitch McConnell tới thượng nghị sỹ bang Nam Carolina Lindsey Graham, đều tỏ rõ rằng lòng trung thành của họ với Tổng thống đã đạt tới giới hạn.

Đến tối hôm 6/1 vừa qua, những người bình thường luôn lên tiếng ủng hộ Trump đã công khai chỉ trích vai trò của ông trong vụ bạo lực. “Tôi thực sự cho rằng Tổng thống phải chịu một vài trách nhiệm,” Kevin Cramer, Thượng nghị sỹ Cộng hòa của băng Bắc Dakota trả lời các phóng viên tại Đồi Capitol. “Mọi chuyện thật tồi tệ. Chẳng khác gì thêm dầu vào lửa vậy.”

Về phần ông Trump, không chỉ có sự nghiệp chính trị của ông sụp đổ. Đám đông bị ông kích động không chỉ không gây được áp lực khiến Phó Tổng thống Mike Pence và các đảng viên Cộng hòa ở Thượng viện phủ quyết kết quả kiểm phiếu của các bang và trì hoãn việc công nhận như ông hy vọng. Họ còn phá hoại một số tham vọng của ông sau khi rời nhiệm sở. Một cố vấn không chính thức củaông  Trump cho biết triển vọng của ông với các thương vụ truyền hình và kinh doanh béo bở có thể đã vỡ tan tành như những khung cửa sổ của tòa nhà Quốc hội.

Chỉ một tuần trước, Trump ít nhất vẫn là một gương mặt lớn trên truyền thông và là một người có quyền lực mang tầm ảnh hưởng sau khi rời nhiệm sở – nếu không phải là ứng cử viên của đảng Cộng hòa vào năm 2024. Nhưng giờ đây, ảnh hưởng chính trị của ông sau khi rời ghế tổng thống lại là một câu hỏi.

“Sự xâm phạm tới Điện Capitol sẽ không bị lãng quên. Ông ta đã khiến thượng nghị sĩ McConnell mất đi vị trí lãnh đạo, và giờ thì ông ta đang làm bậy khắp Capitol – tôi cho rằng đó là một tuyên bố khá mạnh mẽ về cảm xúc của tổng thống Trump với đảng Cộng hòa,” Dan Eberhart, nhà tài trợ đảng Cộng hòa cho hay. “Mọi người đang bị sốc nặng. Đây không phải là lời nói phóng đại.”

Nhưng sẽ khó bị phế truất

Sự kìm kẹp của Trump với đảng Cộng hòa vẫn chưa hoàn toàn nới lỏng. Vẫn có hơn 130 đảng viên Cộng hòa – bao gồm lãnh đạo phe thiểu số tại Hạ viện Kevin McCarthy và tám thượng nghị sỹ – đã phản đối việc công nhận chiến thắng của ông Biden ở một số bang dao động.

Và các đảng viên Cộng hòa vẫn chưa cùng các đảng viên Dân chủ kêu gọi luận tội hay viện dẫn Tu chính án thứ 25 – những kịch bản vẫn khó mà xảy ra. Các trợ lý và chiến lược gia của đảng Cộng hòa nói rằng những tuyên bố này không hơn một chiến dịch truyền thông điệp.

Theo tờ Business Insider, Phó tổng thống Pence đã từ chối viện dẫn Tu chính án thứ 25, và khó mà tưởng tượng nội các sẽ ủng hộ điều đó. Quốc hội lúc này thậm chí còn chưa mở phiên họp để bắt đầu các thủ tục luận tội.

“Chúng tôi không trong trạng thái trừng phạt tổng thống. Tôi không nghĩ mọi người sẽ cố gắng hạ bệ ông ấy,” một phụ tá cấp cao của đảng Cộng hòa tại Thượng viện cho hay.

Nhưng những rạn nứt đã bắt đầu xuất hiện khi các đảng viên Cộng hòa đối mặt với cuộc sống không có sự kiểm soát của Nhà Trắng và Thượng viện. “Chúng ta cần phải tiếp tục,” vị phụ tá nói. “Nhìn chung, đảng đã sang trang.”

Trong khi các đảng viên Dân chủ và các chuyên gia đã nhiều lần nói về tính thiết thực chính trị của việc loại bỏ Trump, thì trong nội bộ đảng Cộng hòa, ý kiến đang ngày càng lan rộng là những cái giá cho việc đối phó với ông Trump thời kỳ hậu tổng thống lớn hơn bất kỳ lợi ích nào.

Các nguồn tin cho biết, với một số đảng viên Cộng hòa công khai từ bỏ Tổng thống, khả năng được tuyển dụng sau khi làm việc cho chính quyền của ông Biden là một yếu tố thúc đẩy.

Một cựu quan chức Nhà Trắng từng thân cận với Trump tin rằng Tổng thống đã khiến đám đông bị kích động và rồi mất kiểm soát với những hành động của họ.

“Dù sao thì nhiều người cũng đang tìm kiếm một lối thoát nhẹ nhàng,” một cựu quan chức cấp cao của Nhà Trắng cho biết, và nói thêm rằng một số nhân viên Nhà Trắng “gần như không còn đó nữa” và “đã chuyển đi.” Từ chức sau vụ bạo lực “có thể giúp một số người được xem như là đã làm việc tốt.”

Một cựu quan chức Nhà Trắng từng thân cận với Trump tin rằng Tổng thống đã khiến đám đông bị kích động và rồi mất kiểm soát với những hành động của họ. “Tôi không thể tin là ông ấy muốn chuyện này xảy ra. Tôi nghĩ rằng ông ấy có thể chỉ muốn có một sự đe dọa và nhiều người làm ầm ĩ lên xung quanh mình,” vị cựu quan chức nói.

Ông cho rằng Trump đã hy vọng rằng đám đông sẽ chứng minh được sự nổi tiếng của ông, thay ông gửi một thông điệp đến cho các đảng viên Cộng hòa rằng họ nên gắn bó với ông hoặc phải đối mặt với với cơn giận dữ của những người ủng hộ trung thành, và cảnh cáo các đảng viên Dân chủ rằng nếu ông bị điều tra sau khi kết thúc nhiệm kỳ, tình trạng bất ổn có thể xảy ra.

“Đừng truy tố tôi khi tôi đi và đừng giở trò với tôi, vì tôi có thể khiến một đống người làm những chuyện cực kỳ điên rồ,” vị cựu quan chức tóm tắt lại thông điệp mà ông tin là ông Trump muốn truyền đạt.

Đây không phải lần đầu tiên ông Trump chìm trong những tranh cãi về sự nghiệp chính trị của mình. Một trong những điểm nổi bật trong nhiệm kỳ tổng thống của ông là khả năng chọc vào những vết thương đau đớn nhất trong xã hội Hoa Kỳ và thách thức các giới hạn của nền dân chủ.

Một nguồn tin thân cận với Trump cho biết: “Tôi nghĩ ông ấy đã học được nhiều bài học sai lầm bằng cách đẩy các giới hạn đi quá xa mà không thực sự trả giá. Tôi nghĩ lần này ông ấy đã phải trả giá rồi.”

Lũ trẻ cứ mong ngóng từng ngày, mãi thấp thỏm đứng chờ dáng mẹ cha thấp thoáng nơi đầu ngõ với áo mới, bánh mứt cho ngày Tết. Bao lần hồ hởi sốt sắng là cũng bấy nhiêu lần chúng lủi thủi quay vào nhà thất vọng.

Chúng hiểu, năm nay nhà lại không có Tết, bởi cha mẹ vẫn còn đang bận bán buôn, mưu sinh nơi đất khách quê người…

Nỗi niềm người tha hương

Bên lề của những ồn ào, náo nhiệt thường thấy trên đường phố là những quán hàng rong, các quầy hàng thức ăn truyền thống vẫn ngày đêm miệt mài bám trụ, làm kế sinh nhai cho hàng vạn mảnh đời tha hương lập nghiệp tại các thành phố lớn. Và, đằng sau nỗ lực bền bỉ mỗi ngày của những người làm cha làm mẹ đang phải bươn chải xa nhà vì cái ăn, cái mặc của cả gia đình là nỗi khắc khoải phải bỏ lại sau lưng những đứa trẻ ở quê nhà, để rồi lòng lại bồi hồi, ngậm ngùi mỗi độ xuân sang.

Những quán ăn nhỏ trong những con hẻm ở các thành phố lớn không chỉ gánh nỗi lo cơm ăn áo mặc thường ngày, mà còn chở cả ước mơ và tương lai của những đứa trẻ.

Anh Trọng Bảo, chủ quán hủ tiếu ở góc đường Huỳnh Văn Bánh tại Quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh là một người như vậy. Tất bật nơi lề đường ròng rã mấy năm, cũng là ngần ấy mùa Tết anh chẳng thể về với con. Quê nhà và chốn mưu sinh nằm ở hai đầu đất nước nên anh đành bấm bụng gửi con cho ông bà từ lúc 6 tuổi.

“Hai vợ chồng từ Hà Nội vào Thành phố Hồ Chí Minh lập nghiệp từ năm 2006. Vào đây làm ăn, dành dụm để có thể về quê thăm con, nhưng mấy năm rồi chưa về được…,” anh Bảo ngùi ngùi.

Mỗi khi dự báo thời tiết báo Hà Nội trở lạnh, lòng người đàn ông xa xứ lại nhớ tới cảnh chợ đào, quất mỗi độ xuân về. Ở nơi xa, biết các con và người thân đang trông ngóng, nhưng hoàn cảnh khiến anh không thể sum họp cùng gia đình bên nồi bánh chưng đêm giao thừa.

Anh Bảo bên chiếc xe hủ tiếu nhỏ chở đầy mong ước trang trải cho con và ước mơ đoàn tụ gia đình vào dịp Tết.

Nỗi thèm thuồng được ôm con vào lòng, được hít hà cái má thơm mùi sữa của lũ trẻ đã quá quen thuộc với những lao động xa nhà tại Sài Gòn.

Chị M.Hương (30 tuổi, ở quận Tân Phú, Thành phố Hồ Chí Minh) chia sẻ: “Từ dạo lên thành phố làm tạp vụ, tôi phải ngậm ngùi gửi 2 đứa nhỏ cho bà ngoại để tập trung kiếm tiền. Đưa con theo không ai chăm được. Lương tạp vụ ba cọc ba đồng nên dù nhớ lắm nhưng Tết tôi lại tranh thủ nhận giúp việc theo giờ cho các gia đình để kiếm thêm thu nhập, mùa này là mùa kiếm thêm được nhiều nhất trong năm. Ba năm rồi tôi chưa về nhà lần nào đúng dịp Tết.”

Thế mới thấy, cuốn theo cái tất bật cơm áo gạo tiền của người lớn, những câu chuyện mưu sinh ngày Tết, là những đứa trẻ hiếm khi được thấy mặt cha mẹ, phải chịu quen dần với cái thiệt thòi thiếu niềm vui sum họp gia đình ngày xuân…

Điều ước đêm giao thừa thành hiện thực…

Có lẽ đối với lũ trẻ trong những câu chuyện kể trên, điều ước duy nhất cho đêm giao thừa chỉ đơn giản là được sà vào lòng cha mẹ của mình, để cảm nhận một phần của Tết đoàn viên. Nhưng những mong ước nhỏ nhoi ấy không dễ thành hiện thực khi những người thân yêu của chúng phải bươn chải nơi xứ người mưu sinh cuộc sống.

Khi nỗi lo cơm áo làm cách xa khoảng cách địa lý của các thành viên trong gia đình thì công nghệ đang phát huy sứ mệnh của mình để kéo gần lại Tết ấm, tình thân. Và, sáng kiến “Để không ai bị bỏ lại phía sau” do ứng dụng công nghệ Gojek phối hợp với chương trình CafeTek là một ví dụ điển hình.

Trên thực tế với nhiều quán hàng vỉa hè, dẫu có thể được nhiều thực khách tìm đến ủng hộ nhưng nhìn chung vẫn dễ bị tổn thương trước các ảnh hưởng của thời tiết, bệnh dịch… Những biến số này khiến thu nhập của họ không ổn định, bấp bênh. Việc tiết kiệm một khoản tiền để được một lần về nhà ăn Tết cũng khó thành hiện thực.

Trong chương trình “Để không ai bị bỏ lại phía sau,” Gojek giúp đưa các hàng quán truyền thống lên nền tảng GoFood để tiếp cận được hàng triệu khách hàng trên ứng dụng. Các chủ quầy hàng như anh Bảo cũng nhận được một chiếc điện thoại thông minh để có thể nhận đơn đặt hàng trực tuyến, mở ra cho họ cơ hội chủ động cải thiện thu nhập hàng ngày. Những ngày này, ngoài khách quen đến ăn tại chỗ hay mua về, anh Bảo bắt đầu tất bật chuẩn bị đơn hàng cho các bác tài Gojek, khấp khởi hy vọng buôn bán khởi sắc hơn. Đường về Hà Nội ăn Tết cùng các con và ông bà sẽ không còn xa nữa.

Việc hỗ trợ ngày càng nhiều các quầy hàng nhỏ lẻ, các hàng quán của các hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ cũng tạo điều kiện thu hút thêm nhiều đơn hàng, hỗ trợ rất nhiều cho các bác tài Gojek tăng thêm thu nhập.

Chị M.Hương kể rằng từ đầu năm 2020 đã rời bỏ công việc làm tạp vụ để chuyển sang chạy xe công nghệ cho Gojek, có thu nhập cải thiện và ổn định hơn. Chị chia sẻ: “Tôi mong là Tết này có thể về Trà Vinh thăm con, ăn một cái Tết đúng nghĩa bên tụi nhỏ.”

Các bác tài vẫn tranh thủ từng giây, từng phút để hoàn tất các đơn hàng và chuẩn bị cho một cái Tết sum vầy cùng gia đình, Anh V. Thành (tài xế công nghệ Gojek) chia sẻ: “Trước đây tôi là bảo vệ cho cửa hàng thời trang, Tết chủ thường tăng lương để tôi ở lại trông cửa hàng mấy ngày Tết, nên là dù nhà ở Sài Gòn nhưng tôi hầu như ít có dịp đón giao thừa với gia đình. Đợt dịch COVID-19 vừa qua khiến cửa hàng phải đóng cửa, thế là tôi chuyển hẳn qua nghề tài xế công nghệ. Công việc này tự do thời gian nên năm nay tôi quyết định sẽ nghỉ ngơi, chở vợ con đi xem pháo hoa đón giao thừa.” Bữa cơm sum vầy chính là minh chứng cho một cái Tết trọn vẹn và đủ đầy.

Với những giá trị tích cực mà ứng dụng Gojek đang chủ động tạo ra cho cộng đồng, những người yếu thế, người có hoàn cảnh khó khăn sẽ được tiếp sức để ổn định cuộc sống. Và, Tết Tân Sửu hy vọng sẽ là một cái Tết đoàn viên, vẹn tròn cho nhiều đứa trẻ và những người con xa quê trên mảnh đất hình chữ S.

Sau một năm đầy biến động với vô vàn khó khăn và thử thách, bước vào những ngày đầu của năm mới 2021, không ít người dân Mỹ đã đặt nhiều hy vọng vào một nước Mỹ sẽ được hàn gắn, thống nhất và đoàn kết sau ngày 6/1, thời điểm Quốc hội Mỹ chính thức tuyên bố nhân vật sẽ là tổng thống đất nước trong 4 năm tiếp theo.

Một lần nữa nước Mỹ lại cho thấy tình trạng bị chia rẽ và phân cực sâu sắc với những mâu thuẫn và bất đồng khó có thể hóa giải khi hàng nghìn người biểu tình quá khích tràn vào tòa nhà Quốc hội Mỹ nhằm ngăn chặn việc chứng nhận chiến thắng của ứng cử viên đảng Dân chủ Joe Biden.

Sự kiện này cũng được coi là dấu mốc chấm dứt mọi hoài nghi và tranh cãi pháp lý liên quan tới cuộc bầu cử năm 2020. Thế nhưng, một lần nữa nước Mỹ lại cho thấy tình trạng bị chia rẽ và phân cực sâu sắc với những mâu thuẫn và bất đồng khó có thể hóa giải khi hàng nghìn người biểu tình quá khích tràn vào tòa nhà Quốc hội Mỹ nhằm ngăn chặn việc chứng nhận chiến thắng của ứng cử viên đảng Dân chủ Joe Biden, dẫn tới cảnh bạo loạn, đập phá và xô xát, khiến ít nhất 1 người thiệt mạng.

Trong tiến trình bầu cử Mỹ, thông thường, ngày lưỡng viện Quốc hội triệu tập một phiên họp chung nhằm kiểm đếm và xác nhận số phiếu bầu của cử tri đoàn, qua đó công bố chính thức người chiến thắng trong cuộc đua vào Nhà Trắng, chỉ mang tính hình thức.

Trước đó, cử tri đoàn ngày 14/12/2020 đã bỏ phiếu xác nhận ông Joe Biden vượt qua đương kim Tổng thống Donald Trump trong cuộc đua vào Nhà Trắng.

Theo kết quả các cuộc bỏ phiếu của cử tri đoàn, ông Joe Biden đã giành được chiến thắng với 306 phiếu đại cử tri, trong khi đó Tổng thống Trump giành được 232 phiếu đại cử tri.

Tuy nhiên, do những tranh cãi kéo dài kể từ ngày cử tri cả nước bỏ phiếu bầu tổng thống đầu tháng 11 năm ngoái, ngày 6/1 năm nay, cùng với ngày 5/1 khi diễn ra cuộc đua bổ sung vào thượng viện tại bang Georgia, đã trở thành những sự kiện vô cùng quan trọng, thu hút mọi sự chú ý của dư luận bởi nó sẽ quyết định tương lai chính trường Mỹ trong những năm tiếp theo.

Bang Georgia phải tiến hành hai cuộc bầu cử bổ sung vì trong cuộc đua trước đó, không có ứng cử viên nào đạt được 50% số phiếu bầu để giành ghế thượng viện.

Chính vì vậy, trong những ngày này, nước Mỹ vốn đã trong tình trạng “bị chia đôi” từ sau ngày bầu cử 3/11/2020, dường như đang chìm trong lo âu và căng thẳng.

Người dân Mỹ cũng nín thở theo dõi sự kiện Quốc hội nhóm họp chiều 6/1 (rạng sáng 7/1 giờ Việt Nam) bởi có nhiều dự báo về khả năng xảy ra những diễn biến phức tạp và kịch tính. Trước đó, ít nhất 14 thượng nghị sĩ cũng như khoảng 140 hạ nghị sỹ đảng Cộng hòa cho biết sẽ phản đối việc chứng nhận kết quả của đại cử tri tại một số bang dao động.

Cùng với đó, phát biểu với đám đông người ủng hộ ở thủ đô Washington DC trước cuộc họp của Quốc hội, Tổng thống đương nhiệm Donald Trump tiếp tục khẳng định ông sẽ không nhượng bộ và không chấp nhận bỏ cuộc.

Ngay khi phiên họp chung của Quốc hội đang diễn ra, hàng chục nghìn người ủng hộ Tổng thống Donald Trump từ khắp nơi trên nước Mỹ đã đổ về khu vực trung tâm thủ đô Washington D.C cũng như Đồi Capitol, nơi đặt trụ sở Quốc hội, nhằm phản đối việc chứng nhận chiến thắng của ông Joe Biden.

Các cuộc biểu tình bên ngoài khu vực Quốc hội đã biến thành bạo động khi nhóm người biểu tình quá khích đụng độ với cảnh sát và tràn vào tòa nhà Quốc hội.

Trước diễn biến căng thẳng và phức tạp, cảnh sát Mỹ đã phải phong tỏa các tòa nhà, yêu cầu các nhân viên sơ tán khỏi tòa nhà Cannon và tòa nhà Madison trên Đồi Capitol, đồng thời phải sử dụng hơi cay và đạn không sát thương để giải tán đám đông người biểu tình.

Diễn biến chưa từng có trong lịch sử nước Mỹ đã khiến phiên họp xác nhận kết quả bầu cử tổng thống Mỹ 2020 phải tạm ngừng và những người đang ở bên trong tòa nhà được yêu cầu trú ẩn.

Phó Tổng thống Mike Pence, chủ trì phiên họp, cùng nhiều nghị sỹ khác được sơ tán tới nơi an toàn.

Nhằm đối phó với tình hình, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra lệnh cử Lực lượng Vệ binh quốc gia tới hỗ trợ lực lượng thực thi pháp luật của thủ đô, trong khi Thị trưởng thủ đô Washington D.C Muriel Bowser đã phải ban hành lệnh giới nghiêm, theo đó bắt đầu áp dụng từ 18h cùng ngày và có hiệu lực tới 6h sáng 7/1. Tổng thống Donald Trump cũng kêu gọi hòa bình và đề nghị người biểu tình về nhà.

Tối 6/1 (giờ Mỹ, sáng 7/1 giờ Hà Nội), những người biểu tình quá khích đã bị lực lượng chức năng vô hiệu hóa và buộc rời khỏi khu vực Quốc hội, các nghị sĩ nối lại cuộc họp xác nhận vị tổng thống tiếp theo khi tình hình an ninh trật tự tại tòa nhà Quốc hội được thiết lập trở lại.

Tuy nhiên, nhiều nhà lập pháp, quan chức và cựu lãnh đạo Mỹ, lãnh đạo nhiều nước cũng như Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc đã bày tỏ lo ngại và lên án những hành động bạo lực xảy ra tại khu vực trụ sở Quốc hội Mỹ.

Nhiều ý kiến đánh giá nền dân chủ Mỹ đang phải hứng chịu một vụ tấn công chưa từng có, đồng thời kêu gọi tôn trọng kết quả cuộc bầu cử tại Mỹ.

Phó Tổng thống Mỹ Mike Pence đã lên án những kẻ thực hiện hành vi quá khích này. Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer cho rằng những đối tượng xông vào Đồi Capitol không phải là những người phản đối mà là những kẻ nổi loạn phải bị truy tố.

Thượng nghị sỹ đảng Cộng hòa bang Kentucky Mitch McConnell, lãnh đạo phe đa số tại Thượng viện Mỹ, tuyên bố phản đối các nỗ lực nhằm thách thức kết quả kiểm phiếu đại cử tri, đồng thời nhấn mạnh các cáo buộc gian lận trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2020 là không đủ thuyết phục.

Tổng thống đắc cử Joe Biden cho rằng đây không phải biểu tình mà là cuộc nổi loạn, đồng thời khẳng định công việc trong 4 năm tới của ông chính là khôi phục nền dân chủ Mỹ.

Trong khi đó, truyền thông Mỹ đưa tin đảng Dân chủ đã giành chiến thắng trong hai cuộc bầu cử bổ sung vào thượng viện ở Georgia, một cuộc đua nước rút quan trọng giúp đảng này kiểm soát hiệu quả hơn chính phủ dưới thời Tổng thống đắc cử Joe Biden.

Theo đó, hai ứng cử viên của đảng Dân chủ là Raphael Warnock và Jon Ossoff đã lần lượt đánh bại hai thượng nghị sỹ đương nhiệm đảng Cộng hòa là Kelly Loeffler và David Perdue. Nếu kết quả này chính thức được xác nhận, số ghế tại thượng viện sẽ được chia đều 50-50 cho cả hai đảng, khi đó lá phiếu của Phó Tổng thống đắc cử Kamala Harris sẽ có tiếng nói quyết định vì theo Hiến pháp, Phó Tổng thống Mỹ sẽ đồng thời là Chủ tịch Thượng viện.

Như vậy, Đảng Dân chủ sẽ lần đầu tiên kể từ năm 2015 giành quyền kiểm soát Thượng viện và điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho chính quyền mới của ông Joe Biden trong việc lập trình, triển khai các chương trình nghị sự, đồng thời giáng một đòn mạnh đối với đảng Cộng hòa, bởi trước đó đảng Dân chủ đã giành quyền kiểm soát Hạ viện.

Tuy nhiên, những gì diễn ra trong ngày 6/1 đang khoét sâu thêm sự chia rẽ và bất đồng không chỉ trên chính trường mà cả trong xã hội Mỹ, khi mà nước Mỹ hơn bao giờ hết cần sự đoàn kết, nhất trí để vượt qua cuộc khủng hoảng trầm trọng do đại dịch COVID-19 gây ra.

Mỹ hiện là quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của đại dịch, tới nay số ca nhiễm và tử vong đều cao nhất thế giới, lần lượt là hơn 21,8 triệu và khoảng 370.000 ca tử vong.

Đại dịch cũng dẫn tới cuộc khủng hoảng kinh tế và làm trầm trọng thêm tình trạng bất bình đẳng trong xã hội, bên cạnh đó là cuộc khủng hoảng sắc tộc ngày càng sâu sắc liên quan tới vấn đề quyền lợi của người da màu ở Mỹ.

Trong bối cảnh nước Mỹ đang rơi vào cuộc khủng hoảng kép và chỉ còn 2 tuần nữa là tới thời điểm tổng thống đắc cử Mỹ chính thức tuyên thệ nhậm chức, có thể nói tình trạng hỗn loạn và rối ren hiện nay đang tạo thêm những thách thức to lớn, thậm chí đe dọa gây bất ổn xã hội Mỹ./.

Cách đây 75 năm, cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên đã diễn ra trên cả nước. Đây là sự kiện chính trị quan trọng trong lịch sử nước ta khi lần đầu tiên toàn thể nhân dân được hưởng quyền làm chủ trong việc sáng suốt lựa chọn, bầu ra những người đại diện xứng đáng thay mặt nhân dân gánh vác công việc chung của đất nước.

Trải qua 75 năm hình thành và phát triển, Quốc hội Việt Nam không ngừng đổi mới trên các lĩnh vực hoạt động, khẳng định vị trí, vai trò là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Bước phát triển nhảy vọt đầu tiên về thể chế dân chủ

Ngay sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, Bác Hồ đã chỉ đạo phải tập trung tổ chức càng sớm càng tốt cuộc tổng tuyển cử bầu Quốc dân đại hội (Quốc hội).

Trải qua 75 năm hình thành và phát triển, Quốc hội Việt Nam không ngừng đổi mới trên các lĩnh vực hoạt động, khẳng định vị trí, vai trò là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Bác đã ký Sắc lệnh số 14 ngày 8/9/1945 và Sắc lệnh số 51 ngày 17/10/1945 về tổ chức tổng tuyển cử. Trên cơ sở sắc lệnh đó, cuộc tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã được tiến hành ngày 6/1/1946.

Cuộc tổng tuyển cử đầu tiên được tiến hành theo nguyên tắc dân chủ, tiến bộ, đó là phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín đã hoàn toàn thắng lợi. Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời.

Quốc hội đã cử ra Chính phủ chính thức, ấn định cho Việt Nam một Hiến pháp dân chủ. Thắng lợi đó là một mốc son đánh dấu bước phát triển nhảy vọt đầu tiên về thể chế dân chủ của nước Việt Nam.

Thắng lợi của cuộc tổng tuyển cử cũng đánh dấu bước trưởng thành của Nhà nước cách mạng Việt Nam, mở ra một thời kỳ mới, thời kỳ đất nước ta có một Quốc hội, một Chính phủ thống nhất, một Hiến pháp tiến bộ và một hệ thống chính quyền hoàn toàn đầy đủ danh nghĩa về mặt pháp lý để đại diện cho nhân dân Việt Nam về đối nội, đối ngoại.

Cuộc bầu cử là căn cứ để khẳng định Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa có tính chất hợp pháp, dân chủ – nhà nước của dân, do dân và vì dân, được quốc dân giao phó trọng trách điều hành đất nước, tổ chức toàn dân kháng chiến kiến quốc, giải quyết mọi quan hệ của Việt Nam trên trường quốc tế.

Đổi mới công tác lập pháp

Kể từ cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên năm 1946 đến nay, trải qua 14 nhiệm kỳ hoạt động, Quốc hội Việt Nam không ngừng trưởng thành, đã đạt được những thành tựu quan trọng trong hoạt động lập hiến, lập pháp, giám sát tối cao và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, góp phần to lớn vào thành tựu chung của công cuộc đổi mới, nâng cao vai trò, vị thế của nước ta trên trường quốc tế.

Từ Quốc hội khóa I cho đến nay, Quốc hội đã ban hành 5 bản Hiến pháp (chưa kể các bản Hiến pháp sửa đổi, bổ sung): Hiến pháp 1946, Hiến pháp 1959, Hiến pháp 1980, Hiến pháp 1992 và Hiến pháp 2013, qua đó kế thừa và hoàn thiện Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ của đất nước trong từng giai đoạn lịch sử.

Cùng với sự phát triển lớn mạnh của đất nước, trong 75 năm qua, nhiều đạo luật quan trọng đã được Quốc hội ban hành góp phần thể chế hóa quyền làm chủ của nhân dân, thực hiện quản lý xã hội theo hiến pháp và pháp luật.

Đặc biệt, bước vào công cuộc đổi mới, việc chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa chỉ huy (quan liêu, bao cấp) sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của nhà nước (điều tiết vĩ mô), nay là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi hệ thống luật pháp phải đổi mới nhằm đáp ứng yêu cầu thực tế.

Theo Tiến sỹ Bùi Ngọc Thanh, Nguyên Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, nếu như 7 khóa Quốc hội đầu tiên (từ năm 1946 đến đầu năm 1987), hơn 40 năm Quốc hội chỉ ban hành được 29 đạo luật, thì Quốc hội Khóa VIII (1987-1992), khóa đầu tiên bước vào công cuộc đổi mới, trong 5 năm Quốc hội đã ban hành tới 31 đạo luật; Khóa IX là 41 luật và bộ luật, Khóa X là 35 đạo luật. Khóa XI, Quốc hội đã xây dựng 84 luật; khóa XII chỉ có 4 năm, Quốc hội cũng đã xây dựng được 67 luật và đến khóa XIII là 89 luật. Khóa XIV hiện nay, từ 2016 đến cuối 2020, Quốc hội thông qua được khoảng 80 đạo luật.

Các đạo luật được xây dựng trong công cuộc đổi mới, về nội dung khác đến 90-95% so với thời kỳ thực thi nền kinh tế kế hoạch hóa chỉ huy. Nhìn chung, tốc độ xây dựng luật của Quốc hội trong công cuộc đổi mới tăng nhanh; chất lượng, nội dung được bảo đảm, từng bước đáp ứng yêu cầu xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự chủ, góp phần đắc lực vào việc thực hiện mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.”

Trong quá trình phát triển, Quốc hội đã có nhiều quyết sách quan trọng như quyết định tổ chức và nhân sự cấp cao của Nhà nước; xem xét, thông qua các nghị quyết về nhiệm vụ, các kế hoạch kinh tế-xã hội hàng năm và 5 năm; Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội 10 năm; phê chuẩn các điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc gia nhập.

Quốc hội cũng quyết định chủ trương đầu tư xây dựng các công trình quan trọng quốc gia như đường Hồ Chí Minh, đường dây truyền tải điện 500kV Bắc-Nam, nhà máy khí điện đạm Bà Rịa-Vũng Tàu, nhà máy thủy điện Sơn La… tạo tiền đề cho việc đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Tại mỗi kỳ họp, Quốc hội dành nhiều thời gian để xem xét, thảo luận về các báo cáo của Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao trong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo luật định; tăng cường giám sát chuyên đề, tập trung vào các vấn đề bức xúc của cuộc sống mà cử tri quan tâm; nâng cao hiệu quả chất vấn và trả lời chất vấn, tạo không khí cởi mở, dân chủ trong hoạt động của Quốc hội.

Việc tổ chức lấy phiếu tín nhiệm đối với những người giữ các chức vụ được Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn cũng đã tạo ra động lực để các bộ trưởng, trưởng ngành đổi mới mạnh mẽ trong công tác chỉ đạo, điều hành.

Dấu ấn của Quốc hội vì dân

Thực hiện hiệu quả phương châm “Đoàn kết, đổi mới, sáng tạo, hành động vì lợi ích của nhân dân”, Quốc hội đã đổi mới mạnh mẽ cả về tổ chức và hoạt động. Cách thức điều hành có nhiều thay đổi, việc ứng dụng công nghệ thông tin được áp dụng mạnh mẽ, giúp khoảng cách giữa các đại biểu với cử tri ngày càng được thu hẹp, thực sự là những đại biểu của dân, do dân và vì dân.

Năm 2019, lần đầu tiên Quốc hội áp dụng công nghệ của Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và trí tuệ nhân tạo trong việc điều hành kỳ họp. Theo đó, tại kỳ họp thứ 7, Quốc hội thí điểm thực hiện, tất cả file âm thanh được chuyển thành chữ chạy trên màn hình của chủ tọa, giúp cho việc điều hành chính xác hơn.

Tại kỳ họp thứ 8, Quốc hội tiến hành chính thức việc này. Sự đổi mới này là cách để nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của Quốc hội, xây dựng Quốc hội điện tử.

Đặc biệt, năm 2020, trước ảnh hưởng nặng nề của đại dịch COVID-19, một lần nữa, những dấu ấn của Quốc hội vì dân tiếp tục được thể hiện đậm nét. Trong những phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước kỳ họp thứ 9, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân nhiều lần lưu ý phải tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong bộ máy Nhà nước, ảnh hưởng của dịch bệnh nhưng không có nghĩa để mọi việc đình trệ.

Công việc vẫn phải thực hiện trôi chảy theo kế hoạch, phải thay đổi phương thức làm việc. Nói là làm, Quốc hội đã thực hiện đổi mới bằng việc lần đầu tiên tổ chức họp trực tuyến.

Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XIV mang đấu ấn đặc biệt bởi đây là lần đầu tiên trong hơn 70 năm qua, Quốc hội Việt Nam họp trực tuyến liên tục nhiều ngày trong đợt 1 (từ ngày 20-28/5).

Với hình thức họp trực tuyến, đại biểu tại điểm cầu của 63 Đoàn đại biểu Quốc hội thực hiện đăng ký phát biểu, tranh luận qua đường dây nóng. Đại biểu tại Hội trường Diên Hồng đăng ký phát biểu và tranh luận như các kỳ họp trước. Danh sách đăng ký phát biểu được kịp thời cập nhật vào hệ thống điều hành của Đoàn Chủ tịch theo thứ tự đăng ký của đại biểu và được thể hiện trên màn hình tại Hội trường Diên Hồng.

Các đại biểu Quốc hội sử dụng phần mềm cài đặt trên máy tính bảng để biểu quyết. Kết quả biểu quyết sẽ được hiện trên màn hình ở Hội trường Diên Hồng. Việc cung cấp thông tin cho các đại biểu Quốc hội vẫn được duy trì và bảo đảm thực hiện thông qua các phần mềm ứng dụng…

Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển nhìn nhận, hình thức Quốc hội họp trực tuyến thể hiện sự đổi mới, linh hoạt trong hoạt động của Quốc hội, song vẫn bảo đảm duy trì không khí dân chủ, công khai của kỳ họp Quốc hội theo đúng quy định của pháp luật.

Theo đánh giá của nhiều đại biểu, hình thức họp trực tuyến không những mang lại hiệu quả cao, mà còn có nhiều lợi thế hơn so với hình thức họp tập trung như giúp tiết kiệm về ngân sách; đại biểu ở địa phương không phải di chuyển nhiều; lãnh đạo địa phương cũng có điều kiện tham gia họp trực tuyến tại nhiều đầu cầu; nhiều cán bộ, công chức hoặc lãnh đạo các văn phòng, sở, ngành… cũng được mời tham gia họp ở các đầu cầu.

Cũng do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, lần đầu tiên trong lịch sử của AIPA, Đại hội đồng AIPA diễn ra từ ngày 8-10/9/2020 được tổ chức theo hình thức trực tuyến.

Với sự dẫn dắt, điều hòa của Quốc hội Việt Nam, Đại hội đồng AIPA 41 đã thành công tốt đẹp. Điều này thể hiện qua sự tham gia đông đủ, ủng hộ của các Nghị viện thành viên, các Nghị viện quan sát viên và nhiều tổ chức Nghị viện quốc tế.

Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân đánh giá trong chặng đường 25 năm qua, Quốc hội Việt Nam đã có nhiều đóng góp quan trọng, phát triển mạnh mẽ và góp phần vào việc củng cố, hoàn thiện bộ máy, tổ chức của AIPA. Thành công của Năm Chủ tịch AIPA 2020 và Đại hội đồng AIPA 41 là bước tiếp nối những đóng góp của Quốc hội Việt Nam trong quá trình phát triển của AIPA.

Có thể nói, 75 năm qua, Quốc hội luôn là hiện thân của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, không ngừng đổi mới, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của mỗi giai đoạn cách mạng, xứng đáng là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, hoạt động ngày càng chất lượng, tạo lập được sự tin tưởng và những ấn tượng tốt đẹp trong lòng cử tri cả nước.

Những thành quả này tiếp tục tạo tiền đề thuận lợi cho sự phát triển của Quốc hội trong thời gian tới, là cơ sở quan trọng để đảm bảo thành công cho sự phát triển đất nước./.

Đồng bằng sông Cửu Long là khu vực có tiềm năng, lợi thế rất lớn, có vai trò, vị trí đặc biệt quan trọng trong phát triển đất nước, không chỉ là “trụ đỡ” bảo đảm an toàn, an ninh lương thực, xuất khẩu nông sản, mà còn là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế của cả nước, đạt được nhiều thành tựu trong phát triển kinh tế-xã hội.

Tuy nhiên, GDP bình quân đầu người của vùng Vựa lúa số 1 Việt Nam này vẫn thấp hơn 18% so với mức trung bình của cả nước. Một trong những lý do ảnh hưởng trực tiếp tới GDP của vùng là do trong nhiều năm qua, nơi đây liên tiếp phải đối mặt với nhiều thách thức do tác động của biến đối khí hậu, triều cường, hạn mặn, các hoạt động xây dựng thủy điện ở thượng nguồn sông Mekong…

Minh chứng rõ thấy là trong 5 năm gần đây, Đồng bằng sông Cửu Long đã phải hứng chịu 2 đợt xâm nhập mặn lịch sử vào mùa khô năm 2015-2016 và 2019-2020, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất và đời sống dân sinh; khiến hàng chục nghìn hécta lúa, cây ăn trái bị thiệt hại; gần 100.000 hộ dân gặp khó khăn về nước sinh hoạt và gây sụt lún nghiêm trọng tại nhiều tuyến đê, đường giao thông…

Những thách thức nghiêm trọng từ môi trường đã tạo nên làn sóng di cư lớn để tìm kiếm cơ hội mưu sinh thay thế. Trong vòng 10 năm qua (từ năm 2009 – 2019) đã có hơn 1 triệu người dân miền Tây di cư đến Thành phố Hồ Chí Minh, Đông Nam Bộ và một số vùng miền khác. Số dân di cư trên được đánh giá là lớn hơn dân số của một số tỉnh trong vùng và tương đương với số tăng dân số tự nhiên của cả vùng.

Phần lớn những người di cư này là tự phát, như một phương thức chiến đấu với biến đổi khí hậu của người dân nơi đây. Những người còn ở lại, tiếp tục chống chọi khi thì với lũ, lúc hạn mặn, lúc lại xói lở đất… Tuy nhiên, trong cuộc chiến dai dẳng không tiếng súng này, những người dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long không đơn độc. Tổng vốn đầu tư cho Đồng bằng sông Cửu Long so với cả nước tăng từ 12,2% (giai đoạn 2011-2015) lên 16,53% (2016-2020); các chương trình cải thiện hệ thống mùa vụ ứng phó với biến đổi khí hậu, chương trình tái định cư, xây nhà chống lũ… được triển khai ở tất cả các địa phương trong vùng như một cách tiếp sức của Đảng và Nhà nước cho người dân Đồng bằng sông Cửu Long trong cuộc chiến với biến đổi khí hậu.

Báo Điện tử VietnamPlus xin giới thiệu loạt bài “Thích ứng với biến đổi khí hậu ở Đồng bằng sông Cửu Long: Cuộc chiến dai dẳng không tiếng súng” phác họa phần nào những khó khăn, nỗ lực của người dân, Đảng và Chính phủ trong cuộc chiến chống lại mối đe dọa của toàn cầu.

Ông Tư Văn khập khiễng bước ra hiên căn nhà loang lổ mới chỉ xong phần thô được vài tháng. Công trình này đang bị “đình chỉ” vô thời hạn. Chếch bên chái nhà, lội bộ vài chục mét, những hy vọng hoàn thiện nó đang héo mòn: khu vườn sầu riêng của ông đang nằm chờ chết.

110 cây trong vườn của ông giờ đều vô phương cứu chữa. Có cây vẫn còn lá, nhưng đang héo rũ. Có cây đã trụi còn trơ khung. Vài cây lớn chỉ còn mỗi thân, phía ngọn vát chéo xuống như bị chém. Nhưng dù hình thức ra sao, thì kết cục chung đều là phải chặt: đất quá mặn và rễ cây đã chết rồi.

“Căn nhà này do ông sui gia trên thành phố thừa vật liệu chở về cho tui, chỉ tốn công thợ” – Chỉ vào căn nhà cất đã ba năm nhưng chưa kịp trát và sơn, ông Văn nói. “Chờ sầu riêng trúng thì cố làm cho xong, mà năm nay coi như bỏ.”

Bên trong, ngoài gạch ra thì nhà trơ khung. Không khung cửa, không la-phông. Khu vệ sinh được dựng lên tạm bợ giữa nhà, ngăn cách với các gian khác cũng chỉ bằng gạch vữa, và không có trần. “Nội thất” bên trong là một cuộc gom góp đồ cũ từ khắp nơi, chủ yếu từ hai ông sui trên thành phố. Cần khoảng 100 triệu đồng nữa để cái khung này hoàn thành khái niệm một căn nhà.

Nhưng ông Văn có thừa sự kiên nhẫn. Di chứng của bệnh bại liệt khi nhỏ khiến một chân gần như bị hỏng, ông đã học cách sinh nhai bằng cách gom góp toàn bộ nghị lực từ những gì còn lại.

Khi cây sầu riêng còn tươi tốt, ông Văn thậm chí còn có thể leo thoăn thoắt lên tận ngọn để tỉa cành. Trong những ngày “vàng son”, ông đã gồng gánh cả một gia đình trên những bước chân tập tễnh này: ba đứa con trai giờ đều đã nên người, 2 người tốt nghiệp đại học và một người làm phụ bếp trên thành phố.

Nhưng dòng tiền bền bỉ ấy đến đây là đứt đoạn. Vào tháng Hai, ông Văn và người dân trồng sầu riêng ở xã Tam Bình (huyện Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang) lần đầu tiên trong lịch sử biết đến độ mặn “tám chấm”. Bốn năm trước, đợt mặn trên diện rộng chỉ khoảng không 1,7-1,8. Giờ gấp bốn lần. Và tương lai bắt đầu nghe tiếng rạn vỡ theo những gốc sầu riêng ngã xuống.

Đi từ vườn ông Văn thẳng hướng Nam độ hơn một cây số, vượt qua con đường mòn chằng chịt phải rải gạch vụn cho dễ đi và chỉ vừa ba bánh xe máy của những khu vườn sầu riêng còn trơ khung, ra ngoài lộ bê-tông, là một bãi tập kết gỗ thời vụ.

Anh Nguyễn Văn Lõi làm việc ở đây đã sáu tháng nay. Trước hạn mặn năm nay, anh trồng sầu riêng để sống. Bây giờ, anh đi đốn sầu riêng, cũng để sống, nhưng trong một trạng thái hoang mang hơn. Khi hết cây để đốn, thì anh cũng hết sinh kế tạm thời.

“Mỗi ngày tụi tôi chặt chừng trăm cây lận, cứ thế đều đặn nửa năm nay” – anh lẩm nhẩm, tay vỗ lên một gốc cây mới đốn. “Nhà này tui đốn là lần thứ hai rồi. Mấy gốc ở đây chừng 20 năm tuổi là thường” – giọng người đàn ông đã từng gắn đời mình với cây sầu riêng này không cảm xúc. Có lẽ anh đã thấy cây chết đủ nhiều.

Dưới lưỡi cưa máy lạnh lẽo là những cây sầu riêng đã xong phận sự cuộc đời mình: “Mấy cây này coi vậy chứ nếu ra trái thì một năm cũng cho 10-15 triệu đấy, mà giờ thì xong rồi” – Anh Lõi cười. Bây giờ, những cây từng là ATM của một gia đình này khi bán cho lái buôn gỗ chỉ có giá 20.000 đồng một gốc, chưa đủ tiền mua nửa kilogam sầu riêng.

Gỗ sầu riêng rẻ vì ít công dụng, chẳng để làm gì. “Đến làm củi cháy còn không đượm” – anh thở dài. Sau khi 5 công sầu riêng chết không còn một gốc, anh cũng chẳng biết làm gì khác ngoài việc ném vào bếp lò.

Không có biên bản ghi nhớ nào trên thân cây sầu riêng chỉ còn trơ khung, về số cử nhân Đại học đã lớn lên nhờ nó, số mái nhà kiểu Thái đã được lợp cho nhiều gia đình từ tiền bán sầu riêng, và số ngày vui đã đi qua ở nơi được coi như là “thủ phủ sầu riêng” của miền Tây Nam Bộ này. Nhưng trong những tiếng cưa máy xè xè từ sáng cho đến tối, ai cũng có thể nghe thấy tương lai bất trắc.

Cai Lậy từng là vùng trồng lúa trọng điểm của tỉnh Tiền Giang, với năng suất có lúc cao nhất cả nước, đạt 17 tấn/ha/ba vụ trong năm. Nhưng nhiều năm làm lúa, người dân chỉ đủ ăn. Trước năm 2000, thu nhập 1 công lúa lời được có 1 triệu đồng/công. Làm vườn thì người dân 1 năm lời gấp 10 lần.

Vì thế, một thập kỷ trở lại đây, hàng nghìn hecta đã được chuyển sang trồng cây ăn trái, mà sầu riêng là cây chủ lực. Trong những ngày huy hoàng, khi giá sầu riêng có lúc lên đến 80.000-100.000/kg, mỗi hecta thậm chí cho lãi lên đến 1 tỷ đồng/năm, nó đã biến nhiều nông dân chân lấm tay bùn một thời ở đây thành triệu phú.

“Mới năm ngoái thôi, xe còn chạy đầy tỉnh lộ, nhà ai cũng mở tiệc để ca” – ông Sáu Đen rít điếu thuốc, ngập ngừng nói với chúng tôi. Khói thuốc và ánh mắt nheo lại nhuộm cho lời của ký ức, dù cú sốc mới đi qua chỉ vài tháng thôi. “Năm nay mất trắng luôn rồi. Nhà tôi 5 công mà chết hơn phân nửa, trồng lại thì cũng mất 6-7 năm.”

Ông bảo, những người già nhất của ấp cũng không nhớ nổi có lần nào thiên nhiên khắc nghiệt đến vậy. Bốn năm trước cũng ngập mặn diện rộng, nhưng chỉ kéo dài một con nước. Nay mặn đã bốn tháng ròng, ngấm sâu vào đất, và những vườn sầu riêng cứ thế chết từ từ. Ông Sáu trồng sầu riêng đã gần 20 năm, nhưng chưa bao giờ chứng kiến nền kinh tế của cả vùng đứng khựng lại như lúc này.

Những quân domino lần lượt đổ rạp theo gốc sầu riêng. Lệ thường vào ngày thu hoạch, người dân ở đây hay thuê xe karaoke kẹo kéo về nhậu ăn mừng, tiếng ca vang lừng bốn bề sông nước. Năm nay, chỉ còn tiếng cưa máy. Đi dọc quốc lộ, các vựa trái cây lớn đóng cửa hàng loạt. Bên đường, thi thoảng lại bắt gặp những gốc sầu riêng nằm lăn lóc chờ xe tải đến chở đi.

Người trồng sầu riêng thường mua chịu phân thuốc, giờ mất vụ không có tiền trả, các đại lý phân bón cũng lao đao. Có người vay ngân hàng mấy trăm triệu để mở vựa sầu riêng, chưa được vụ nào đã phải bỏ hoang đó. Nhà nghỉ, khách sạn, quán cà phê mọc lên cấp tập vào những ngày sầu riêng được mùa phục vụ thương lái đổ về, nay cũng ế ẩm.

“Nhiều năm trồng sầu riêng, ở đây đã hình thành được 40 vựa thu mua cũng như sản xuất được các phụ kiện như hộp, thùng để có thể đóng gói xuất khẩu. Năm nay, sau hạn mặn, các vựa này đa số đóng cửa” – Bí thư xã Tam Bình, ông Nguyễn Tấn Nhũ, cho biết. “Các cơ sở sản xuất bao bì, thùng đóng gói hay các đơn vị cắt và chuyên chở trái cây cũng ngừng hoạt động, do đó một lượng lớn người dân tham gia vào dịch vụ này giờ thành thất nghiệp.”

Nhưng dù thế nào thì người dân vẫn phải tiếp tục sinh nhai. Ông Sáu Đen, cũng như anh Lõi, đã phải kiếm tạm nghề mới: đi phụ hồ. Ở tuổi gần 60, ông vẫn là lao động chính trong nhà. Con trai cả đã bỏ lên thành phố làm mướn. Con gái chưa lấy chồng. Mọi thứ đều dang dở.

Năm 1993, ông bỏ trồng lúa, làm lại đất để bắt đầu trồng giống sầu riêng khổ qua, có giá rất thấp và cũng không được năng suất. 8 năm trước, ông chuyển sang giống Ri6 giá tốt hơn, mới trúng được hai vụ, mỗi năm lời hơn trăm triệu, thì hạn mặn ập đến.

Gần hai thập kỷ lăn lộn với cây sầu riêng, kiếm được bao nhiêu, ông đổ hết vào nâng cấp căn nhà lá trước đây lên nhà gạch. Gian trên đã xong, nhưng gian dưới thì đã chờ 9 năm nay chưa thêm được một viên gạch.

Những căn nhà dở dang như của ông Sáu Đen và ông Tư Văn không hề xa lạ trong vài năm trở lại đây, khi thời tiết ngày một khắc nghiệt hơn với người nông dân, và cây sầu riêng thì luôn là một canh bạc với đất trời. Nếu chăm sóc tốt thì cũng phải 5 năm mới có trái, còn không thì thậm chí mất 7 năm, mà thu hoạch được 2-3 vụ thì thường phải nghỉ 1 vụ để dưỡng cây, và khi cây đã “hấp hối” thì thường là chín phần chết một phần sống.

“Sầu riêng khó trồng, nó bệnh rồi thì không cứu được, cứu thuốc gì cũng không được, như là cái bao tử bị hư rồi thì ăn gì cũng không được” – ngước nhìn lên một cây hiếm hoi còn sống được trong vườn, ông Tư Văn giải thích. “Mình dưỡng nó, đậy kỹ càng rồi, tu bổ, săn sóc nó tốt thì tốn ít tiền, không thì sau vài vụ là dễ chết cây lắm. Dạng hàng con cưng đấy. Vừa ăn uống vừa bồi dưỡng vừa trị bệnh, đủ thứ hết trơn.”

Nhưng ý chí con người luôn nhỏ bé trước tự nhiên. Bốn tháng rưỡi nước nhiễm mặn vừa qua, ông Văn đã chạy vạy bơm vào 5 công vườn của mình cả trăm triệu tiền nước, cho đến một ngày, người nông dân chịu khó chịu khổ thành quen này cũng hết kiên nhẫn, phải thừa nhận rằng “chẳng đâu vào đâu, chịu rồi đấy.”

Trước khi buông xuôi để đi đốn cây, anh Lõi đã cố cứu vườn sầu riêng bằng cách thức dậy từ tinh mơ để ra bến xếp hàng mua nước ngọt từ các sàlan, cặm cụi chở về trên chiếc xe Honda càng tàng, để rồi đen đủi đến nỗi phải kêu trời: “Gặp ba cái thứ nước quỷ pha chế kim loại gì đâu, càng tưới cây càng chết, mất cả trăm triệu tiền nước tưới 3 công đất.” Trong cơn hỗn loạn, đôi khi họ vẫn gặp những kẻ sẵn sàng trục lợi trên những vườn sầu riêng đang khát nước.

“Phải là người có tiền, chịu chi, bơm liên tục, kể cả chi mà không nhiều cũng vẫn chết. Hoặc những hộ thu trái rơi vào tháng 10-11 Âm lịch thì đỡ, ít bị thiệt hại hơn” – ông Đỗ Thái Hùng, một trong những người trồng sầu riêng hiếm hoi còn giữ được 90% cây trong vườn, cho biết. “Ai mà ăn trái tháng Giêng, tháng 2 Âm lịch là chết hết, lúc đó mặn lên rồi, cây sầu riêng đang đơm trái mà đầu tư không đến nơi đến chốn là chết hết luôn.”

Tuy nhiên, vụ này cây trong vườn ông Hùng cũng không ra trái, coi như bỏ trắng. Mương nước chỉ chứa khoảng 4-500 mét khối, nhưng vài tháng qua, ông đã bơm liên tục 2.500 mét khối nước ngọt vào để giữ cho cây sống.

Nhưng không có nhiều người có đủ khả năng đầu tư chi phí như ông: “Tôi vừa nghe thông tin là lập tức chuẩn bị sẵn, móc ao để giữ nước lại trong mương, sau này khi nước đỡ mặn tôi mới mướn bơm nước từ sà lan vào chứa trong mương, trực tiếp trong mương luôn, phân bổ đều thấm vào đất. Còn những ai chứa nước chỉ trong ao hoặc bơm nhỏ giọt là đa số chết hết” – ông Hùng nói.

Tỉnh Tiền Giang đã nhanh chóng ngăn hết 11 kênh rạch để ngăn mặn, đồng thời đưa ra gói nước “giải khát” gần 40 tỷ đồng cho người dân tưới tiêu. Nhưng thế vẫn chưa đủ để chống lại cuộc xâm lược của thiên nhiên.

Cách đó chỉ một giờ rưỡi xe chạy, vào cuối tháng Mười, khi nước triều lên làm ngập các đô thị Đồng bằng sông Cửu Long, một hội thảo về chính sách biến đổi khí hậu ở khu vực này được tổ chức. Và người ta mới giật mình biết rằng Đồng bằng sông Cửu Long đã bị bao vây: từ mùa khô 2019, mặn xuất hiện sớm, xâm nhập sâu và lập kỷ lục mới vượt đỉnh năm 2016.

Đỉnh mặn đo được ở sông Cổ Chiên tại các huyện Vũng Liêm và Măng Thít lên đến 6-10 phần nghìn, sông Hậu tại huyện Trà Ôn là 7,8 phần nghìn. Dù xa cửa biển đến 90 cây số, nhưng phía sông Tiền ở các xã cù lao Bình Hòa Phước và Đồng Phú, cách nơi trồng sầu riêng Cai Lậy không xa, đã xuất hiện nước mặn với nồng độ 4 phần nghìn.

Biến đổi khí hậu đã đi đến bàn giấy của chính sách vĩ mô hơi chậm một chút, sau khi đã tạo ra những hệ lụy không nhỏ đến một trong những nơi trù phú bậc nhất cả nước, như một lời nhắc nhở rằng cụm từ này rồi sẽ không còn để lại cảm giác mơ hồ như nó đã từng.

Nhưng đấy dường như vẫn là một thế giới khác, trong câu chuyện với những người nông dân. Ông Năm Toàn lắc đầu khi nghe đến cụm từ “biến đổi khí hậu.” Ông cũng hoàn toàn thờ ơ khi nghe chúng tôi nói về dự báo của Bộ Tài nguyên & Môi trường và Ngân hàng Thế giới, rằng 100 năm nữa, nơi ông và chúng tôi đang đứng đây có thể thấp dưới mực nước biển một mét, điều có thể sẽ làm cho tình trạng mặn ngày càng nghiêm trọng. “Sống chi đến ngày đó?” – ông cười.

Ông Năm không có đủ thì giờ để quan tâm nhiều thứ đến vậy. Ông không biết chữ, chưa từng đọc sách báo. Thế giới quan của người đàn ông ngoài ngũ tuần này rất đơn giản. Ngoài sầu riêng, ông chỉ có thú vui là nhậu. Và cũng chỉ khi nhậu, ông mới nói chuyện.

Đứng bên hàng gốc sầu riêng cỡ 15-20 năm tuổi vừa phải đốn hạ vì đợt mặn vừa rồi, ông chỉ cho chúng tôi xem cây sầu riêng mới trồng lại sáu tháng. Nó cao chưa bằng đứa con trai mới 8 tuổi của ông, và không có gì đảm bảo rằng nó sẽ sống đến ngày cho trái. Nhưng ông vẫn phải trồng, vì tương lai.

Đứa con đang học lớp hai ấy là kết quả cuộc hôn nhân của ông Năm với người vợ thứ hai, thua ông 13 tuổi. Người vợ đầu đã bỏ đi đâu không ai rõ, sau một năm chung sống và chưa kịp có mụn con nào. Sau lần kết hôn đầu không thành, ông lên Sài Gòn làm mướn, và gặp bà thứ hai trong những ngày lay lắt ấy. Cho đến một ngày, một trong những người anh trai của ông đi nước ngoài định cư, để lại 5 công sầu riêng. Ông về lại quê nhà Cai Lậy tiếp quản, và qua nửa đời người mới được sống với những hy vọng xa vời hơn là kiếm sống nuôi bản thân mình.

Qua 8 năm làm sầu riêng, đến 2017, ông cất được cái nhà khoảng 100 triệu đồng trên đất ông bà để lại. Trong những ngày huy hoàng của sầu riêng, ông không tiếc con mình cái gì. Ông mua cho nó một chiếc Iphone cũ, khoảng hai triệu đồng, còn đắt hơn cái cục gạch ông đang dùng. Lịch trình một ngày của ông xoay quanh hai cái “cây” rất bé mọn: sầu riêng và người. Sáng tám giờ chở con đi học, chiều bốn rưỡi lại nổ máy xe đón nó về. Trưa nắng chang chang thì ra vườn sầu riêng.

“Tui cũng không biết sao nữa, giờ đến đâu hay đến đó, khắc phục rồi ráng trồng tiếp thôi” – ông trả lời khi được hỏi về dự định tương lai. Nếu may mắn, ông sẽ lao động đủ thời gian để kiếm tiền cho con vào đại học. 7 năm 3 tháng nữa, người đàn ông 53 tuổi này sẽ đủ tuổi hưu theo quy định mới của Bộ luật Lao động 2019 (có hiệu lực từ ngày 1/1/2021). Nhưng tuổi hưu ở đây cũng vận hành theo một quỹ đạo khác: “Làm thì làm đến khi nào yếu hẳn mới nghỉ” – ông Năm bảo. Đây cũng là một biến số chỉ nhờ vào đất trời.

Với ông, phía trước là những con tính phức tạp: để cái cây sáu tháng mới trồng trụ lại cho đến khi thu hoạch được lần đầu, ông sẽ phải vừa chăm sóc và vừa cầu trời rằng mọi thứ sẽ suôn sẻ từ nay cho đến khi con ông vào cấp hai. Rồi mỗi năm lại thấp thỏm chờ đợi xem có nên đổi sang trồng bưởi, mít, rút ngắn quá trình thu hoạch, để “lo cho con nó học hết chương trình.” Hỏi chương trình gì thì ông cũng không biết nữa, vì cụm từ “cải cách giáo dục” có vẻ cũng xa lạ gần như “biến đổi khí hậu.”

“Bảo hiểm y tế thì còn có nhiều người có vì còn vận động mua, chứ bảo hiểm xã hội thì còn chưa nhiều” – một cán bộ ở Cai Lậy cho chúng tôi biết. Khi những cây sầu riêng ngã xuống, những người như ông Năm Toàn dường như cũng mất đi bảo hiểm cho tương lai. Có thể họ không giàu, nhưng nếu cây sầu riêng còn sống, đấy vẫn là chỗ dựa tinh thần: “Trúng 1-2 vụ là lại ca (hát) ngay” – ông Sáu Đen cười hì hì.

Nhưng đất trời có lẽ không còn chiều lòng người: dự báo của Viện Khoa học thủy lợi miền Nam cho biết năm 2021 nhiều khả năng là năm hạn mặn cao, có thể xuất hiện ngay từ những tháng đầu mùa khô và kéo dài đến tháng Năm, chưa kể các diễn biến thời tiết bất thường khác như triều cường, gió chướng.

Một năm bất thường chưa từng có của tự nhiên đã mở ra những tương lai bấp bênh. Ông Sáu Đen sống đến gần 60 tuổi vẫn “không biết mặt cái sổ tiết kiệm mần sao”, làm năm nào biết năm ấy. “Chi phí mùa vụ tới là hết tiền, xoay vòng tiền mắc nợ những người bán phân thuốc, rồi ngân hàng. Hồi cây tơ (trồng chờ cho trái lần đầu) chưa có trái, vay làm, trúng thì trả, thất thì thiếu nợ.”

Ông Tư Văn thì thừa nhận mình đã kiệt quệ sau nhiều năm dồn tiền nuôi con, cất nhà và đặc biệt là đổ tiền cố cứu sầu riêng giai đoạn vừa rồi. Ông Năm Toàn thì “cha già con cọc”: tiền nuôi con ông ăn học có thể sẽ ngày một nặng hơn theo lạm phát, trong khi những vụ sầu riêng giờ đã giống như một canh bạc mà phần thua đang nghiêng về phía người làm vườn. Quy hoạch cuộc đời họ dường như đã bỏ qua những tấm lưới an sinh xã hội, trong những ngày mà niềm tin đặt vào sầu riêng lên quá cao.

“Sầu riêng thì không phải lúc mặn nó chết ngay đâu, mà sau mặn mới chết. Đất bị nhiễm mặn, rễ nó chết là chết từ từ” – ông Tư Văn nhận xét.

Trong nhiều năm qua, có một nghịch lý vẫn diễn ra ở Đồng bằng sông Cửu Long: cho dù tin tức hàng năm có tuyên bố những chiến thắng lớn về sản lượng nông nghiệp, thì lực lượng lao động ở độ tuổi sung sức ở đây vẫn cứ lần lượt bỏ xứ mà đi. Và năm nay, câu chuyện có thể trở nên nghiêm trọng hơn, vì biến đổi khí hậu.

Bà Mai Thị Thê loay hoay mãi mới mở được tủ kính để lấy cho chúng tôi xem tấm ảnh cưới của con trai và con dâu. Gần 90 tuổi, hai chân đã yếu đến nỗi chỉ gượng đứng, chứ gần như không tự đi nổi, bà đang sống nốt cuộc đời bằng ký ức: nhiều tháng rồi, bức ảnh đóng khung trang trọng này, vật hiếm hoi trong nhà không đóng bụi hoặc cáu bẩn, là hơi ấm gia đình.

“Không nhớ nổi. Tui không nhớ nổi tên các con nữa. Có đứa mặt còn quên luôn rầu (rồi)” – Bà Ba Thê vỗ trán. Quê ở Vĩnh Lợi (Bạc Liêu), bà theo chồng đến đất Thới Bình (Cà Mau) từ khoảng 40 năm trước. Ông mất đã lâu, và trước khi một mình một nhà như bây giờ, bà ở với vợ chồng con trai út cùng 4 đứa cháu.

Ông bà có cả thảy 10 đứa con, nhưng giờ ngoài đứa con út mới đi Bình Dương, bà chỉ còn gặp lại được 2 người, và thời gian sum họp dài đằng đẵng. “Một đứa là bộ đội ở Bạc Liêu, một đứa ở Rạch Giá còn thi thoảng xuống thăm tui, thường là vài tháng mới có (một) lần”.

Trong ảnh là con trai út của bà và con dâu. Ở miền Tây, lệ thường là con trai út sẽ ở với cha mẹ để phụng dưỡng. Nhưng vụ lúa-tôm thất bát vừa rồi đã chặt đứt nốt mối nối còn lại của gia đình: “2 vụ lúa tôm đều thất (mất mùa), trắng tay, thằng út nó nợ nhiều quá nên phải đưa cả nhà đi làm mướn tận Bình Dương” – bà cười như mếu.

Gia đình bị xẻ làm đôi, sau khi những hy vọng cuối cùng bị dập tắt trong một năm quá khắc nghiệt. Hai đứa cháu của bà Thê theo cha mẹ, còn hai đứa ở nhà với bác bên ngoại. Một trong hai đứa ở nhà thì vẫn sang ngủ và nấu cơm cho bà. Tiền sinh hoạt giờ cũng nhờ bác lo.

“Giờ chỉ còn khoảng 30% người trong độ tuổi lao động chính còn ở địa phương thôi, còn 70% đã phải ly hương, đi làm ngoài tỉnh” – anh Lê Thành Văn, trưởng ấp Thanh Tùng (xã Biển Bạch, huyện Thới Bình, Cà Mau), cho biết. “Những hộ gia đình có nhiều đất thì còn bám trụ lại làm vuông tôm, tuy mất mùa nhưng vẫn đành sống tạm, ít đất thì đành bỏ đi làm công; những người có cha mẹ già ở nhà không đi khỏi địa phương được thì đi làm thuê trong công ty lâm nghiệp U Minh Hạ, cắt cây sống qua ngày.”

Giữa tháng 12 vừa qua, lễ công bố báo cáo kinh tế thường niên Đồng bằng sông Cửu Long 2020 do Phòng thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức đã đưa ra một con số đau lòng: có 1,3 triệu người dân Đồng bằng sông Cửu Long đã di cư trong 10 năm qua, dân số tương đương với hơn một tỉnh trong vùng.

Theo báo cáo này, Đồng bằng sông Cửu Long có 17,3 triệu dân, tỷ lệ nhập cư thấp nhất và xuất cư cao nhất cả nước. Trong một thập kỷ qua, khi cả nước tăng 1,14% dân số, thì tỷ lệ này ở đây là 0%. Hai năm vừa rồi, dân số toàn vùng giảm 0,3%. Các chuyên gia dự báo rằng nếu không có đột biến, đến năm 2030, dân số Đồng bằng sông Cửu Long sẽ xuống dưới 17 triệu người. Tức là tương đương 1 tỉnh nữa ly hương.

Biến đổi khí hậu có thể làm quá trình này diễn ra nhanh hơn nữa: Đồng bằng sông Cửu Long thiếu các cơ sở hạ tầng để đáp ứng việc làm các ngành ngoài nông nghiệp và thủy sản, trong khi đó, thiên nhiên bắt đầu trở nên khắc nghiệt và khó đoán hơn bao giờ hết.

Trên chuyến xe giường nằm cuối tuần từ Sài Gòn về quê nhà Bạc Liêu, Tư Kháng lẩm nhẩm theo một bài hát rap khá nổi tiếng gần đây hay được nhà xe phát. Anh khá ngạc nhiên, vì trước đây chỉ toàn được nghe bolero. Trong bài có hai câu thế này:

“Nếu mà mệt quá, giữa thành phố sống chồng lên nhau

Cùng lắm thì mình về quê, mình nuôi cá và trồng thêm rau.”

Nhưng Kháng sẽ chỉ ngủ ở nhà được một đêm, ăn một bữa cơm với gia đình, rồi lại tất tưởi lên Sài Gòn để đi bán điện thoại cho một siêu thị. Bữa cơm kém vui một chút, vì vụ năm nay, nhà làm lúa không “trúng” lắm.

Kháng là con thứ ba trong một gia đình có 5 người con, tất cả đều đi làm ăn tha phương. Nhà Kháng có 2 mẫu ruộng. Ba của Kháng, năm nay 55 tuổi, là lao động chính. “Ở lại thì không có việc gì làm, làm nông giờ ai biết làm đâu anh, mà cực quá” – Kháng cười nói.

Ở thành phố, thu nhập của Kháng cũng được 7-8 triệu đồng/tháng, đủ để trang trải các chi phí thuê nhà, ăn uống. Không nhiều nhưng lương đều đặn và công việc cũng không quá vất vả. Quan trọng hơn, “về quê, nuôi cá và trồng rau” giờ cũng không phải một lựa chọn đơn giản. Đồng ruộng dường như không phải chỗ hợp với những người trẻ.

4 giờ 30, ông Nguyễn Văn Viễn đã thức. Vệ sinh cá nhân khoảng 15 phút, ông nhét vội vài cái bánh Chocopie và mấy quả chuối vào bọc ni-lông làm bữa sáng dọc đường. Cần gần 1 phút mới đạp nổ được chiếc Honda “ngoan cố” cũ kỹ có tuổi thọ gần 30 năm. Ruộng cách nhà khoảng 2 cây số. Ông sẽ làm việc ở đây đến gần 1 giờ trưa, về nhà ăn cơm 30 phút, rồi lại tiếp tục lao động đến khi nắng tắt.

Lịch trình này đã diễn ra đều đặn 30 năm, trong những ngày mùa vụ, từ khi anh y tá quân y Nguyễn Văn Viễn phải lòng chị Út Thủy ở ấp Hưng Điền A, huyện Vĩnh Hưng (Long An), người sau này ông sẽ lấy làm vợ, và cũng là người dạy ông làm ruộng. Giờ thì ông đã trở thành “nông dân vàng”: với nghề làm ruộng, hai ông bà đã nuôi 4 đứa con ăn học nên người, vào đại học và giờ đều đã công ăn việc làm ổn định. Một ngoại lệ hiếm hoi ở nơi đây.

Năm nay 58 tuổi, ông có sức chịu đựng mà thanh niên cũng khó bì kịp, dù xuất phát điểm thể chất không hoàn hảo: mỗi ngày mùa vụ, ông làm việc ít nhất 15 tiếng/ngày, dưới trời nóng như đổ lửa. Gần 20 năm nay, sáng nào ông cũng phải uống 1 viên thuốc huyết áp. Chứng hở van tim 2 lá cũng đeo đẳng 10 năm. Không hút thuốc, không uống rượu, khám sức khỏe định kỳ thường xuyên, bằng một kỷ luật hiếm thấy, ông cứ thế vượt qua bệnh tật, để làm việc nuôi con.

Người con thứ hai, giờ đã là một bác sỹ, đã từng theo cha ra đồng khi còn nhỏ lần đầu tiên và duy nhất, thấm thía sự vất vả đến nỗi đã hứa với cha mẹ mình rằng sẽ “ráng học để sau này không phải làm lúa nữa.”

Giờ thì ông bà đã toại nguyện, trong một khung cảnh vừa vui (vì các con đã khôn lớn đúng như ông bà kỳ vọng), vừa đượm buồn. Đêm Giao thừa năm nay, có thể chỉ có một trong bốn đứa con về chung vui với ba mẹ: 2 người con gái đi lấy chồng xa, còn người con trai bác sỹ có thể có lịch trực ở bệnh viện.

Ông Viễn và rất nhiều người cao tuổi trong họ mạc nói riêng và của cả vùng nói chung có thể là những người làm nông cuối cùng ở đây. Kinh tế của đa số các địa phương ở Đồng bằng sông Cửu Long đang dựa chủ yếu vào những người già.

Tỷ lệ phụ thuộc người già đã tăng nhanh từ 8,8%  năm 2009 lên 14,4% vào năm ngoái. Kết quả điều tra dân số và nhà ở năm 2019 của Tổng cục Thống kê cũng cho thấy chỉ số già hóa toàn vùng là 58,5%, tăng đến 24,3 điểm % so với năm 2009 (34,2%), cao nhất cả nước. Trong khi đó, lao động trong độ tuổi dưới 35 giảm mạnh từ 45,5% năm 2012 xuống còn 38,9% vào năm 2017.

Vụ lúa vừa rồi, năng suất cũng không được tốt như trước, không phải vì hiệu suất lao động của những người già kém đi: số giờ phơi lưng ngoài đồng của  ông Viễn và những người nông dân như ông không giảm. Nhưng 2 năm nay, con nước về muộn, và không lên cao như mọi năm, phù sa lẫn cá tôm về ít. Cư dân ở đây, như hầu hết những người dân Đồng bằng sông Cửu Long, sống nhờ con nước lên, đã phải trải qua một mùa lũ không vui.

Anh Ba Dùng, một trong những người “sát cá” nổi tiếng ở xã Tuyên Bình Tây (Vĩnh Hưng, Long An), đã từng kiếm được 60-70 triệu đồng trong vài tháng con nước lên. Giờ thì bằng tất cả kinh nghiệm về thói quen của cá và hiểu biết con nước, giỏi lắm anh cũng chỉ kiếm được đủ ăn, và thêm được nhiều nhất 20 triệu đồng, giảm 1/3 thu nhập.

Anh có hai con, một học cấp ba, và một đang học ngành dược ở Cần Thơ. Anh, cũng như ông Viễn, đều đang nuôi một thế hệ đã được “quy hoạch” là sẽ thoát khỏi đời chân lấm tay bùn.

Trong thâm tâm, bằng kinh nghiệm của mình, họ cảm nhận được sự trù phú này sẽ không phải là vĩnh viễn: “2 năm nay cá ít hơn rồi, bắt cũng khó hơn, có giống cá còn không thấy xuất hiện nữa” – ông Viễn nhìn xuống chỗ cá mới vào dớn đã đặt từ hôm trước. Không ít nhà ở ấp ông đang ở đầu tư mấy triệu mua lưới, nay cá tôm về ít, cũng lỗ.

“Hồi trước, lũ kéo vào dâng quá thềm, lụt cả vào nhà, phải ngồi lên giường” – ông nhớ lại. Cách đây 20 năm, đứng từ nhà nhìn ra xung quanh toàn một biển nước. Một thập kỷ đổ lại, ông chỉ nhớ nổi một lần nước dâng lên thềm. Mấy năm trở lại, nước chỉ lên ngập quá ruộng một chút.

Theo thống kê của Viện khoa học Thủy lợi miền Nam, trong 60 năm trước thời điểm năm 2000, cứ hai năm thì Đồng bằng sông Cửu Long có 1 năm lũ lớn, vượt báo động 3. Trong các năm 2000-2002, lũ lớn đều xuất hiện. Nhưng trong 10 năm trở lại đây, lũ lớn chỉ xuất hiện một lần vào năm 2011. Tính toán cho thấy tần suất xuất hiện lũ lớn ở Đồng bằng sông Cửu Long bây giờ là 7%-10%, tức 10-15 năm có một lần lũ lớn. Nhưng đến năm 2040, tỷ lệ này có thể chỉ còn 1%, tức trên 100 năm mới xuất hiện một lần.

Đấy hẳn là một thảm họa: lũ lớn không về đồng nghĩa với việc Đồng bằng sông Cửu Long sẽ thiếu phù sa bồi đắp, và xâm nhập mặn với sạt lở gia tăng. Không còn nhiều chỗ để “đứng” nữa, và thêm người ra đi là viễn cảnh không phải khó tưởng tượng.

Ông Trần Bình Đặng không rõ có bao nhiêu người đã đi. Ông chỉ biết rằng mình phải ở lại: “Đất này nhà mình mà, đi đâu nữa con”. Năm nay 77 tuổi, ông vẫn là “tổng công trình sư”, thân chinh ra đồng, đội cả trời nắng mưa: “Các con có mần (làm) thì mình vẫn không nghỉ hẳn được, tụi nó có cái không biết mần (làm), mình vẫn phải ra hướng dẫn.” Ông có 9 người con cả thảy. Với mấy chục năm kinh nghiệm, ông đã từng tin rằng sẽ không bao giờ mình lẫn “tập đoàn gia đình” này rơi vào cảnh một vụ trắng tay nữa.

“Hôm đó, tui đi thăm vuông tôm, tự dưng thấy tôm nổi đầu lên mé bờ hàng loạt, cuống cuồng đi vớt lên, cứu được chút đỉnh nào hay chút đó” – ông Ba Đặng vẫn còn nhớ rõ cái ngày sự tự tin của ông sụp đổ. “Thật ra cũng không phải là cứu nữa, kỹ sư cũng phải chịu thôi, chỉ cố đặt lưới bắt lên bờ được con nào hay con nấy. Bình thường các năm cũng trồi sụt, nhưng không đến nỗi trắng trơn như năm nay.”

Trong gần 20 năm, mô hình lúa-tôm là chìa khóa giúp người nông dân ở huyện Thới Bình, Cà Mau chống chọi lại với sự khắc nghiệt của mảnh đất này. Canh tác lúa trên đất nuôi tôm giúp họ thích ứng với sự thất thường của con nước lẫn đất trời. Mùa hạn, nông dân Thới Bình bơm nước mặn từ kênh thủy lợi vào đồng để nuôi tôm, cua, cá.

Mùa mưa đến, đồng ruộng được rửa mặn, các chất thải sau vụ tôm rất tốt cho bộ rễ cây lúa. Thu hoạch xong, thân và rễ lúa phân hủy lại kích thích sự phát triển của các phiêu sinh vật làm thức ăn cho tôm. Lúa và tôm cộng sinh đem lại hiệu quả kinh tế, xóa đói, giảm nghèo cho cả vùng.

Nhưng năm 2020 khốc liệt chưa từng có. Đầu năm, nước nhiễm mặn quá nặng, tôm thả xuống không lớn nổi. Cuối tháng Tám, ảnh hưởng của bão gây ngập úng, tôm cua sót lại bò khỏi vuông, trôi ra sông. Những con còn sót lại cũng chết vì đáy vuông tôm bị lạnh. Khi gieo sạ vụ lúa Đông Xuân, đất bị nhiễm phèn và mặn quá nặng, lúa cũng chỉ lên được tầm một gang tay là bắt đầu chết.

“9 đứa con tôi làm thì 8 đứa làm thất (mất mùa), mỗi một đứa thì đỡ đỡ” – nói đoạn, ông Ba Đặng chỉ ra cánh đồng. “Đỡ đỡ là thế này nè, nhưng rồi cũng chết thôi” – ông thở dài. Ngoài ruộng, nhìn từ xa vẫn còn màu xanh. Nhưng lại gần mới thấy gốc lúa đã chết khô. “Đỡ đỡ” đơn giản là chết chậm hơn.

Là một trong những người còn nhiều đất hiếm hoi của vùng này, ông Đặng và các con sẽ cố bám trụ. Nhưng mùa vụ đầu tiên trắng tay từ lúa đến tôm đã để lại những dư chấn không hề nhỏ.

Kéo một nắm lúa vẫn còn màu xanh ở ngọn lên, ông Lê Văn Thưởng, ở không xa nhà ông Ba Đặng, chỉ vào phần rễ đen sì, khô đét: “Đây, thế này là lúa chết, không hút được gì nữa.” Năm nay dù đã ngoài 50 tuổi, ông lao động với tâm trí của một người dường như còn rất nhiều thời gian cho tương lai: công sức trên đồng lúa-tôm chủ yếu dùng để trả nợ tín dụng, trong suốt 10 năm qua.

“Tôi vay 200 triệu đồng để đầu tư làm lúa-tôm và cất được cái nhà, sau vài năm thấy nó thành 220 triệu đồng, hoảng quá mới tính bán đất” – ông Thưởng chỉ vào mảnh ruộng lớn trước mặt. Một nửa khoảnh đất này đã không còn là của ông nữa. “Tui phải bán không thì lãi mẹ đẻ lãi con, không cáng đáng được. Vị chi là tui mất 1,6ha rồi. Năm nay còn trắng tay nữa, chưa biết tính sao.”

Sự thất thường của thời tiết không chỉ tấn công trực tiếp vào đồng ruộng-vuông tôm, mà còn gặm nhấm dần tài nguyên quan trọng nhất: đất. Hiện toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long có gần 2 triệu hecta đất trồng lúa mỗi năm, trong đó, khoảng 58,5% diện tích đất có yếu tố phèn, mặn, nghèo dinh dưỡng.

Vùng đất trù phú này đã bắt đầu đi đến giới hạn, sau nhiều năm canh tác chỉ đơn giản bằng chủ nghĩa kinh nghiệm và hy sinh sức khỏe thuần túy: “Nếu mà thời tiết khắc nghiệt kéo dài thế này thì vùng đất sẽ bạc màu, thiên nhiên không còn ưu đãi thì bà con lâm nguy” – anh Văn, trưởng ấp Thanh Tùng, chỉ vào một phần ruộng nứt nẻ bạc phếch.

Hình ảnh phổ biến ở toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long vẫn là người nông dân đeo một bình thuốc sâu và cứ thế đi xịt chay cả cánh đồng. Trước đây, để tiết kiệm chi phí, ông Viễn tự vác bình đi xịt thuốc. Mỗi lần về đến nhà, ông đều thấy “tức ngực, không thở nổi”, dù be bịt kín đến đâu. Giờ ý thức được rằng “độc hại lắm”, ông mướn người xịt.

Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới vào năm ngoái, hầu hết nông dân trồng lúa đều sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật nhiều hơn mức được khuyến nghị. Quan trắc môi trường cho thấy nước bề mặt trên sông Tiền, sông Hậu và các cửa sông thông ra biển… đã có các dấu hiệu bị ô nhiễm. Hệ sinh thái suy giảm vào một thời điểm tự nhiên đang trở nên “nhạy cảm” ở Đồng bằng sông Cửu Long.

Hệ sinh thái suy giảm không chỉ là câu chuyện của khoa học, mà còn là về các gia đình và những ký ức tập thể của nó. “Hai vợ chồng nó đi từ Tết đến giờ, hơn một năm rồi. Mới về được đúng lần giỗ ba nó. Lâu thế này, tui chỉ sợ quên nốt mặt tụi nó”– bà Ba Thê hơi nghẹn ngào.

Bà vẫn đưa tay lên đếm được rằng mình có 5 đứa con trai, 5 con gái, nhưng giờ chỉ nhớ nổi vài kỷ niệm, như là đã đưa cậu con trai thứ năm đi nhập ngũ, “dắt nó lên tận tầng ba rồi tui mới về,” câu chuyện mà bà nhắc đi nhắc lại đến 3 lần khi nói với chúng tôi. Bà không thể nhớ nổi đã mất liên lạc với từng người như thế nào, và nỗi sợ “quên nốt mặt tụi nó”, những người con của bà, không hề là một chuyện đùa.

Có lẽ vì bà biết rằng các sự kiện đã và đang nhòa đi nhanh hơn. Trong trí nhớ đã rất lẫn lộn của bà chỉ còn những con số, không có gương mặt. Và bà dường như rất thèm những gương mặt.

– Bà có nhớ các con không?

– Cũng nhớ, giờ mong con cháu về cho bà chúng nó tiền, nuôi mình chứ giờ chả biết sao, mà nó đâu có dzìa. Mà các chú có quay lại không?

– Vâng chúng con sẽ còn quay lại.

– Nhớ nhé, trước cũng có mấy chú vào làm lại chứng minh nhân dân cho tui, xong có nói sẽ quay lại thăm mà mãi chưa thấy!

– Vâng!

Trong vòng 10 năm qua, Đồng bằng sông Cửu Long đã liên tiếp phải hứng chịu hai đợt hạn hán, xâm nhập mặn phá vỡ mọi kỷ lục được xác lập trước đó, gây ảnh hưởng nặng nề đến hoạt động sản xuất và thiếu nước sinh hoạt trầm trọng; hơn 1,3 triệu người dân trong vùng đã rời quê hương, như là một trong những biện pháp ứng phó với biến đổi khí hậu, để có một cuộc sống ổn định hơn… đó là những con số đáng báo động đã xảy ra ở vùng đồng bằng của gần 20 triệu dân.

Đáng nói là, thực tế đáng buồn trên được dự báo sẽ còn xảy ra, khi nhiều nghiên cứu công bố trong thời gian gần đây đã cảnh báo vùng đồng bằng này hiện chỉ cao 1-2m so với mực nước biển và nếu tiếp tục để khai thác cát và nước ngầm tự do như hiện nay thì đến năm 2100, nguy cơ vựa lúa số 1 của Việt Nam sẽ bị chìm.

Trao đổi với phóng viên VietnamPlus, ông Tăng Thế Cường – Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Tài nguyên và Môi trường) cho rằng Đồng bằng sông Cửu Long được đánh giá là một trong ba đồng bằng châu thổ lớn của thế giới bị đe dọa nghiêm trọng nhất bởi biến đổi khí hậu diễn ra ngày càng phức tạp và khó dự báo.

Trong đó, tài nguyên nước của vùng bị tác động mạnh nhất và trực tiếp nhất trước diễn biến của biến đổi khí hậu và từ việc khai thác sử dụng nước phía thượng nguồn. Hệ quả của nó là dòng chảy trên sông Mekong suy giảm nghiêm trọng, đạt mức thấp kỷ lục dẫn đến tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn, thiếu nước ngọt… kéo theo các vấn đề về dân sinh, kinh tế và môi trường đã xảy ra những năm gần đây.

Các nghiên cứu, đánh giá của Việt Nam và quốc tế cũng cho thấy các thay đổi của hạn hán, xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long bị tác động bởi các lý do như: xâm nhập mặn vào sâu nội địa xảy ra sớm, ranh mặn đã sâu hơn trung bình từ 5-15km; kỷ lục năm 2019-2020, sâu hơn trung bình nhiều năm từ 10-25km và kéo dài, được đánh giá là nghiêm trọng. Độ mặn cũng cao hơn. Theo số liệu đo tại các trạm mùa khô 2019-2020, độ mặn cao hơn từ 1-7g/l so với trung bình nhiều năm.

Bên cạnh đó, chế độ dòng chảy trên dòng chính sông Mekong chịu ảnh hưởng lớn của việc vận hành tích nước từ các hồ chứa thượng nguồn và khai thác sử dụng nước của các quốc gia ven sông, đã ảnh hưởng và làm trầm trọng hóa tình trạng hạn hán, thiếu nước ở hạ du.

Theo ước tính sơ bộ, tổng lượng nước sử dụng gia tăng thêm trong mùa khô 2019-2020 ở các quốc gia thượng nguồn hạ lưu vực sông Mekong tăng khoảng 3,6 tỷ m3 so với trung bình nhiều năm (tăng khoảng 25%).

Theo thống kê từ các địa phương, mức độ thiếu nước sinh hoạt lúc cao nhất (từ 6-24/3/2020) tổng cộng có khoảng 96.000 hộ gia đình với khoảng 430.000 người dân.

Trong khi đó, các cửa sông ở Đồng bằng sông Cửu Long bị bào xói sâu hơn do những năm gần đây lũ thấp, lượng phù sa ít, tạo điều kiện thuận lợi cho mặn lên cao; đặc điểm địa hình vùng đồng bằng này bằng phẳng và thấp ngang mực nước mặt biển, không có nhiều hồ chứa, hồ điều hoà, nên khả năng giữ nước kém và phụ thuộc rất lớn từ nguồn nước được cung cấp từ thượng nguồn sông Mekong.

Ngoài ra, tình trạng hạn hán, thiếu nước kéo dài làm mực nước trên các kênh trục xuống thấp, nhiều tuyến kênh rạch khô cạn, cũng đã dẫn đến tình trạng sạt lở bờ kênh, đường giao thông và nhà dân sống ven kênh ngày càng trầm trọng hơn.

Có chung đánh giá, giáo sư tiến sỹ Trần Thục, Phó Chủ tịch Hội đồng tư vấn của Ủy ban quốc gia về biến đổi khí hậu cũng cho rằng Đồng bằng sông Cửu Long đang đứng trước những nguy cơ, thách thức lớn, ảnh hưởng đến sản xuất và dân sinh, đặc biệt là tác động của biến đổi khí hậu với việc phát triển ở phía thượng lưu.

Về biến đổi khí hậu và thiên tai, theo giáo sư tiến sỹ Trần Thục, Đồng bằng sông Cửu Long có đặc điểm địa chất, thổ nhưỡng ven bờ có lớp sét, cát pha xen kẽ; những lớp hạt cát do không có lực dính liên kết cùng với các hoạt động sử dụng đất làm tăng tải trọng lên bờ, sẽ tạo ra hình dạng như hàm ếch… Điển hình như hiện tượng sạt lở phức tạp đã xảy ra tại khu vực An Giang trong năm 2016…

Số liệu thống kê của các địa phương cũng cho thấy từ năm 2005 đến nay bờ biển vùng Đồng bằng sông Cửu Long bị xói lở với tốc độ khoảng 300 ha/năm, xảy ra chủ yếu dọc bờ biển Kiên Giang và Cà Mau. Tốc độ sạt lở trung bình 26-30m/năm trong đó đoạn bị xói lở cao nhất 50-67m/năm ở khu vực cửa sông Bồ Đề. Biến đổi khí hậu có thể làm gia tăng nguy cơ xói lở bờ biển tại khu vực Mũi Cà Mau.

Đáng chú ý là việc thiếu nước ngọt vào mùa khô dẫn đến tăng sử dụng nước ngầm lấy từ các tầng chứa nước sâu. Việc sử dụng nước ngầm hiện nay cho sinh hoạt và cho các hoạt động sản xuất tại Đồng bằng sông Cửu Long đang làm cạn kiệt các tầng nước ngầm đặc biệt tại bán đảo Cà Mau và khu vực Thành phố Hồ Chí Minh.

Theo kết quả ban đầu của nghiên cứu hợp tác giữa Việt Nam với Viện Địa kỹ thuật Na Uy cho tỉnh Cà Mau, tốc độ sụt lún địa chất do khai thác nước ngầm ở Cà Mau là 1,9-2,8 cm/năm, tốc độ lún lớn nhất có thể lên tới 3,3 cm/năm.

Bên cạnh đó, việc thay đổi chế độ dòng chảy đến đồng bằng, đặc biệt là suy giảm dòng chảy mùa cạn; suy giảm lượng phù sa đến đồng bằng; gia tăng các điều kiện khí hậu cực đoan và thiên tai; nước biển dâng do biến đổi khí hậu; sụt lún đất do khai thác nước ngầm quá mức và do thiếu phù sa bù đắp; gia tăng xâm nhập mặn cũng là những tác động lớn đối với Đồng bằng sông Cửu Long. Trong đó, sụt lún đồng bằng do thiếu phù sa bù đắp là nguy cơ lâu dài và nghiêm trọng nhất…

Đáng chú ý, theo nghiên cứu của một số tổ chức quốc tế, trong vòng 25 năm qua, Đồng bằng sông Cửu Long từ vùng đất ổn định đã rơi vào tình trạng thiếu hụt trầm tích, “đói” phù sa, gia tăng biên độ thủy triều, xâm nhập mặn, gây khan hiếm nguồn nước ngọt, sụt lún và xói lở đất nghiêm trọng. Tiến sỹ Philip Minderhoud (Đại học Utrecht-Hà Lan) cho rằng nếu khai thác cát, nước ngầm “tự do” vẫn diễn ra như hiện nay thì đến năm 2100, nguy cơ vựa lúa số 1 của Việt Nam sẽ bị chìm.

Các chứng cứ khoa học do Đại sứ quán Hà Lan cung cấp cho báo chí trong thời gian qua cũng chứng minh rằng so với mực nước biển dâng 3-5mm/năm do biến đổi khí hậu, nhiều khu vực ven biển tốc độ sụt lún sẽ lên 20-30 mm/năm do khai thác nước ngầm, tải trọng hạ tầng đô thị và sự thoát nước của tầng ngập nước.

Những năm gần đây, sự gia tăng tốc độ sụt lún đất ở đồng bằng sông Cửu Long đã làm tăng nguy cơ xâm nhập mặn, lũ lụt và sạt lở bờ biển ngày càng nghiêm trọng. Minh chứng là trong 10 năm qua, biên độ thủy triểu ở đồng bằng sông Cửu Long đã tăng tới 40% do các lòng sông sâu hơn trung bình 2-3m vì thiếu hụt trầm tích.

Nguyên nhân gây thiếu hụt trầm tích ở Đồng bằng sông Cửu Long, được tiến sỹ Minderhoud đưa ra trước tiên là do hoạt động xây dựng đập thủy điện ở thượng nguồn sông Mekong, cùng với hoạt động khai thác cát quy mô lớn ở hạ lưu đã làm tăng độ sâu của lòng sông do “đói” phù sa cũng như gây xói mòn hai bên bờ sông.

Bên cạnh đó, việc khai thác nước quá mức và xây dựng các công trình tại các vị trí xung yếu đã gây ra hiện tượng sụt lún. Hai nguyên nhân này cũng góp phần làm gia tăng triều cường. Chưa kể, sự thay đổi của thủy triều và độ sâu của các con sông cũng làm tăng thêm mức độ xâm nhập mặn Đồng bằng sông Cửu Long.

“Nghiên cứu cho thấy trước những năm 1990, Đồng bằng sông Cửu Long dường như không có sự sụt lún, nhưng những năm gần đây tốc độ sụt lún đã tăng lên rõ rệt. Khi đứng bên bờ biển, chúng ta cứ ngỡ như nước biển đang dâng lên, nhưng thực ra là do nền đất của chúng ta đang thấp xuống,” tiến sỹ Minderhoud nói.

Vị chuyên gia đến từ Đại học Utrecht-Hà Lan cũng lưu ý rằng trong vòng 10 năm qua, nguồn nước tại các dòng sông đã bị suy giảm đáng kể, lòng sông ở Đồng bằng sông Cửu Long thấp xuống đã khiến thủy triều thay đổi nghiêm trọng hơn. Nguyên nhân được nhận định là do biến đổi khí hậu, băng tan. Tuy nhiên, trong vòng 10 năm gần đây, từ năm 2008 đến năm 2018, việc thủy triều tăng lên rõ rệt hơn, chắc chắn không thể đổ cho biến đối khí hậu, mà do các tác động của con người.

Phân tích sâu hơn, chuyên gia Hà Lan cho biết nếu hoạt động khai thác nước ngầm ở Đồng bằng sông Cửu Long vẫn duy trì mức tăng 2% qua từng năm (ví dụ năm 2018 là 100m3, năm 2019 là 102m3), thì đến năm 2100, Đồng bằng sông Cửu Long sẽ bị chìm gần hết. “Con số 2% trên chỉ là nhận định khiêm tốn thôi, thực chất mỗi năm nguồn nước ngầm khai thác ở Đồng bằng sông Cửu Long đã tăng lên 2,5%. Nếu cứ hút như hiện nay, tương lai chính người dân vùng đồng bằng này sẽ phải trả giá đắt cho chi phí xử lý nguồn nước,” tiến sỹ Minderhoud nhấn mạnh./.

Trước dự báo, tình hình hạn hán, xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long trong thời gian tới còn diễn biến phức tạp, tại cuộc họp với các địa phương vùng hạn mặn, tổ chức mới đây ở tỉnh Tiền Giang, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã nhấn mạnh: “Phải có quy hoạch tổng thể vùng Đồng bằng sông Cửu Long để có tầm nhìn dài hạn hơn chứ không phải nóng đâu phủi đó, đối phó từng năm.”

Nhiều ý kiến của giới chuyên gia, nhà khoa học cũng cho rằng để Đồng bằng sông Cửu Long phát triển bền vững, các tỉnh trong vùng cần gác lại “tư duy nhiệm kỳ” hay “lợi ích cục bộ địa phương.” Thay vào đó, các tỉnh cần “đồng tâm hiệp lực” để phát triển Đồng bằng sông Cửu Long thành điển hình mẫu mực về quy hoạch vùng trên cả nước.

NHỮNG CHUYỂN BIẾN BƯỚC ĐẦU TỪ BỘ BA CHÍNH SÁCH

Trước hàng loạt thách thức, nguy cơ của biến đổi khí hậu, báo động tốc độ di cư, từ năm 2016 đến nay, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã đặc biệt quan tâm tới vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Nổi bật là quy chế thí điểm liên kết phát triển kinh tế-xã hội vùng; đặc biệt là việc ban hành Nghị quyết 120/NQ-CP về phát triển bền vững Đồng bằng sông Cửu Long thích ứng với biến đổi khí hậu – thường được gọi với cái tên là Nghị quyết “thuận thiên” theo một tư tưởng chủ đạo, xuyên suốt.

Sau 3 năm thực hiện Nghị quyết, hệ thống cơ chế, chính sách bước đầu được hoàn thiện, tập trung thúc đẩy phát triển nông nghiệp hiện đại, bền vững; phát triển hạ tầng giao thông, đô thị, ổn định dân cư; gắn kết các quy hoạch phát triển; hoạt động hợp tác quốc tế cũng đã được thúc đẩy góp phần thu hút nguồn lực, tri thức cho đồng bằng. Trong đó, tổng vốn đầu tư cho đồng bằng sông Cửu Long so với cả nước tăng từ 12,2% (giai đoạn 2011-2015) lên 16,53% (2016-2020); đầu tư qua địa phương đạt khoảng 200.000 tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương gần 90s.000 tỷ đồng; đầu tư qua Bộ, ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn 28.200 tỷ đồng, Giao thông Vận tải 32.961 tỷ đồng, Y tế 947,5 tỷ đồng,…

Quốc hội, Chính phủ cũng đã bố trí kinh phí để triển khai các dự án: Cầu Mỹ Thuận 2 trên tuyến cao tốc Bắc-Nam phía Đông, tuyến cao tốc Trung Lương-Mỹ Thuận và Mỹ Thuận-Cần Thơ, Quốc lộ 57 Bến Tre-Vĩnh Long, Quốc lộ 53 Trà Vinh-Long Toàn, Quốc lộ 30 Cao Lãnh-Hồng Ngự. Các dự án trọng điểm kết nối hạ tầng cơ sở gồm: đường Hồ Chí Minh đoạn Năm Căn-Đất Mũi, cầu Long Bình, luồng tàu biển lớn vào sông Hậu, Dự án kết nối vùng Đồng bằng sông Cửu Long…

Mới đây, vào tháng 6/2020, Thủ tướng cũng đã quyết định thành lập Hội đồng điều phối vùng Đồng bằng sông Cửu Long giai đoạn 2020-2025, do Phó Thủ tướng Trịnh Đình Dũng làm trưởng ban. Và theo chỉ đạo của Thủ tướng, quy hoạch vùng Đồng bằng sông Cửu Long thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 đang được xây dựng và sớm được ban hành, sẽ là quy hoạch vùng đầu tiên được triển khai theo Luật Quy hoạch, kỳ vọng sẽ trở thành điển hình mẫu mực về quy hoạch vùng.

Theo đánh giá của giới chuyên gia, bộ ba chính sách trên (Luật Quy hoạch, Nghị quyết “thuận thiên” và việc thành lập Hội đồng điều phối vùng) chính là “cơ hội vàng” cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long phát triển mạnh mẽ trong thời gian tới.

Nhìn nhận ở góc độ nghiên cứu, ông Tăng Thế Cường – Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Tài nguyên và Môi trường) nhấn mạnh từ khi Nghị quyết “thuận thiên” được ban hành, lãnh đạo Đảng, Quốc hội, Chính phủ, đặc biệt là Thủ tướng Chính phủ đã quyết liệt chỉ đạo cả hệ thống chính trị vào cuộc, cùng với sự hưởng ứng nhiệt tình của người dân trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Nhờ đó, việc thực hiện Nghị quyết đã đạt được nhiều kết quả quan trọng như: hệ thống cơ chế, chính sách bước đầu được hoàn thiện, tập trung thúc đẩy phát triển nông nghiệp hiện đại, bền vững; phát triển nông nghiệp công nghệ cao và phát triển hạ tầng giao thông, đô thị cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long, ổn định dân cư; gắn kết các quy hoạch phát triển; hoạt động hợp tác quốc tế được thúc đẩy, góp phần thu hút nguồn lực, tri thức, công nghệ cho Đồng bằng sông Cửu Long…

Hiện nay, Chính phủ cũng đang xem xét thông qua Chương trình hỗ trợ ngân sách có mục tiêu phát triển bền vững Đồng bằng sông Cửu Long thích ứng với biến đổi khí hậu với số vốn 1,05 tỷ USD (tương đương 24.302 tỷ đồng). Riêng Bộ Giao thông Vận tải đã đề xuất chủ trương đầu tư 38 dự án cho vùng này với số vốn 94.500 tỷ đồng cho giai đoạn 2021-2025.

Ngoài ra, Nghị quyết 120 cũng đã thúc đẩy chuyển đổi quy mô lớn theo cơ cấu kinh tế và theo lãnh thổ trên cơ sở phát huy tiềm năng thế mạnh của vùng và từng tiểu vùng; xung đột giữa các mô hình kinh tế đã và đang được giải quyết; kết nối liên vùng đang được thúc đẩy thông qua kết nối kinh tế, kết nối hạ tầng nội vùng và với Thành phố Hồ Chí Minh; khắc phục sụt lún, sạt lở bờ sông, bờ biển, bảo vệ môi trường, đảm bảo an sinh xã hội đang được triển khai thực hiện tập trung vào những vấn đề cấp bách; công tác điều tra cơ bản, quan trắc được tăng cường…

Với những kết quả nêu trên, ông Cường khẳng định Nghị quyết “thuận thiên” là chủ trương có tính đột phá về phát triển để kiến tạo vùng Đồng bằng sông Cửu Long phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và an toàn, thịnh vượng.

Trong đó, phương châm “thuận thiên” đã được quán triệt thực hiện, qua đó giúp Đồng bằng sông Cửu Long chủ động thích ứng với tác động của biến đổi khí hậu, “sống chung” với lũ và coi lũ, nước mặn, nước lợ là tài nguyên để phát triển kinh tế với phân vùng hợp lý trên cơ sở phân bổ tài nguyên nước toàn vùng.

VẪN CÒN NHIỀU “ĐIỂM NGHẼN” ĐÁNG LƯU TÂM

Mặc dù đã có những chuyển biến mạnh mẽ nhờ việc ban hành và triển khai Nghị quyết 120/NQ-CP, song theo đánh giá của giới chuyên gia, Đồng bằng sông Cửu Long hiện vẫn đang đứng trước nhiều khó khăn, thách thức, như: thiếu sự chủ động, liên kết trong việc triển khai Nghị quyết của các bộ, ngành, địa phương; khó khăn khi huy động nguồn lực, chuyển đổi sản xuất thực sự mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Thẳng thắn nhìn nhận thực tế trên, giáo sư tiến sỹ Trần Thục – Phó Chủ tịch Hội đồng tư vấn của Ủy ban quốc gia về Biến đổi khí hậu, cho rằng điều kiện tại Đồng bằng sông Cửu Long không còn những ưu đãi như trước; biến đổi khí hậu làm cho tình hình khó khăn hơn. Mặc dù, hiện nay vùng này vẫn còn nhiều nước, nhưng nước sạch cho nuôi trồng thủy sản thì không nhiều. Về giống, chúng ta có giống lúa rất tốt, giống cây ăn quả nhiều nhưng giống của thủy sản thì chưa nhiều.

Tương tự, đối với thủy sản, cây ăn trái, nếu không bán được chắc chắn sẽ bị hỏng.

Cũng theo ông Thục, mặc dù Đồng bằng sông Cửu Long đã hướng tới việc liên kết liên vùng với Thành phố Hồ Chí Minh, với khu vực Đông Nam Bộ – qua đó kỳ vọng sẽ góp phần mở ra cơ hội cho vùng trao đổi được về vốn, con người và công nghệ. Tuy nhiên liên kết với các khu vực này vẫn chưa đủ với Đồng bằng sông Cửu Long, bởi vùng này vẫn chưa có một trung tâm để thu hút, phát triển cho cả vùng.

“Cái khó ở Đồng bằng sông Cửu Long là giống nhau nhiều mặt. Lúa, thủy sản, cây ăn trái các tỉnh đều giống nhau, nên trong quy hoạch cần xác định rõ những nơi nào có thế mạnh hơn để phát triển kinh tế và liên kết tốt hơn,” ông Thục chia sẻ.

Ngoài ra, việc hoàn thiện thể chế, chính sách triển khai thực hiện các nhiệm vụ theo Nghị quyết “thuận thiên” vẫn còn chậm; một số chính sách đã được ban hành nhưng chưa đi vào cuộc sống vì chưa đồng bộ với nguồn lực thực hiện, như Nghị định số 57/2018/NĐ-CP của Chính phủ về cơ chế, chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn; dẫn đến hiệu quả chính sách không cao.

Có chung quan điểm, ông Trần Công Thắng – Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển nông nghiệp nông thôn, cho rằng Nghị định 57/2018/NĐ-CP là một trong những Nghị định có nhiều điểm đổi mới. Tuy nhiên, việc triển khai vẫn còn chậm. Nguyên nhân là bởi nguồn lực triển khai từ ngân sách Trung ương và địa phương, nhưng các tỉnh dựa vào nông nghiệp nhiều, ngân sách địa phương để ưu tiên cho đầu tư cũng còn hạn chế, nên tuy đã triển khai nhưng chưa nhiều.

Bên cạnh đó, quá trình làm chính sách để ra Nghị định dù nhanh, nhưng để hướng dẫn, đưa tới cho các doanh nghiệp để doanh nghiệp hiểu hết và làm các thủ tục, phải mất khoảng 6-7 tháng; trong quá trình triển khai có rất nhiều vướng mắc khác cần có sự trao đổi giữa tác nhân được hưởng thụ với cơ quan quản lý ở địa phương và Trung ương. Những điều này làm hạn chế hiệu quả triển khai chính sách.

CẦN CƠ CHẾ ĐẶC THÙ ĐỂ “XOAY TRỤC” PHÁT TRIỂN VÙNG

Để khắc phục những “điểm nghẽn” trên, giáo sư tiến sỹ Trần Thục – Phó Chủ tịch Hội đồng tư vấn của Ủy ban quốc gia về Biến đổi khí hậu, cho rằng với điều kiện địa hình của Đồng bằng sông Cửu Long rất bằng phẳng và hệ thống kênh rạch chằng chịt, vùng này nên được xem là một tổng thể.

“Một hoạt động của một địa phương này có thể tác động tốt hoặc tác động xấu đến những vùng khác. Vì thế, theo tôi cần có quy hoạch tổng thể của Đồng bằng sông Cửu Long, không xét đến ngành, không xét đến địa giới hành chính. Có được quy hoạch như thế sẽ tạo được điều kiện của các bên tham gia thực hiện, đặc biệt là chính quyền địa phương và người dân, cộng đồng,” ông Thục nhấn mạnh.

Vị chuyên gia của Ủy ban quốc gia về Biến đổi khí hậu cũng lưu ý trong quy hoạch tổng thể vùng cần có mốc thời gian đủ dài. Thực tế cho thấy một Nghị quyết “ra đời” trong vòng 1 năm sẽ không thể kỳ vọng mang lại tác động nhanh được mà phải có quy luật thời gian. Bên cạnh đó cần xem xét quy mô về không gian và cần phải xem những kịch bản về rủi ro đối với việc thực hiện quy hoạch này.

“Tôi rất kỳ vọng quy hoạch tổng thể đang được Bộ Kế hoạch và Đầu tư xây dựng sẽ mang lại lợi ích và tháo gỡ các điểm nghẽn trên,” ông Thục nói và tin tưởng rằng các địa phương sử dụng kiến thức của người dân địa phương, áp dụng những kiến thức, kinh nghiệm nhỏ lẻ của họ sẽ biến thành kinh nghiệm lớn cho toàn vùng.

Ông Trần Công Thắng – Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển nông nghiệp nông thôn, cũng khẳng định Đồng bằng sông Cửu Long là vùng trọng điểm của nông nghiệp. Mặc dù việc đầu tư của các doanh nghiệp vào vùng này chưa được nhiều, nhưng với những hợp lý về chính sách sẽ thu hút được thêm các nhà đầu tư – đầu tầu kéo theo việc sản xuất chuỗi. “Nếu làm tốt trong thời gian tới, sự ‘xoay trục’ sẽ còn nâng cao được hiệu quả hơn nữa,” ông Thắng nhấn mạnh.

Có chung quan điểm, ông Tăng Thế Cường – Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, cho rằng để phát triển Đồng bằng sông Cửu Long cần phải có một cơ chế đặc thù, song cũng phải đặt chung trong bối cảnh quốc gia và cân đối với các vùng, miền.

Thực tế cho thấy từ năm 2016 đến nay, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành 3 cơ chế lớn cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Mặc dù, các cơ chế này vẫn chủ yếu về tăng cường trao đổi ở cấp độ chính sách về liên kết vùng nhưng đã hình thành các Tổ điều phối cấp Bộ, cấp tỉnh; Tổ chuyên gia tư vấn để giúp Hội đồng hoạt động hiệu quả, tham mưu cho Thủ tướng Chính phủ những cơ chế, chính sách đặc thù, các chiến lược, quy hoạch, chương trình, dự án quy mô vùng, liên vùng để phát triển bền vững Đồng bằng sông Cửu Long thích ứng với biến đổi khí hậu.

“Đây là nền móng ban đầu cho việc hình thành và thực hiện các cơ chế chính sách phù hợp hơn với đặc điểm tự nhiên, điều kiện kinh tế-xã hội của Đồng bằng sông Cửu Long. Từ đó tháo gỡ được những rào cản và giải phóng hiệu quả nguồn lực cho phát triển bền vững vùng trong thời gian tới,” ông Cường chia sẻ.

Tại Hội nghị báo cáo và tham vấn Quy hoạch vùng Đồng bằng sông Cửu Long thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 tổ chức mới đây, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng cũng nhận định mặc dù còn khá nhiều thách thức, song vùng vẫn có rất nhiều lợi thế, cơ hội phát triển.

Theo ông Dũng, vùng Đồng bằng sông Cửu Long có vị trí địa lý chiến lược, nằm ở trung tâm khu vực ASEAN, là cửa ngõ kết nối của các hành lang kinh tế tiểu vùng MeKong mở rộng (GMS), có nhiều lợi thế phát triển kinh tế biển, biên mậu, giao thương quốc tế; nguồn nhân lực còn rất nhiều dư địa để phát triển và cải thiện chất lượng, trong đó, các địa phương trong vùng vẫn đang trong thời kỳ dân số vàng.

Đặc biệt, nền nông nghiệp của vùng hiện vẫn đang nắm giữ rất nhiều sản phẩm ưa chuộng của thị trường thế giới với nhu cầu ngày càng tăng, như nông sản hữu cơ, tôm, cá tra, trái cây, lúa gạo; Đồng bằng sông Cửu Long có lợi thế đặc biệt về các nguồn năng lượng tái tạo, bao gồm năng lượng mặt trời, năng lượng gió, năng lượng sinh khối, năng lượng từ sóng biển và thủy triều…

“Do vậy, định hướng phát triển năng lượng tái tạo ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long có thể xem là một chiến lược biến nguy cơ, thách thức của biến đổi khí hậu thành lợi thế, cơ hội phát triển,” ông Dũng nhấn mạnh./.

Trong cuộc trò chuyện với hai phóng viên Christian Falk và Tobias Altschäfft của Sportbild, CEO tương lai FC Bayern AG Oliver Kahn chia sẻ những suy nghĩ của mình về năm đầu tiên làm việc tại Bayern và những dự định trước khi chính thức tiếp quản vị trí do Karl-Heinz Rummenigge để lại vào ngày 1/1/2022.

“Ở Bayern chỉ tính đến thành công”

– Sportbild: Kahn, trong năm đầu tiên anh là thành viên ban lãnh đạo, FC Bayern đã giành được 5 danh hiệu. Tuy nhiên, không có bất cứ một bức ảnh nào có hình ảnh của anh cùng những phần thưởng này. Đó là một việc làm có chủ ý?

Oliver Kahn: Chắc chắn là tôi đã nhiều lần lại gần những chiếc cúp đó, đặc biệt là Champions League làm tôi thấy gắn bó với rất nhiều kỷ niệm. Tôi vui mừng với từng danh hiệu của đội bóng, nhưng cái nhìn của tôi đối với những chiếc cúp so với thời còn là cầu thủ đã thay đổi.

– Anh có cảm giác gì khi lại nhìn thấy Henkelpott, điều mà nó đã để lại một cảm giác rất mạnh trong sự nghiệp của anh?

Oliver Kahn: Sau lễ trao giải tại Estadio da Luz không khán giả, tôi đã nói chuyện với Hasan và cùng nhau nhớ lại nhớ về năm 1999, nhớ về trận Barcelona gặp Manchester United. Rồi đến năm 2001, năm chúng tôi cuối cùng cũng chiến thắng Champions League.

FC Bayern nhờ những thành công và sự tỏa sáng của mình đang mang một trách nhiệm lớn trong xã hội.

Sau đó đến 2012 và 2013, năm chúng tôi thua Chelsea để rồi chiến thắng Dortmund vào năm sau. Trong hai năm liên tiếp này tôi là bình luận viên của ZDF và đã trực tiếp theo dõi trận đấu – đó là những trải nghiệm tôi không thể nào quên.

– Khi ở Doha vào tháng Một, lần đầu tiên trên cương vị thành viên ban lãnh đạo, anh đã từng nói với đội bóng rằng “ở Bayern chỉ tính đến thành công.” Các cầu thủ dường như đã ghi nhớ câu nói này của anh vào trong tim…

Oliver Kahn: Thi đấu một thứ bóng đá thành công là điều đầu tiên khi nói về Bayern. Nếu như tôi nhìn lại vai trò của FC Bayern trong xã hội, câu lạc bộ phải thành công hơn nữa. FC Bayern nhờ những thành công và sức tỏa sáng của mình đang mang một trách nhiệm lớn trong xã hội. Nó như là hình ảnh đại diện cho sự đoàn kết giữa người hâm mộ và đội bóng, đặc biệt với thế hệ trẻ hiện nay. Chúng tôi phải tạo ra được cho họ cảm giác gắn bó.

– Ý anh là như thế nào?

Oliver Kahn: Mọi người muốn biết hiện nay ngoài những thành tích thể thao chúng tôi còn đại diện cho cái gì. Thế nào là những giá trị truyền thống, thế nào là đa dạng văn hóa và sắc tộc? Đó là những đề tài rất quan trọng trong quá khứ, và trong tương lai còn đóng một vai trò quan trọng hơn nữa.

Người hâm mộ như “gia vị trong súp”

– Thành công năm 2020 gắn liền với tên tuổi Hansi Flick.

Oliver Kahn: Hansi đã thành công trong việc đưa đội bóng đến với 5 danh hiệu. Điều làm tôi đặc biệt ấn tượng: Kỷ luật của đội bóng, phong độ thi đấu trước những khán đài trống rỗng. Khán giả là một chất xúc tác không thể thiếu của bóng đá. Cách đội bóng đã khắc phục nó như thế nào, thật là tuyệt vời! Tôi cũng không biết rằng bản thân tôi có thể làm được như thế không. Đối với tôi, người hâm mộ như “gia vị trong súp.”

– Anh có thường xuyên trao đổi với Flick không?

Oliver Kahn: Tôi cùng với Hasan Salihamidzic và Karl- Heinz Rummenigge có những buổi họp định kỳ mà trong đó chúng tôi trao đổi về tất cả mọi vấn đề.

– Salihamidzic và anh ngồi chung một bàn khi đàm phán. Chúng tôi biết, anh thường bình tĩnh quan sát, còn Salihamidzic sôi nổi hơn.

Oliver Kahn: Nếu như hạn chế đi cách đặt vấn đề trực tiếp của Hasan là không đúng. Tôi khác cậu ấy khi thương thảo nhưng như thế cũng tốt. Hasan nhiều khi rất thẳng tính, thể hiện trực giác, đó cũng không phải là không có lợi. Tôi là túyp người khác và chúng tôi bù đắp cho nhau rất tốt. Điều quan trọng nhất là, chúng tôi đã thống nhất với nhau trước đó, sẽ dẫn dắt câu truyện như thế nào.

Alaba muốn đi và chúng tôi chấp nhận

– Trong trường hợp David Alaba, FC Bayern đã rất cương quyết…

Oliver Kahn: Lập trường của câu lạc bộ là rất rõ ràng. Chúng tôi đã đi đến giới hạn cho phép cuối cùng của mình và trải thảm đỏ đón Alaba. David Alaba và đặc biệt là người đại diện Pini Zahavi đã không bước lên tấm thảm đỏ này. Và tất nhiên, đến một lúc nào đó chúng tôi phải cuốn thảm lại.

– Tấm thảm có thể trải ra thêm một lần nữa được không?

Oliver Kahn: Hiện nay tôi cũng không thể biết làm thế nào để chuyện đó xảy ra.

– Có thể, phía Alaba sẽ tiến lại một bước gần hơn về phía câu lạc bộ?

Oliver Kahn: David đã ở Bayern 12 năm, trong đó có 10 năm là cầu thủ chuyên nghiệp. Nhưng tình hình hiện nay, cậu ấy muốn đi và chúng tôi chấp nhận.

– Đau đớn tới cỡ nào khi trong giai đoạn COVID-19 hiện nay, Bayern lại để mất một cầu thủ tầm cỡ như Alaba với giá 0 đồng?

Oliver Kahn: Người ta phải nhìn lại từ đầu. Chúng tôi đã làm tất cả để thuyết phục David gia hạn với Bayern. Tất nhiên là đau đớn khi mất cậu ấy, không chỉ về kinh tế. Nhưng chúng tôi đặt ra cho mình một giới hạn, và đó không phải là giới hạn vì COVID-19.

Nếu như người đại diện của cậu ấy không muốn nhận ra rằng chúng ta đang ở trong một thời đại mà đối với bóng đá là vô cùng khó khăn và có thể còn phải đối mặt với tồn tại sống còn thì mọi chuyện nó trở nên như vậy thôi.

Kỳ vọng vào Sané

– FC Bayern chỉ phải trả 50 triệu euro để có Leroy Sané. Câu lạc bộ đã đàm phán rất tốt từ trước khi COVID-19 bùng phát?

Oliver Kahn: Bayern đã muốn có Leroy Sané từ lâu rồi, trước khi tôi về đây hồi tháng Một. Gạt chuyện giá cả sang một bên: chúng tôi muốn có Leroy Sané là cầu thủ, tuýp người và nhân cách. Chúng tôi hoàn toàn nhất trí với nhau, một cầu thủ có tốc độ đi bóng bóng bên ngoài quan trọng như thế nào trong thời đại hiện nay. Vì đại dịch nên giá cầu thủ có đi xuống.

– Anh có thể hiểu những chỉ trích hiện nay về phong độ của Sané không?

Oliver Kahn: Tôi đã quen Bayern từ lâu lắm rồi và cũng biết một cầu thủ mới cần thời gian để có thể thực sự “cập bến” thêm nữa, Sané vừa chấn thương nặng xong mới về với chúng tôi.

Tôi còn nhớ rất rõ khi Franck Ribéry và Luca Toni chuyển về Bayern năm 2007. Hồi đó tôi có nói: “Ở đây không phải là Florenz hay Marseille mà là FC Bayern!” Câu nói đó ngay lập tức bị làm ầm ỹ lên. Cho đến nay, câu nói đó đối với tôi vẫn không thay đổi – một cầu thủ mới cần thời gian để hiểu FC Bayern.

Cậu ấy có chất lượng tuyệt vời, chính vì thế mà chúng tôi mong đợi rất nhiều ở cậu ấy. Cậu ấy cũng đã ghi bàn mà đó là những bàn thắng mà người ta không thấy có ở những cầu thủ khác. Nhìn chung, đẳng cấp hàng công của chúng tôi hiện nay là tốt nhất so với châu Âu.

– Trước khi thị trường chuyển nhượng Hè đóng cửa, hội đồng cầu thủ đã lên tầng hai trụ sở phố Säbener gặp và yêu cầu Herbert Hainer, Karl-Heinz Rummenigge và Hasan Salihamidizic tiếp tục chiêu mộ thêm cầu thủ. Anh có cảm thấy ấn tượng không?

Oliver Kahn: Tôi không hề thấy ngạc nhiên. Thế hệ cầu thủ trẻ bây giờ rất tự tin, họ muốn được tham gia, được hiểu và được học hỏi. Chính vì thế mà có hội đồng cầu thủ để trao đổi với chúng tôi. Họ muốn biết câu lạc bộ đang có dự định gì. Chỉ có điều, người đưa ra quyết định cuối cùng là ban lãnh đạo – đó là chuyện rõ ràng.

– Từ tháng 1/2020, anh cũng được cùng có quyền quyết định, đây là khởi điểm của một quá trình tham gia làm quen. Quá trình này sẽ kéo dài bao lâu?

Oliver Kahn: Công việc trong ba tháng đầu xoay quanh việc định hướng bản thân. Thế giới hiện nay không cho chúng ta nhiều thời gian, chính vì thế tôi đã làm việc với nhiều bộ phận khác nhau tìm hiểu công việc của họ để có thể hiểu được, trong tâm công việc ở đâu và đòi hỏi cần những gì. Công việc này đã làm cho tôi nhanh chóng có chỗ đứng chủ chốt trong câu lạc bộ.

Sau đó đại dịch bùng phát, và cũng như những ngành nghề khác, chúng tôi phải hàng ngày đối mặt với những tình huống mới. Đại dịch tiếp tục diễn biến phức tạp nên những thay đổi cho tương lai đang được chuẩn bị lại ngay lập tức ập đến. Chúng tôi phải tiến hành những chuẩn bị cho tương lai mà không thể bỏ những công việc hàng ngày.

Kế hoạch mang tên “FC Bayern AHEAD”

– Anh nói về một kế hoạch chiến lược mang tên “FC Bayern AHEAD.” Kế hoạch này sẽ là dự định của anh muốn xây dựng câu lạc bộ trong tương lai…

Oliver Kahn: AHEAD không phải là một kế hoạch có điểm cuối mà là cả một quá trình phát triển lâu dài. Chúng tôi muốn xây dựng Bayern trong những năm tới sẽ là một câu lạc bộ tốt nhất đối với người hâm mộ như thế nào.

Bóng đá không thể bỏ qua quá trình số hóa và công nghệ hóa cũng như việc bảo vệ môi trường. Thói quen nghe nhìn thay đổi và sự cạnh tranh trên thị trường về thu hút giới trẻ – đó là những đòi hỏi cho tương lai. Bao giờ có thể tính đến sự trở lại của khán giả và nó sẽ đến nhanh như thế nào?

Thêm vào đó, sự cạnh tranh trên thị trường hậu COVID-19 sẽ phát triển ra sao, điều này vô cùng quan trọng đối với chúng tôi. Trong thời điểm khó khăn hiện nay, chúng tôi phải phân tích một cách thực tế, dũng cảm nghĩ về tương lai để tiếp tục phát triển những truyền thống và giá trị của câu lạc bộ.

FC Bayern có một sức mạnh to lớn và chúng tôi phải hướng tới cái đích trong tương lai. Phối hợp và điều khiển tất cả những hoạt động này là nhiện vụ quan trọng của tôi và đồng nghiệp.

‘AHEAD không phải là một kế hoạch có điểm cuối mà là cả một quá trình phát triển lâu dài’ – Oliver Kahn.

– Trong công việc, anh thường xuyên lấy ý kiến của chủ tịch Herbert Hainer chứ?

Oliver Kahn: Herbert Hainer đã từng có nhiều năm lãnh đạo tập đoàn Adidas. Tôi học hỏi được nhiều kinh nghiệm từ ông ấy. Chúng tôi có cách suy nghĩ giống nhau. Những thành công hiện tại không phải là đảm bảo cho chúng tôi rằng ngày mai sẽ cũng thành công như thế. Chúng tôi cần phải ngày một tốt hơn và Manuel Neuer là một minh chứng cụ thể.

– Cụ thể đến mức nào?

Oliver Kahn: Cậu ấy không ngồi yên với 5 danh hiệu thủ môn xuất sắc nhất, mà cậu ấy còn muốn cái thứ 6. Nó đại diện cho DNA của câu lạc bộ này.

– Neuer còn thi đấu được bao lâu nữa?

Oliver Kahn: Chúng tôi muốn Manuel thi đấu lâu nhất có thể. Sau đó, với tư cách của câu lạc bộ, nhiệm vụ của chúng tôi là “chuyển giao an toàn” nó cho thế hệ trẻ – đó là Alexander Nübel – mà không hề ảnh hưởng gì tới thành tích thể thao.

Uli Höneß có cách làm của ông ấy, tôi có cách của tôi

– Uli Höneß đã trao lại quyền lực cho ban lãnh đạo. Liệu có quá khó khăn đối với ông ấy không khi phải từ bỏ tất cả?

Oliver Kahn: Uli đã đưa quyết định đó có chủ ý. Tôi không có cảm giác ông ấy hối hận. Ông ấy không còn trực tiếp tham gia vào hoạt động cụ thể nhưng vẫn tiếp tục là một thành viên của Hội đồng Quản trị, và là cố vấn. Ông ấy vẫn là Uli Höneß, tôi không chờ đợi có gì đó khác biệt.

– Có một điều người ta nhận ra là, cách dùng từ của anh đã khác đi. Ngày xưa, anh gào lên “chúng ta phải tiếp tục chiến đấu…” hay” chúng ta cam đảm lên.” Bây giờ anh không còn gay gắt tới mức đó nữa…

Oliver Kahn: Bây giờ là thành viên ban lãnh đạo, tôi phải đưa ra lý lẽ khi tranh luận. Bây giờ, không phải là ai là người gào to nhất. Đó là một phần của quãng đời tôi, và nó đã qua kể kể từ khi tôi là bình luận viên cho ZDF. Đó có thể là một cách hành xử mà nó phù hợp với những trận chiến nóng bỏng trên sân, nhưng không còn có lợi sau khi sự nghiệp đã kết thúc.

Nếu anh hỏi mục tiêu của tôi hiện nay là gì, tôi sẽ nói: Nhiệm vụ của tôi là tạo ra một bầu không gian mà trong đó mọi người có thể tiếp tục phát triển, để cùng nhau đi tới cái đích của câu lạc bộ. Đó mới là điều làm cho tôi cảm thấy hài lòng, và cũng là phương pháp lãnh đạo mà tôi mong muốn.

– Anh không nghĩ người hâm mộ mong muốn có được một Oliver Kahn như ngày xưa à?

Oliver Kahn: Nhiệm vụ của tôi bây giờ là dẫn dắt đội bóng đi đến tương lai, tiếp tục phát triển. Tại sao tôi lại phải gào lên? Bây giờ tôi không cần làm như vậy nữa.

– Nhưng Uli Höneß khi khoác áo thương gia, vẫn ầm ỹ lắm…

Oliver Kahn: Uli Höneß có cách làm của ông ấy, tôi có cách của tôi.

– Uli Höneß là người đỡ đầu cho anh – hay anh đang lập lại cách làm của ông ấy?

Oliver Kahn: Không phải là khôn nếu như không học hỏi những kinh nghiệm sống và hiểu biết của Uli trong cách làm bóng đá. Từ một niềm tin tới tuyệt đối, ông ấy đã đưa Bayern đến một kỷ nguyên mới. Quan trọng nhất hiện nay là, những người kế tục phải nhận ra con đường của mình để đi tiếp.

Trong vài năm qua, tôi đã thu thập được rất nhiều kinh nghiệm quản lý doanh nghiệp. Tôi đã từng nói với Uli rằng nếu muốn tôi giữ một chức vụ nào đó, hãy nói với tôi sớm. Vì cái thời người ta vừa nghỉ thi đấu đã có thể ngay lập tức trở thành CEO của một doanh nghiệp như FC Bayern đã qua rồi.

– Anh sẽ làm gì, nếu như DFB gõ cửa dạm hỏi Hansi Flick?

Oliver Kahn: Hansi Flick còn hợp đồng dài hạn với chúng tôi. Tôi cũng không biết Hansi có muốn đi hay không. Ông ấy đã phá hết kỷ lục này đến kỷ lục khác và đang rất hài lòng. Nhưng, Hansi vẫn còn chưa xong với sự phát triển của đội bóng.

Bayern phải đứng trong tốp 3!

– Chúng tôi có một vài luận điểm xin anh cho ý kiến xác minh: “Bayern sẽ không bao giờ mua sắm nếu như phải mắc nợ.”

Oliver Kahn: Bayern trung thành với truyền thống của mình – thành công thể thao trên cơ sở kinh tế ổn định. Thật vậy, thành công về thể thao và tài chính vững chắc không có nghĩa là phải mắc nợ.

– Thứ 2: “Người hâm mộ là tâm điểm hàng đầu, để sân Allianz đến năm 2030 vẫn đầy ắp khán giả.”

Oliver Kahn: Tôi đồng ý! Chúng tôi tổ chức những những màn trình diễn rực lửa cho người hâm mộ của chúng tôi.

Uli đã đưa Bayern đến một kỷ nguyên mới, và giờ quan trọng nhất là những người kế tục phải nhận ra con đường của mình để đi tiếp.

– Thứ 3: “Bayern sẽ làm tất cả, để trong tương lai luôn đứng ở tốp 5 châu Âu. Đó là cái đích trên phương diện thể thao”

Oliver Kahn: Tôi nói thế này, Bayern phải đứng trong tốp 3!

– Và cuối cùng: “Bayern phải phát triển tài năng trẻ nhiều hơn nữa”

Oliver Kahn: Trong thời gian qua, chúng tôi đã đi đúng đường. Cơ hội cho các cầu thủ trẻ thể hiện ở Bayern chưa bao giờ nhiều như những tuần và tháng gần đây các cầu thủ đang phải đối mặt với một sức ép thi đấu khủng khiếp, nó đã dẫn đến việc phải xoay tua.

Thêm vào đó, mỗi trận được thay đến 5 người, chính vì vậy mà những cầu thủ như Jamal Musiala, Chris Richards, Joshua Zirkzee hay Bright Arrey-Mbi có cơ hội. Bayern-Campus sẽ là một yếu tố quan trọng trong tương lai.

Là một trong những hộ nghèo tại Bản Lang (Phong Thổ, Lai Châu), kinh tế của gia đình anh Thắng phụ thuộc hoàn toàn vào việc trồng chuối, khoai để bán…, thu nhập chỉ vừa đủ trang trải cuộc sống cho cả gia đình.

Cuộc sống vốn đã bấp bênh lại càng trở nên khó khăn hơn khi đầu năm 2020 dịch COVID-19 bất ngờ bùng phát đột ngột, địa phương thực hiện cách ly xã hội. Vì “ngăn sông cấm chợ” nên gia đình anh Thắng chẳng thể bán được chuối và khoai, cũng không thể đi làm thuê nên không có nguồn thu nhập nào khác.

Trong những ngày tháng đầy khó khăn và âu lo ấy, khoản tiền hỗ trợ 4,7 triệu đồng của Nhà nước cho người dân bị ảnh hưởng bởi COVID-19 dành cho hộ nghèo đã giúp anh Thắng có tiền mua lương thực cho cả nhà, vượt qua lúc cơ cực nhất…

Gói hỗ trợ khẩn cấp chưa từng có trong tiền lệ

2020 là một năm khó quên đối với mọi người khi mà dịch bệnh COVID-19 đã tác động không nhỏ đến đời sống, kinh tế của toàn xã hội. Theo Tổng Cục Thống kê, tính đến tháng 9, cả nước có 31,8 triệu người từ 15 tuổi trở lên bị ảnh hưởng tiêu cực bởi dịch COVID-19 bao gồm người bị mất việc làm, phải nghỉ giãn việc, nghỉ luân phiên, giảm giờ làm, giảm thu nhập.

Báo cáo “Cảm nhận và trải nghiệm của người dân về một số biện pháp ứng phó với đại dịch Covid-19 của các cấp chính quyền” do Viện Nghiên cứu phát triển Mekong (MDRI) và Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) thực hiện cho thấy khu vực dịch vụ (như dịch vụ bán lẻ truyền thống và dịch vụ hộ gia đình) bị ảnh hưởng nhiều nhất.

Những người không có tay nghề và làm việc trong các khu vực phi chính thức, thuộc nhóm nghèo nhất và nhóm cận nghèo bị ảnh hưởng nặng nề nhất. 24% số người được hỏi cho biết đã bị mất việc làm và 65% cho biết thu nhập của họ bị giảm.

Dưới tác động của dịch COVID-19, rất nhiều đối tượng bị ảnh hưởng đến đời sống, trong đó có những người lao động bị ngừng việc, mất việc làm; những người làm nghề tự do; người nghèo; hộ kinh doanh phải đóng cửa để thực hiện giãn cách xã hội… Do đó, Chính phủ ban hành Nghị quyết 42/NQ-CP, quy định mức hỗ trợ cụ thể cho từng đối tượng cụ thể nhằm giảm bớt khó khăn do COVID-19, với tổng số tiền hỗ trợ ước tính lên đến 62.000 tỷ đồng.

Theo Tổng Cục Thống kê, tính đến tháng 9, cả nước có 31,8 triệu người từ 15 tuổi trở lên bị ảnh hưởng tiêu cực bởi dịch COVID-19 bao gồm người bị mất việc làm, phải nghỉ giãn việc, nghỉ luân phiên, giảm giờ làm, giảm thu nhập.

Đây là gói hỗ trợ được cho là chưa từng có trong tiền lệ. Việc thực hiện gói hỗ trợ cũng được tất cả các cấp, các ngành gấp rút triển khai để tiền hỗ trợ kịp thời đến tay người dân. Thời gian xây dựng chính sách đến khi thực hiện chi trả đến tay người dân chỉ trong vòng chưa đầy một tháng. Có lẽ chưa có một chính sách nào được thực hiện nhanh và khẩn cấp đến vậy, điều này cho thấy quyết tâm của Chính phủ trong việc thực hiện các chính sách hỗ trợ người dân gặp khó khăn do COVID-19.

Đối tượng hỗ trợ, chính sách hỗ trợ cũng bao quát được hầu hết những người sẽ gặp khó khăn vì COVID-19 như hộ nghèo, cận nghèo, người lao động mất việc làm, doanh nghiệp gặp khó khăn không thể trả lương và cả các đối tượng bảo trợ xã hội, người có công với cách mạng.

Theo bà Caitlin Wiesen, Trưởng đại diện thường trú của UNDP tại Việt Nam: “Hành động nhanh chóng và hiệu quả của Chính phủ Việt Nam kết hợp với lòng tin và sự tuân thủ của người dân đối với các biện pháp phòng chống dịch bệnh là chìa khóa thành công.”

Đánh giá về khả năng tiếp cận và hiệu quả của gói cứu trợ trị giá 62.000 tỷ đồng (tương đương 2,6 tỷ USD) của Chính phủ, kết quả của cuộc khảo sát của UNDP và MDRI cho thấy người dân có phản hồi tích cực đối với gói hỗ trợ này. Phụ nữ, người dân tộc thiểu số, các nhóm nghèo nhất và cận nghèo là nhóm mà gói hỗ trợ này hướng đến.

Kỳ vọng lớn, thực hiện còn hạn chế

Đánh giá về gói hỗ trợ 62.000 tỷ đồng, người dân và nhiều các chuyên gia cho rằng đây thực sự là chương trình ý nghĩa, cần thiết nhằm hỗ trợ đối tượng lao động, doanh nghiệp gặp khó do đại dịch. Ý nghĩa là vậy, nhưng thực tế thì việc triển khai công tác hỗ trợ lại gặp nhiều khó khăn.

Thời gian xây dựng chính sách đến khi thực hiện chi trả đến tay người dân chỉ trong vòng chưa đầy một tháng. Có lẽ chưa có một chính sách nào được thực hiện nhanh và khẩn cấp đến vậy, điều này cho thấy quyết tâm của Chính phủ trong việc thực hiện các chính sách hỗ trợ người dân gặp khó khăn do COVID-19.

Ngay khi những thông tin về gói hỗ trợ được thông báo, người dân vừa mừng vừa thấp thỏm chờ đợi có thuộc đối tượng được hỗ trợ hay không. Thời gian giãn cách xã hội vì COVID-19 tác động đến tất cả nên mỗi người đều hy vọng sẽ được hỗ trợ phần nào. Thế nhưng khi triển khai, những quy định chặt chẽ khiến chính sách khó đến với một số đối tượng, điều này khiến nhiều người dân, doanh nghiệp thất vọng.

Trong khi việc hỗ trợ cho các đối tượng là người có công với cách mạng, đối tượng bảo trợ xã hội, người thuộc hộ nghèo, cận nghèo các địa hương đã hoàn thành khá nhanh chóng thì việc hỗ trợ cho các nhóm đối tượng khác lại vẫn còn rất hạn chế. Khoản hỗ trợ ban đầu dự kiến lên tới 62.000 tỷ đồng nhưng tính đến cuối năm 2020 mới chỉ đi được hơn 50% số tiền.

Có những chính sách hỗ trợ mà doanh nghiệp không thể tiếp cận đòi hỏi Chính phủ phải kịp thời gỡ khó. Từ khi chính sách hỗ trợ được ban hành hồi tháng 4 cho đến tháng 9, không có hồ sơ nào của doanh nghiệp vay Ngân hàng Chính sách xã hội để trả lương cho người lao động bị ngừng việc được giải ngân do các điều kiện vay vốn quá chặt chẽ.

Chính phủ đã phải ban hành Nghị định sửa đổi, bổ sung để mở các điều kiện vay vốn cho đoanh nghiệp vào tháng 10. Theo Nghị quyết số 154/NQ-CP về sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 42/NQ-CP, các điều kiện triển khai gói hỗ trợ 62.000 tỷ đồng dành cho người dân gặp khó khăn do COVID-19 sẽ được sửa đổi theo hướng nới lỏng điều kiện và kéo dài việc thực hiện hỗ trợ vay vốn trả lương đến hết năm 2020.

Ngay sau khi Nghị quyết số 154/NQ-CP được ban hành, đã có 185 doanh nghiệp vay hơn 27,7 tỷ đồng để trả lương ngừng việc cho 7.245 người lao động. Tuy nhiên, con số này cũng còn khá khiêm tốn so với dự kiến số tiền cho vay ban đầu là 16.000 tỷ đồng với tổng số lao động được hỗ trợ 3 triệu lao động.

Khoản hỗ trợ ban đầu dự kiến lên tới 62.000 tỷ đồng nhưng tính đến cuối năm 2020 mới chỉ đi được hơn 50% số tiền.

Đối với hộ kinh doanh hộ kinh doanh cá thể có doanh thu khai thuế dưới 100 triệu đồng/năm, số lượng hộ kinh doanh được hỗ trợ là 30.569 hộ, mới chỉ đạt 24,8% so với dự kiến ban đầu là 760.000 hộ.

Đánh giá về chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho rằng cần phải rút kinh nghiệm về thiết kế chính sách và thực thi chính sách đang có khoảng cách quá lớn. Chính sách ban hành rất đúng đắn nhưng đưa vào thực tiễn chưa thực sự tích cực, dẫn đến kết quả thực hiện có những hạn chế.

“Đại dịch tạo nên một áp lực nhưng cũng tạo cơ hội trong việc cải cách các thủ tục hành chính. Nếu các thủ tục hành chính được cải thiện một cách tích cực theo hướng đơn giản hóa, thì có thể giải quyết rất nhiều vấn đề, không phải chỉ có vấn đề là các gói giải pháp, các gói hỗ trợ bằng tiền bạc, mà chính là tác động cải cách về thể chế, về thủ tục hành chính để thúc đẩy nhanh các dự án xuất kinh doanh vào hoạt động,” ông Vũ Tiến Lộc nói.

Hoàn thiện gói hỗ trợ khẩn cấp

Nhóm người dân được hỗ trợ đa phần là nhóm lao động thuộc khối bảo trợ như người có công, hộ nghèo và lao động bị tạm hoãn hợp đồng, nghỉ việc không hưởng lương…. còn đối với đối tượng dễ bị tổn thương hơn là lao động tự do thì lại khó khăn hơn khi tiếp cận gói hỗ trợ. Trong khi đó, chính họ lại chịu tác động mạnh nhất trong thời điểm giãn cách xã hội.

Dịch COVID-19 đã khiến cho nhiều hộ dân rơi vào cảnh nghèo đói bởi nợ nần, cạn kiệt tích luỹ và khả năng phục hồi thấp. Tuy nhiên, do quy định cụ thể về các điều kiện được nhận hỗ trợ chỉ tập trung vào một số ngành nghề, đối tượng cụ thể nên một số ngành nghề nên một số lao động không có giao kết hợp đồng lao động khác cũng mất việc làm nhưng không được hỗ trợ.

Bà Phạm Thị Sơn, trưởng thôn Gia Du (thị trấn Phong Sơn, huyện Cẩm Thuỷ, Thanh Hoá) cho biết khi rà soát, thôn lập được danh sách 40 đối tượng gặp khó do COVID-19. Nhưng sau đó, theo hướng dẫn của tỉnh thì phải loại bớt chỉ còn 11 đối tượng được hỗ trợ. Như vậy, nhiều đối tượng lao động tự do mất việc làm gặp nhiều khó khăn nhưng không được hỗ trợ.

Ngay cả khi đã hạn chế một số ngành nghề lao động tự do được nhận hỗ trợ, việc hỗ trợ lao động phi chính thức vẫn gặp nhiều khó khăn. Thực hiện chi trả cho lao động tự do chậm hơn so với các đối tượng khác do nhiều vướng mắc khi xác định đối tượng, hoàn thiện thủ tục, hồ sơ.

Bà Nguyễn Thu Giang, Giám đốc Viện Phát triển sức khỏe cộng đồng Ánh Sáng (LIGHT), thành viên của Mạng lưới lao động di cư M.net đánh giá cao gói hỗ trợ 62.000 tỷ đồng của Chính phủ. Tuy nhiên, khi trực tiếp giúp lao động di cư tiếp cận gói hỗ trợ, bà Nguyễn Thu Giang cho rằng còn khó để nhóm này có thể tiếp cận gói hỗ trợ. Lý do là bởi các điều kiện hỗ trợ quá khắt khe, cơ chế thủ tục rườm rà và việc thống kê, lên danh sách tốn mất nhiều thời gian, qua nhiều khâu dẫn tới việc hỗ trợ chậm.

“Một miếng khi đói bằng một gói khi no,” cũng như gia đình anh Thắng, nhiều gia đình thuộc hộ nghèo khác tại xã Bản Lang (huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu) và hàng triệu người dân trên cả nước đã vượt qua được thời điểm khó khăn nhất do COVID-19 nhờ khoản hỗ trợ kịp thời của Chính phủ.

Trong khi đó, bà Nguyễn Thu Hương, Quản lý cao cấp Chương trình quản trị của Tổ chức Oxfam tại Việt Nam chỉ ra rằng yêu cầu “có đăng ký thường trú hoặc tạm trú” đã rất khó thực hiện vì những người lao động di cư thường có đặc điểm di biến cao trong khi thủ tục lấy xác nhận tạm trú ở nhiều nơi lại khá rườm rà, phức tạp. Bên cạnh đó, để được nhận tiền hỗ trợ, người lao động di cư phải lấy xác nhận của cả hai nơi: Nơi đăng ký thường trú và tạm trú. Thủ tục này cũng phức tạp, làm mất thời gian đi lại và tốn kém, nhất là đối với người lao động di cư đến từ các tỉnh, thành xa xôi.

Thêm vào đó, trong khi nhiều đối tượng mất việc làm, giảm thu nhập nhưng chưa thể tiếp cận được gói hỗ trợ, một số hộ gia đình khá giả lại được hỗ trợ do sai sót trong quá trình rà soát hộ nghèo, cận nghèo. Qua kết quả công tác theo dõi, kiểm tra, giám sát tình hình thực hiện tại các địa phương, Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội đã phát hiện và xử lý một số vụ việc sai phạm trong việc thực hiện chi trả chính sách từ gói hỗ trợ 62.000 tỷ đồng cho người dân gặp khó khăn do đại dịch COVID-19 tại Thanh Hóa, Ninh Thuận, Hà Nội, Hưng Yên, Gia Lai, Đồng Nai.

Theo các chuyên gia, gói hỗ trợ khẩn cấp lần đầu tiên được triển khai nên không tránh khỏi những thiếu sót khi thực hiện. Tuy nhiên, nguyên tắc xây dựng gói hỗ trợ được Chính phủ đặt là ra những người được hưởng phải chính xác, chính đáng, đúng người đúng đối tượng và nếu sót thì bổ sung. Các chính sách liên tục được Chính phủ xem xét, sửa đổi để đảm bảo khoản hỗ trợ đến được với những người đang thực sự gặp khó khăn nhất.

Bà Caitlin Wiesen bày tỏ: “Tôi tin rằng những bài học kinh nghiệm về tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và gắn kết xã hội sẽ giúp Chính phủ đối phó với khủng hoảng trong tương lai và giải quyết những thách thức mà người dân quan tâm hàng đầu trong bốn năm qua là nghèo đói, môi trường và tham nhũng.”

“Một miếng khi đói bằng một gói khi no,” cũng như gia đình anh Thắng, nhiều gia đình thuộc hộ nghèo khác tại xã Bản Lang (huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu) và hàng triệu người dân trên cả nước đã vượt qua được thời điểm khó khăn nhất do COVID-19 nhờ khoản hỗ trợ kịp thời của Chính phủ. Do đó, việc hoàn thiện chính sách hỗ trợ khẩn cấp linh hoạt là hết sức cần thiết để đối phó với những diễn biến còn khó lường của dịch bệnh COVID-19.

Năm 2020 sẽ là một năm ghi lại ấn tượng sâu đậm bởi những biến động lớn làm đã thay đổi cuộc sống của tất cả người dân. Việc Chính phủ kịp thời ban hành một gói hỗ trợ khẩn cấp đã giúp hàng triệu người dân vượt qua khó khăn trong đại dịch COVID-19. Sự hỗ trợ này sẽ chưa dừng lại và còn tiếp tục khi mà các cơ quan chức năng vẫn đang nghiên cứu gói hỗ trợ tiếp theo để sẵn sàng ứng phó với những tác động của đại dịch COVID-19 trong năm 2021./.

Đại dịch COVID-19 đã khiến Zoom, WiFi, trường học ảo, Instacart, truyền hình trực tuyến và khám chữa bệnh từ xa trở thành một phần của đời sống thường ngày. Những gì sẽ tiếp tục được sử dụng khi đại dịch chấm dứt?

COVID-19 đã trở thành một phép thử cho năng lực chăm sóc y tế, nền kinh tế và cả đức tin của chúng ta. Nhưng đã ai từng nghĩ rằng nó cũng đòi hỏi một khóa học cấp tốc về công nghệ dành cho cá nhân?

Khi virus corona bắt đầu tấn công cuộc sống của chúng ta hồi tháng Ba, tôi (Geoffrey A. Fowler, tác giả bài viết) đã viết về các ứng dụng, trang web và dịch vụ giúp chúng ta có thể không bao giờ phải ra khỏi nhà. Tôi từng nói đùa rằng các dịch vụ giao hàng tạp hóa, xem phim trực tuyến và cuộc gọi video là “công nghệ cho người ẩn dật.”

Trong 10 tháng tiếp theo của đại dịch, hàng trăm triệu người Mỹ đang dựa vào những công nghệ này để làm việc tại nhà, học ở trường ảo, gặp bác sỹ, đi xem phim hay thậm chí chỉ để mua vài cuộn giấy vệ sinh. Cách đây không lâu, hầu hết những công nghệ đó đều là giấc mơ viển vông – những lĩnh vực kinh doanh ít có khả năng đột phá.

“Năm 2020 củng cố một thực tế mà đám mọt sách chúng ta đã biết: Internet có mặt ở khắp nơi,” theo Om Malik, một nhà đầu tư mạo hiểm tại True Ventures.

Đại dịch đã nhanh chóng trở thành phép thử quy mô lớn cho những ý tưởng táo bạo nhất của Thung lũng Silicon về một cuộc sống được vận hành bởi các ứng dụng. Bây giờ là lúc nhìn lại những thành công và thất bại của công nghệ, cũng như định nghĩa trạng thái bình thường mới.

“Năm 2020 củng cố một thực tế mà đám mọt sách chúng ta đã biết: Internet có mặt ở khắp nơi,” theo Om Malik, một nhà đầu tư mạo hiểm tại True Ventures. “Chúng ta không lên mạng. Chúng ta sống trực tuyến.”

Virus SARS-CoV-2 đã đánh dấu một sự thay đổi lớn cho cả những kẻ mọt sách và không mọt sách. Theo công ty nghiên cứu Pew, tính đến tháng Tư, hơn một nửa số người trưởng thành ở Mỹ cảm thấy Internet là “thiết yếu” với cuộc sống. Đến cả người mẹ đã ngoài 70 tuổi – vốn là người thích tự tay chọn dưa ngoài cửa hàng – cũng đã học được cách đặt hàng tạp hóa trên Instacart.

Ứng dụng trò chuyện qua video Zoom đã trở thành một danh từ, động từ và tính từ. “Tôi đã từng dự một đám tang, một lễ Bar Mitzvar (lễ trưởng thành của người Do Thái) và nhiều buổi tụ họp gia đình qua Zoom,” Gina Bianchini, nhà sáng lập công ty phần mềm Mighty Networks chia sẻ. “30 ngày là những gì bạn cần để xây dựng một thói quen. Mà chúng ta đã làm điều này suốt nhiều tháng rồi.”

Nhưng tương lai sẽ không được quyết định chỉ bởi những điều thuận tiện. Những trải nghiệm trực tuyến mới mẻ như mua sắm hàng tạp hóa và phát trực tuyến phim chiếu lần đầu vẫn chưa tìm được môi trường kinh doanh bền vững. Chúng ta đã biết rằng Amazon Prime, DoorDash, Instacart và Shipt đã khiến những người lao động dễ bị tổn thương nhất phải chấp nhận mức lương thấp cũng như những quy tắc trừng phạt (Giám đốc điều hành Amazon, Jeff Bezos, sở hữu tờ The Washington Post). Bất chấp một số nỗ lực đột phá trong ngành, những chiếc điện thoại và thiết bị theo dõi sức khỏe đeo trên người của chúng ta vẫn chưa đóng vai trò chính trong cuộc chiến chống lại virus SARS-CoV-2.

Và COVID-19 đã phơi bày thứ có lẽ là thất bại lớn nhất của công nghệ: Hàng chục triệu người Mỹ không thể đến trường hoặc đi làm vì họ không đủ khả năng chi trả cho kết nối băng thông rộng hoặc chỉ đơn giản là không thể kết nối mạng WiFi.

Sau một năm sống trực tuyến với mức độ cực kỳ cao, đây là những gì tôi nhận ra rằng chúng ta không thể sống thiếu – và những gì chúng ta muốn bỏ lại cùng với năm 2020.

Làm việc tại nhà

Đối với khoảng 63 triệu người lao động tại Mỹ trong thời kỳ đại dịch, Internet đã biến điều không tưởng thành có thể: mặc quần thể thao thoải mái cả ngày. Những công việc văn phòng được thực hiện thông qua những cuộc gọi Zoom, tin nhắn Slack và tập tin Dropbox cũng đã thay đổi cách làm việc – nhưng không hoàn toàn theo hướng tốt đẹp hơn.

Thay vào đó, điều này có nghĩa là những ngày làm việc dài hơn. Một nghiên cứu về những tuần cách ly đầu tiên do Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Mỹ công bố cho thấy một ngày làm việc trung bình tăng thêm 48,5 phút và số cuộc họp tăng 12,9%. Các nhà khoa học quản lý gọi đây là một hình thức ảo của “làm thêm giờ”: cảm giác như bạn phải ló mặt ra trên Zoom chỉ để khiến mọi người nghĩ rằng bạn không chểnh mảng.

Trong khi đó, năng suất làm việc chung đã giảm từ 2-3% ở hầu hết các tổ chức, theo báo cáo của Bain & Co., vì sự phối hợp kém và những thông lệ làm việc kém hiệu quả.

Tuy nhiên, một số công việc từ xa có thể sẽ vẫn tồn tại. Khi Pew khảo sát những người Mỹ có thể làm việc tại nhà vào tháng 10, 54% nói rằng họ vẫn muốn làm việc từ xa sau khi đại dịch kết thúc.

Trong một cuộc phỏng vấn gần đây trên Washington Post Live, giám đốc điều hành của Slack, Stewart Butterfield, nói với tôi rằng các công ty có thể sử dụng làm việc từ xa như một cơ hội để đánh giá lại tất cả các hình thức văn phòng chính thống. “Những giả định nào khác, những thông lệ hoặc quy trình nào khác mà chúng ta đang mù quáng duy trì trong khi có lẽ có nhiều cách hiệu quả hơn để làm?” ông đặt câu hỏi.

COVID-19 đã phơi bày thất bại lớn nhất của công nghệ: Hàng chục triệu người Mỹ không thể đến trường hoặc đi làm vì họ không đủ khả năng chi trả cho kết nối băng thông rộng hoặc chỉ đơn giản là không thể kết nối mạng WiFi.

Công nghệ ở nơi làm việc cũng cần phải phát triển. Theo Pew, khoảng 57% nhân viên làm việc từ xa cảm thấy ít sự kết nối với đồng nghiệp hơn. Trong những trường hợp khác, sự kết nối lại quá nhiều: mỗi khi tôi nhận được một tin nhắn Slack, tôi nghe thấy âm báo vang vọng khắp nhà – trên máy tính, điện thoại và iPad của tôi. Duy trì sự tách biệt giữa công việc và thời gian cá nhân không nên là một cuộc chiến trường kỳ.

Trường học ảo

Hầu như phụ huynh nào cũng xác nhận rằng mọi thứ đi lệch khỏi quỹ đạo khi con cái họ chuyển sang chế độ học tập từ xa.

Vấn đề ở đây là hầu hết các công nghệ giáo dục được thiết kế để hỗ trợ cho các giáo viên trong lớp học, thay vì cho việc học hoàn toàn từ xa như tình hình trong đại dịch. “Học trực tuyến thực tế không giống như mọi người hy vọng hay mong ước,” Betsy Corcoran, nhà đồng sáng lập ấn phẩm công nghệ giáo dục EdSurge, thành viên của Hiệp hội Công nghệ Giáo dục Quốc tế cho biết. “Nó giống như là bắt người ta đeo chân vịt bơi rồi chạy nước rút vậy.”

Bạn nghĩ trẻ nhỏ có thể ngồi yên trước màn hình máy tính được bao lâu? Công nghệ đã lấy đi phần thú vị của trường học, ví dụ như giờ giải lao và gặp gỡ bạn bè, và chỉ để lại phần học thuật.

Vậy bọn trẻ có sao không? Một nghiên cứu của McKinsey & Co., được công bố trong tháng 12 này ước tính rằng việc học từ xa vào mùa xuân đã khiến các học sinh da trắng bị thụt lùi kiến thức môn toán từ 1-3 tháng, trong khi con số này ở học sinh da màu là từ 3-5 tháng.

Đáng lo ngại hơn là ngay cả khi các trường học dùng kỳ nghỉ Hè để điều chỉnh và bảo đảm rằng học sinh có máy tính và WiFi, việc học trực tuyến vẫn tiếp tục bỏ lại nhiều học sinh phía sau. Các quận đều báo cáo về tình trạng điểm số của học sinh xuống dốc, và đôi khi các em thậm chí còn không thèm nộp bài tập về nhà.

Khi đại dịch đã ở lại phía sau, gần như không ai muốn trẻ em tiếp tục đến trường thông qua những màn hình máy tính. Nhưng chúng ta đã biết được rằng các công cụ trực tuyến có thể làm được những gì. Các chương trình trường học mùa hè như Cadence Learning đã cho thấy tiềm năng sử dụng dữ liệu học sinh và cá nhân hóa để dạy học. Một thế hệ trẻ em đã thích nghi với những trường học trên Zoom sẽ cởi mở hơn rất nhiều với việc đưa video và các ứng dụng vào việc học trong những năm tới.

Trên hết, giáo viên và phụ huynh đều nói rằng giáo dục ảo nhắc nhở chúng ta về những thứ mà trường học thực sự mang lại, bao gồm những bữa ăn, sự chăm sóc và sự phát triển về mặt xã hội. Thích nghi với cảm xúc của học sinh cũng là một vấn đề công nghệ. Một học sinh lớp 5 tên là Luke Pages đã chia sẻ với các đồng nghiệp Hannah Natanson và Laura Meckler của tôi rằng, học trực tuyến giống như “một chuyến tàu lượn siêu tốc của cảm xúc.”

Mua sắm trực tuyến

Tranh nhau mua giấy vệ sinh là hành động định hình năm 2020. Chúng ta đã dành hàng giờ đồng hồ trong mùa Xuân để tải các ứng dụng cửa hàng tạp hóa mới và tìm cách tranh giành các suất giao hàng. Khoảng 43% người mua sắm được khảo sát bởi công ty tư vấn công nghiệp Mercatus cho biết họ đã mua sắm tạp hóa trực tuyến trong năm 2020 – một tỷ lệ gần gấp đôi so với hai năm trước.

Nhưng không có nhiều bằng chứng cho thấy chúng ta đã tạo ra một sự thay đổi vĩnh viễn. Nhìn chung, thương mại điện tử chỉ chiếm 7% khối lượng mua sắm tạp hóa trong năm 2020, tăng từ mức 5% trong năm 2019, theo ước tính của công ty nghiên cứu Forrester. Trong mùa hè, một số người đã cảm thấy thoải mái hơn khi quay lại mua hàng ở cửa hàng.

Và nhiều người trong chúng ta đã có những trải nghiệm tồi tệ khi mua hàng trực tuyến. Các cửa hàng cần thời gian để thích ứng với sự tăng vọt về nhu cầu, nhưng điều đó lại khiến khách hàng bị bỏ mặc. Rất nhiều lần hiện tượng hết hàng xảy ra, và các dịch vụ mua sắm cá nhân như Instacart có thể chỉ là giải pháp được chăng hay chớ.

“Thật khó về mặt hậu cần,” nhà phân tích Sucharita Kodali của Forrester cho hay. Theo ước tính của bà, việc hoàn thiện đơn hàng và giao hàng tạp hóa trực tuyến tiêu tốn khoảng 20 USD trong một lần mua sắm bình thường. Khi bạn không tự mình đi đến cửa hàng, điều đó có nghĩa là có nhiều việc hơn cho những người mà bạn thuê để chọn sản phẩm, cho chúng vào túi, lái xe giao chúng đến nhà bạn, và giữ lạnh cho các món đồ tươi sống trước khi chúng được xếp vào tủ lạnh của bạn.

Các ứng dụng mua sắm không hiện chi phí cho nhân viên – thường là những người làm tạm thời, cũng là những người phải làm việc trong những điều kiện khắc nghiệt chỉ để nhận mức lương bèo bọt. Tôi gọi đó là “tội lỗi Amazon”: cảm giác khi bạn thấy ai đó đặt các gói hàng ngoài cửa nhà, trong khi bạn thì an toàn ở bên trong. Trong đại dịch, tất cả những gì chúng ta có thể làm là để lại những mảnh giấy nhắn cảm ơn hoặc trả thêm tiền bo nếu đó là một sự lựa chọn. Sau đại dịch, chúng ta có muốn hình thức làm việc tạm bợ này trở thành một yếu tố cố định của nền kinh tế hay không?

Kết nối Internet đã trở thành một phần thiết yếu trong cuộc sống của người Mỹ – một tiện ích quan trọng ngang với nước và điện.

Ví dụ về hai khía cạnh mua sắm hàng tạp hóa cụ thể sau sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn. Một bên là những hàng hóa không phải thực phẩm và có thể để được lâu, như xà phòng và giấy vệ sinh, được vận chuyển từ các trung tâm hoàn thiện đơn hàng ở xa mà không cần làm lạnh. Và với thực phẩm tươi sống, một hình thức có thể tồn tại chính là các dịch vụ điểm nhận hàng, tức là bạn đặt hàng trực tuyến rồi lái xe đến điểm nhận để lấy các gói hàng của mình, tiết kiệm cho các tiệm tạp hóa một khoản chi phí kho vận lớn.

Kết nối nước Mỹ

Khi đại dịch bùng phát, hàng chục triệu người Mỹ đã không có Internet băng thông rộng để sử dụng. Mười tháng sau, kết nối Internet đã trở thành một phần thiết yếu trong cuộc sống của người Mỹ – một tiện ích quan trọng ngang với nước và điện.

Tuy nhiên, chúng ta vẫn chưa biết đích xác quy mô của “sự chia tách kỹ thuật số” này. Ủy ban Truyền thông Liên bang cho biết có 21,3 triệu người Mỹ không được tiếp cận với băng thông rộng (mạng không dây hoặc có dây) vào cuối năm 2017. Nhưng những con số này có lẽ đã không phản ánh chính xác vấn đề thực sự: vào tháng 2, công ty nghiên cứu BroadbandNow ước tính có 42 triệu người Mỹ không có khả năng lắp Internet.

Cơ sở hạ tầng vật lý như các tuyến cáp quang chỉ là một phần của vấn đề. Hàng triệu người Mỹ đơn giản là không thể chi trả cho việc kết nối mạng Internet trong cộng đồng của họ, bao gồm gần một triệu cư dân ở thành phố New York. Trong khi Consumer Reports ước tính một người Mỹ trung bình chi 65 USD hàng tháng cho Internet, ở một số khu vực, các công ty gần như là độc quyền có thể giữ giá ở mức cao hơn.

Đã có một số nỗ lực để lấp đầy khoảng cách. Vào tháng 7, New York đã công bố kế hoạch mở rộng khả năng tiếp cận Internet cho 600.000 cư dân trong vòng 18 tháng. Comcast đã tự nguyện mở rộng một chương trình gọi là Internet Essentials (ban đầu là một yêu cầu từ một thỏa thuận sáp nhập) để cung cấp kết nối mạng với giá chỉ 10 USD/tháng.

Trước sự ngạc nhiên của nhiều nhà vận động chính sách, nhiều sự hỗ trợ khác cũng đang được khởi động. Dự luật kích thích kinh tế được Quốc hội thông qua vào cuối tháng 12 vừa qua có bao gồm một khoản 7 tỷ USD cho việc tiếp cận Internet băng thông rộng trong năm 2021. Khoản tiền này bao gồm tối đa 50 USD mỗi tháng cho các hộ gia đình có thu nhập thấp đủ điều kiện để trang trải các hóa đơn Internet băng thông rộng – hoặc tối đa 75 USD cho những người sống tại các khu vực bộ lạc.

“Với chính quyền mới, sẽ có một sự tập trung thực sự vào câu hỏi này – một khoản đầu tư lớn hơn cả mức 7 tỷ USD,” theo Jonathan Schwantes, một nhà tư vấn chính sách cấp cao cho Consumer Reports.

Khám chữa bệnh từ xa

Suốt nhiều thập kỷ qua, các bác sỹ đã nói về việc chuyển đổi một số chuyến thăm khám trực tiếp sang những cuộc gọi tại nhà. Khi đại dịch làm tê liệt các phòng khám phi cấp cứu, điều đó cuối cùng cũng xảy ra. Tính đến tháng 5, McKinsey ước tính có 46% người tiêu dùng ở Mỹ sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh từ xa thay cho các cuộc hẹn khám đã bị hủy. Từ giữa tháng 3 đến mùa Hè, hơn 9 triệu người được hưởng lợi từ chương trình bảo hiểm Medicare đã sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh từ xa, tăng hơn 5.000% so với ba tháng trước đó.

“Vị thần khám chữa bệnh từ xa đã ra khỏi cái chai rồi,” Seema Verma, quản trị viên của Medicare và Medicaid nhận định.

Các bệnh nhân thích sự tiện lợi cũng như khả năng tiếp cận với dịch vụ chăm sóc y tế, đặc biệt là ở những vùng nông thôn. Nhiều bác sỹ cũng cho biết họ có thể làm được rất nhiều điều chỉ thông qua quan sát và trò chuyện với bệnh nhân qua màn hình. Công nghệ này còn có thể giúp họ biết được gia cảnh của bệnh nhân, hay thậm chí nói chuyện trực tiếp với những người chăm sóc có thể sẽ không đi cùng với bệnh nhân trong trường hợp đi khám trực tiếp.

“Mức độ hài lòng với một số chuyến thăm khám từ xa cao hơn hẳn so với thăm khám trực tiếp,” Bob Kocher, một nhà đầu tư mạo hiểm tại Venrock, giữ chức vụ trong hội đồng quản trị của một số công ty bảo hiểm và y học kỹ thuật số cho hay. “Bệnh nhân có thể được kiểm tra sức khỏe trong vài phút mỗi ngày, một điều cực kỳ hữu ích, vì bác sỹ có thể nhận ra họ đang khá lên hay tệ đi nếu được quan sát họ mỗi ngày.”

Tuy vậy, duy trì việc khám chữa bệnh từ xa vẫn còn nhiều thách thức. Vào mùa xuân, các nhà lập pháp đã nhanh chóng nới lỏng tạm thời một số quy định và cho phép Medicare chi trả cho chăm sóc sức khỏe trực tuyến, nhưng điều này cần được trở thành một chính sách cố định.

Cũng sẽ có những sự phản đối từ các nhà cung cấp dịch vụ y tế truyền thống dựa vào những xét nghiệm cần bệnh nhân trực tiếp có mặt – và có lợi nhuận cao – như chụp X quang để tạo ra lợi nhuận. Họ không hoàn toàn sai: Sự chăm sóc y tế tốt đòi hỏi sự liên tục về lâu về dài mà bạn không thể có được chỉ bằng cách mở một ứng dụng bất cứ khi nào bạn thấy không được khỏe.

Phát trực tuyến các bộ phim bom tấn

Đại dịch đã cho tất cả chúng ta nhiều thời gian hơn để xem phim tại nhà. Điều đáng ngạc nhiên là Hollywood cuối cùng cũng đã sẵn lòng cho một số bộ phim hay được trình chiếu trực tuyến.

Làn sóng này bắt đầu với phim “Trolls: World Tour” và sau đó là “Mulan,” khi các rạp chiếu phim đóng cửa theo các lệnh cách ly. 2020 đã đánh dấu lần đầu tiên các hãng phim bắt đầu thử nghiệm việc bán các bộ phim trực tuyến đồng thời với việc đưa chúng ra rạp – hay thay vì đưa chúng ra rạp. Suốt nhiều năm, ngay cả khi phát trực tuyến đã trở thành xu thế chủ đạo, những bộ phim với ngân sách làm phim lớn vẫn là lãnh địa độc quyền của các rạp chiếu phim, ở đó chúng kiếm được từ mỗi khán giả 9 USD trước khi đĩa Blu-ray được phát hành và cuối cùng là được đưa lên các ứng dụng chiếu phim trực tuyến.

Thế rồi, vào tháng 12, Warner Bros đã khiến cả Hollywood ngỡ ngàng khi tuyên bố rằng tất cả những bộ phim mà hãng cho ra mắt trong năm 2021 – tất cả – sẽ được đồng thời chiếu ở rạp cũng như trên ứng dụng chiếu phim trực tuyến cao cấp HBO Max, bao gồm cả những bộ phim đang rất được mong chờ như “Dune” hay “The Matrix 4.”

Nhưng đừng vội viết điếu văn cho các rạp chiếu phim.

Suốt nhiều năm, ngay cả khi phát trực tuyến đã trở thành xu thế chủ đạo, những bộ phim với ngân sách làm phim lớn vẫn là lãnh địa độc quyền của các rạp chiếu phim.

Hầu hết các hãng phim vẫn đang găm những bộ phim lớn nhất của mình để cho ra rạp trong năm 2021. Thông báo đầy kịch tính của Warner Bros chỉ phản ánh một mô hình phân phối mới, cũng như những ưu tiên của AT&T – công ty sở hữu hãng phim, với mong muốn thúc đẩy HBO Max – dịch vụ chiếu phim trực tuyến đang chững lại của mình.

Rõ ràng là sẽ tiện hơn khi bạn xem phim ở nhà, ngay cả khi điều đó có nghĩa là bạn phải tự nổ bỏng ngô. Netflix đã chiều hư và khiến chúng ta đòi hỏi những thứ chúng ta muốn phải có ngay lập tức.

Tôi là một trong số những người đã trả 30 USD để mua vé kỹ thuật số xem phim Mulan tại nhà – nhưng không có nhiều bằng chứng cho thấy nhiều người khác cũng làm vậy. Không chắc là Disney có thu hồi được suýt soát khoản chi phí sản xuất tới 200 triệu USD bằng cách bán vé như vậy hay không. (Hãng phim không đưa ra con số nào, nhưng việc họ không lặp lại hành động này cũng nói lên ít nhiều.) Với hầu hết người Mỹ, tôi ngờ rằng một buổi tối bên gia đình ở rạp chiếu phim – ngay cả khi chi phí tốn kém hơn – vẫn mang lại những giá trị tốt đẹp hơn so với một tấm vé xem phim trực tuyến.

Thực tế là, như người đồng nghiệp Steven Zeitchik của tôi đã viết, thu nhập từ việc chiếu phim trực tuyến không đủ để hỗ trợ cho việc sản xuất những bộ phim bom tấn. Nếu chúng ta không ra rạp sau khi đại dịch kết thúc, hãy chuẩn bị cho một tương lai đầy những sự kỳ diệu với kinh phí thấp mà Netflix đã định nghĩa, như bộ phim “The Wrong Missy” của Adam Sandler.

Đại hội XIII của Đảng, sự kiện chính trị đặc biệt quan trọng của đất nước, có tầm ảnh hưởng sâu rộng trong toàn xã hội, định hướng tương lai của cả dân tộc sẽ diễn ta từ ngày 25/1-2/2/2021 tại Thủ đô Hà Nội.

Vượt qua rất nhiều khó khăn, thách thức do đại dịch COVID-19, thiên tai, biến đổi khí hậu, hạn hán, xâm nhập mặn và bão, lũ ở miền Trung, năm 2020 ghi dấu ấn đặc biệt, thể hiện quyết tâm chính trị rất cao, nỗ lực rất lớn, hành động quyết liệt, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị để chuẩn bị và tổ chức thành công đại hội đảng bộ các cấp theo đúng tiến độ, kế hoạch, mục đích, yêu cầu đề ra; bảo đảm tuyệt đối an toàn, tiết kiệm và để lại nhiều dấu ấn, tình cảm sâu sắc, tốt đẹp trong cán bộ, đảng viên và nhân dân.

Đây là tiền đề quan trọng để tiến tới tổ chức Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng theo đúng kế hoạch đã đề ra.

Nỗ lực cao, hoàn thành đúng tiến độ

“Đại hội đảng bộ các cấp nhiệm kỳ 2020-2025 đã thành công tốt đẹp, đáp ứng được mục tiêu, yêu cầu đề ra, để lại những dấu ấn nổi bật và những tình cảm tốt đẹp trong cán bộ, đảng viên và nhân dân.”

Đây là khẳng định của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng tại Hội nghị tổng kết công tác tổ chức đại hội đảng bộ các cấp nhiệm kỳ 2020-2025.

Kết quả này có được là sự nỗ lực rất lớn, hành động quyết liệt, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, bởi chưa một kỳ đại hội đảng nào lại bắt đầu khác biệt như lần này.

Năm 2020 sẽ đi vào lịch sử nhân loại vì sự xuất hiện của đại dịch COVID-19, tác động đến mọi mặt của đời sống xã hội, chính trị, kinh tế, đặc biệt là đến sức khỏe người dân.

Đại hội đảng bộ các cấp bắt đầu trong bối cảnh đặc biệt không mong đợi như thế khi cả nước căng mình chống dịch, thực hiện nghiêm việc giãn cách xã hội để khống chế SARS-CoV-2.

Dịch bệnh diễn biến phức tạp, khó lường gây nhiều lo lắng và hệ lụy, làm đảo lộn cuộc sống, mọi sinh hoạt bình thường của con người.

Không chỉ chống chọi đại dịch COVID-19 với sự lây lan nhanh chóng, khả năng gây tử vong cao, năm 2020, tại nhiều địa phương trong cả nước đã xảy ra bão, lũ đặc biệt nghiêm trọng.

Thiên tai cướp đi nhiều sinh mạng, gây thiệt hại rất lớn về kinh tế, xã hội cho nhiều tỉnh, thành phố. Những biến cố này gây ảnh hưởng không nhỏ tới công tác chuẩn bị, nhưng vượt lên tất cả, bằng quyết tâm chính trị rất cao, đại hội đảng bộ các cấp đã được tiến hành trang trọng, chu đáo, cơ bản đúng tiến độ, yêu cầu theo Chỉ thị số 35 của Bộ Chính trị.

Với những nỗ lực rất lớn, nhiều địa phương hoàn thành đại hội trước thời gian quy định.

Đến ngày 20/10, cả nước đã hoàn thành 100% đại hội đảng bộ ở cả 2 cấp; đến ngày 29/10, 100% đảng bộ trực thuộc Trung ương đã hoàn thành đại hội.

Tất cả đều diễn ra theo đúng lộ trình đã được chỉ rõ trong Chỉ thị số 35 của Bộ Chính trị về đại hội đảng bộ các cấp tiến tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng.

Sau mỗi cấp hoàn thành tổ chức đại hội, Ban Tổ chức Trung ương trên cơ sở theo dõi quá trình chuẩn bị, tổ chức đại hội đều chỉ ra những kinh nghiệm trong quá trình thực hiện.

Đến ngày 20/10, cả nước đã hoàn thành 100% đại hội đảng bộ ở cả 2 cấp; đến ngày 29/10, 100% đảng bộ trực thuộc Trung ương đã hoàn thành đại hội.

Theo Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Thanh Bình, có 6 bài học kinh nghiệm rút ra trong quá trình chuẩn bị, tổ chức đại hội, trong đó có sự lãnh đạo, chỉ đạo thường xuyên, sát sao của Bộ Chính trị, Ban Bí thư trong suốt quá trình chuẩn bị, tổ chức đại hội; chỉ đạo ban hành hệ thống văn bản sớm, đầy đủ, toàn diện về chuẩn bị và tổ chức đại hội.

Đồng thời, từng cấp ủy, tổ chức đảng, cá nhân, nhất là người đứng đầu phát huy tính chủ động, sáng tạo trong quá trình chuẩn bị, tổ chức đại hội; bảo đảm nguyên tắc tập trung dân chủ.

Việc kịp thời chỉ ra những ưu điểm, hạn chế qua tổ chức đại hội từng cấp đã giúp cho các đảng bộ tích lũy thêm kinh nghiệm trong việc tổ chức đại hội cấp tiếp theo, là nền tảng vững chắc để đảm bảo cho sự thành công trong tổ chức đại hội đảng bộ ở từng cấp.

Nghiêm túc, trang trọng, tiết kiệm

Công tác tổ chức đại hội đã được tổ chức nghiêm túc, trang trọng, có đổi mới, đúng quy định, sát thực tế, thể hiện không khí dân chủ, đoàn kết, phấn khởi, tin tưởng trong Đảng, trong nhân dân.

Các cấp ủy đã có kế hoạch và thực hiện công tác tuyên truyền về đại hội bằng nhiều hình thức đa dạng, phong phú. Việc tuyên truyền không chỉ chú trọng thực hiện trước đại hội, trong khi diễn ra đại hội mà sau đại hội công việc này tiếp tục được triển khai, góp phần đưa nghị quyết đại hội đi vào cuộc sống.

Tại nhiều đại hội, việc áp dụng đưa công nghệ thông tin hỗ trợ cho công tác tuyên truyền đã góp phần tạo hiệu ứng lan tỏa tốt hơn. Một số đảng bộ đã xây dựng phim tư liệu trình chiếu trước giờ khai mạc, các phiên họp và giờ nghỉ giải lao để minh họa thêm cho báo cáo chính trị của Đảng bộ và tham luận tại đại hội.

Việc ứng dựng công nghệ thông tin vào thực hiện quy trình nhân sự của đại hội đã giúp cho công việc quan trọng này được gọn gàng, khoa học, tường minh và chính xác.

Các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao, các hoạt động chào mừng đại hội được điều chỉnh theo hướng tiết kiệm, thiết thực, hiệu quả; không phô trương, hình thức, phù hợp với tình hình thực tế phòng, chống và khắc phục hậu quả đại dịch COVID-19, bão, lũ; không tổ chức liên hoan, giao lưu gây lãng phí trước, trong và sau khi kết thúc đại hội.

Nhiều nơi đã kịp thời phát động, tổ chức ủng hộ đồng bào miền Trung khắc phục thiệt hại nặng nề do bão, lũ ngay tại đại hội, thể hiện sâu sắc tinh thần trách nhiệm, đoàn kết, tương thân, tương ái, đạo lý và truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta.

Nhiều đảng bộ địa phương đã có chỉ đạo tăng cường thời lượng, chất lượng các tin, bài, phóng sự và các nội dung liên quan để tuyên truyền về đại hội, về thành tựu của đảng bộ… để cán bộ, đảng viên, nhân dân nhận thức sâu sắc về mục đích, ý nghĩa của đại hội, về vai trò lãnh đạo của Đảng và thấy rõ những đổi thay, phát triển của địa phương, cơ sở, qua đó tăng thêm niềm tin tưởng, phấn khởi, tự hào.

Việc làm tốt công tác thông tin, tuyên truyền về đại hội đã làm cho công việc của Đảng trở nên gần gũi với nhân dân. 

Công tác tuyên truyền, cổ động trực quan bằng nhiều hình thức phong phú như khẩu hiệu, panô, băngrôn, cờ, cụm biểu tượng đại hội… được đẩy mạnh trên các tuyến đường trung tâm; bằng hình thức tuyên truyền phát thanh lưu động.

Nhiều đại hội đã tổ chức triển lãm, trưng bày, giới thiệu các thành tựu của địa phương, đơn vị. Các đại hội đều bố trí cán bộ y tế trực bảo đảm việc phòng, chống dịch COVID-19; tổ chức xét nghiệm COVID-19 cho đại biểu và cán bộ phục vụ đại hội…

Việc làm tốt công tác thông tin, tuyên truyền về đại hội đã làm cho công việc của Đảng trở nên gần gũi với nhân dân. Người dân quan tâm tới công việc của Đảng, góp ý kiến cho Đảng để có những quyết sách phù hợp, kịp thời, nhận được sự đồng tình, ủng hộ của nhân dân và vì nhân dân.

Sự chuẩn bị chu đáo, kỹ lưỡng, phối hợp đồng bộ nhiều nội dung, lĩnh vực trong khâu chuẩn bị tổ chức đại hội tại các đảng bộ đã góp phần vào thành công chung của đại hội đảng bộ các cấp./.

Việc thảo luận, quyết định đường lối, nhiệm vụ chính trị (công tác văn kiện) tại Đại hội là một trong hai nội dung quan trọng nhất, đã được các đảng bộ chuẩn bị kỹ lưỡng và thực hiện nghiêm túc, góp phần làm nên thành công của đại hội đảng bộ các cấp nhiệm kỳ 2020-2025.

Khẳng định vai trò lãnh đạo toàn diện của Đảng

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng chỉ rõ Văn kiện Đại hội rất quan trọng, không phải là nghị quyết bình thường mà là văn kiện 5 năm mới có một lần, vừa mang tính lý luận, vừa mang tính thực tiễn, tính chính trị, mang tầm chiến lược đồng thời phải có tính quần chúng, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm, dễ kiểm tra.

Nhìn lại đại hội đảng bộ các cấp có thể thấy công tác xây dựng, thảo luận văn kiện – một trong hai nội dung quan trọng nhất của đại hội đã được các đảng bộ đặc biệt quan tâm.

Việc xây dựng dự thảo báo cáo chính trị đã được các cấp ủy chú trọng, đầu tư nhiều công sức với cách làm khoa học và thái độ nghiêm túc, tập hợp được trí tuệ của đông đảo cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân.

Công tác xây dựng, thảo luận văn kiện – một trong hai nội dung quan trọng nhất của đại hội đã được các đảng bộ đặc biệt quan tâm.

Trên cơ sở tiếp thu các định hướng lớn, tinh thần đổi mới trong công tác xây dựng văn kiện Đại hội XIII của Đảng, báo cáo chính trị của hầu hết các cấp ủy đã đánh giá khách quan, toàn diện, nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng về những kết quả đạt được cũng như hạn chế, khuyết điểm, nguyên nhân, nhất là nguyên nhân chủ quan.

Đặc biệt, các báo cáo chính trị đã phân tích khá sâu sắc thời cơ và thách thức, điểm mạnh, điểm yếu, tiềm năng, cơ hội nổi trội và lợi thế cạnh tranh của địa phương mình để đề ra phương hướng, nhiệm vụ, giải pháp phù hợp, sát thực tế, có tính khả thi cao cho nhiệm kỳ tới, thậm chí cho cả giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng đánh giá điểm nổi bật của các báo cáo chính trị lần này đều nhấn mạnh vai trò lãnh đạo toàn diện của Đảng; làm sâu sắc, đầy đủ hơn công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Báo cáo kiểm điểm của các cấp ủy đã thể hiện bản lĩnh chính trị, tính chiến đấu, tinh thần tự phê bình và phê bình, tự soi, tự sửa, ý thức cầu thị, thẳng thắn, khiêm tốn, trung thực, trách nhiệm, hạn chế tình trạng nể nang, né tránh; tăng cường sự đoàn kết, thống nhất trong nội bộ; cơ bản khắc phục được tình trạng chỉ chủ yếu đề cập ưu điểm, ít dám nói khuyết điểm; và các nội dung còn trùng lặp với báo cáo chính trị.

Các đảng bộ đã quán triệt sâu sắc các chỉ đạo của Trung ương trong công tác tổ chức Đại hội. Việc thảo luận, góp ý vào dự thảo văn kiện trình Đại hội được thực hiện bài bản, đúng quy định, trong đó thảo luận vào dự thảo báo cáo chính trị, xác định đường hướng phát triển cho 5 năm tiếp theo đã được các đại biểu tham gia góp ý tâm huyết, trách nhiệm.

Nhiều ý kiến đã góp ý cụ thể vào dự thảo báo cáo chính trị của cấp ủy và dự thảo nghị quyết trình đại hội đảng bộ, tập trung đánh giá thành tựu, kết quả đạt được trên các lĩnh vực nhiệm kỳ vừa qua, những tồn tại, hạn chế và bài học kinh nghiệm; xác định phương hướng, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp lớn; đóng góp ý kiến vào các dự thảo văn kiện trình Đại hội XIII của Đảng, nhất là những nội dung có liên quan trực tiếp đến đảng bộ.

Các đại hội đã dành thời gian thỏa đáng để thảo luận các dự thảo văn kiện tại đại hội và các tổ thảo luận.

Đại hội cũng là dịp nhìn lại, kiểm điểm sự lãnh đạo, chỉ đạo của Ban Chấp hành Đảng bộ, các ý kiến đánh giá về tính nghiêm túc, tính chiến đấu trong tự phê bình và phê bình của cấp ủy; nội dung, phương thức lãnh đạo; những kinh nghiệm tốt, cách làm mới trong lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy và nhất là việc thực hiện nhiệm vụ chính trị tại địa phương.

Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Thanh Bình cho biết việc thảo luận, góp ý và thông qua các dự thảo văn kiện tại đại hội được thực hiện nghiêm túc, phát huy tinh thần trách nhiệm, đoàn kết, thống nhất.

Các đại hội đã dành thời gian thỏa đáng để thảo luận các dự thảo văn kiện tại đại hội và các tổ thảo luận. Việc gợi ý thảo luận được chú trọng, không khí thảo luận ở nhiều đại hội sôi nổi, thẳng thắn, tập hợp được trí tuệ của đông đảo cán bộ, đảng viên.

Công phu, bài bản chuẩn bị dự thảo văn kiện Đại hội XIII

Việc nghiên cứu, thảo luận, tham gia góp ý kiến vào các dự thảo văn kiện của cấp trên trực tiếp và dự thảo văn kiện Đại hội XIII của Đảng đã thực sự trở thành đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng trong toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, thể hiện sự thống nhất ý Đảng-lòng dân.

Các dự thảo văn kiện trình Đại hội XIII lần này không chỉ kiểm điểm việc thực hiện Nghị quyết Đại hội XII của Đảng mà còn nhìn lại 35 năm tiến hành công cuộc đổi mới, 30 năm thực hiện Cương lĩnh năm 1991, 10 năm thực hiện Cương lĩnh (bổ sung, phát triển năm 2011), Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội 10 năm 2011-2020; đề ra phương hướng, nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội 5 năm 2021-2025 (năm kỷ niệm 50 năm giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước); xác định mục tiêu, phương hướng đến năm 2030 (năm kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng); và tầm nhìn phát triển đất nước đến năm 2045 (năm kỷ niệm 100 năm thành lập nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa, nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam).

Đây sẽ là những dấu mốc quan trọng trong quá trình phát triển của Đảng ta, dân tộc ta, đất nước ta, có ý nghĩa định hướng và tầm nhìn chiến lược cho tương lai, tiếp tục đẩy mạnh toàn diện và đồng bộ công cuộc đổi mới, chủ động, tích cực hội nhập quốc tế và phát triển đất nước nhanh, bền vững hơn.

Đại hội đảng bộ các cấp đã dành nhiều thời gian đóng góp ý kiến thảo luận và cơ bản tán thành, thể hiện sự nhất trí cao với dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIII của Đảng.

Các cơ quan chức năng của Trung ương đã tập hợp, tổng hợp, phân loại các ý kiến đóng góp từ hơn 1.400 trang của đại hội đảng bộ các cấp, các đại biểu Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị-xã hội, nhân dân và xây dựng Báo cáo tổng hợp chung với gần 200 trang.

Qua tổng hợp, phân tích các ý kiến cho thấy hầu hết các ý kiến đều thể hiện sự tâm huyết, thẳng thắn, tinh thần trách nhiệm cao đối với Đảng, với nhân dân, đất nước; hoan nghênh việc Trung ương đã cập nhật tình hình thế giới, trong nước và ý kiến góp ý bước đầu của các đồng chí nguyên là lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, cán bộ, đảng viên, các nhà khoa học, các nhà quản lý để hoàn thiện thêm một bước dự thảo các văn kiện trước khi công bố lấy ý kiến nhân dân; cho rằng đây là một đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng, thể hiện tinh thần thật sự cầu thị, dân chủ ngày càng cao trong Đảng, trong nhân dân và xã hội; phát huy trí tuệ của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân tham gia vào quá trình hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách phát triển đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Phần lớn các ý kiến cho rằng dự thảo các văn kiện được chuẩn bị công phu, nghiêm túc, khoa học, thận trọng, kỹ lưỡng, có sự đổi mới, bảo đảm chất lượng; gắn kết giữa lý luận với thực tiễn; phản ánh được tâm tư, nguyện vọng của cán bộ, đảng viên và nhân dân; có nhiều điểm mới; thể hiện tầm cao trí tuệ của Đảng; phản ánh khách quan, toàn diện, sát với tình hình thực tế những kết quả đã đạt được, những hạn chế, khuyết điểm, yếu kém còn tồn tại và nguyên nhân, bài học kinh nghiệm; dự báo được tình hình, xu hướng phát triển của đất nước và thế giới trong thời gian tới, từ đó xác định đúng và trúng những định hướng mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu, khá cụ thể để phát triển đất nước nói chung và các ngành, lĩnh vực nói riêng.

Nhiều ý kiến đề xuất, kiến nghị bổ sung, sửa đổi thêm một số nội dung, câu chữ cụ thể, hoặc kiến nghị phân tích sâu hơn, diễn đạt rõ ràng, cụ thể hơn những kết quả đã đạt được; những hạn chế, khuyết điểm và nguyên nhân; rà soát, đối chiếu, điều chỉnh một số điểm chưa nhất quán giữa các văn kiện.

Tại Hội nghị lần thứ 14 vừa qua, Ban Chấp hành Trung ương đã tập trung thảo luận, góp ý cụ thể và thống nhất rất cao với các nội dung mà Bộ Chính trị đề nghị tiếp thu, giải trình, hoàn chỉnh lần cuối các dự thảo và hoàn tất công tác chuẩn bị văn kiện Đại hội XIII của Đảng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng đánh giá việc chuẩn bị dự thảo các văn kiện trình Đại hội lần này đã được tiến hành rất công phu, bài bản, chu đáo, qua nhiều lần, nhiều vòng, từng bước hoàn thiện, có nhiều đổi mới, tiến bộ về chất so với trước; quán triệt sâu sắc nguyên tắc kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý luận và thực tiễn, giữa kiên định và đổi mới, giữa kế thừa và phát triển; trên cơ sở phát huy tối đa dân chủ, trân trọng lắng nghe ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, cán bộ, đảng viên và nhân dân; lựa chọn, chắt lọc, tham khảo các đề xuất tâm huyết, trách nhiệm; kết tinh trí tuệ và sức sáng tạo của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta./.

Bàn thảo, quyết định để bầu ra cơ quan lãnh đạo của Đảng (công tác nhân sự) luôn là nội dung đặc biệt quan trọng của mỗi kỳ đại hội, thu hút sự quan tâm đặc biệt của cán bộ, đảng viên và nhân dân.

Đánh giá về công tác này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng nêu rõ: Việc chuẩn bị nhân sự đại hội có vị trí, ý nghĩa cực kỳ quan trọng, là nhân tố bảo đảm thành công của đại hội và triển khai thực hiện thắng lợi các nghị quyết của đại hội.

Thực hiện đúng quy trình 5 bước

Cùng với việc thảo luận, quyết định đường lối, nhiệm vụ chính trị, việc bầu ra cơ quan lãnh đạo của Đảng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng của Đại hội. Trong bài viết “Một số vấn đề cần được đặc biệt quan tâm trong công tác chuẩn bị nhân sự Đại hội XIII của Đảng,” Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng nhấn mạnh: Trong bất cứ giai đoạn cách mạng nào, ở bất kỳ lĩnh vực, địa phương nào, cán bộ bao giờ cũng đóng vai trò quyết định; công tác cán bộ không chỉ là khâu then chốt trong công tác xây dựng Đảng, mà còn là mắt xích trọng yếu trong toàn bộ hoạt động của Đảng, nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng.

Tính đến hết ngày 29/10/2020 có 67/67 (100%) đảng bộ trực thuộc Trung ương đã hoàn thành việc tổ chức đại hội nhiệm kỳ 2020-2025.

Công tác nhân sự đại hội đòi hỏi phải được tiến hành với tinh thần trách nhiệm rất cao, với quyết tâm, nỗ lực rất lớn, có cách làm thật sự công tâm, khách quan, khoa học, đặt lợi ích của quốc gia-dân tộc, của Đảng, của nhân dân lên trên hết, trước hết.

Nhìn chung, các đảng bộ trực thuộc tỉnh, thành phố, Đảng bộ Khối các cơ quan Trung ương và Khối Doanh nghiệp Trung ương đã hoàn tất công tác nhân sự đại hội theo kế hoạch đề ra.

Tính đến hết ngày 29/10/2020 có 67/67 (100%) đảng bộ trực thuộc Trung ương đã hoàn thành việc tổ chức đại hội nhiệm kỳ 2020-2025, đã bầu được 3.330 đồng chí vào Ban Chấp hành các Đảng bộ, 1084 đồng chí tham gia lần đầu, đạt 32,5%.

Công việc quan trọng này đã được các cấp ủy trực thuộc Trung ương chuẩn bị chu đáo, kỹ lưỡng, có chất lượng, chỉ đạo chặt chẽ, thực hiện nghiêm túc, đúng quy trình 5 bước, cơ bản bảo đảm dân chủ, khách quan, công khai, minh bạch nên được đại biểu thống nhất cao. Việc bầu cử tại đại hội bảo đảm đúng nguyên tắc, thủ tục theo quy định.

Các đại biểu dự đại hội đã quán triệt nghiêm túc quan điểm mang tính nguyên tắc là không vì cơ cấu mà hạ thấp tiêu chuẩn, kiên quyết không để lọt vào cấp ủy khóa mới những người bản lĩnh chính trị không vững vàng; phẩm chất, năng lực, uy tín giảm sút; mất đoàn kết, cục bộ, bè phái, cơ hội, suy giảm tính chiến đấu; có biểu hiện suy thoái về tư tưởng, đạo đức, lối sống; vi phạm các quy định của Đảng, Nhà nước; kết quả thực hiện nhiệm vụ không cao. Kết quả bầu cử cơ bản theo đúng phương án nhân sự; các đồng chí trúng cử đều có tỷ lệ phiếu bầu cao, nhiều đồng chí trúng cử các chức danh chủ chốt đạt số phiếu tuyệt đối.

Nâng chất lượng nhân sự

Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Thanh Bình cho biết việc bầu cử ban chấp hành, ban thường vụ, bí thư, phó bí thư được thực hiện theo đúng Quy chế bầu cử trong Đảng với kết quả bầu cử số lượng ban chấp hành giảm theo quy định, nhưng vẫn đảm bảo cơ cấu, chất lượng nâng lên so với nhiệm kỳ trước.

Qua đại hội của 67 đảng bộ trực thuộc Trung ương, tổng số cấp ủy viên khóa mới đã được bầu là 3.330 đồng chí, giảm 6,20% so với nhiệm kỳ 2015-2020, vượt quy định tại Chỉ thị 35 (giảm 5%). Chất lượng nhân sự được nâng lên rõ rệt: Cấp ủy nữ là 523 đồng chí (15,71%), cao hơn nhiệm kỳ trước 2,69%; có 34 đảng bộ đạt từ 15% trở lên, trong đó cao nhất là Tuyên Quang (29,17%). Ủy viên ban thường vụ nữ là 123 đồng chí (12,91%), cao hơn nhiệm kỳ trước 2,37%; có 20 đảng bộ đạt từ 15% trở lên, trong đó cao nhất là Bình Phước (40%). Bí thư cấp ủy nữ là 9 đồng chí (13,85%), nhiệm kỳ trước là 3 đồng chí.

Cấp ủy viên người dân tộc thiểu số là 389 đồng chí (11,68%), cao hơn nhiệm kỳ trước 0,72%, trong đó cao nhất là Cao Bằng (75,5%). Ủy viên Ban Thường vụ người dân tộc thiểu số là 113 đồng chí (11,86%), cao hơn nhiệm kỳ trước 0,51%; trong đó cao nhất là Cao Bằng (80%). Bí thư cấp ủy người dân tộc thiểu số là 6 đồng chí (9,23%).

Trình độ cấp ủy viên được nâng lên so với nhiệm kỳ trước. Cấp ủy có trình độ thạc sỹ trở lên là 2.220 đồng chí, đạt 66,67%, cao hơn nhiệm kỳ trước 23,17%. Ban Thường vụ có trình độ thạc sỹ trở lên là 613, đạt 64,32%, cao hơn nhiệm kỳ trước 19,23%. Bí thư cấp ủy có trình độ từ thạc sỹ trở lên là 51 đồng chí, đạt 78,46%, cao hơn nhiệm kỳ trước 13,85%. Phó Bí thư có trình độ từ thạc sỹ trở lên là 98 đồng chí, đạt 69,01%, cao hơn nhiệm kỳ trước 20,59%.

Tuổi bình quân của ban chấp hành, ban thường vụ, bí thư, phó bí thư thấp hơn so với nhiệm kỳ trước; cơ bản bảo đảm 3 độ tuổi trong cấp ủy; có 28 đồng chí bí thư từ 50 tuổi trở xuống (43,08%); 27 đồng chí đồng chí bí thư không là người địa phương (41,54%), cao hơn nhiệm kỳ trước 23,08%.

67 đại hội đã bầu đủ 1.381 đại biểu chính thức và 131 đại biểu dự khuyết dự Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, bảo đảm đúng tiêu chuẩn, số lượng, cơ cấu đại biểu được Trung ương phân bổ.

Tại Hội nghị cán bộ toàn quốc tổng kết công tác tổ chức đại hội đảng bộ các cấp nhiệm kỳ 2020-2025, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng đánh giá công tác nhân sự đại hội có nhiều đổi mới, đã chú ý phát huy dân chủ, công tâm, khách quan, công khai, minh bạch, chặt chẽ, đúng nguyên tắc, quy trình, quy định, bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng. Nhân sự được chuẩn bị kỹ lưỡng ở tất cả các khâu, góp phần nâng cao chất lượng nhân sự cấp ủy các cấp và chuẩn bị nhân sự cho Trung ương.

Công tác nhân sự đại hội có nhiều đổi mới, đã chú ý phát huy dân chủ, công tâm, khách quan, công khai, minh bạch, chặt chẽ, đúng nguyên tắc, quy trình, quy định, bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng.

Những hiện tượng vận động, tranh thủ phiếu bầu cơ bản được khắc phục; tình trạng chạy chức, chạy quyền, cục bộ, địa phương, lợi ích nhóm đã giảm hẳn. Các yêu cầu về tiêu chuẩn, cơ cấu, số lượng, chất lượng cơ bản được bảo đảm. Tỷ lệ cấp ủy viên là nữ, người dân tộc thiểu số nhìn chung cao hơn nhiều so với các nhiệm kỳ trước.

Năm 2020 với những biến động khó lường, nhưng vượt lên nghịch cảnh, với sự quyết tâm, đồng lòng của cả hệ thống chính trị, đại hội đảng bộ các cấp nhiệm kỳ 2020-2025 đã thành công tốt đẹp, đáp ứng được mục tiêu, yêu cầu đề ra, để lại những dấu ấn nổi bật và những tình cảm tốt đẹp trong cán bộ, đảng viên, nhân dân.

Đây là tiền đề quan trọng để tiến tới tổ chức Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng theo đúng kế hoạch từ ngày 25/1-2/2/2021 tại Thủ đô Hà Nội. Với sự chuẩn bị chu đáo, bài bản, kỹ lưỡng cùng với những kinh nghiệm được đúc rút từ việc tổ chức đại hội đảng bộ các cấp sẽ là những bài học quý giá, góp phần làm nên thành công của Đại hội XIII của Đảng./.

Dù được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể lâu đời của Việt Nam, tín ngưỡng thờ Mẫu vẫn ít nhiều bị nhìn nhận là mê tín dị đoan, thậm chí bị coi là lừa đảo, bịp bợm. Trước thái độ nghi ngờ mà nhiều người dành cho góc văn hóa dân gian truyền thống lâu đời này, tôi tìm gặp nghệ nhân văn hóa Nguyễn Đức Hiển để nghe chia sẻ của người đồng thầy đã có thời gian nghiên cứu, học tập tại nước ngoài.

Tiếp xúc với ông, tôi hết sức ngạc nhiên khi biết ông còn mang học vị Thạc sỹ ngành Văn hóa và giáo dục được cấp tại Thụy Điển, là Uỷ viên hội đồng khoa học Viện nghiên cứu văn hoá tín ngưỡng Việt Nam (trực thuộc Hội nghiên cứu khoa học về Đông Nam Á – Việt Nam), là “đại sứ văn hóa” giới thiệu về hầu đồng trên kênh truyền hình quốc tế CNN, cũng là người đầu tiên đưa trang phục hầu đồng lên sân khấu thời trang đương đại…

Có lẽ nhiều người cũng không ngờ được rằng một gương mặt có học vị, chức danh với nhiều năm nghiên cứu, giảng dạy về văn hóa và giảng dạy môn tiếng Anh lại lựa chọn tín ngưỡng thờ Mẫu này làm lẽ sống.

Chính tín ngưỡng này đã giúp ông đi tới nhiều nơi, làm được nhiều điều. Với một tình yêu chân thành và tự nhiên nhất, ông tiếp tục hòa vào tín ngưỡng ấy để phát triển, thực hành công việc thiết kế thời trang khăn chầu áo ngự, mở phủ tiên hương của riêng mình với nguyện vọng giúp đỡ những người có căn số được trình đồng.

Người ta thường hay dùng hai chữ “có căn” để nói về những thanh đồng, thầy đồng chuyên thực hiện tín ngưỡng thờ Mẫu. Song đối với nghệ nhân Nguyễn Đức Hiển, ông gọi đó là “căn duyên” – nhờ duyên mới có căn quả.

Sinh ra tại làng hoa Ngọc Hà, Hà Nội, đồng thầy Nguyễn Đức Hiển lớn lên trong một gia đình có truyền thống thực hành nghi thức diễn xướng hầu đồng. Từ nhỏ, ông đã có cơ hội theo mẹ và bà ngoại tới xem những giá đồng của các đồng thầy khác, đôi khi là giá đồng của chính bà hoặc mẹ. Với niềm tự hào, ông kể rằng những cơ duyên trong đời ông hầu hết đều bắt nguồn từ chính tín ngưỡng thờ Mẫu.

“Ngay từ khi còn bé, hình ảnh của những vị thánh nhân đất Việt của ‘đạo Mẫu’ đã in vào tâm trí tôi, những mảng màu sắc rực rỡ đã thu hút tôi,” người nghệ nhân chia sẻ.

Khi vào đại học, cậu thanh niên Nguyễn Đức Hiển bắt đầu thực hành nghi thức hầu đồng. Nhưng không muốn chỉ dừng lại ở thực hành tín ngưỡng, cậu vẫn muốn tìm hiểu, nghiên cứu nghiêm túc và bài bản về các tín ngưỡng, tôn giáo nói chung, đặc biệt là trong môi trường quốc tế.

Đó là lý do sau khi tốt nghiệp 2 ngành Anh văn và Kinh tế-Luật tại Việt Nam, đồng thầy Nguyễn Đức Hiển dành thêm 2 năm để theo học bậc Thạc sỹ, chuyên ngành Văn hóa và giáo dục tại trường Đại học Dalarna, Thụy Điển.

Nhờ thế mà sự cởi mở, linh động trong môi trường quốc tế của ông dần hình thành và trở thành một thế mạnh. Cùng với đó, ông có không ít lần được mời giảng dạy các tiết học, bộ môn liên quan tới tín ngưỡng dân gian tại nhiều trường đại học lớn nhỏ ở Việt Nam.

Nghệ nhân Nguyễn Đức Hiển kể rằng ông đã nhiều lần đi nước ngoài để diễn xướng cho các nhóm kiều bào, tạo cơ hội cho họ tiếp xúc, tìm về văn hóa dân gian. Nhưng kể từ 2016, khi tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ-Tứ phủ của người Việt chính thức được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, những chuyến đi hầu đồng xuyên biên giới mang đến cảm giác khác hẳn cho ông.

“Đi diễn cho bạn bè ở nước ngoài đã là một niềm tự hào, nhưng đi với tư cách đại diện cho Việt Nam để truyền tải nét đẹp văn hóa từ xa xưa là niềm vinh dự và vui mừng khôn xiết của tôi,” người nghệ nhân chia sẻ.

Ông trở thành một gương mặt tiêu biểu trong giới hoằng dương thờ Mẫu, thường xuyên nhận lời mời tham gia các sự kiện văn hóa hữu nghị-quốc tế như chương trình giao lưu diễn xướng tại Festival văn hóa 29 nước ASEAN tại Nam Ninh, Trung Quốc (2016), Hội thảo giao lưu văn hóa Việt Nam-Ấn Độ (2018), giao lưu với trường đào tạo múa tại Singapore, biểu diễn nghi thức hầu đồng theo lời mời của ông Vũ Bình, Tổng lãnh sự Việt Nam tại Fukyoka, Nhật Bản (2019)…

Năm 2018, kênh truyền hình CNN của Mỹ đã tới Việt Nam để thực hiện chương trình “Destination Hanoi” (một chương trình du lịch, khám phá văn hóa). Phóng sự đã giới thiệu về tín ngưỡng dân gian này. Cùng với vở diễn “Tứ phủ” của đạo diễn Việt Tú, đồng thầy Nguyễn Đức Hiển và phủ Tiên Hương của ông ở Quốc Oai, Hà Nội đã được chọn để lên sóng.

Đây là ngôi phủ do chính ông xây dựng nên, vừa dùng làm nơi lưu trữ, giao lưu văn hóa quốc tế, vừa giúp đỡ những người có căn quả được trình đồng mà không phải chi trả những khoản tốn kém ngoài khả năng của họ và không phải phụ thuộc vào những chủ đền khác.

Càng đi, càng học, càng tìm hiểu, đồng thầy Nguyễn Đức Hiển càng có cái nhìn đúng đắn về tín ngưỡng mình đang theo. “Tôi không hề băn khoăn về con đường mình đi. Để trở thành một đồng thầy thì tôi hoàn toàn phải có căn duyên để có thể mang theo sứ mệnh truyền bá những giá trị cốt lõi của tín ngưỡng này,” ông chia sẻ một cách thẳng thắn.

Hiểu rõ mục tiêu cốt lõi của tín ngưỡng thờ Mẫu, ông không hề cảm thấy dè dặt về những điều mình làm. “Mục đích, giá trị sâu xa ở đây chính là hướng về tổ tiên nguồn cội, báo ơn các vị thánh nhân đất Việt cũng như những bậc anh hùng có công xây dựng đất nước trong văn hóa dân gian. Để cộng đồng đều hiểu và trân trọng điều ấy, gánh nặng trước tiên sẽ thuộc về những người đang thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu, như tôi vậy,” thạc sỹ Nguyễn Đức Hiển chia sẻ.

Việc đưa tín ngưỡng thờ Mẫu lên sân khấu từng vướng phải nhiều hoài nghi, đặc biệt là lo ngại thầy đồng sẽ bỏ phía sau cả hệ giá trị văn hóa, chỉ mang đến sự trình diễn, những động tác phỏng theo hầu đồng thật.

Tuy nhiên, nhờ có những vở “Ngũ Biến” (đạo diễn: cố nghệ sỹ nhân dân Anh Tú) đạt giải “Vở diễn hay nhất,” nghệ sỹ nhân dân Lệ Ngọc đạt ”Nghệ sỹ biểu diễn xuất sắc” tại Liên hoan-Diễn đàn Sân khấu Trung Quốc-ASEAN thì nghi thức hầu đồng dần khẳng định giá trị của mình, có được sự yên tâm của những người thực sự quan tâm tới tín ngưỡng dân gian này của Việt Nam.

“Nếu có điều kiện, tôi mang cả đội cung văn và tay quỳnh, tay quế đi theo để đàn hát,” nghệ nhân Nguyễn Đức Hiển chia sẻ về cách ông tái tạo không khí của một buổi hầu đồng trên sân khấu quốc tế. “Còn nếu tài chính không cho phép thì tôi dùng âm nhạc đã được thu vào USB. Như vậy là đủ dựng lại không gian diễn xướng nghi lễ hầu đầu đồng của ‘đạo Mẫu’ ở bất cứ đâu, trở thành một sản phẩm đóng gói hoàn chỉnh về cả mặt nghệ thuật, tâm linh và thụ cảm,” người nghệ nhân chia sẻ.

Thay cho công đồng, để cho mọi thứ đầy đủ tươm tất, ông bày trước trước mặt một ban thờ nhỏ, ở trên đặt mâm ngũ quả, lọ hoa, đôi nến, giữa là một đỉnh trầm nhỏ. “Khi tôi diễn xướng thì trầm được đốt lên, nến cũng được thắp để tạo vẻ linh thiêng chốn đền phủ trong lòng khán giả.”

Trước sự phân vân của phóng viên về rào cản ngôn ngữ có thể khiến khán giả không hiểu nội dung của màn trình diễn, nghệ nhân cho biết ông đã vận dụng thế mạnh về ngoại ngữ của mình.

“Trước buổi diễn xướng, tôi đã dịch sẵn sang tiếng Anh những lời hát văn, lời giới thiệu sơ lược về các thánh nhân được diễn xướng buổi hôm đó rồi phát cho khán giả. Nhờ đó, họ sẽ hiểu tính cách của những vị thánh ấy, những điều họ đã làm khi ở trần thế, vì sao họ được tôn thánh và thờ phụng…” ông cho biết

“Khi tôi diễn xướng, hình ảnh của những vị thánh sẽ lại hiện lên. Cùng với âm nhạc, khán giả hoàn toàn có thể ‘feel’ (cảm nhận) cùng tôi, cảm nhận giống tôi và thực chứng, tôi thấy họ tỏ ra cực kỳ thích thú”, nghệ nhân kể lại.

Tiếp nối mạch tự hào, năm 2019, đồng thầy Nguyễn Đức Hiển trở thành người đầu tiên đưa khăn chầu áo ngự trong nghi thức hầu đồng lên sân khấu của chương trình “Tuần lễ thời trang và làm đẹp quốc tế tại Việt Nam.”

Kết hợp với ông là người thợ thêu lành nghề kiêm nhà đồng thiết kế Nguyễn Điển và thợ thêu Phạm Loan của làng Đông Cứu, Thanh Trì – làng nghề truyền thống của đất Kinh kỳ xưa, nổi tiếng với tay nghề cao, cho ra những trang phục thêu thủ công hoàn toàn, vừa đẹp mắt, vừa phản ánh đúng những giá trị lịch sử của quan chức trong triều đình khi xưa.

Video đồng thầy Nguyễn Đức Hiển chia sẻ về những thiết kế khăn chầu áo ngự đẹp mắt và buổi trình diễn trang phục hầu đồng trên sân khấu hiện đại năm 2019:

Để thiết kế nên bộ khăn áo vừa đẹp về hình thức, vừa đẹp và đúng về yếu tố tâm linh, ý nghĩa văn hóa, nghệ nhân Nguyễn Đức Hiển phải có hiểu biết sâu sắc, hiểu về quy tắc màu sắc tương ứng với cả vị thánh, quy tắc sử dụng các loại hoa văn, họa tiết có trên áo…

Đối với một người yêu cái đẹp như ông, thiết kế và ngắm nhìn những thiết kế của mình được biểu diễn trên sân khấu hiện đại là một trong những trải nghiệm đẹp đẽ và viên mãn nhất.