Trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, khối lượng nhà, đất thuộc sở hữu nhà nước rất lớn, từ nhiều nguồn khác nhau. Công tác quản lý, sử dụng được giao cho nhiều đầu mối, trong khi các quy định pháp luật về quản lý sử dụng nhà, đất và tài sản gắn liền với đất thuộc sở hữu nhà nước còn chồng chéo, chưa phù hợp với thực tiễn khiến phát sinh nhiều sai phạm.

Cách trung tâm quận 1 vài cây cầu bắc qua kênh, với nhiều lợi thế về giao thương, buôn bán, sinh hoạt, quận 4, Thành phố Hồ Chí Minh đang là địa bàn phát triển mạnh mẽ và thu hút nhiều hoạt động đầu tư, kinh doanh của doanh nghiệp; trong đó có nhiều doanh nghiệp bất động sản.

Tại đây, có nhiều cơ sở nhà, đất thuộc sở hữu nhà nước và là nguồn lực giúp phát triển kinh tế-xã hội, nhưng cũng đặt ra thách thức trong việc quản lý, sử dụng đúng pháp luật và phát huy hiệu quả.

Thuê đất công giá rẻ

Tháng 9/2001, Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh ban hành Quyết định số 5766/QĐ-UB về việc chấm dứt việc thuê đất của Công ty Xuất nhập khẩu Khánh Hội (công ty Nhà nước và sau đó cổ phần hóa chuyển thành Công ty cổ phần Đầu tư và Dịch vụ Khánh Hội thuộc Bến Thành Group) và cho Công ty thuê tiếp 12 khu đất tại quận 4 trong thời từ tháng 3/2001 đến tháng 1/2046.

Nhiều cơ sở nhà, đất thuộc sở hữu nhà nước và là nguồn lực giúp phát triển kinh tế-xã hội ở Thành phố Hồ Chí Minh nhưng cũng đặt ra thách thức trong việc quản lý, sử dụng đúng pháp luật và phát huy hiệu quả.

Cụ thể, Công ty thuê các khu đất làm xưởng gia công sản xuất giày da gồm: khu đất 360A Bến Vân Đồn (diện tích 3.860m2), 360C Bến Vân Đồn (7.679m2), 360 Bến Vân Đồn (2.940m2), 360B Bến Vân Đồn (5.781m2), 360D Bến Vân Đồn (5.946m2), 56 Bến Vân Đồn (882m2).

Các khu đất còn lại gồm 72-74 Nguyễn Tất Thành (202m2), 92-94 Nguyễn Tất Thành (187m2), 194-196 Nguyễn Tất Thành (70m2), 350 – 352 Nguyễn Tất Thành (113m2), 258B Tôn Thất Thuyết (60m2) và 430A Nguyễn Tất Thành (1.147m2) để làm cửa hàng kinh doanh.

Đáng chú ý là khu đất 194-196 Nguyễn Tất Thành, phường 12, quận 4, ngày 25/1/2002, Sở Địa chính Nhà đất (nay là Sở Tài nguyên và Môi trường) ký hợp đồng số 999/HĐ-GTĐ cho Công ty Xuất nhập khẩu Khánh Hội thuê 113m2 (gồm 42,7m2 lộ giới và 69,4m không phải lộ giới) trong thời gian từ 2001-2046 với đơn giá 22.400 đồng/m2.

Như vậy, mỗi năm Công ty chỉ nộp cho thành phố 2,53 triệu đồng để được thuê 113m2 ở khu vực có vị trí đắc địa bậc nhất quận 4.

Điều 1 hợp đồng này xác định “giá trị quyền sử dụng khu đất này thuộc phần vốn nhà nước tại Công ty Xuất nhập khẩu Khánh Hội, việc thực hiện các quyền chuyển nhượng, cho thuê lại, thế chấp, góp vốn bằng giá trị quyền sử dụng đất phải theo hướng dẫn của Bộ Tài chính và Tổng cục Địa chính.”

Còn theo điều 3 hợp đồng số 999/HĐ-GTĐ: “Bên B (tức Công ty Xuất nhập khẩu Khánh Hội) không được chuyển giao thửa đất thuê cho tổ chức, cá nhân khác nếu chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép.”

Thế nhưng, năm 2014, Sở Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh lại cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sử hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất số CT37888 khu đất 69,4m2 tại 194-196 Nguyễn Tất Thành cho Công ty Xuất nhập khẩu Khánh Hội. Trong khi nguồn gốc sử dụng là nhà nước cho thuê đất trả tiền hàng năm và không xác nhận có nhà ở xây dựng trên đất.

Trên thực địa, khu đất này đang được cho Tập đoàn Trung Nguyên thuê lại để làm quán cà phê King Coffee ngay góc mặt tiền 194-196 Nguyễn Tất Thành với đường Tôn Đản, quận 4.

Chuyển mục đích sử dụng đất sai quy định

Một trường hợp khác là khu đất địa chỉ 360-360 D Bến Vân Đồn, phường 1, quận 4. Khu đất này được Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh cho Công ty Xuất nhập khẩu Khánh Hội thuê lại thể hiện ở Quyết định số 5766/QĐ-UB ngày 10/9/2001 của Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.

Tuy nhiên, hiện nay một phần khu đất tại đây đã được chuyển đổi mục đích sử dụng đất để xây dự án nhà ở cũng như xảy ra tình trạng cho thuê lại không đúng quy định.

Cụ thể, tháng 4/2005, Ủy ban Nhân dân thành phố đồng ý cho Công ty Xuất nhập khẩu Khánh Hội chuyển mục đích sử dụng đất để xây dựng chung cư cao tầng tại 360A Bến Vân Đồn, Ủy ban Nhân dân thành phố sẽ mua lại 50% quỹ nhà tái định cư (130 căn) để phục vụ tái định cư cho các dự án trên địa bàn.

Ngày 16/11/2007, Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh ban hành Quyết định số 233/QĐ-SXD-PTN về việc phê duyệt dự án chung cư Khánh Hội 2 tại địa chỉ 360A Bến Vân Đồn.

Theo đó, khu đất này có tổng diện tích đất hơn 3.400m2, quy mô xây dựng 260 căn hộ. Đáng chú ý, quyết định này thể hiện tổng mức đầu tư dự án là hơn 200 tỷ đồng, bao gồm 36 tỷ đồng tiền sử dụng đất chủ đầu tư nộp cho ngân sách nhà nước.

Như vậy, hơn 3.400m2 đất tại 236A Bến Vân Đồn, quận đã giao cho chính doanh nghiệp thuê đất và được định giá 36 tỷ đồng, tức là mỗi m2 tại khu vực đắc địa này có giá khoảng 10,6 triệu đồng/m2.

Tại khu đất 360A Bến Vân Đồn, tháng 12/2017, Thanh tra Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh có Quyết định số 1903/QĐ-KPHQ về áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả đối với Công ty cổ phần đầu tư và Dịch vụ Khánh Hội (tiền thân là Công ty Xuất nhập khẩu Khánh Hội).

Nguyên nhân là Công ty cổ phần đầu tư và Dịch vụ Khánh Hội xây dựng công trình không có giấy phép xây dựng, phân chia chuyển đổi mục đích sử dụng phần sử dụng chung trái quy định tại tầng trệt block C, block D, tầng lửng block C, xây dựng phát sinh văn phòng, chuyển đổi nhà xe thành văn phòng cho thuê, chuyển đổi phòng quản lý, phòng y tế thành văn phòng cho thuê.

Trong khuôn viên chung cư Khánh Hội 2 còn phát sinh nhà xe với diện tích 82,25m2 ở tầng trệt và 108m2 nhà kho ở sân thượng.

Đến tháng 1/2018, Thanh tra Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh ra quyết định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả đối với Công ty cổ phần đầu tư và Dịch vụ Khánh Hội về hành vi xây dựng không phép đối với phần xây dựng là khuôn viên trệt phát sinh hệ thống xử lý nước thải có diện tích 54,9m2.

Do chưa nghiêm túc chấp hành nên tháng 10/2018 Thanh tra Sở Xây dựng có Quyết định số 1800/QĐ-CCXP cưỡng chế thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả đối với Công ty cổ phần đầu tư và Dịch vụ Khánh Hội về các hành vi nói trên.

Tiếp đến trong tháng 7/2019, Ủy ban Nhân dân quận 4 ban hành quyết định cưỡng chế phá dỡ công trình vi phạm trật tự xây dựng vì Công ty cổ phần đầu tư và Dịch vụ Khánh Hội xây dựng phát sinh nhà kho với diện tích 108m2 khu vực sân thượng chung cư Khánh Hội 2.

Báo cáo tài chính năm 2019 của Công ty cổ phần đầu tư và Dịch vụ Khánh Hội thể hiện, Công ty này đã đầu tư vào nhiều đơn vị khác; trong đó có Công ty cổ phần Thương mại dịch vụ Lâu Đài Ven Sông.

Theo đại diện Công ty cổ phần Thương mại dịch vụ Lâu Đài Ven Sông, Công ty đã thuê lại tài sản của Công ty cổ phần đầu tư và Dịch vụ Khánh Hội và bỏ tiền đầu tư khai thác kinh doanh nhà hàng tiệc cưới Riverside Place.

Đây là công trình có hạng mục xây dựng không phép được các cơ quan chức năng phát hiện, xử phạt, buộc tháo dỡ. Theo Ủy ban Nhân dân quận 4, Công ty cổ phần Thương mại dịch vụ Lâu Đài Ven Sông đã xây dựng không phép phần công trình là khung sắt, vách kính, tôn với diện tích hơn 261m2 tại địa chỉ 360-360D Bến Vân Đồn.

Kể từ lúc phát hiện vi phạm cho đến nay, nhiều lần Ủy ban Nhân dân phường 1 ra thông báo yêu cầu Công ty cổ phần Thương mại dịch vụ Lâu Đài Ven Sông tháo dỡ phần công trình vi phạm, nhưng phía Công ty chưa thực hiện.

Thậm chí, Ủy ban Nhân dân quận 4 ban hành kế hoạch cưỡng chế, song vụ việc phải trì hoãn vì Công ty cổ phần Thương mại dịch vụ Lâu Đài Ven Sông khởi kiện quyết định hành chính của Ủy ban Nhân dân quận 4 ra Tòa án nhân dân quận 4.

Liên quan đến việc quản lý nhà, đất thuộc sở hữu nhà nước trên địa bàn quận 4, theo Thanh tra Tp. Hồ Chí Minh, hiện nay trên địa bàn quận vẫn còn 35 thửa đất công chưa được đo đạc, sử dụng sai mục đích, một vài thửa đất công bị lấn chiếm.

Đơn cử như Ủy ban Nhân dân quận 4 cho phép Công ty trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Dịch vụ Công ích quận 4 cho thuê, khai thác tại dự án Công viên Hồ Khánh Hội không phù hợp với quy hoạch sử dụng đất.

Qua thanh tra cho thấy, có 8 thửa đất do Hợp tác xã Thương mại Dịch vụ Kênh Tẻ sử dụng, nhưng cho thuê lại, sử dụng sai mục đích. Ủy ban Nhân dân các phường trên địa bàn quận 4 chưa có biện pháp triệt để trong việc quản lý, ngăn chặn, xử lý các hành vi lấn chiếm đất và thu hồi các thửa đất bị chiếm dụng./.

Dở dang không kém Khu đô thị mới Thủ Thiêm với nhiều lượt khiếu nại, khiếu kiện dai dẳng chưa có “hồi kết” là dự án 1 Bis-1 Kép Nguyễn Đình Chiểu, phường Đa Kao, quận 1.

Đây cũng là một trong nhiều vụ việc được đưa vào danh sách ưu tiên tập trung giải quyết dứt điểm của các cấp chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh trong suốt nhiều năm qua.

Chuyển vai đổi chủ

Năm 1994, Ủy ban Nhân dân thành phố xác lập quyền sở hữu nhà của nhà nước đối với 164 căn hộ tại địa chỉ 1 Bis-1 Kép Nguyễn Đình Chiểu, quận 1 từ nhà công sản chế độ cũ.

Đến ngày 30/9/1995, Thủ Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 624/QĐ-TTg phê duyệt dự án đầu tư khu nhà ở 1 Bis-1 Kép Nguyễn Đình Chiểu.

Dự án 1 Bis-1 Kép Nguyễn Đình Chiểu, phường Đa Kao, quận 1.
là một trong nhiều vụ việc được đưa vào danh sách ưu tiên tập trung giải quyết dứt điểm của các cấp chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh trong suốt nhiều năm qua.

Mục tiêu là đầu tư xây dựng nhà ở và làm việc để nâng cấp nhà ở tại chỗ giải tỏa nhà lụp xụp trên và ven kênh Nhiêu Lộc, kinh doanh nhà ở cao cấp và văn phòng làm việc, từng bước chỉnh trang đô thị tại khu vực.

Chủ đầu tư dự án là Công ty Phát triển và Dịch vụ nhà quận 1. Đây là doanh nghiệp 100% vốn nhà nước, sau đó chuyển thành Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên phát triển nhà Bến Thành và sáp nhập vào Tổng công ty Bến Thành – Bến Thành Group.

Về quy mô, dự án sẽ đầu tư xây dựng 365 căn chung cư, 38 căn nhà phố liền kề, 112 căn nhà ở cao cấp. Dự kiến tổng mức đầu tư là 256 tỷ đồng, chủ đầu tư huy động vốn và sử dụng các nguồn tài trợ hợp pháp khác.

Đến ngày 30/7/1996, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 490/QĐ-TTg thu hồi 16.802m2 của khu I và 1.495m2 của khu II tại địa chỉ 1 Bis-1 Kép Nguyễn Đình Chiểu; trong đó, giao diện tích khu I cho Công ty Phát triển và Dịch vụ nhà Quận 1 đầu tư xây dựng khu nhà ở phục vụ cho việc di chuyển dân trên kênh Nhiêu Lộc, khu nhà ở cho người tái định cư, khu nhà ở và khu căn hộ cao cấp kinh doanh. Diện tích khu II giao cho Công ty Phát triển và Dịch vụ nhà Quận 1 thuê để đầu tư xây dựng khu văn phòng cho thuê.

Do thực hiện dự án kéo dài, trên cơ sở đề xuất của Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Phát triển nhà Bến Thành và ý kiến của Bộ Xây dựng, tháng 1/2004, Chính phủ có Văn bản số 280/CP-CN cho phép điều chỉnh dự án 1 Bis-1 Kép Nguyễn Đình Chiểu, nhưng yêu cầu vẫn tiếp tục đảm bảo mục tiêu và hiệu quả đầu tư dự án.

Trên cơ sở đó, tháng 4/2004, ông Nguyễn Văn Đua, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh ký Quyết định số 1576/QĐ-UB điều chỉnh dự án 1 Bis-1 Kép Nguyễn Đình Chiểu.

Theo đó, tổng số căn hộ là 816 căn (tăng so với Quyết định 624/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ), chiều cao tối đa 22 tầng, tổng mức đầu tư ước tính 881 tỷ đồng.

Tháng 7/2013, Ủy ban Nhân dân thành phố chấp thuận chủ trương cho Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên MTV Phát triển nhà Bến Thành liên doanh với Công ty cổ phần Đầu tư Sao Thủy thành lập Công ty trách nhiệm hữu hạn Bến Thành Sao Thủy (gọi tắt là Công ty Bến Thành Sao Thủy) để thực hiện dự án 1 Bis-1 Kép Nguyễn Đình Chiểu.

Đến tháng 10/2014, Ủy ban Nhân dân thành phố ban hành quyết định chấp thuận chủ đầu tư dự án là Công ty Bến Thành Sao Thủy.

Báo cáo tài chính năm 2019 của Tổng công ty Bến Thành (Bến Thành Group) cho thấy, Bến Thành Group sở hữu 28% vốn đầu tư tại Công ty Bến Thành Sao Thủy.

Như vậy, quyền chi phối hoạt động tại Công ty Bến Thành Sao Thủy vẫn thuộc về tư nhân, đồng nghĩa với việc dự án 1 Bis -1 Kép Nguyễn Đình Chiểu đã được “chuyển vai” từ doanh nghiệp 100% vốn nhà nước sang doanh nghiệp tư nhân.

Theo quy định, việc giao nhà đất thuộc sở hữu nhà nước (đất công, tài sản công) cho doanh nghiệp tư nhân phải thông qua đấu giá. Tuy nhiên, tại dự án 1 Bis-1 Kép Nguyễn Đình Chiểu, quy định này không được thực hiện.

Trong Công văn số 01/Cv-BTST ngày 3/2/2020, Công ty Bến Thành Sao Thủy cho biết, Công ty đã hoàn thành bồi thường giải phóng mặt bằng, nộp tiền sử dụng đất, được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giấy phép xây dựng phần thân và đã thi công hoàn thành vách 4 tầng hầm. Công ty đã đầu tư hơn 2.064 tỷ đồng tại dự án, nhưng hiện bị ngưng trệ do khiếu nại của người dân về chính sách đền bù.

Hậu quả nặng nề

Quyết định 624/QĐ-TTg ngày 30/9/1995 của Thủ Thủ tướng Chính phủ xác định rõ chủ đầu tư dự án 1 Bis-1 Kép Nguyễn Đình Chiểu là doanh nghiệp nhà nước là Công ty Phát triển và Dịch vụ nhà quận 1.

Thế nhưng năm 2013, Ủy ban Nhân dân thành phố có Công văn số 3587/UBND-ĐTMT chấp thuận chủ trương cho Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Phát triển nhà Bến Thành liên doanh với Công ty cổ phần Đầu tư Sao Thủy và thành lập Công ty Bến Thành Sao Thủy (Công ty tư nhân) để thực hiện dự án.

Việc chuyển đổi chủ đầu tư, thay đổi pháp nhân dự án không được báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Bên cạnh đó, trước khi chuyển đổi chủ đầu tư cần phải có ý kiến của các sở, ngành liên quan đánh giá năng lực tài chính, kinh nghiệm của doanh nghiệp.

Đối với Công ty Bến Thành Sao Thủy, theo thông báo của Cục Thuế Tp. Hồ Chí Minh, trong năm 2018. Công ty này nợ thuế 350 tỷ đồng. Sau khi bị “bêu tên,” Công ty Bến Thành Sao Thủy đã nộp được 70% tổng số nợ.

Trong khi đó, Quyết định số 490/QĐ-TTg ngày 30/7/1996 của Thủ tướng Chính phủ xác định rõ, thu hồi 1.495m2 của khu II khu đất 1 Bis-1 Kép Nguyễn Đình Chiểu cho Công ty Phát triển và Dịch vụ nhà Quận 1 thuê.

Tuy nhiên, tháng 6/2011, Ủy ban Nhân dân thành phố ban hành Quyết định 3070/QĐ-UBND chuyển hình thức sử dụng khu II sang giao đất có thu tiền sử dụng đất, thời hạn sử dụng đến hết tháng 7/2046, thay đổi nội dung của Quyết định 490/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Đến tháng 5/2015, ông Nguyễn Hữu Tín, lúc này đang là Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh ký Quyết định số 2403/QĐ-UBND về thu hồi đất của Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Phát triển nhà Bến Thành quản lý sử dụng để giao cho Công ty Bến Thành Sao Thủy làm dự án nhà ở cao tầng, khách sạn thương mại dịch vụ tại 1 Bis-1 Kép Nguyễn Đình Chiểu.

Theo đó, tổng diện tích đất là 17.794m2, mục đích đất của dự án là xây dựng khu nhà ở cao tầng và khách sạn thương mại dịch vụ, hình thức sử dụng đất là giao đất có thu tiền sử dụng đất.

Như vậy, quyết định này đã thay đổi cơ cấu sử dụng đất của dự án so với cơ cấu sử dụng đất trước đây tại Quyết định 490/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Mục tiêu của dự án cũng thay đổi và không còn làm căn hộ tái định cư theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ mà chuyển thành kinh doanh thương mại nhà ở.

Những điều chỉnh, thay đổi nói trên, một lần nữa không được báo cáo và xin ý kiến Thủ tướng Chính phủ. Lý giải vấn đề thay đổi này, trong văn bản số 898/STNMT-QLĐ ngày 12/2/2020, Sở Tài nguyên và môi trường Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, do sơ sót nên thay vì trình Ủy ban Nhân dân thành phố điều chỉnh Quyết định số 490/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ thì Sở Tài nguyên và Môi trường trình Ủy ban Nhân dân thành phố quyết định thu hồi đất của Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Phát triển và Dịch vụ nhà Bến Thành giao cho Công ty Bến Thành Sao Thủy.

Trong khi dự án đã “thay vai đổi chủ”, thay đổi cơ cấu sử dụng đất, mục đích dự án từ nhiều năm thì đến tháng 7/2019, Ủy ban Nhân dân thành phố mới giao Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường tham mưu cho Ủy ban Nhân dân thành phố có văn bản báo cáo Thủ tướng chấp thuận chủ trương cho Công ty Bến Thành Sao Thủy tiếp tục thực hiện dự án.

Tiếp đến, Ủy ban Nhân dân thành phố giao Sở Tài nguyên và Môi trường chủ trì với các sở, ngành liên quan để tham mưu trình Ủy ban Nhân dân thành phố điều chỉnh Quyết định 490/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Trong khi đó, Thanh tra thành phố cho rằng, việc điều chỉnh làm thay đổi cơ cấu sử dụng đất đã được thể hiện trong Quyết định của Thủ tướng Chính phủ thì phải báo cáo Thủ tướng trước khi điều chỉnh. Văn bản hướng dẫn của Bộ Tài nguyên và Môi trường chỉ là văn bản hướng dẫn chứ không phải là văn bản quy phạm pháp luật.

Do người dân khiếu nại, tố cáo nên từ năm 2000, Thanh tra Nhà nước (nay là Thanh tra Chính phủ) đã thanh tra và chỉ rõ, công tác quản lý nhà đất, xây dựng, nhân khẩu của thành phố và chính quyền phường Đa Kao, quận 1 lỏng lẻo.

Từ đó, dẫn tới việc cấp đất trái thẩm quyền, tự lấn chiếm xây dựng, mua bán, sang nhượng trái pháp luật của một số hộ dân, nhưng không được ngăn chặn kịp thời, không tiếp tục ký lại hợp đồng thuê nhà để thu tiền… Điều này để lại hậu quả và gây khó khăn cho việc di chuyển người dân ra khỏi khu vực.

Dự án 1 Bis-1 Kép Nguyễn Đình Chiểu khiến 227 hộ phải di dời và hiện vẫn còn 122 hộ đang khiếu nại. Trong quá trình triển khai, nhiều lần Ủy ban Nhân dân thành phố điều chỉnh đơn giá hỗ trợ, bồi thường, từ 200.000 đồng/m2 đến 48 triệu đồng/m2.

Theo phản ánh của một số người dân, nhiều người đã bàn giao nhà, di dời, nhưng chưa nhận được tiền hỗ trợ, đền bù. Do dự án chuyển mục đích kinh doanh thương mại nên theo quy định pháp luật về nhà ở, kinh doanh bất động sản, chủ đầu tư phải tự thương lượng với người dân, nhưng thực tế không được tiến hành.

Trong khi người dân đang khiếu nại về chính sách bồi thường thì từ năm 2013, Ủy ban Nhân dân quận 1 xác nhận Công ty Bến Thành Sao Thủy đã hoàn tất bồi thường, giải phóng mặt bằng.

Đây là cơ sở để đến năm 2016, Sở Tài nguyên và Môi trường thành phố ký cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất cho Công ty Bến Thành Sao Thủy.

Thực địa dự án vẫn là khu đất bỏ hoang, bên ngoài được vây tôn cao kín. Phía trong cỏ mọc um tùm, một số máy móc thi công dang dở nằm phơi sương. Xung quanh khu vực dự án trở thành bãi đậu xe ô tô và tập kết rác, ảnh hưởng tới môi trường và mỹ quan đô thị.

Trải qua hơn 25 năm từ lúc có quy hoạch, khu đất vàng 1 Bis-1 Kép Nguyễn Đình Chiểu với quy mô gần 1,8 ha tiếp mặt tiền đường Nguyễn Đình Chiều và Nguyễn Bỉnh Khiêm, quận 1 vẫn chưa thể hoàn tất công tác bồi thường, nguồn lực đất đai bị lãng phí, trong khi người dân tiếp tục khiếu nại, khiếu kiện./.

Đất đai là nguồn lực góp phần phát triển kinh tế-xã hội và cũng là lĩnh vực dễ nảy sinh tha hóa, tham nhũng. Thực tế cho thấy, nhiều cán bộ nguyên là lãnh đạo thành phố đã bị bắt, điều tra và xét xử trong các vụ vụ án kinh tế liên quan đến quản lý và sử dụng nhà, đất thuộc sở hữu nhà nước.

Trước tình hình đó, cuối năm 2019, Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh đã ban hành Chỉ thị 24-CT/TU về kiểm kê, rà soát quỹ đất, nhà, công trình và các tài sản khác gắn liền với đất thuộc sở hữu nhà nước và tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nhà, đất và tài sản gắn liền với đất thuộc sở hữu nhà nước trên địa bàn thành phố.

Trong năm 2020, Sở Tài nguyên và Môi trường sẽ lập thủ tục đấu giá quyền sử dụng đất 19 khu đất công (quy mô gần 34ha) và dự kiến đưa ra đấu giá 10 khu đất công (hơn 11ha).

Ban Thường vụ Thành ủy thành phố nhận định, thời gian qua việc quản lý, sử dụng nhà, đất và tài sản gắn liền với đất thuộc sở hữu nhà nước còn buông lỏng, thiếu sót, sai phạm như sử dụng không đúng mục đích, bị chiếm dụng, cho thuê, bán không đúng đối tượng, không đúng quy định.

Việc xác định giá thuê, giá trị bán để tham gia liên doanh, liên kết, cổ phần hóa, thoái vốn, chuyển nhượng dự án không sát với giá thị trường, gây thất thoát lớn cho ngân sách nhà nước và có nơi tạo ra nhóm lợi ích để trục lợi.

Do khối lượng nhà đất thuộc sở hữu nhà nước trên địa bàn thành phố rất lớn, từ nhiều nguồn khác nhau, công tác quản lý, sử dụng được giao cho nhiều đầu mối, trong khi các quy định pháp luật về quản lý sử dụng nhà, đất và tài sản gắn liền với đất thuộc sở hữu nhà nước còn chồng chéo, chưa phù hợp với thực tiễn khiến phát sinh nhiều sai phạm.

Ban Thường vụ Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh đã yêu cầu các cơ quan thành phố tiến hành kiểm kê, rà soát quỹ đất, nhà thuộc sở hữu nhà nước, tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng.

Ban Thường vụ Thành ủy giao Ban Nội chính và Ủy ban Kiểm tra Thành ủy phối hợp với Thanh tra thành phố và các cơ quan liên quan theo dõi, kiểm tra, giám sát và xử lý các trường hợp có biểu hiện tham nhũng trong quản lý nhà, đất thuộc sở hữu nhà nước.

Thực hiện Chỉ thị 24-CT/TU của Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Thành Phong cũng đã ký ban hành kế hoạch thực hiện nhằm tổ chức kiểm kê, rà soát quỹ đất, nhà, công trình và các tài sản khác gắn liền với đất thuộc sở hữu nhà nước, tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nhà, đất và tài sản gắn liền với đất thuộc sở hữu nhà nước trên địa bàn thành phố.

Theo đó, trong năm 2020, thành phố sẽ hoàn tất việc kiểm kê, rà soát quỹ nhà, đất thuộc sở hữu nhà nước, xác định số lượng, loại hình, diện tích, vị trí, hồ sơ pháp lý, chủ thể quản lý, mục đích và hiện trạng sử dụng của từng cơ quan, đơn vị, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân trên địa bàn thành phố.

Mục tiêu là đảm bảo các cơ sở nhà, đất được sử dụng đúng mục đích, hiệu quả, tiết kiệm; kịp thời sắp xếp, xử lý đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư, sử dụng không có hiệu quả; thu hồi, xác lập sở hữu nhà nước các mặt bằng bỏ trống, nhà, đất có nguồn gốc sở hữu nhà nước đang bị chiếm dụng, chưa xác lập sở hữu để xác lập sở hữu, đưa vào diện quản lý.

Với chức năng, nhiệm vụ quản lý của từng sở, ngành, Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh yêu cầu lãnh đạo Sở Tài nguyên và Môi trường thành phố tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát sau cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đặc biệt là các dự án đầu tư có sử dụng đất; rà soát các trường hợp thuê đất công giá thấp, không hợp lý, qua đó xây dựng giá cho thuê mới phù hợp quy định.

Sở Tài nguyên và Môi trường kiểm ra việc thu hồi, đấu giá các khu đất; rà soát, chuẩn bị quỹ đất thanh toán cho các dự án theo quy định tại Nghị định số 69/2014/QĐ-CP ngày 15/8/2019 của Chính phủ về việc sử dụng tài sản công để thanh toán cho nhà đầu tư khi thực hiện dự án theo hợp đồng xây dựng-chuyển giao (dự án BT).

Đối với Sở Tài chính, Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh yêu cầu tổ chức đấu giá trường hợp cụ thể, phê duyệt dự toán và bố trí kinh phí thực hiện công tác đấu giá quyền sử dụng đất đối với 4 lô đất thuộc khu chức năng số 3 trong Khu đô thị mới Thủ Thiêm và 3.790 căn hộ tại phường Bình Khánh, quận 2.

Sở Tài chính thành phố chịu trách nhiệm kiến nghị Bộ Tài chính hướng dẫn cụ thể cơ sở pháp lý đối với nhà, đất thu hồi do sắp xếp lại, xử lý tài sản công theo Nghị định 167/2017/NĐ-CP của Chính phủ là thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất nào theo Luật Đất đai 2013 để cơ quan nhà nước lập phương án hỗ trợ tái định cư cho hộ dân di dời.

Ủy ban Nhân dân thành phố yêu cầu Sở Xây dựng đánh giá tổng thể thực trạng, hiệu quả mô hình quản lý nhà nước trong công tác quản lý nhà, đất thuộc thẩm quyền, từ đó đề xuất mô hình quản lý thống nhất và sử dụng hiệu quả quỹ nhà, đất thuộc sở hữu nhà nước trên địa bàn thành phố.

Sở Xây dựng phối hợp với các sở, ngành liên quan tham mưu cho Ủy ban Nhân dân thành phố ban hành giá biểu cho thuê nhà, đất thuộc sở hữu nhà nước sử dụng vào mục đích làm việc, sản xuất, kinh doanh trên địa bàn thành phố, đảm bảo sát với giá thị trường và theo quy định hiện hành.

Theo ông Nguyễn Toàn Thắng, Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh, trong năm 2020, Sở sẽ lập thủ tục đấu giá quyền sử dụng đất 19 khu đất (quy mô gần 34ha) và dự kiến đưa ra đấu giá 10 khu đất (hơn 11ha).

Sở cũng sẽ trình Ủy ban Nhân dân thành phố chấp thuận chủ trương đấu giá 37 nền đất công hoán đổi tại quận 9.

Đồng thời, phối hợp với các cơ quan liên quan lập thủ tục thu hồi và thông báo thu hồi 8,6 ha tại phường Phú Hữu, quận 9 và giải quyết hồ sơ bồi thường có vướng mắc, khiếu nại tại dự án có quy mô 97 ha, phường Long Bình, quận 9.

Đối với công tác thu hồi đất, thành phố sẽ tiếp nhận 16 khu đất, lập thủ tục đo đạc 12 khu đất, tiếp tục thực hiện thủ tục thu hồi các khu đất thanh toán hợp đồng BT đối với các dự án trên địa bàn thành phố.

Theo kế hoạch, trong năm 2020, Tổng cục Quản lý đất đai – Bộ Tài nguyên và Môi trường sẽ thanh tra việc chấp hành pháp luật đất đai đối với các dự án đầu tư không đưa đất vào sử dụng hoặc chậm đưa đất vào sử dụng, có dấu hiệu sai phạm trong quản lý, sử dụng đất theo Chỉ thị 11/CT-TTg ngày 23/4/2019 của Thủ tướng Chính phủ và Nghị quyết số 82/2019/QH14 của Quốc hội.

Trọng tâm là việc thực hiện các quy định của pháp luật về thu hồi đất, cho thuê đất, chuyển nhượng mục đích sử dụng đất, nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất… tại 4 dự án lớn ở Hà Nội, 4 dự án lớn ở Bình Thuận, 1 dự án ở Lâm Đồng và 1 dự án ở Hòa Bình.

Riêng tại Thành phố Hồ Chí Minh, có 3 dự án “rơi vào tầm ngắm” của Tổng cục Quản lý đất đai gồm dự án khu nhà ở Vạn Gia Phúc (quận 6) do Công ty trách nhiệm hữu hạn Quản lý bất động sản Hoàng Phúc làm chủ đầu tư; dự án khu nhà ở 1 Bis-1 Kép Nguyễn Đình Chiểu (quận 1) do Công ty trách nhiệm hữu hạn Bến Thành Sao Thủy làm chủ đầu tư và dự án Khu dân cư, du lịch văn hóa phường An Phú (quận 2) do Công ty trách nhiệm hữu hạn quốc tế Thế Kỷ 21 làm chủ đầu tư.

Với sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, hy vọng nhà đất thuộc sở hữu nhà nước trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh sẽ được quản lý, sử dụng chặt chẽ, đúng quy định, tránh gây thất thoát tài sản, nhưng cũng tạo nguồn ngân sách để nhà nước thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội./.

Đến thời điểm này, Việt Nam đã điều trị thành công cho 16/16 ca dương tính với bệnh viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của virus SARS-CoV-2 (COVID-19).

Mặc dù chưa có thuốc điều trị đặc hiệu nhưng Việt Nam đã có một phác đồ điều trị hiệu quả.

Phó giáo sư Lương Ngọc Khuê – Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), Phó trưởng Tiểu ban Điều trị, Ban chỉ đạo Quốc gia phòng, chống dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của virus SARS-CoV-2 (COVID-19) đã chia sẻ về vấn đề này

Đưa ra hướng dẫn điều trị sớm

– Với những nỗ lực trong thời gian qua của các bác sỹ điều trị, đã có 16/16 bệnh nhân khỏi bệnh COVID-19. Ông có đánh giá như thế nào về thành công này?

Phó giáo sư Lương Ngọc Khuê: Việt Nam hiện nay có 16/16 bệnh nhân đã được ra viện và chữa khỏi bệnh COVID-19 – đây là những sự kiến đánh dấu mốc quan trọng. Chúng ta đã thực hiện theo đúng chỉ đạo của Thủ tướng, Phó Thủ tướng và các bộ ngành.

Đặc biệt phác đồ điều trị của chúng ta hiện nay cho thấy kết quả điều trị tốt. Sự cố gắng của các thầy thuốc khiến người bệnh khi đến điều trị cảm thấy thoải mái, tin tưởng. Tổ chức Y tế thế giới đánh giá cao nỗ lực này của Việt Nam.

[Video] chuyên gia nói về phác đồ điều trị hiệu quả của Việt Nam:

– Với những bệnh nhân ra viện chúng ta tiếp tục theo dõi lâu dài nữa không thưa ông?

Phó giáo sư Lương Ngọc Khuê: Việt Nam hiện nay mới có 16 bệnh nhân nhiễm COVID-19, chúng tôi có nhiều kịch bản, tình huống được đặt ra.

Đối với người bệnh được cho xuất viện, về tâm lý, thể trạng vẫn cần phải được theo dõi, được sự quan tâm, động viên của y bác sỹ. Vì vậy, hệ thống y tế tuyến Trung ương và cơ sở tại Việt Nam hiện nay được phối hợp chặt chẽ.

Chúng tôi chỉ đạo cơ sở y tế tại Khánh Hòa, Thanh Hóa, Vĩnh Phúc khi bệnh nhân đã ra viện cần quan tâm người bệnh, tránh việc bệnh nhân bị kỳ thị khiến bị cô lập. Vì vậy, việc quản lý theo dõi là việc hết sức đúng đắn trong giai đoạn hiện nay khi chúng ta kiểm soát được dịch bệnh tại Việt Nam.

Đặc biệt phác đồ điều trị của chúng ta hiện nay cho thấy kết quả điều trị tốt. Sự cố gắng của các thầy thuốc khiến người bệnh khi đến điều trị cảm thấy thoải mái, tin tưởng. Tổ chức Y tế thế giới đánh giá cao nỗ lực này của Việt Nam.

– Hầu hết các trường hợp mắc bệnh COVID-19 tại Việt Nam đầu được chữa khỏi và xuất viện. Xin Cục trưởng chia sẻ kinh nghiệm điều trị thành công đối với các ca bệnh COVID-19 của Việt Nam trong thời gian qua?

Phó giáo sư Lương Ngọc Khuê: Ngày từ khi có những thông tin về dịch bệnh này từ Trung Quốc, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam đã chỉ đạo rất quyết liệt với ngành y tế và các bộ ngành liên quan.

Hệ thống khám chữa bệnh ngay sau đó đã họp hội đồng chuyên môn. Bởi thực tế cho thấy, các hướng dẫn chuyên môn với dịch bệnh tại Việt Nam thường được xây dựng rất sớm. Chúng tôi đã họp hội đồng chuyên môn với các giáo sư đầu ngành và thấy bệnh này có đặc thù gần giống với dịch SASR trước kia và căn bệnh mới nổi hiện nay.

Chúng ta có được hướng dẫn điều trị cập nhật ngay từ những ngày trước Tết. Sau đó chúng tôi tổ chức tập huấn, triển khai cho các bệnh viện các phác đồ hướng dẫn điều trị.

Ngay sau khi điều trị khỏi cho 3 bệnh nhân ra viện tại Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Khánh Hòa và Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa, chúng tôi tiếp tục cập nhật phác đồ điều trị một lần nữa để đưa ra những chiến lược điều trị cụ thể. Từ hướng dẫn về đón tiếp ban đầu, cách ly người bệnh đến sử dụng thuốc, dịch truyền và những phương tiện cấp cứu cần thiết nhất cho bệnh nhân nặng bằng phương tiện hiện đại nhất.

Đi trước khuyến cáo của WHO

– Vậy là chúng ta đã làm theo đúng như những khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO)?

Phó giáo sư Lương Ngọc Khuê: Có thể nói, đối phó với dịch COVID-19, chúng ta luôn đi trước khuyến cáo của WHO. Cho đến nay vẫn chưa có thêm ca bệnh mới dương tính tại Việt Nam.

Có thể nói, đối phó với dịch COVID-19, chúng ta luôn đi trước khuyến cáo của WHO. Cho đến nay vẫn chưa có thêm ca bệnh mới dương tính tại Việt Nam.

Hiện nay, 16 bệnh nhân mắc COVID-19 đã ra viện hoặc đang điều trị đều có sức khỏe ổn định, tiến triển tốt, không có bệnh nhân nào tiến triển nặng và chắc chắn không có bệnh nhân nào tử vong.

Đây chính là nỗ lực, là kết quả thông qua sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, sự nỗ lực của các thầy thuốc, sự hợp tác của người bệnh, đồng lòng của người dân từ việc cách ly điều trị ban đầu cho đến triển khai đồng bộ các giải pháp trong điều trị.

Các bệnh nhân mắc COVID-19 tại Việt Nam đã có đầy đủ mô hình như: có bệnh nhân nam, nữ; có bệnh nhân cao tuổi; có bệnh nhân nhiều bệnh nền huyết áp, tim mạch, tiểu đường và từng cắt phổi do ung thư; có bệnh nhi.

Chúng tôi đang tiếp tục tổng hợp các số liệu về dịch tễ học, lâm sàng và các kết quả điều trị để tiếp tục cập nhật thêm phác đồ điều trị cho những người bệnh trong thời gian tới.

– Trong công tác phòng chống, điều trị COVID-19, Việt Nam chuẩn bị các phương án để ứng phó và điều trị tại các tuyến như thế nào thưa Cục trưởng?

Phó giáo sư Lương Ngọc Khuê: Bộ Y tế vẫn tiếp tục phân tuyến điều trị COVID-19 như đã thực hiện. Người dân hoàn toàn có thể yên tâm về công tác phòng, chống dịch bệnh.

Với phương châm bốn tại chỗ (chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, cơ sở vật chất tại chỗ và hậu cần tại chỗ), với sự chi viện của bác sỹ tuyến Trung ương sẽ giúp cơ sở tuyến tỉnh, huyện đáp ứng được điều trị cho người bệnh.

Với những bệnh nhân có triệu chứng không nặng, chưa diễn biến nặng thì giữ ở tuyến tỉnh điều trị. Thực tế ở Thanh Hóa, Khánh Hòa đã giữ bệnh nhân điều trị tại tỉnh và đã thành công. Do đó, chúng ta không cần tập trung bệnh nhân mắc COVID-19 về các trung tâm lớn.

Với phương châm bốn tại chỗ (chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, cơ sở vật chất tại chỗ và hậu cần tại chỗ), với sự chi viện của bác sỹ tuyến Trung ương sẽ giúp cơ sở tuyến tỉnh, huyện đáp ứng được điều trị cho người bệnh.

Tuyệt đối cách ly nguồn bệnh

– Đối với dịch COVID-19, nhiều ý kiến đánh giá cho rằng, công tác cách ly với người bệnh và những người có nguy cơ nhiễm bệnh nếu được triển khai tốt sẽ khống chế thành công được dịch bệnh. Ông có thể nói rõ hơn về vấn đề này?

Phó giáo sư Lương Ngọc Khuê: Đối với bệnh truyền nhiễm, nguyên tắc số 1 là phải cách ly thật tốt. Đối với dịch này cũng vậy. Khi tiếp nhận người bệnh (có thể là người bệnh nghi ngờ, có thể dương tính nhẹ hay nặng), bệnh viện phải tuân thủ tuyệt đối các nguyên tắc cách ly của Bộ Y tế.

Để đảm bảo chất lượng chuyên môn, đảm bảo an toàn cho người bệnh, thầy thuốc, cộng đồng, Bộ Y tế đã có văn bản tiếp tục nhắc nhở, chỉ đạo các giám đốc Sở Y tế, giám đốc bệnh viện và các cơ sở y tế các ngành hết sức quan tâm đến việc cách ly, quản lý người bệnh.

Thực tế nguồn bệnh COVID-19 rất dễ phát tán, đặc biệt lây qua đường hô hấp. Bài học của Trung Quốc vừa qua cho thấy, đã nhiều thầy thuốc của bạn lây nhiễm bệnh. Do vậy, Mục tiêu của Bộ Y tế là phấn đấu, cố gắng không để các nguồn lây đó lây sang thầy thuốc và không để từ bệnh viện ra cộng đồng.

Bài học của Trung Quốc vừa qua cho thấy, đã nhiều thầy thuốc của bạn lây nhiễm bệnh. Do vậy, Mục tiêu của Bộ Y tế là phấn đấu, cố gắng không để các nguồn lây đó lây sang thầy thuốc và không để từ bệnh viện ra cộng đồng.

Do vậy, chúng tôi đã có văn bản chỉ đạo rất quyết liệt. Đặc biệt, việc cách ly cần phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý nhà nước, công an, chính quyền địa phương. Thậm chí, có những khu vực chúng ta cần quản lý chặt chẽ, tuyệt đối chia các vùng.

Có ba khu vực cách ly, đó là khu vực với những người nghi ngờ mắc, chưa phải là người bệnh dương tính nhưng phải được cách ly tuyệt đối trong cộng đồng. Khu vực thứ hai dành cho người đã bị bệnh rồi nhưng nhẹ, vẫn sinh hoạt bình thường được vẫn phải quản lý.

Khu vực thứ ba dành cho những người bị bệnh nặng và cần quản lý theo một cách khác. Ở đây, nhân viên y tế quản lý cả quần, áo, chất thải của người bệnh theo quy chuẩn của Bộ Y tế về an toàn sinh học, kiểm soát nhiễm khuẩn.

– Trong công tác phòng chống dịch, là những người trực tiếp điều trị cho các bệnh nhân và tiếp xúc gần nhất với các mềm bệnh. Các bác sỹ luôn có nguy cơ bị lây bệnh từ người bệnh, xin Cục trưởng chia sẻ vài điều về sự hy sinh này?

Phó giáo sư Lương Ngọc Khuê: Với bệnh dịch nguy hiểm như COVID-19 mà Tổ chức Y tế Thế giới phải công bố khẩn cấp và tại Trung Quốc hằng ngày vẫn có thêm hàng trăm người chết, hàng nghìn người mắc bệnh thì rõ ràng đây là dịch bệnh tối khẩn cấp theo Luật phòng chống bệnh truyền nhiễm ở nhóm A.

Theo thông tin từ Trung Quốc, đã có hàng nghìn cán bộ y tế nhiễm bệnh và có nhiều nhân viên y tế tử vong. Còn tại Việt Nam, chưa có thầy thuốc nào nhiễm COVID-19.

Là cơ quan quản lý, chúng tôi đánh giá cao tất cả các thầy thuốc khi tham gia vào công tác phòng chống dịch, đã quên mình không vì lợi ích cá nhân để phục vụ người bệnh, từ đội ngũ nhân viên y tế ở Trung ương cũng như tại Bình Xuyên. Bộ Y tế cũng đã trang bị những thiết bị phòng hộ cần thiết nhất để các bác sỹ tự bảo vệ mình trước dịch bệnh.

– Xin trân trọng cảm ơn phó giáo sư!

Bất ổn chính trị sau hàng loạt diễn biến quan trọng và dồn dập bất ngờ xảy ra tại Malaysia gần một tuần qua, dẫn đến sự sụp đổ của liên minh cầm quyền, Thủ tướng Mahathir Mohamad từ chức và kéo theo đó là việc giải tán chính phủ, vẫn chưa có hồi kết.

Cho tới chiều 27/2, Quốc vương Malaysia Abdullah Ri’ayatuddin Al-Mustafa Billah Shah, người đã tiến hành tham vấn riêng rẽ với 222 thành viên Hạ viện Malaysia trong 2 ngày nhằm xác định nhân vật nào nhận được sự ủng hộ của đa số để có thể trở thành tân thủ tướng, vẫn chưa có quyết định cuối cùng.

Thủ tướng Mahathir đang phải chịu sức ép lớn từ các đồng minh trong Liên minh Hy vọng (PH) cầm quyền đòi ông phải từ chức và bàn giao lại chức vụ cho người kế nhiệm.

Biến động chính trị tại Malaysia bùng nổ chiều 24/2 khi Thủ tướng Mahathir bất ngờ gửi đơn xin từ chức lên Quốc vương, đồng thời cũng tuyên bố rời bỏ chức vụ Chủ tịch đảng Bersatu. Đây được xem là động thái gây bất ngờ, song dường như vấn đề đã âm ỉ từ lâu, bởi Thủ tướng Mahathir đang phải chịu sức ép lớn từ các đồng minh trong Liên minh Hy vọng (PH) cầm quyền đòi ông phải từ chức và bàn giao lại chức vụ cho người kế nhiệm.

PH do bốn đảng hợp thành, gồm đảng Bersatu của ông Mahathir, đảng Công lý Nhân dân (PKR) của Chủ tịch Anwar Ibrahim, đảng Hành động Dân chủ (DAP, do người Malaysia gốc Hoa lãnh đạo) và đảng Amanah.

Trước cuộc tổng tuyển cử hồi tháng 5/2018, PH thỏa thuận nếu liên minh này thắng cử, ông Mahathir sẽ làm thủ tướng trong hai năm (tức là đến tháng 5/2020), sau đó bàn giao lại chức vụ cho ông Anwar, người từng làm phó thủ tướng trong chính phủ của ông Mahathir nhiệm kỳ đầu tiên.

Tuy nhiên, trên thực tế thì động thái từ chức của ông Mahathir cũng nằm ngoài dự đoán bởi sau cuộc họp quan trọng của Hội đồng Chủ tịch PH tối 21/2, ông Mahathir còn khẳng định sẽ tiếp tục giữ chức thủ tướng cho đến sau Hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) do Malaysia chủ trì vào tháng 11 tới, rồi PH mới thảo luận việc bàn giao chức vụ thủ tướng. Ông còn nhấn mạnh, việc bàn giao chức vụ tùy thuộc vào ông.

Tiếp đó là một loạt diễn biến dồn dập khi một số đảng phái thuộc cả hai phe tiến hành họp bất thường, trong đó có đảng Bersatu, các nghị sỹ thuộc phe ủng hộ Phó Chủ tịch PKR Azmin Ali, và hai đảng đối lập lớn nhất là Tổ chức Dân tộc Mã Lai thống nhất (UMNO) và đảng Hồi giáo liên Malaysia (PAS).

Việc ông Mahathir bất ngờ từ chức bắt nguồn từ hành động “sau lưng” của các lãnh đạo trong đảng Bersatu và do quan điểm có tính nguyên tắc của chính khách lão luyện 94 tuổi này.

Chiều 23/2, lãnh đạo 6 đảng, trong đó có ông Muhyiddin Yassin – Chủ tịch điều hành Bersatu, đã đến Hoàng cung yết kiến Quốc vương. Nội dung cuộc yết kiến được cho là thảo luận về thành lập chính phủ mới.

Các sự kiện này ông Mahathir đều không có mặt, kể cả tại cuộc họp của Bersatu, được cho là tổ chức “sau lưng” Thủ tướng Mahathir, dưới sự chủ trì của ông Muhyiddin Yassin.

Thời điểm đó, ông Anwar tuyên bố đang có âm mưu lật đổ chính phủ của PH. Cụ thể, Bersatu, một phần PKR, UMNO, PAS và một số đảng phái khác đang âm mưu bắt tay nhau để thành lập chính phủ mới.

Phát biểu sau khi từ chức, Thủ tướng tạm quyền Mahathir nói rằng ông đã bị buộc vào một vị thế khó khăn khi đưa ra quyết định này, đồng thời xin lỗi người dân Malaysia vì sự sụp đổ của chính phủ liên minh cầm quyền, chính phủ được người dân bầu lên với nhiều gửi gắm và kỳ vọng.

Giới chuyên gia nhận định việc ông Mahathir bất ngờ từ chức bắt nguồn từ hành động “sau lưng” của các lãnh đạo trong đảng Bersatu và do quan điểm có tính nguyên tắc của chính khách lão luyện 94 tuổi này.

Ban lãnh đạo Bersatu, đứng đầu là Chủ tịch điều hành Muhyiddin Yassin đã cùng với các nghị sỹ “đào tẩu” từ PKR và lãnh đạo UMNO, PAS bí mật hành động sau lưng ông Mahathir. Họ muốn bắt tay hợp tác để tạo ra liên minh mới và thay thế chính phủ PH. Động thái này khiến ông Mahathir tức giận, và bằng chứng là ông đã tuyên bố từ bỏ chức chủ tịch Bersatu ngay sau quyết định từ chức thủ tướng.

Lý do thứ hai, có lẽ quan trọng hơn, đó là ông Mahathir từ chức để chứng tỏ với người dân Malaysia rằng, ông không thể bỏ qua lập trường có tính nguyên tắc của mình. Hay cụ thể hơn, ông không thể phản bội lại cử tri.

Trong cương lĩnh tranh cử của ông Mahathir cũng như của PH có một nội dung quan trọng, đó là quyết tâm làm trong sạch bộ máy cầm quyền, cùng với đó là đưa những nhân vật “tham nhũng và ăn cắp” trong chính quyền cũ ra trước công lý.

Việc đảng Bersatu do ông sáng lập, một đảng hợp thành PH, và một số nghị sỹ PKR cũng thuộc PH, bắt tay với ban lãnh đạo UMNO, trong đó có 6 người đang bị cáo buộc tham nhũng, gồm Chủ tịch UMNO Ahmad Zahid Hamidi, chưa kể cố vấn cao cấp của UMNO là cựu Thủ tướng Najib Razak, người vừa ra hầu tòa năm ngoái do cáo buộc tham nhũng liên quan đến Quỹ đầu tư Nhà nước 1Malaysia (1MDB), có thể xem là “giọt nước tràn ly” đối với Thủ tướng Mahathir.

Ông Mahathir quyết định từ chức thủ tướng, cùng với đó không còn là lãnh đạo PH, có thể hiểu là để chứng minh rằng ông không thể đứng chung hàng ngũ với những người phản bội lại cử tri, đi ngược lại đường lối của liên minh. Đây có thể coi là nguyên tắc của ông Mahathir, hay nói cách khác, là giới hạn cuối cùng mà ông đặt ra.

Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng, những gì đang diễn ra trên chính trường Malaysia hiện nay đều nằm trong tính toán của ông Mahathir, đã được ông cân nhắc kỹ lưỡng, bao gồm cả quyết định từ chức.

Theo quan điểm này, việc ông từ chức không phải là quyết định đột ngột, mà đơn giản đây chỉ là phương án B, thậm chí phương án C của chính trị gia lão luyện này.

Cũng có ý kiến cho rằng, những gì đang diễn ra trên chính trường Malaysia hiện nay đều nằm trong tính toán của ông Mahathir.

Sau khi ông Mahathir nộp đơn từ chức, Quốc vương đã bổ nhiệm ông làm Thủ tướng tạm quyền.

Theo Tổng chưởng lý Malaysia Tommy Thomas, thủ tướng tạm quyền của nước này có đủ mọi quyền lực như một thủ tướng chính thức, trong đó có quyền giải tán quốc hội, bên cạnh việc có toàn quyền lựa chọn thành viên nội các tạm quyền. Đây được cho là lợi thế của ông Mahathir so với các đối thủ khác.

Nội các và sau đó là chính phủ tạm quyền sẽ có cơ hội lớn để thành chính thức nếu như ông Mahathir nhận được đủ sự ủng hộ tại hạ viện.

Với quyết định từ chức thủ tướng, ông Mahathir đã chọn cách loại bỏ đối thủ của mình bằng con đường pháp lý để tránh được sự gièm pha. Mấu chốt của vấn đề có lẽ nằm ở chỗ ông Mahathir cần có thời gian hơn 2 năm để có thể thực hiện các mong muốn của mình, đặc biệt hiện nay là vấn đề kinh tế. Bởi vậy, ông Mahathir đang tạo được một tình thế mới mà ở đó ông tin rằng có cơ hội duy trì quyền lực cao hơn.

Ông Mahathir khi tuyên bố rời khỏi Bersatu đã tính đến kịch bản về một chính phủ đoàn kết. Ở đó, ông toàn quyền được lựa chọn những nhân vật mà ông mong muốn.

Theo các nguồn tin, ông Mahathir có thể lựa chọn các nghị sỹ cả ở UMNO cũng như các đảng đối lập khác, miễn là phù hợp với mong muốn của ông, kể cả các nhà kỹ trị. Điều này sẽ giúp chính phủ mới hoạt động tốt hơn, nhất là khi so với các bộ trưởng trong chính phủ của PH, nhiều người được bổ nhiệm theo “hạn ngạch” giữa các đảng phái và nhiều nhân vật đã có những màn “thể hiện tồi,” theo đánh giá của cử tri và các tổ chức thăm dò dư luận.

Một mặt, việc thành lập chính phủ đoàn kết giúp ông Mahathir không còn phải vướng bận đến đối thủ, mặt khác giúp ông có được một chính phủ “thiện chiến” hơn để có thể thực hiện tốt hơn những cải cách của mình, nhất là vấn đề kinh tế.

Việc tập hợp các nghị sỹ thuộc nhiều đảng phái khác nhau (mà không phải là liên minh với các đảng phái này) sẽ giúp nhà lãnh đạo Mahathir giải quyết được những vấn đề thuộc mọi lĩnh vực, từ kinh tế cho đến tôn giáo, sắc tộc, tạo cho ông vị thế là một người đặt lợi ích quốc gia và người dân lên trên hết.

Việc thành lập chính phủ đoàn kết giúp ông Mahathir không còn phải vướng bận đến đối thủ, mặt khác giúp ông có được một chính phủ “thiện chiến” hơn.

Câu hỏi đặt ra là liệu các nghị sỹ, đứng sau họ là các lãnh đạo đảng, có dễ dàng đồng ý với ý tưởng của ông Mahathir hay không, và ông sẽ chọn lựa những nghị sỹ thuộc các đảng phái nào cho nội các và chính phủ lâm thời.

DAP và UMNO là những đối thủ “không đội trời chung” khi một bên có chủ trương dành ưu tiên cao nhất cho người bản địa, một bên luôn đấu tranh vì một Malaysia công bằng, nơi người nhập cư, trong đó có người gốc Hoa, được đối xử bình đẳng. Đó là chưa kể các nghị sỹ có đủ quyền quyết định tham gia chính phủ của ông Mahathir hay không nếu như lãnh đạo đảng của họ không đồng tình.

Khả năng ông Mahathir, hiện đang nắm quyền thành lập chính phủ lâm thời, đạt được ý nguyện thành lập một chính phủ đoàn kết, vẫn còn bỏ ngỏ. Ông phải chờ đợi những diễn biến mới nhất trên chính trường, cụ thể là phản ứng của các đảng phái khác và các diễn biến khó lường khác.

Có khả năng các phe phái, bao gồm phe của ông Mahathir, sẽ dàn xếp và nhanh chóng có được một thủ tướng và một chính phủ mới chính thức trước khi ông tìm được đủ các thành viên cho một chính phủ lâm thời còn đang trên giấy.

Đầu tiên là PKR, DAP và Amanah, từng kiên định ủng hộ ông Mahathir trước khi toàn bộ các nghị sỹ yết kiến Quốc vương, song sau đó các đảng này đã thay đổi quyết định.

Chiều 26/2, PH đã ra thông báo rằng liên minh này nhất trí đề cử ông Anwar làm thủ tướng. PH (hiện còn 92 ghế) tin rằng sẽ có đủ số ghế tối thiểu (112) tại hạ viện để giành quyền thành lập chính phủ. Có thông tin một số đảng phái nhỏ đã ủng hộ PH và hiện phe của ông Anwar được cho đang có lợi thế hơn so với các phe phái còn lại.

Hiện UMNO và PAS cũng như một số đảng nhỏ ủng hộ hai đảng này đã chính thức tuyên bố rút khỏi “liên minh” với Bersatu và không ủng hộ ông Mahathir. Trong khi đó, đảng Bersatu (26 ghế nghị sỹ), 11 nghị sỹ “đào tẩu” từ PKR, đảng đại diện cho bang Sabah và Sarawak (tổng cộng số ghế còn ít hơn của phe ông Anwar), vẫn kiên định ủng hộ ông Mahathir.

Cho dù như vậy, ông Mahathir hiện nay rõ ràng là đang yếu thế hơn xét về mặt “con số” trong nỗ lực thành lập một chính phủ chính thức. Tình thế hiện vẫn chưa ngã ngũ.

Trong bối cảnh hiện nay, người dân Malaysia rất mong muốn một sự đổi mới thật sự, có thể giúp Malaysia trước mắt là vượt qua những khó khăn về kinh tế và xa hơn là phát triển hơn nữa. Tuy nhiên, đây là điều không dễ trở thành hiện thực, bởi tại Malaysia, vấn đề sắc tộc, tôn giáo đã và đang ảnh hưởng lớn đến tình hình chính trị-xã hội đất nước. Trong nhiều thập niên qua, “con bài” sắc tộc, tôn giáo luôn được các chính trị gia sử dụng để lấy phiếu bầu của cử tri.

Malaysia là một quốc gia đa sắc tộc 32 triệu dân với hơn 50% là người Mã Lai bản địa, cũng đồng thời là các tín đồ Hồi giáo, phần còn lại là người gốc Hoa, gốc Ấn và các sắc tộc khác.

Trong nhiều thập niên qua, “con bài” sắc tộc, tôn giáo luôn được các chính trị gia sử dụng để lấy phiếu bầu của cử tri.

Cộng đồng người gốc Hoa có nhiều đóng góp cho nền kinh tế Malaysia, có thời điểm đóng góp đến hơn 80% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) dù chỉ chiếm chưa đầy 30% dân số. Song họ lại bị coi là “công dân hạng hai,” con em người gốc Hoa không được bình đẳng cạnh tranh các suất vào đại học.

Về chính trị, Hiến pháp Malaysia quy định, chức thủ tướng chỉ dành cho người bản địa. Đây là một nguyên nhân khiến xã hội Malaysia chia rẽ và luôn bị các chính trị gia lợi dụng. Điều đó cũng dẫn tới tình trạng, như chính lời ông Mahathir, rằng “người dân bản địa ít chịu phấn đấu mà chỉ trông chờ vào các chính sách ưu tiên của chính phủ.” Bởi vậy, người bản địa sẽ chỉ bỏ phiếu cho những đảng phái mang lại quyền lợi cho họ, và thiếu sự ủng hộ của họ thì khó có thể thắng cử. Vì vậy, các chính đảng đã không ngừng tìm cách lợi dụng và “chiều theo” xu hướng này.

Đặc điểm này, cùng với sự bất mãn của người gốc Hoa và các cộng đồng nhập cư khác, chính là nguyên nhân sâu xa cho những biến động chính trị tại Malaysia. Và điều này thì chưa biết bao giờ mới có thể thay đổi. Nghĩa là, chính trường Malaysia sẽ tiếp tục vận hành dựa trên những đặc điểm này./.

9 giờ sáng ngày 22/1 (tức 28 Tết), trong căn phòng hậu phẫu vắng lặng được cách ly đặc biệt, Vương choàng mở mắt. Anh tỉnh dậy sau gần 9 tiếng chìm trong giấc ngủ của cuộc phẫu thuật. 

Hết cảm giác mê man buồn ngủ, mắt không còn nằng nặng sụp xuống, Vương ngơ ngác nhìn lên trần phòng bệnh rồi lại nhìn xuống tay. Cảm giác có một cái gì đó vương vướng, một chút cảm giác tê tê, nằng nặng mà đã mấy năm rồi anh không cảm nhận được nay lại hiện hữu như một phép màu thực sự làm anh vui sướng.

Khẽ cựa mình gượng dậy, Vương thấy bàn tay của mình không còn cụt lủn như trước nữa, những chiếc nẹp xung quanh và tay của Vương đang nguyên một khối đầy đủ, có cả bàn tay, cổ tay…

“Nhìn thấy có bàn tay mới từ phần tay cụt của mình, tôi bị “đứng hình” mất cả chục giây, rồi chỉ muốn hét lên vì vui sướng. Tôi muốn gọi điện ngay về cho vợ con, cha mẹ để thông báo là mình đã có tay rồi, con không còn cụt nữa,” Vương nhớ lại.

Khẽ cựa mình gượng dậy, Vương thấy bàn tay mình không còn cụt lủn như trước nữa, những chiếc nẹp xung quanh và tay Vương đang nguyên một khối đầy đủ, có cả bàn tay, cổ tay…

Tuy nhiên, khi đó điện thoại anh vẫn chưa được sử dụng, trong sâu thẳm, Vương thầm cảm ơn số phận, cảm ơn người chú hơn mình 20 tuổi đã bao dung, đã đồng ý để  “tặng” phần tay không còn thể đồng hành cùng chú, để có thể ghép thành bàn tay mới của mình, giúp mình có lại một cuộc sống bình thường.

Chuyện bây giờ mới kể

Ngay sau phẫu thuật, Vương đã có thể tự vận động nhúc nhích được các ngón tay của bàn tay ghép. Cho đến nay, chỉ hơn 1 tháng sau ghép, tất cả các cấu trúc giải phẫu đã phục hồi và bàn tay ghép đồng loại được tưới máu đầy đủ giống như tay bên lành. Hiện Vương đã có thể sử dụng bàn tay ghép để cầm nắm một số các đồ vật thô như quả bóng bàn.

Ca  phẫu thuật ghép chi thể đầu tiên từ người cho sống được các y bác sỹ Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 tiến hành thành công ngày 22/1 cho bệnh nhân Phạm Văn Vương, 31 tuổi (Thanh Trì, Hà Nội) chính là ca ghép chi thể đầu tiên ở ở khu vực Đông Nam Á cũng là ca ghép chi thể lấy từ người cho sống đầu tiên trên thế giới.

Niềm vui khó tả siết, Vương nhiều khi vẫn cảm giác như mình đang trong một giấc mơ nào đó, bởi đến chính anh nhiều khi cũng cảm thấy khó tin khi mình đã được lành lặn trở lại, có được bàn tay trái đầy đủ bằng da, bằng thịt, với những cử động…

Bốn năm trước, Vương là công nhân của Nhà máy Pin Văn Điển (có cơ sở tại Khoái Châu, Hưng Yên). Hôm đó, ngày 11/7/2016, Vương vẫn đứng canh máy như thường lệ.

Đến gần 14 giờ chiều, khi đang chạy máy đột dập thì một tai nạn không may đã xảy đến với anh. Chiếc máy đột dập đã nghiến vào tay Vương khiến toàn bộ 1/3 dưới cẳng tay và bàn tay trái gây dập nát, biến dạng hoàn toàn. Hai khuôn máy dập vào và ép cánh tay anh ở giữa, không nhả ra.

“Phút giây máy chèn lên bàn tay của mình, tôi cảm giác như chết lặng, hoảng hốt. Ít phút sau tôi phải lấy lại bình tĩnh để gọi người vì trong nhà máy, tiếng máy chạy rất to, mọi người lại đứng xa nhau, mình hoảng hốt quá ngất ra đó không ai biết còn nguy hiểm hơn,” Vương kể.

Niềm vui khó tả siết, Vương nhiều khi vẫn cảm giác như mình đang trong một giấc mơ nào đó, bởi đến chính anh nhiều khi cũng cảm thấy khó tin khi mình đã được lành lặn trở lại với những cử động…

Rồi sau đó, đội cơ khí của nhà máy đến tháo từng bộ phận của máy mới lấy được tay Vương ra. Những người đồng nghiệp của anh đã cầm cả miếng tôn có bàn tay của anh trên đó mang đến Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 vào cuối giờ chiều.

19 giờ 30 phút tối hôm đó, các bác sỹ Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đã phẫu thuật cho Vương. Tuy nhiên, do vết thương dập nát quá nặng nề và hoàn toàn không còn khả năng bảo tồn, các bác sỹ đã buộc phải đưa ra chỉ định cắt cụt 1/3 dưới cẳng tay trái cho anh.

Dù vết thương mỏm cụt liền sẹo kỳ đầu và anh được xuất viện sau 2 tuần điều trị, song cảm nhận được sự thiếu hụt của bộ phận cơ thể của mình, Vương thấy rất buồn và có chút gì đó chán nản.

Sau tai nạn ấy, cuộc sống cũng như công việc của anh gặp nhiều khó khăn. Rồi có những lúc anh cũng không khỏi chạnh lòng khi con trai hỏi tay bố sao lại không có bàn tay… Những lúc đó, anh chỉ ậm ừ rồi cho qua. Song, nỗi đau tinh thần vì sự mất mát khi một bên tay bị cụt lủn ngay từ khi vẫn còn trẻ khiến anh luôn bị ám ảnh, tự ti…

Tại thời điểm năm 2016, được sự động viên của các bác sỹ tại bệnh viện, gia đình đã đăng ký cho anh vào danh sách chờ hiến chi thể.

Một quyết định bản lĩnh

Cầm quả bóng bàn trên bàn tay trái tập vân vê, duỗi ngón tay ra rồi co vào, thi thoảng bàn tay giật liên hồi, Vương cười và cho biết các bác sỹ bảo đó là bình thường, là phản ứng nhạy của bàn tay.

Vương kể, có lẽ điều bất ngờ này đến với anh là lần thứ hai và nó thật tuyệt vời.

“Cách đây vài tháng, tôi cũng được gọi đến vì gia đình một người cho chết não đồng ý hiến. Hôm đó, Vương đến bệnh viện và làm xong xuôi các thủ tục cần thiết để các bác sỹ thực hiện ca phẫu thuật cấy ghép bàn tay. Tuy nhiên, đến phút cuối, họ lại thay đổi nên không thể thực hiện được ca ghép. Khi đó tôi buồn và thất vọng. Rồi lại lủi thủi về nhà,” Vương nhớ lại.

Khoảng 22 giờ tối 26 Tết, vợ chồng anh nhận được điện thoại của giáo sư Nguyễn Thế Hoàng – Phó Giám đốc Bệnh viện 108 thông báo đã có người tình nguyện hiến bàn tay cho anh và các chỉ số giữa hai người rất tương thích.

Nghe thông báo từ bác sỹ Hoàng, Vương nhận lời ngay. Sau đó, anh hồi hộp cả đêm không ngủ, 5 giờ sáng đã “bắt” xe đi đến viện để làm các thủ tục.

Người tình nguyện hiến tay cho Vương là một bệnh nhân 51 tuổi bị chấn thương phức tạp vào ngày 3/1 do băng chuyền của máy tải gạch cuốn và đè ép trực tiếp lên tay trái từ vùng 1/3 dưới cẳng tay cho đến sát nách. Các bác sĩ đã nỗ lực điều trị cho bệnh nhân trên trong 3 tuần, trải qua 3 lần phẫu thuật với mong muốn cứu được cánh tay cho bệnh nhân, nhưng tình trạng hoại tử vùng khuỷu tay và cơ, nhiễm trùng không cứu vãn được và đe dọa tính mạng của bệnh nhân.

Giáo sư Mai Hồng Bàng – giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cho hay tại thời điểm đó, tình trạng hoại tử vùng cơ của bệnh nhân rất trầm trọng, bốc mùi hôi trong phòng bệnh, không còn cơ hội để giữ cánh tay do 3 dây thần kinh đều đã đứt. Sau khi hội chẩn toàn viện nhiều lần, nhận định giữ lại cánh tay, tính mạng người bệnh bị đe doạ, các bác sĩ đã quyết định cắt bỏ phần chi thể ngang mức 1/3 trên cánh tay. Trước tình hình đó, người nhà bệnh nhân cũng đề nghị cắt bỏ cánh tay đang thối rữa để đảm bảo mạng sống cho bệnh nhân.

“Khi thăm khám bệnh nhân, các bác sỹ nhận thấy phần thừa của chi thể sẽ bị cắt cụt (đoạn từ 1/3 dưới cẳng tay đến bàn tay) còn tương đối bình thường và có thể sử dụng để ghép cho những bệnh nhân bị cụt ở vị trí tương ứng. Bệnh nhân và gia đình đã đồng ý và tự nguyện “hiến” một phần chi thể của mình cho anh Vương như một nghĩa cử nhân văn và vô cùng cao đẹp,” giáo sư Bàng cho biết.

Sau nhiều xét nghiệm, anh Vương là người phù hợp về nhóm máu, các chỉ số hoà hợp rất cao, Hội đồng y đức của Bệnh viện đã quyết định đồng ý cho ca ghép này.

“Khi quyết định thực hiện ca ghép, Giám đốc bệnh viện chỉ đạo: Đây là quyết định vô cùng bản lĩnh, chúng ta phải chịu trách nhiệm rất lớn. Nếu khi phẫu thuật, bệnh nhân có nguy cơ nhiễm trùng cao, các bác sĩ có thể dừng lại. Các kíp trực theo dõi sát từng giờ, từng ngày, nếu tình trạng nhiễm trùng xuất hiện sẵn sàng cắt bỏ bàn tay để cứu bệnh nhân. Ca phẫu thuật kéo dài 8 tiếng, toàn bộ kíp mổ do các bác sỹ của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 thực hiện, với gần 20 y bác sỹ. Ngay khi vết khâu cuối cùng hoàn thành, chúng tôi nhận thấy tay được ghép đã tưới máu đều, hồng hào,” Giáo sư Hoàng vui mừng chia sẻ.

“Đây là quyết định vô cùng bản lĩnh, chúng ta phải chịu trách nhiệm rất lớn. Nếu khi phẫu thuật, bệnh nhân có nguy cơ nhiễm trùng cao, các bác sĩ có thể dừng lại. Các kíp trực theo dõi sát từng giờ, nếu tình trạng nhiễm trùng xuất hiện sẵn sàng cắt bỏ bàn tay để cứu bệnh nhân.

Diễn biến ca mổ thuận lợi, 1 tháng sau ghép bệnh nhân không hề sốt. Bên bệnh nhân luôn có kíp trực kiểm soát 24/24 phòng diễn biến xấu xảy ra.

Trước câu hỏi, việc ghép chi từ người cho chết não và người còn sống có gì khác biệt nhau? Giáo sư Hoàng nhấn mạnh việc phẫu thuật ghép chi từ người cho còn sống như ca bệnh này còn đòi hỏi bác sĩ phải chạy đua với thời gian. Bởi phần chi tặng nếu không được ghép kịp thời có thể bị nhiễm trùng, hoại tử… Nếu ghép chi của người hiến chết não, thì các bác sỹ sẽ có thời gian chuẩn bị nhiều hơn, bởi mặc dù người hiến đã chết não, nhưng bác sỹ vẫn có thể dùng các kỹ thuật nhằm giúp phần chi thể được tưới máu đều và chi không bị hư hỏng.

Mở ra những cơ hội mới cho bệnh nhân

Trực tiếp thực hiện ca phẫu thuật, giáo sư Nguyễn Thế Hoàng cho hay ca ghép này có nhiều khó khăn từ người cho, người nhận, kỹ thuật đến chăm sóc sau mổ, chống thải ghép, chống nhiễm khuẩn và phục hồi chức năng. Trước khi phẫu thuật, bản thân bệnh nhân và bác sĩ cũng phải cân nhắc rất nhiều do cẳng tay người hiến tặng bị hoại tử rất nặng, khi ghép vào không loại trừ nguy cơ nhiễm trùng máu, nguy hiểm tính mạng. Trường hợp chi thể ghép sống nhưng không phục hồi được chức năng cũng không có tác dụng. Ngoài ra, bệnh nhân đã cụt cẳng tay 4 năm, khối cơ chằng chịt không hoạt động là một khó khăn lớn với các thầy thuốc.

“Kỹ thuật ghép tay khó hơn nhiều các ca ghép khác với tổng cộng 43 cơ ở vùng cẳng tay, bàn tay kèm theo cấu trúc da, mạch, gân, cơ, khớp, sụn, dây thần kinh. Khi ghép, bác sĩ phải kết nối tỉ mỉ toàn bộ để đảm bảo chức năng cho bệnh nhân sau ghép,” giáo sư Hoàng cho biết thêm.

“Để đánh giá kết quả của trường hợp này, tôi chỉ nói một câu: Thật tuyệt vời. Tại sao lại tuyệt vời? Bởi đây là một kỹ thuật rất phức tạp và Việt Nam là nước đầu tiên trên thế giới đi trước trong khi những nước có trình độ khoa học tiên tiến họ đi trước ta hàng chục năm.”

So với ghép tạng, bệnh nhân ghép chi thể phải dùng thuốc thải ghép phức tạp hơn rất nhiều: 10 ngày đầu dùng thuốc ức chế miễn dịch, sau đó bệnh nhân sẽ tiếp tục dùng thuốc thải ghép suốt đời nhưng liều giảm dần.

Giáo sư Phạm Gia Khánh – Chủ tịch Hội đồng Chức danh Giáo sư ngành Y, ủy viên Hội đồng Chức danh Giáo sư Nhà nước, Chủ tịch Hội Ghép tạng Việt Nam cho biết có ý kiến nêu lên việc đánh giá kết quả này so với thế giới là điều rất khó, bởi nhiều nước trên thế giới họ chưa làm được ca phẫu thuật như thế này nên chúng ta không thể so sánh được cái đã làm và chưa làm.

“Để đánh giá kết quả của trường hợp này, tôi chỉ nói một câu: Thật tuyệt vời. Tại sao lại tuyệt vời? Bởi đây là một kỹ thuật rất phức tạp và Việt Nam là nước đầu tiên trên thế giới đi trước trong khi những nước có trình độ khoa học tiên tiến họ đi trước ta hàng chục năm,” giáo sư Khánh nhấn mạnh.

Bên cạnh đó là những thành tựu trong kết quả cấy ghép, tại sao các nước chưa làm trong khi họ cũng mong muốn thực hiện? Để làm được việc này thì cần có cơ hội có một nạn nhân chấn thương một chi và chi đó không thể ghép lại được cho bệnh nhân đó, phải bỏ đi thì cơ hội đó rất hiếm. Hiếm có trường hợp nào bị chấn thương đứt rời chi phải bỏ đi nhưng lại đủ điều kiện ghép lại cho một bệnh nhân khác.

Thứ hai là giả sử gặp trường hợp có một chi mà không ghép được cho nạn nhân mà chỉ ghép được cho người khác thì không phải cơ sở nào cũng làm được. Bởi khi bệnh nhân vào viện trong tình trạng rất nặng, người thầy thuốc sẽ ưu tiên cứu chữa cho bệnh nhân đó, trước khi nghĩ đến việc ghép cho bệnh nhân khác.

“Việc đánh giá kết quả này so với thế giới là điều rất khó, bởi nhiều nước trên thế giới họ chưa làm được ca phẫu thuật như thế này nên chúng ta không thể so sánh được cái đã làm và chưa làm.”

Trường hợp thứ ba, nạn nhân đó đến trong trường hợp chi đã dập nát, không thể hồi phục lại được. Muốn ghép, có ý tưởng ghép cũng không ghép được nếu như không xử lý kịp trong vài giờ đồng hồ mà cần phải có sự chuẩn bị từ rất lâu. Điều này cho thấy, để làm được việc này thì cơ sở y tế đó cần một sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ lâu mới chớp được thời cơ. Đó là ba lý do vì sao ít nước làm được và Việt Nam đã làm được một “kỳ tích” như vậy, điều đó chứng tỏ trình độ y học của Việt Nam rất tốt”.

Vị Chủ tịch Hội Ghép tạng Việt Nam nhấn mạnh thêm rằng khó khăn nhất của ghép chi là vấn đề chống thải ghép. Đây là trường hợp ghép đầu tiên và rất mới, các bác sỹ của bệnh viện đã làm thành công dựa vào kinh nghiệm của thế giới 89 trường hợp đã được ghép chi. Kinh nghiệm đó rất quý, nhưng không phải là giá trị quyết định mà nội hàm ở thành công đó chính là kiến thức cơ bản của các phẫu thuật viên nhiều kinh nghiệm. Có thể nói rằng, các bác sỹ của bệnh viện có kinh nghiệm để điều trị thành công cho bệnh nhân này trong hơn 1 tháng qua, điều này thể hiện được trình độ khoa học công nghệ của Việt Nam cao và đáng tự hào.

“Trước đây chúng ta chưa làm được kỹ thuật này, phần lớn chân, tay bị tai nạn không may bị hỏng sẽ bị cắt, chôn hoặc thiêu trong khi những phần thừa này hoàn toàn có thể ghép được cho người khác, Đây là nguồn cho chi hiến tặng rất lớn. Bản thân người hiến tặng cẳng tay cho anh Vương cũng đã được đưa vào danh sách chờ ghép khi có người hiến tặng cánh tay. Vì vậy, khi thực hiện ca phãu thuật này một câu hỏi được đặt ra rất lớn và trăn trở, nếu mình không ghép thì không biết đến bao giờ mới thực hiện được, ghép ra, mô, gân, cơ…,” giáo sư Bàng chia sẻ.

Chính vì vậy, thành công của ca ghép này sẽ mở ra nhiều cơ hội được nối lại cơ thể hoàn thiện cho những bệnh nhân không may bị cụt chi thể do tai nạn sinh hoạt, tai nạn giao thông, do chiến tranh.

Sau hơn 1 tháng ghép tay, cho đến nay, bàn tay trái của bệnh nhân Vương đã có thể cử động, cầm nắm khá thuận lợi. Hai tay cầm chặt chiếc mico, Vương nghẹn ngào chia sẻ: “Đây như là một điều kỳ diệu mà tôi chưa từng nghĩ tới. Tôi xin gửi tới các thầy thuốc của Bệnh viện 108, người hiến tạng và gia đình của người đã hiến tặng bàn tay một lời cảm ơn sâu sắc nhất. Chính họ đã giúp tôi có được bàn tay có thể cử động, cầm nắm mọi thứ như ngày hôm nay”./.

“Các bác sỹ Việt Nam đã đưa tôi từ cõi chết trở về, cho tôi cuộc sống lần thứ hai,” “Tôi rất may mắn vì phát bệnh ở Việt Nam.” Đây là những cảm xúc chân thật được các bệnh nhân nhiễm virus SARS-CoV-2 chia sẻ sau khi được các bác sỹ tại Bệnh viện Chợ Rẫy và Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Thành phố Hồ Chí Minh điều trị khỏi bệnh.

21 ngày giành giật sự sống cho người bệnh để họ có thể khỏe mạnh trở về nhà là nỗ lực không ngừng nghỉ, vượt qua nhiều khó khăn, thách thức của những “chiến binh áo trắng” nơi đây.

Không có một cái Tết trọn vẹn bên người thân, vượt qua nỗi sợ hãi và cả những áp lực dư luận, họ đã đồng hành cùng hai bệnh nhân Trung Quốc chiến thắng COVID-19. Họ là 28 y, bác sỹ của Khoa Bệnh Nhiệt đới-Bệnh viện Chợ Rẫy, những người “đứng mũi chịu sào” điều trị thành công cho 2 bệnh nhân đầu tiên xác định nhiễm virus SARS-CoV-2 tại Việt Nam.

Tết cổ truyền khó quên

“Chúng tôi đã rời bệnh viện được ba ngày nhưng tâm trí chúng tôi dường như vẫn còn nằm lại đó. Chúng tôi không thể quên được ấn tượng sâu sắc và tươi đẹp mà Bệnh viện Chợ Rẫy đã để lại. Cảm ơn Việt Nam, cảm ơn tất cả những y, bác sỹ tại Bệnh viện Chợ Rẫy đã chăm sóc cho chúng tôi. Và chúng tôi cũng thực sự cảm thấy rất tiếc khi việc chúng tôi đến đây đã khiến các bạn gặp phiền phức. Chúng tôi cúi mình trước các bạn.”

Anh Li Zichao (28 tuổi, quốc tịch Trung Quốc) – một trong 3 bệnh nhân nhiễm virus SARS-CoV-2 được điều trị tại Thành phố Hồ Chí Minh đã viết như thế sau khi được các bác sỹ Việt Nam điều trị khỏi bệnh. Ngày xuất viện, hai cha con anh cúi rạp mình để cảm ơn các y, bác sỹ Việt Nam – những người đã phải bỏ qua niềm vui sum vầy cùng người thân, gia đình vào những ngày Tết cổ truyền. Đây là cách họ “ngả mình” kính trọng và nể phục trước y đức và tình người của những người thầy thuốc Việt Nam.

Có lẽ, chính bản thân anh Li Zichao cũng như tập thể y bác sỹ Bệnh viện Chợ Rẫy không quên được ngày 28 Tết Nguyên đán Canh Tý năm 2020. Đó cũng là ngày mà các bác sỹ tiếp nhận hai người bệnh gồm 2 cha con là ông Li Ding (66 tuổi) và Li Zhichao (28 tuổi) đến từ Trung Quốc được xác định mắc COVID-19 – dịch bệnh đang “làm mưa làm gió” ở thành phố Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc.

Bác sỹ Nguyễn Thị Thanh Bình – Khoa Bệnh Nhiệt đới là người đầu tiên tiếp cận 2 bệnh nhân Trung Quốc kể: “Như thường lệ, đêm 22/1, tức 28 Tết, tôi vào ca trực đêm. Thường thời điểm này ca trực cũng trở nên nhàn nhã hơn khi đa số bệnh nhân được cho xuất viện về nhà đón Tết với gia đình nhưng không ngờ đó là một ca trực bận rộn, suốt đêm chúng tôi gần không được nghỉ.”

Bác sỹ Bình nhớ lại, khoảng 19 giờ hôm đó, Khoa Cấp cứu báo lên có 2 bệnh nhân nghi ngờ nhiễm virus SARS-CoV-2. Ngay lập tức khoác lên mình bộ đồ bảo hộ kỹ càng, chị xuống Khoa Cấp cứu khám và tiếp nhận bệnh nhân. Khi trực tiếp tiếp xúc với bệnh nhân với những triệu chứng lâm sàng sốt, ho, khó thở giống với dịch bệnh đang làm mưa làm gió ở Vũ Hán (Trung Quốc), đặc biệt là bệnh nhân này đi từ Vũ Hán qua, chị nghĩ ngay đến COVID-19.

“Chúng tôi đã chuẩn bị tinh thần là dịch bệnh sẽ đến nhưng lại không ngờ là nó đến nhanh và đến vào những ngày cận Tết Nguyên đán như vậy,” bác sỹ Bình cho hay.

Lúc đó, một khu cách ly được thành lập ngay tại Khoa Bệnh Nhiệt đới của Bệnh viện Chợ Rẫy, đồng thời một lối đi an toàn cũng được thiết lập ngay trong khuôn viên bệnh viện để vận chuyển người bệnh đến khu cách ly một cách an toàn.

Từ đây, chuỗi 21 ngày khó khăn, xuyên Tết điều trị cho 2 bệnh nhân nhiễm dịch COVID-19 bắt đầu.

Dốc toàn lực cứu người

Tiến sỹ, bác sỹ Lê Quốc Hùng, Trưởng khoa Bệnh Nhiệt đới-Bệnh viện Chợ Rẫy cho biết thời điểm xác định 2 bệnh nhân nhiễm COVID-19 đầu tiên tại Việt Nam là thời điểm bắt đầu kỳ nghỉ Tết Nguyên đán. Trong khi trước đó, kế hoạch trực Tết đã được phân công rõ ràng nhưng ngay khi 2 bệnh nhân đặc biệt này nhập viện, lệnh báo động đỏ toàn khoa đã được đưa ra và toàn bộ nhân viên y tế phải có mặt sẵn sàng nhận nhiệm vụ.

Sau khi hoàn thành ca trực cuối năm vào ngày 28 Tết, điều dưỡng Trần Thị Hải bắt đầu nghĩ đến việc đi mua sắm để đón Tết cùng gia đình. Thế nhưng đến sáng 29 Tết, chị đột ngột nhận được điện thoại của lãnh đạo Khoa triệu tập khẩn cấp. Khi vào đến bệnh viện, nhận thông tin có ca dịch bệnh mới, dù khá lo lắng nhưng chị Hải vẫn không ngần ngại tiếp nhận nhiệm vụ được giao.

“Tôi chỉ kịp nhắn với người nhà, năm nay tôi sẽ không nghỉ Tết và bước vào ca trực luôn,” chị Hải nhớ lại.

Còn chị Huỳnh Thị Sáu, nhân viên vệ sinh tại Khoa Bệnh Nhiệt đới-Bệnh viện Chợ Rẫy lại trở thành người duy nhất của bộ phận vệ sinh vào ra khu vực cách ly người bệnh xuyên suốt những ngày Tết. Đều đặn mỗi ngày hai lần chị Sáu thực hiện công việc dọn dẹp vệ sinh phòng bệnh cho hai cha con bệnh nhân người Trung Quốc đang điều trị. Năm nay, chị Sáu không nghỉ Tết mà nhận trực thay cho đồng nghiệp về quê. Mỗi lần vào phòng bệnh, cũng như các nhân viên y tế khác, chị đều phải mang đồ bảo hộ kín cả người.

“Công việc dọn dẹp vệ sinh khá đặc thù nhưng phải mặc đồ bảo hộ rất khó để làm việc. Dọn dẹp, khử trùng trong phòng bệnh cũng phải mất hơn 1 tiếng, mỗi lần như thế mồ hôi đều túa ra như tắm nhưng mình vẫn phải tuân thủ các quy định của công việc,” chị Sáu cho hay.  

Dù đã được tập huấn, hướng dẫn và cảnh báo về sự nguy hiểm của virus SARS-CoV-2 nhưng bác sỹ Nguyễn Ngọc Sang, Khoa Bệnh nhiệt đới – một trong những bác sỹ chính điều trị cho hai bệnh nhân đầu tiên chia sẻ, có những thời điểm rất khó khăn khi thể trạng của bệnh nhân Li Ding rất yếu, lại mắc nhiều bệnh nền khác như tim mạch, tiểu đường, cao huyết áp, ung thư phổi… Thậm chí ngày thứ 4 sau nhập viện, bệnh nhân này có những diễn tiến xấu nhưng nhờ sự phối hợp nhiều chuyên khoa, xử trí kịp thời, anh và các cộng sự đã giúp bệnh nhân vượt qua cơn nguy hiểm.

“Rất may mắn là Bệnh viện Chợ Rẫy có nhiều chuyên gia đầu ngành về tất cả các lĩnh vực nên chúng tôi nhận được sự hỗ trợ kịp thời để đưa ra phương án tốt nhất cho bệnh nhân,” bác sỹ Sang cho hay.

Quá trình điều trị cho 2 bệnh nhân COVID-19 đầu tiên tại Bệnh viện Chợ Rẫy thật sự rất áp lực bởi nguy cơ bệnh nhân Li Ding có thể tử vong bất cứ lúc nào

Bác sỹ Võ Ngọc Anh Thơ, Phó Trưởng Khoa Bệnh Nhiệt đới-Bệnh viện Chợ Rẫy cũng thừa nhận quá trình điều trị cho 2 bệnh nhân đầu tiên thật sự rất áp lực bởi nguy cơ bệnh nhân Li Ding có thể tử vong bất cứ lúc nào. Chị bộc bạch: “Với tình trạng của bệnh nhân Li Ding, việc tử vong là điều dễ hiểu vì đánh giá tiên lượng ban đầu rất xấu nhưng chúng tôi vẫn mong muốn cứu sống bệnh nhân bởi ngoài việc cứu sống một con người thì việc tạo niềm tin cho người dân về sự chiến thắng trước chủng virus mới nguy hiểm này cũng vô cùng quan trọng.”

Và những nỗ lực của 28 con người ngày đêm túc trực, theo dõi được đền đáp, từ tiên lượng xấu, không thể tự đứng lên, bệnh nhân Li Ding bắt đầu có tiến triển tốt. Rồi như một kỳ tích, sau 21 ngày, người đàn ông này vững vàng bước ra khỏi khu cách ly trong tình trạng khỏe mạnh nhất. Liên tục cúi đầu cảm ơn các bác sỹ Việt Nam, ông Li Ding thốt lên xúc động: “Tôi chưa bao giờ cảm thấy mình khỏe như lúc này, cảm ơn các bác sỹ Việt Nam.”

Anh Li Zichao thừa nhận cả 2 bố con anh thật may mắn khi phát bệnh ở Việt Nam bởi nếu như phát bệnh tại tâm dịch Vũ Hán – quê hương của anh thì với sự quá tải của hệ thống y tế nơi đây, bố anh khó lòng vượt qua lưỡi hái tử thần./.

Với sự nguy hiểm và tốc độ lây lan chóng mặt của dịch COVID-19, ở nhiều nơi, người bệnh nhiễm bệnh COVID-19 hoặc nghi ngờ nhiễm bệnh bị cộng đồng kỳ thị, xa lánh. Thậm chí ở tâm dịch Vũ Hán, nhiều người dân không thể tiếp cận các dịch vụ y tế và tử vong. Thế nhưng, bên trong những khu cách ly tại Bệnh viện Chợ Rẫy và Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Thành phố Hồ Chí Minh, tình người vẫn ấm áp lạ thường.

Vượt qua nỗi sợ hãi

“Thú thực ban đầu chúng mình cũng lo lắng lắm. Thời điểm khi xác định hai người nhiễm bệnh thì vẫn chưa có một thông tin chính xác nào về đường lây truyền, sự nguy hiểm và tỷ lệ tử vong nên chúng mình rất hoang mang. Ngoài bảo hộ rất kỹ trong quá trình điều trị, chăm sóc bệnh nhân, chúng mình về nhà không dám gần gũi với người thân, có những người mẹ không dám ôm hôn con mình, có những người con không dám nắm tay bố mẹ già, có những người chồng không dám lại gần vợ đang mang bầu bởi lỡ như khiến người thân của mình lây bệnh thì chúng mình sẽ trở thành tội đồ,” bác sỹ Võ Ngọc Anh Thơ, Phó Trưởng khoa Bệnh Nhiệt đới-Bệnh viện Chợ Rẫy chia sẻ.

Còn bác sỹ Nguyễn Thanh Phong, Trưởng khoa Nhiễm D, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Thành phố Hồ Chí Minh cho biết khi nghe thông tin tiếp nhận bệnh nhân nhiễm virus SARS-CoV-2 trong khi chưa biết cơ chế lây bệnh, phác đồ điều trị nào hiệu quả… mọi người trong khoa cũng có những tâm lý bất an, nhất là những nhân viên y tế mới vào khoa chưa lâu, chưa từng trải qua dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nào. Do đó, ngoài tìm phương án điều trị tích cực cho người bệnh, các bác sỹ vừa hướng dẫn, động viên để các nhân viên y tế khác hiểu rõ và yên tâm làm việc, hỗ trợ bệnh nhân.

Đặc biệt, kể từ khi thông tin virus SARS-CoV-2 lây qua đường khí dung, điều này đồng nghĩa nguy cơ lây nhiễm của nhân viên y tế cũng cao hơn thì sự hoang mang, lo lắng của nhân viên y tế cũng tăng cao. Có người bị gia đình phản đối không muốn tiếp tục công việc, có người thường xuyên vướng phải những lời đồn đại vô căn cứ.

“Trong bối cảnh nhiều bác sỹ của Trung Quốc bị lây bệnh trong quá trình chăm sóc bệnh nhân, chúng tôi phải liên tục động viên, trấn an và hướng dẫn các biện pháp bảo vệ an toàn cho nhân viên y tế. Và rất mừng là tại Việt Nam không có trường hợp nào bị lây nhiễm chéo trong bệnh viện, đảm bảo an toàn cho cả y bác sỹ và người bệnh khác,” bác sỹ Phong nhìn nhận.

Từng kinh qua các dịch bệnh nguy hiểm như H1N1, H5N1 thế nên điều dưỡng Nguyễn Minh Tâm, người từng có kinh nghiệm hơn 16 năm làm việc tại Khoa Bệnh Nhiệt đới-Bệnh viện Chợ Rẫy vô cùng bình tĩnh. Suốt thời gian chăm sóc cho 2 bệnh nhân Trung Quốc, dù nhiều lần phải trực tiếp đút cơm, bón thuốc cho bệnh nhân Li Ding nhưng anh Tâm vẫn không nề hà, ái ngại.

Anh chia sẻ: “Biết bệnh này dễ lây và nguy hiểm nên chúng tôi luôn tự dặn mình làm việc cẩn thận, kỹ lưỡng hơn, làm đúng, làm đủ các khuyến cáo của Bộ Y tế để bảo vệ tốt nhất cho bản thân. Sau khi về nhà, chúng tôi phải tắm gội sạch sẽ và tự theo dõi sức khỏe của mình, hạn chế tiếp xúc với người khác nhằm ngăn ngừa dịch bệnh có thể lây lan.”

Tình người trong hoạn nạn

Với ông Tạ Kiến Hòa (73 tuổi, Việt kiều Mỹ), chuyến trở về quê hương thăm người chị gái nhân dịp Tết cổ truyền sau nhiều năm sống ở Mỹ đã trở thành “cơn ác mộng.” Chỉ sau 2 giờ ngắn ngủi quá cảnh ở sân bay Vũ Hán, ông đã vô tình nhiễm bệnh mà không hề hay biết. Mười ngày sau khi về Việt Nam, ông bắt đầu có biểu hiện ho nhiều và được đưa đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới. Tại đây, ông nhận tin “sét đánh”: nhiễm virus SARS-CoV-2.

“Lúc đó tôi hoang mang, lo sợ lắm, ở Việt Nam tôi chỉ còn một người chị gái đã lớn tuổi, ngoài ra không có người thân thích. Hằng ngày khi đối mặt với 4 bức tường lạnh lẽo, có lúc tôi thật sự hoảng loạn, sợ mình không qua khỏi,” ông Tạ Kiến Hòa nhớ lại.

Thật may, trong những ngày khó khăn đó, các y bác sỹ Khoa Nhiễm D, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Thành phố Hồ Chí Minh không những điều trị bệnh mà còn thường xuyên an ủi, động viên tinh thần để ông vững tin điều trị. Hơn 10 năm công tác tại Khoa Nhiễm D, có lẽ ông Hòa là bệnh nhân để lại ấn tượng đặc biệt nhất đối với điều dưỡng Lại Thị Hoài Thu.

Là người trực tiếp tiếp nhận, lấy mẫu phết họng để đưa đi xét nghiệm và được giao nhiệm vụ thường xuyên chăm sóc người bệnh này, chị chứng kiến những phút giây hoang mang, lo lắng, sợ hãi của người bệnh. Thương bệnh nhân lớn tuổi chỉ có một mình ở khu cách ly, mỗi khi xong việc, chị đều nán lại để trò chuyện cùng ông.

Không chỉ riêng chị Thu, tập thể y bác sỹ Khoa Nhiễm D đều thương và quý mến bệnh nhân này bởi họ thấu hiểu ông đang phải trải qua giai đoạn khó khăn, không người thân thích trong hoàn cảnh bệnh tật nguy hiểm. Thỉnh thoảng ông lại nhờ các điều dưỡng mua giùm đồ ăn thức uống yêu thích, khi thì nải chuối, lúc lại miếng bánh…

“Chúng tôi hay nói chuyện với chú nên dù mặc đồ bảo hộ kín mít nhưng chú vẫn có thể nhớ rõ tên từng người. Mỗi lần vô phòng, cất tiếng chào là chú đã nhận ra và hỏi, ‘Thu hả con, hôm nay con trực hả?,’ thấy thương lắm luôn,” chị Thu chia sẻ.  

Song song với điều trị bằng thuốc, vấn đề trấn an tinh thần, động viên tâm lý là một trong những yếu tố tạo nên sự thành công trong điều trị ca bệnh nhiễm virus SARS-CoV-2

Bác sỹ Nguyễn Thanh Phong – Trưởng khoa Nhiễm D cho biết song song với điều trị bằng thuốc, vấn đề trấn an tinh thần, động viên tâm lý là một trong những yếu tố tạo nên sự thành công trong điều trị ca bệnh nhiễm virus SARS-CoV-2 này. Các y bác sỹ thường xuyên thay nhau hỏi han, chia sẻ, kể chuyện vui để bệnh nhân quên đi bệnh tật, yên tâm điều trị. Dù ở trong phòng cách ly nhưng khi có nhu cầu liên lạc, bệnh nhân có thể gọi nhân viên y tế thông qua bộ đàm.

“Chúng tôi lắp đặt hệ thống camera quan sát và điện thoại liên lạc trong phòng bệnh để bất cứ lúc nào bệnh nhân cũng có thể giao tiếp, trò chuyện với nhân viên y tế. Có như thế bệnh nhân mới không có cảm giác mình đang bị cách ly khỏi cuộc sống,” bác sỹ Phong cho biết.

Cảnh tượng cũng tương tự với hai bệnh nhân người Trung Quốc tại Bệnh viện Chợ Rẫy. Bác sỹ Nguyễn Ngọc Sang cho hay thời gian đầu do phát bệnh ở một đất nước xa lạ, bệnh nhân Li Ding thậm chí còn cảm thấy khó chịu khi bị cách ly và không chịu hợp tác với nhân viên y tế. Nhờ sự trấn an nhẹ nhàng, kiên trì, nhẫn nại giải thích, dần dần người bệnh nhận ra sự cần thiết của các giải pháp hỗ trợ y tế, dần tin tưởng vào đội ngũ y bác sỹ, hợp tác tốt hơn.

“Càng về sau sự giao tiếp giữa nhân viên y tế và bệnh nhân càng tốt hơn , thậm chí tôi và bệnh nhân Li Zichao xem nhau như những người bạn, có thể thoải mái trao đổi với nhau về tình trạng sức khỏe của 2 cha con mỗi ngày. Quan trọng nhất là mình đối đãi với người bệnh bằng tấm lòng thì chắc chắn họ sẽ cảm nhận được,” bác sỹ Sang chia sẻ.

Thấu hiểu những vất vả khó khăn và nỗi lòng của những người sẵn sàng lao vào điểm nóng chống lại dịch bệnh mới thấy nỗi nguy hiểm mang tên COVID-19 và với tư cách là người trong cuộc, bác sỹ Võ Ngọc Anh Thơ, Phó Trưởng khoa Bệnh Nhiệt đới-Bệnh viện Chợ Rẫy đã sáng tác nên những câu thơ đi vào lòng người:

“Thương lắm đồng nghiệp tôi miệt mài trong tâm dịch

Chẳng kịp tội thân mình, chẳng kịp nghĩ xa xôi

Thương lắm những giọt mồ hôi trong lớp áo

Ai đã thử rồi… đã biết khổ cùng nhau

Ngày Tết đã trôi mau, nỗi đau thì còn đó

Cuộc chiến vẫn xoay vòng, mong mỗi sự bình an

Người người còn lầm than… sao lo riêng thân mình được nữa

Hôn con rồi đi với trái tim rực lửa

Mai chị có về sau trận chiến vinh quang?”

Bằng “trái tim rực lửa,” những chiến binh áo trắng của Việt Nam đã tạo nên dấu ấn trong cuộc chiến chống lại virus SARS-CoV-2. Với họ, bất kể bệnh nhân là ai, đến từ đất nước nào thì sinh mệnh cũng vô cùng quý giá.

Đúng như lời bệnh nhân Tạ Kiến Hòa đã xúc động thốt lên trong ngày được xuất viện: “Các bác sỹ đã đưa tôi trở về từ cửa tử, hồi sinh tôi lần thứ hai,” họ xứng đáng với danh xưng cao quý – thầy thuốc như mẹ hiền./.

Dịch viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của virus corona (COVID-19) quần thảo Trung Quốc và nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới, đang làm lộ rõ những điểm yếu của ngành công nghiệp công nghệ điện tử tiêu dùng khi phụ thuộc quá nhiều vào thị trường đông dân nhất thế giới từ khâu sản xuất đến tiêu thụ.

Một loạt các đại gia công nghệ hàng đầu thế giới như Apple đứng trước nguy cơ vỡ kế hoạch sản xuất, chậm ra mắt và phát hành các sản phẩm mới, khi nguồn cung ứng lắp ráp gia công chủ yếu nằm ở Trung Quốc.

Người ta đã bắt đầu cảm nhận được “hơi thở” của các gã khổng lồ công nghệ đang bị con virus chết người tấn công.

Ngay tại Trung Quốc, các gã khổng lồ công nghệ như Huawei cũng phải thay đổi lịch trình các sự kiện của mình.

Người ta đã bắt đầu cảm nhận được “hơi thở” của các gã khổng lồ công nghệ đang bị con virus chết người tấn công.

Tuy nhiên, trong “nguy” có “cơ.” Giữa bầu không khí u ám đang bao phủ hầu hết thế giới công nghệ, vẫn có những điểm sáng mà nhiều chuyên gia nhận định đó sẽ là đà để khởi đầu cho những thay đổi lớn.

COVID-19 khiến mọi người bị mắc kẹt ở nhà và cố gắng tránh lây nhiễm, nó cũng thay đổi cách mọi người sử dụng công nghệ. Các công ty công nghệ buộc phải sáng tạo cách cung cấp dịch vụ tới khách hàng. Nhiều hãng trước đây dựa vào các cuộc tụ họp đông người, giờ đang thử các dịch vụ ảo.

Các đại gia công nghệ lao đao khi virus corona mới tấn công trái tim của công xưởng thế giới

Trung Quốc là nền kinh tế lớn thứ hai trên thế giới đồng thời là nhà sản xuất hàng tiêu dùng hàng đầu, và việc đóng cửa các nhà máy ở nước này đã ảnh hưởng đến ngành công nghiệp công nghệ toàn cầu.

Các chuyên gia sản xuất cho biết các hoạt động kiểm dịch và các biện pháp khác được triển khai để ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh này ở Trung Quốc có thể tiếp tục phá vỡ hoạt động sản xuất điện tử, ngay cả khi các nhà máy nhanh chóng trở lại sản xuất đầy đủ.

Andre Neumann-Loreck, người sáng lập On-Tap Consulting, một công ty ở Thung lũng Silicon chuyên tư vấn cho các công ty phần cứng và các công ty khởi nghiệp xây dựng ở châu Á, nói rằng khách hàng của ông đã hỏi rất nhiều câu hỏi về cách đối phó với dịch bệnh và đã tích cực lập kế hoạch dự phòng.

“Hiện tại, các công ty xây dựng các sản phẩm phần cứng đang ở chế độ khủng hoảng, và điều đó đúng cho dù họ có nhận được hàng hóa thành phẩm được xây dựng ở Trung Quốc hay dựa vào Trung Quốc để lắp ráp linh kiện và phụ kiện hay không,” ông Neumann-Loreck nói.

Sự bùng phát của COVID-19 cũng dẫn đến tình trạng thiếu nguồn cung ứng nguyên, vật liệu, hàng hóa khi các nhà máy vẫn đóng cửa, ảnh hưởng đến tất cả từ các nhà sản xuất phụ kiện, nhà sản xuất điện thoại và ôtô cùng các đại gia bán lẻ như Walmart.

Chịu tác động rõ ràng nhất có lẽ là Apple. Apple cho biết hãng này có thể không đạt được mức doanh thu mục tiêu trong quý tài chính kết thúc vào tháng 3 do sự chậm trễ trong sản xuất và nhu cầu thấp hơn bởi ảnh hưởng của sự bùng phát dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của virus corona (COVID-19) ở Trung Quốc.

Hãng công nghệ khổng lồ Mỹ cho biết, iPhone, sản phẩm chủ lực tạo ra phần lớn doanh thu của hãng, tạm thời bị hạn chế sản lượng do tiến độ sản xuất chậm hơn dự tính.

Sự bùng phát của COVID-19 dẫn đến tình trạng thiếu nguồn cung ứng nguyên, vật liệu, hàng hóa khi các nhà máy vẫn đóng cửa, ảnh hưởng đến tất cả từ các nhà sản xuất phụ kiện, nhà sản xuất điện thoại và ôtô cùng các đại gia bán lẻ.

“Công việc đang bắt đầu trở lại trên khắp đất nước [Trung Quốc), nhưng chúng tôi đang trải qua một sự trở lại điều kiện bình thường chậm hơn chúng tôi dự tính,” Apple cho biết trong một tuyên bố vào thứ Hai 17/2.

Ngoài ra, Apple cũng cho biết nhu cầu về iPhone đã giảm do các cửa hàng ở Trung Quốc bị đóng cửa hoặc hoạt động với số giờ hạn chế và ít khách hàng.

Trước khi bùng phát dịch COVID-19, Apple đã dự báo quý tài chính kết thúc vào tháng 3 đạt mức từ 63 tỷ USD đến 67 tỷ USD. Theo dữ liệu do Bloomberg tổng hợp, các nhà phân tích ước tính trung bình doanh thu quý này của Apple đạt 65,23 tỷ USD.

Hồi tháng 1, Apple dự tính các nhà máy ở Trung Quốc sẽ mở cửa trở lại bắt đầu từ ngày 10/2. Tuy nhiên, quá trình này diễn ra chậm chạp khi nhiều công nhân của các nhà máy và đối tác sản xuất bị nhiễm virus corona mới.

“Đây là con dao hai lưỡi đang tồn tại [với Apple] ở Trung Quốc,” nhà phân tích lâu năm của Apple và đồng sáng lập Loup Ventures, Gene Munster.

Các nhà máy công nghiệp khổng lồ của Trung Quốc phụ thuộc rất nhiều vào lực lượng lao động của địa phương và với tình trạng  cách ly triệt để hiện nay, COVID-19 sẽ có tác dụng lâu dài đối với ngành sản xuất của đất nước này.

Nhận định về tác động của COVID-19 với hoạt động sản xuất ở Trung Quốc, Sravan Kundojjala, Phó Giám đốc tại hãng nghiên cứu thị trường Strateg Analytics nói với trang androidcentral.com: “Nhìn chung, quý 1 năm nay là một quý kinh doanh yếu đối với các công ty thiết bị điện thoại thông minh và chip. Bất kỳ sự gián đoạn nào, được kích hoạt bởi virus corona mới, có khả năng dẫn đến kết quả kinh doanh hàng quý yếu hơn cho các công ty thiết điện thoại thông minh và chip.”

Hãng nghiên cứu thị trường TrendForce đã phát hành một báo cáo chi tiết tài liệu về việc COVID-19 sẽ ảnh hưởng đến sản xuất trong ngành công nghiệp công nghệ như thế nào. Hãng này dự báo sản lượng của ngành sản xuất điện thoại thông minh toàn cầu sẽ giảm 12% trong quý này, mức thấp nhất trong năm năm. Đồng hồ thông minh (smartwatch) và phân khúc thiết bị đeo được dự báo đạt 16% và sản lượng máy tính xách tay sẽ giảm 12,3%.

Bất kỳ sự gián đoạn nào, được kích hoạt bởi virus corona mới, có khả năng dẫn đến kết quả kinh doanh hàng quý yếu hơn cho các công ty thiết điện thoại thông minh và chip.

Trung Quốc cũng là nơi sản xuất khoảng một nửa số màn hình LCD dành cho tivi, máy tính xách tay và màn hình máy tính trên thế giới. Có năm nhà máy LCD được đặt tại thành phố Vũ Hán, trung tâm của dịch COVID-19. Hoạt động tại các nhà máy đã bị gián đoạn sau khi chính quyền Trung Quốc đưa toàn bộ thành phố vào diện phong tỏa kiểm dịch vào tháng trước.

Nhà phân tích David Hsieh của IHS Markit cho biết trong một email gửi tới trang tin Quartz rằng công suất tại các nhà máy này có thể giảm tới một nửa trong tháng Hai này. Điều này có thể sẽ buộc các nhà sản xuất Trung Quốc tăng giá để đối phó với sự thiếu hụt.

Facebook hồi đầu tháng 2 cho biết COVID-19 sẽ tác động đến việc sản xuất tai nghe Oculus Quest của họ.

Mặc dù đã được cảnh báo từ trong cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung Quốc, song có lẽ phải đến khi dịch COVID-19 khóa chặt công xưởng của thế giới và gây tắc nghẽn các chuỗi cung ứng toàn cầu, thì vấn đề phụ thuộc và thúc đẩy dịch chuyển nguồn cung ứng ra khỏi Trung Quốc của các hãng công nghệ mới thực sự được quan tâm đúng mức.

Trong một bài phân tích hôm 17/2, hãng tin Reuters nhận định Samsung đang “hưởng lợi” từ dịch COVID-19 ở Trung Quốc gây khó khăn cho Apple và các đối thủ khác.

Theo Reuters, Samsung bắt đầu “gặt hái” những thành quả sau một thập kỷ chuyển dây chuyền sản xuất điện thoại thông minh ra bên ngoài Trung Quốc, mà cụ thể là Việt Nam.

“Một nửa số điện thoại thông minh Samsung, hiện được sản xuất tại Việt Nam, nơi virus corona mới đã làm tê liệt hoạt động tại Trung Quốc của Apple và nhiều công ty khác cho đến nay chỉ có tác động hạn chế đến việc sản xuất.” – Reuters nhận định trong bài phân tích.

Samsung cũng đã nhường lại phần lớn thị trường Trung Quốc cho các đối thủ của mình trong những năm gần đây. Điều này có nghĩa là họ đã sẽ không phải vật lộn trong việc đóng cửa hàng và giảm nhu cầu từ thị trường đang tấn công Apple và các hãng khác khi COVID-19 bùng phát ở Trung Quốc.

Samsung bắt đầu “gặt hái” những thành quả sau một thập kỷ chuyển dây chuyền sản xuất điện thoại thông minh ra bên ngoài Trung Quốc, mà cụ thể là Việt Nam. (Reuters)

“Samsung có vị trí tốt hơn để vượt qua sự sụp đổ của virus so với các đối thủ đáng gờm như Huawei và Apple,” một nhà phân tích về chuỗi cung ứng Samsung nói với Reuters. “Con virus này phơi bày những rủi ro ở Trung Quốc. Chúng tôi cảm thấy may mắn vì chúng tôi đã có thể thoát khỏi những rủi ro này.”

Tuy nhiên, hai nguồn thạo tin với các hoạt động của Samsung ở Việt Nam cảnh báo rằng nếu dịch COVID-19 bùng phát kéo dài, Samsung sẽ cảm nhận được tác động, vì công ty này hiện vẫn phụ thuộc vào nguồn cung cấp nhiều linh kiện từ Trung Quốc.

“Các chuyến hàng xuyên biên giới cũng bị cắt giảm trong giai đoạn đầu của sự bùng phát virus khi Việt Nam áp đặt các biện pháp kiểm soát biên giới chặt chẽ hơn,” theo ông Hong Sun, Phó Chủ tịch Phòng Kinh doanh Hàn Quốc tại Việt Nam. “Các vấn đề này đã được giải quyết,” ông Sun nói, “nhưng rủi ro vẫn còn nếu các nhà cung cấp linh kiện Trung Quốc không thể quay lại làm việc.”

Samsung cũng dựa vào các nhà lắp ráp hợp đồng của Trung Quốc để sản xuất một số mẫu cấp thấp.

Trong một tuyên bố với Reuters, Samsung cho biết: “Chúng tôi đang nỗ lực hết sức để giảm thiểu mọi tác động đến hoạt động của mình.”

TrendForce gần đây đã cắt giảm dự báo sản xuất quý đầu tiên cho Huawei 15% và Apple 10%. Hãng này cũng hạ dự báo cho Samsung Electronics nhỏ hơn 3%.

Kể từ khi bắt đầu sản xuất điện thoại tại Việt Nam vào năm 2009, Samsung đã tích cực tăng sản lượng thông qua nguồn nhân lực giá rẻ hơn và các ưu đãi của chính phủ. Một số hãng của Hàn Quốc đã làm theo và bước đầu thu được thành công.

COVID-19 mang tới một cơ hội cho các công ty công nghệ Trung Quốc

Khi Trung Quốc chiến đấu với virus corona mới, công nghệ sẽ không phải là “yếu tố thống trị” ngăn chặn sự bùng phát, theo ông Daniel Mu, nhà phân tích công nghệ mới nổi có trụ sở tại Bắc Kinh tại Forrester.

Nhưng ông cho biết lĩnh vực này có những công dụng của nó, bao gồm cung cấp các dịch vụ kỹ thuật số như giao thực phẩm và thanh toán di động giúp mọi người “đối mặt với dịch bệnh tốt hơn.”

Trong tháng 2 này, Tencent đã mở ra các cơ sở siêu máy tính của mình – bao gồm các máy có thể chạy các phép tính nhanh hơn nhiều so với một máy tính cá nhân (PC) thông thường – để giúp các nhà nghiên cứu chạy đua tìm cách chữa trị.

Công nghệ có những công dụng của nó, bao gồm cung cấp các dịch vụ kỹ thuật số như giao thực phẩm và thanh toán di động giúp mọi người đối mặt với dịch bệnh tốt hơn.

Viện Khoa học Đời sống Bắc Kinh và Đại học Thanh Hoa nằm trong số những đối tác tham gia. Và Didi, nhà cung cấp dịch vụ xe công nghệ lớn nhất của Trung Quốc, đã hợp tác với các tổ chức y tế và viện trợ để cho phép các công nhân cần thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến phân tích dữ liệu, mô phỏng trực tuyến hoặc hỗ trợ hậu cần để sử dụng máy chủ của Didi miễn phí.

Những hãng khác đang triển khai robot để loại bỏ sự tiếp xúc giữa người với người.

“Vâng, bạn có thể gọi chúng là mánh lới quảng cáo,” Eliam Huang, một nhà phân tích tại Coresight Research cho biết. “Nhưng các công ty công nghệ Trung Quốc rất nhạy bén và đa năng.”

Chẳng hạn, gã khổng lồ giao hàng thực phẩm Meituan Dianping đã giới thiệu robot vào tuần trước tại một số nhà hàng của đối tác ở Bắc Kinh, nơi giúp mang thức ăn từ bếp đến nhân viên giao hàng và cho khách hàng chờ đặt hàng. Meituan muốn mở rộng chương trình sang các thành phố khác nếu thành công.

Trong khi đó, gã khổng lồ thương mại điện tử Trung Quốc JD.com gần đây đã sử dụng robot tự hành để mang hàng hóa đến nhân viên y tế ở thành phố Vũ Hán, miền trung Trung Quốc, nơi khởi phát virus.

Các bot, trông và chạy giống như những chiếc xe cỡ nhỏ, đã chuyển các gói hàng đến bệnh viện chủ yếu điều trị cho bệnh nhân COVID-19.

“Bạn có thể gọi chúng là mánh lới quảng cáo.Nhưng các công ty công nghệ Trung Quốc rất nhạy bén và đa năng.” (Eliam Huang, một nhà phân tích tại Coresight Research)

Tuyến đường này tương đối ngắn – cách bệnh viện khoảng 600 mét – “nhưng việc rút con người ra khỏi phương trình đã giúp bảo vệ khách hàng và nhân viên,” Qi Kong, người đứng đầu bộ phận xe tự hành tại JD Logistics cho biết. “Khi chúng tôi biết được tình hình ở Vũ Hán, chúng tôi đã bắt đầu xoay vòng các nguồn lực của mình ở đó,” ông Qi nói với CNN Business.

“Thời gian rất ngặt nghèo. Chúng tôi chỉ mất bốn ngày để đảm bảo thuật toán của chúng tôi đã sẵn sàng, từ mô phỏng đến thực hành.”

Và theo truyền thông Trung Quốc, một công ty khởi nghiệp, Shanghai TMIRob, đang gửi hàng chục robot đến các bệnh viện trên khắp Vũ Hán. Ở đó, các robot đang phun thuốc khử trùng tại các khu cách ly, phòng chăm sóc đặc biệt và phòng điều hành.

Thiết bị bay không người lái (drone) cũng đã được đưa vào sử dụng trong thời gian dịch. Công nghệ này cho phép các nhà chức trách quét qua đám đông lớn và phát hiện ra nếu ai đó cần chăm sóc y tế, theo MicroMultiCopter, một công ty khởi nghiệp không người lái có trụ sở tại Thâm Quyến đã triển khai khoảng 100 thiết bị trên cả nước.

Công ty này cũng huy động 200 nhân viên đến các trung tâm chỉ huy để theo dõi hình ảnh theo thời gian thực mà drone truyền về.

Hãy tưởng tượng bạn đến lớp học thông qua YouTube. Về cơ bản, đây là những gì đang xảy ra ở Trung Quốc, nơi trang web video Youku đã bắt đầu cung cấp các lớp học cho học sinh tiểu học và trung học sau khi các trường học bị đóng cửa vì COVID-19.

Các công ty giáo dục trực tuyến khác cũng đã cung cấp các lớp học miễn phí trong thời gian xảy ra dịch bệnh, bao gồm Tập đoàn New Oriental, công ty giáo dục tư nhân lớn nhất Trung Quốc và nền tảng học tập tiếng Anh VIPKid.

Tuy nhiên, điều bất thường hơn là các phòng tập thể dục cũng trở nên ảo để giúp khách hàng giữ dáng. Sau khi các câu lạc bộ thể hình bị buộc phải đóng cửa, truyền thông địa phương đã đưa tin về sự gia tăng của các phòng tập thể dục cung cấp các lớp thể dục trực tuyến trên các nền tảng video như Douyin, phiên bản tiếng Trung của TikTok.

COVID-19 đã “xóa sổ” với các rạp chiếu phim đông người, và các nền tảng video đang tận dụng nó bằng cách ganh đua cho các tựa phim đình đám mới nhất.

Bộ phim thân thiện với gia đình “Lost in Russia” đã bỏ qua các rạp chiếu trong kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, mùa chính cho khán giả xem phim ở Trung Quốc. Thay vào đó, Bytedance đạt được thỏa thuận ra mắt bộ phim trên các ứng dụng của mình, bao gồm cả Douyin. Huanxi Media, công ty sản xuất phim, cũng đang chiếu bộ phim trên nền tảng riêng của mình.

COVID-19 đã “xóa sổ” với các rạp chiếu phim đông người, và các nền tảng video đang tận dụng nó bằng cách ganh đua cho các tựa phim đình đám mới nhất.

Một bộ phim khác bỏ qua các rạp chiếu phim là bản làm lại “Hong Kong Enter the Fat Dragon,” được phát trực tuyến trên nền tảng video của Baidu, iQiyi và Tencent Video.

Các nền tảng video đang được sử dụng nhiều hơn là chỉ giết thời gian. Cư dân Vũ Hán, nơi virus lây lan lần đầu tiên và hiện đang bị phong tỏa, đã tìm đến các ứng dụng video ngắn như Douyin và Kuaishou để chia sẻ những tin tức mới nhất hoặc chia sẻ video về việc họ vui vẻ như thế nào trong suốt thời gian bị cách ly.

Huang, nhà phân tích của hãng nghiên cứu Coresight Research cho biết, lĩnh vực công nghệ từ lâu đã được hưởng lợi từ sự hỗ trợ “từ trên xuống” của Chính phủ Trung Quốc. Chính phủ trung ương đã phân bổ 3,9% ngân sách quốc gia cho khoa học và công nghệ năm ngoái, tăng 14% so với năm trước.

“Điều này cho thấy chính phủ đánh giá cao sự phát triển của công nghệ và sự cống hiến của lĩnh vực này để thúc đẩy đổi mới công nghệ tiến lên phía trước,” cô Huang nói. “Hỗ trợ của chính quyền giúp mọi thứ diễn ra nhanh hơn,” cô nói thêm./.

Ngành chế biến gỗ và nội thất đặt mục tiêu xuất khẩu 20 tỷ USD vào năm 2025 và xa hơn là trở thành một trong những trung tâm chế biến gỗ lớn của thế giới. Thế nhưng, ngoài những lợi thế sẵn có, ngành chế biến gỗ cũng đang đối mặt với không ít thách thức về nguồn nguyên liệu, nhân lực cũng như liên kết chuỗi giá trị một cách chặt chẽ.

Để tạo được sự tăng trưởng đột phá về giá trị và phát triển bền vững, ngành gỗ cần có chiến lược giải quyết từ gốc các nút thắt trên với sự tham gia tích cực từ các nhân tố trong chuỗi cung ứng.

Năm 2019 vừa qua, trong khi nhiều mặt hàng nông thủy sản gặp khó khăn trong xuất khẩu thì gỗ và sản phẩm chế biến từ gỗ vẫn tiếp tục đạt được tốc độ tăng trưởng cao, trên 18%/năm và trở thành một trong những ngành hàng có kim ngạch xuất khẩu trên 10 tỷ USD. Chưa dừng lại ở đó, ngành chế biến gỗ và nội thất được dự báo sẽ còn nhiều dư địa để tăng trưởng ở cả thị trường trong nước lẫn xuất khẩu.

Lợi thế sản xuất và tiêu dùng trong nước

Ông Đỗ Xuân Lập, Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cho biết ngành chế biến gỗ hiện nay đang ở giai đoạn phát triển rất khởi sắc, thu hút sự quần tụ của hiệp hội ở nhiều địa phương tạọ nên quy mô lớn mạnh cả về sản xuất lẫn xuất khẩu. Cả nước có gần 5.000 doanh nghiệp, hộ gia đình đầu tư vào sản xuất, chế biến đồ gỗ xuất khẩu. Có được kết quả này là bởi Việt Nam có lợi thế về kinh nghiệm sản xuất cũng như nguồn nguyên liệu khá dồi dào.

Cùng chung nhận định, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Nguyễn Xuân Cường đánh giá chế biến và xuất khẩu gỗ là một trong những lĩnh vực có tốc độ phát triển nhanh nhất của ngành nông nghiệp thời gian qua. Về lịch sử, chế biến gỗ xuất phát từ ngành làm mộc truyền thống lâu đời và nhiều nghệ nhân khéo léo, tay nghề cao.

Trong khi đó, phân tích về lợi thế nguồn nguyên liệu, Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường cho biết hệ số che phủ rừng của Việt Nam hiện đã đạt trên 41%, đứng đầu Đông Nam Á. Trong tổng số 14,5 triệu ha diện tích đất rừng cả nước có hơn 4,3 triệu ha rừng trồng. Nhờ hiệu ứng từ sự phát triển ngành chế biến, xuất khẩu gỗ, những năm qua, thu nhập của người trồng rừng từng bước được cải thiện, từ đó mạnh dạn tái đầu tư vào trồng rừng.

Các doanh nghiệp chế biến gỗ, sản xuất nội thất của Việt Nam mới tập trung cho xuất khẩu mà bỏ ngỏ lượng lớn khách hàng ngay tại sân nhà

Với diện tích rừng trồng tăng đều qua từng năm, ngành lâm nghiệp không chỉ cung cấp nguyên liệu cho hoạt động sản xuất, chế biến đồ gỗ trong nước mà còn đóng góp vào xuất khẩu gỗ nguyên liệu và nhiều mặt hàng lâm sản giá trị khác. Ngoài những lợi thế về lịch sử và nguyên liệu thì các doanh nghiệp ngành gỗ cũng có sự nhạy bén và nắm bắt thị trường rất tốt.

Song song với lợi thế phát triển sản xuất, chế biến gỗ, Việt Nam cũng được đánh giá là thị trường tiêu thụ sản phẩm đồ gỗ, nội thất nhiều tiềm năng.

Theo ông Huỳnh Văn Hạnh, Phó Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ Thành phố Hồ Chí Minh, với dân số gần 100 triệu dân, quy mô thị trường của Việt Nam tương đương với 5-7 nước châu Âu gộp lại. Kinh tế Việt Nam cũng đang duy trì được tốc độ tăng trưởng tốt, kéo theo đó là sự phát triển của thị trường bất động sản, đặc biệt là các căn hộ khiến nhu cầu tiêu dùng đồ gỗ nội thất tăng cao. Quy mô thị trường tiêu dùng nội thất trong nước ước tính trị giá khoảng 5 tỷ USD, gần bằng 50% tổng kim ngạch xuất khẩu nhưng thực tế thời gian qua, các doanh nghiệp chế biến gỗ, sản xuất nội thất của Việt Nam mới tập trung cho xuất khẩu mà bỏ ngỏ lượng lớn khách hàng ngay tại sân nhà.

Đại diện Công ty Cozy Living chia sẻ, nhu cầu đối với nội thất căn hộ tại Việt Nam có xu hướng tăng trong những năm gần đây do đa phần gia đình trẻ tại các đô thị lớn đều chọn ở trong các chung cư. Mỗi gia đình có thể chi tới 300-400 triệu đồng cho khâu hoàn thiện nội thất. Các sản phẩm nội thất đơn lẻ với nhiều phân khúc giá khác nhau từ vài triệu đến hàng trăm triệu đồng/món đều có doanh số bán hàng tốt. Nhiều doanh nghiệp kinh doanh nội thất cũng cho biết với sự phát triển mạnh của các dự án bất động sản thời gian qua, mức độ tăng trưởng của mặt hàng nội thất đang đạt từ 20-30%/năm.

Trong khi đó, ông Nguyễn Chiến Thắng, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Scansia Pacific nhận định kinh tế phát triển, thu nhập được cải thiện nên người Việt Nam đang bắt đầu chú trọng hơn đến việc đầu tư cho tổ ấm và sẵn sàng chi trả nhiều hơn cho nội thất để có không gian sống tốt nhất.

Ngoài những sản phẩm gỗ dân dụng, nội thất thông thường thì phân khúc đồ nội thất cao cấp cho các khách sạn chính là “chiếc bánh ngon” để doanh nghiệp ngành chế biến gỗ và nội thất khai thác. Theo ước tính, trung bình mỗi năm Việt Nam xây dựng khoảng 1 triệu m2 khách sạn, nhà hàng có tiêu chuẩn từ 3-5 sao, kéo theo đó là nhu cầu sử dụng khối lượng lớn sản phẩm gỗ, nội thất tầm trung và tầm cao.

Tăng trưởng xuất khẩu khả quan

Thống kê của Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cho thấy trong 2 thập kỷ trở lại đây, ngành chế biến và xuất khẩu gỗ đã có những bước phát triển đột phá. Nếu như năm 2000, giá trị kim ngạch xuất khẩu chỉ mới đạt 219 triệu USD năm 2000, thì đến năm 2019, con số xuất khẩu nhóm hàng lâm sản đã đạt hon 11,3 tỷ USD, trong đó gỗ và sản phẩm chế biến từ gỗ đã đạt kim ngạch xuất khẩu 10,5 tỷ USD, duy trì mức tăng trưởng hai con số trong nhiều năm.

Ông Nguyễn Quốc Khanh, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ Thành phố Hồ Chí Minh thông tin sản phẩm đồ gỗ Việt Nam đã có mặt ở hơn 120 quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới nhưng dư địa xuất khẩu mặt hàng gỗ chế biến và nội thất vẫn còn rất lớn. Cụ thể, Việt Nam hiện đứng thứ 5 thế giới và đứng đầu khu vực Đông Nam Á về xuất khẩu đồ gỗ nhưng mới chỉ chiếm 6% thị phần đồ gỗ toàn cầu, trong khi doanh số ngành gỗ thế giới đang ở mức 450 tỷ USD và sẽ tiếp tục tăng trong những năm tới.

Việt Nam hiện là một trong 4 nhà cung cấp đồ nội thất phòng khách và phòng ăn chính cho EU, đồng thời cũng là nhà cung cấp mặt hàng đồ nội thất nhà bếp lớn thứ 8 của thị trường này

Theo ông Nguyễn Quốc Khanh, nhu cầu tiêu dùng đồ gỗ của thế giới không chỉ gói gọn trong các sản phẩm bàn ghế, nội thất gia đình mà còn có các sản phẩm gỗ phục vụ công trình, khách sạn, trường học… Ngoài thị trường lớn nhất là Mỹ, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đang có cơ hội tăng trưởng mạnh ở một số thị trường quan trọng khác.

Xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ sang Nhật Bản và Canada trong năm 2019 tăng trưởng tốt, ngoài nhu cầu gia tăng, còn có sự đóng góp của việc bước đầu tận dụng hiệu quả các cam kết từ Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Việc cam kết giảm thuế quan của các nước thành viên CPTPP đã làm tăng khả năng cạnh tranh của gỗ và sản phẩm gỗ Việt Nam so với các nguồn cung khác ngoài CPTPP, giúp cho gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam tăng thị phần tại các thị trường này.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũng đặt kỳ vọng nâng cao giá trị và thị phần đồ gỗ của Việt Nam tại EU trong thời gian tới, khi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA) đi vào thực thi. Theo thống kê từ Bộ Công Thương, Việt Nam hiện là một trong 4 nhà cung cấp đồ nội thất phòng khách và phòng ăn chính cho EU, đồng thời cũng là nhà cung cấp mặt hàng đồ nội thất nhà bếp lớn thứ 8 của thị trường này.

Tuy nhiên, lượng đồ gỗ nội thất nhập khẩu từ Việt Nam mới chỉ chiếm 1,2% tổng lượng sản phẩm đồ gỗ nhập khẩu của EU. Tín hiệu đáng mừng là các doanh nghiệp nhập khẩu, phân phối của EU cũng đánh giá cao chất lượng sản phẩm đồ gỗ, nội thất của Việt Nam nhờ có sự cải tiến công nghệ vượt trội so với những quốc gia châu Á khác và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của người tiêu dùng./.

Lợi thế và tiềm năng đẩy mạnh tốc độ tăng trưởng của ngành chế biến gỗ, nội thất đã được khẳng định, tuy nhiên nhiều doanh nghiệp trong ngành cho biết thách thức lớn nhất đang đặt ra cho ngành chế biến gỗ là nguồn nhân lực đang có xu hướng khan hiếm dần, dịch chuyển sang nhiều ngành khác. Bên cạnh đó, vấn đề chất lượng nguồn nguyên liệu và chuỗi liên kết cũng là những “nút thắt” cần được tháo gỡ.

Khan hiếm nguồn nhân lực

Trong vài năm trở lại đây cùng với mức tăng trưởng “nóng,” ngành chế biến gỗ đang đối mặt với thách thức lớn về nguồn nhân lực, bao gồm cả lao động phổ thông lẫn đội ngũ kỹ sư.

Chia sẻ về thực trạng trên, ông Lê Xuân Quân, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Kiến trúc nội thất NANO, Chủ tịch Hội Gỗ và Thủ công mỹ nghệ tỉnh Đồng Nai cho biết với chỉ số tăng trưởng sản xuất và xuất khẩu ở mức cao hiện nay, đòi hỏi số lượng lao động trực tiếp cũng phải tăng theo tỷ lệ thuận. Tuy nhiên, hiện nay,  doanh nghiệp rất khó tuyển người, cả công nhân lẫn kỹ sư. Nguyên nhân là do số lượng doanh nghiệp tăng nhanh, kể cả doanh nghiệp đầu tư nước ngoài, tạo nên sự cạnh tranh trong thu hút lao động, kéo giá nhân công khởi điểm tăng thêm từ 10-20%.

Theo ông Lê Xuân Quân, mặc dù đã chấp nhận trả lương cao hơn nhưng doanh nghiệp vẫn không tuyển được đủ nhân lực đáp ứng yêu cầu sản xuất do người lao động ngày càng có nhiều lựa chọn việc làm hơn trong khi ngành chế biến đồ gỗ được coi là công việc khá nặng nhọc, môi trường làm việc ít cạnh tranh so với các ngành thương mại, dịch vụ khác. Cả nước chỉ có 4 trường đại học đào tạo chuyên ngành chế biến lâm sản, chỉ tiêu tuyển sinh mỗi năm chỉ khoảng 300 sinh viên và 7 trường dạy nghề với khoảng 600 học viên. Đó là lý do đang thiếu trầm trọng đội ngũ kỹ sư lâm nghiệp, kỹ sư chế biến gỗ, doanh nghiệp phải tự đào tạo, vừa tốn chi phí vừa mất thời gian.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Chiến Thắng, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Scansia Pacific nêu vấn đề với đà phát triển nhanh, nhu cầu nhân lực của ngành gỗ không chỉ là lao động phổ thông mà cần ở tất cả các khâu từ thiết kế, sáng tạo đến kinh doanh, marketing, tài chính…

“Khác với quan điểm cho rằng doanh nghiệp có thể ứng dụng công nghệ để giảm áp lực về lao động, các doanh nghiệp ngành gỗ muốn ứng dụng công nghệ càng cần có nhân lực, đặc biệt là lao động có tay nghề, có khả năng vận hành hiệu quả dây chuyền sản xuất mới. Lao động có tay nghề ngày càng hiếm, sự cạnh tranh gia tăng khiến doanh nghiệp khó giữ chân lao động có kinh nghiệm trong khi chưa có giải pháp thu hút lứa lao động kế cận. Điều này đã tạo ra gọng kìm đối với ngành chế biến gỗ Việt Nam,” ông Nguyễn Chiến Thắng chia sẻ.

Ông Đỗ Văn Dũng, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng ngành gỗ đang “khát” nhân lực ở mọi trình độ. Điều đó xuất phát từ quan điểm cho rằng ngành gỗ là phá rừng, thợ mộc là lao động chân tay, dẫn đến ít người quan tâm đến ngành học này. Bên cạnh đó, chương trình đào tạo khung còn nặng về lý thuyết, các trường thiếu cơ sở vật chất phục vụ thực hành đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng đào tạo. Do đó, số lượng lao động ngành gỗ vốn đã ít ỏi, khi ra trường lại chưa đáp ứng được yêu cầu công việc thực tế của doanh nghiệp.

Nhu cầu thực tế về lao động ngành chế biến gỗ, nội thất trong năm 2020 ước tính là khoảng 64.000 người có trình độ đại học, trên đại học và khoảng 267.000 công nhân kỹ thuật

Theo Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, các doanh nghiệp, cơ sở chế biến gỗ đang thu hút khoảng 500.000 lao động trực tiếp; trong đó, lao động có trình độ đại học, kỹ sư chỉ chiếm khoảng 2-3%, công nhân kỹ thuật khoảng hơn 25%, còn lại là lao động phổ thông. Lực lượng lao động thiếu về lượng, yếu về chất nên năng suất lao động của ngành gỗ Việt Nam còn thấp, chỉ bằng 50% so với Philippines, 40% của Trung Quốc và bằng 20% của Liên minh châu Âu.

Trong khi đó, nhu cầu thực tế về lao động ngành chế biến gỗ, nội thất trong năm 2020 ước tính là khoảng 64.000 người có trình độ đại học, trên đại học và khoảng 267.000 công nhân kỹ thuật; dự kiến đến năm 2025 nhu cầu nguồn nhân lực tương ứng là gần 107.000 người có trình độ đại học và trên đại học cùng với 445.000 công nhân kỹ thuật.

Tổ chức sản xuất-chế biến còn lỏng lẻo

Diện tích rừng trồng và sản lượng gỗ nguyên liệu không ngừng tăng lên trong những năm qua đã tạo nền tảng khá tốt để các doanh nghiệp yên tâm đầu tư chế biến. Tuy nhiên, theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, nguyên liệu gỗ trong nước mới chỉ đáp ứng được 75% nhu cầu, còn lại phải nhập khẩu. Năm 2019, xuất khẩu dăm gỗ của Việt Nam đạt hơn 1,7 tỷ USD nhưng ngược lại, Việt Nam cũng phải nhập khẩu một lượng lớn gỗ nguyên liệu trị giá hơn 2,5 tỷ USD phục vụ chế biến. Cùng với đó, chất lượng nguyên liệu gỗ từ rừng trồng trong nước còn thấp do khai thác sớm, gỗ còn non.

Ông Huỳnh Văn Hạnh, Phó Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng chủng loại và chất lượng nguyên liệu gỗ của Việt Nam còn hạn chế. Cây trồng chủ lực mới chỉ có cao su và tràm, chưa đáp ứng được nguyên liệu sản xuất các mặt hàng cao cấp. Hiện nay, tình trạng “bán lúa non” nguyên liệu vẫn còn phổ biến, tỷ lệ gỗ rừng trồng phục vụ cho ngành dăm (có giá trị thấp) vẫn cao, phá vỡ tổng thể quy hoạch rừng trồng của cả nước.

Cùng chung nhận định, ông Điền Quang Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Gỗ Bình Dương phân tích, sở dĩ chất lượng gỗ rừng trồng của Việt Nam, nhất là gỗ tràm có chất lượng không cao do được trồng theo chủ trương phủ xanh đất trống đồi trọc nên khối lượng rất dồi dào nhưng lại không đồng nhất, chủ yếu là chất lượng thấp, tỷ lệ gỗ hao hụt trong quá trình chế biến khá cao.

Theo ông Điền Quang Hiệp, chu kỳ khai thác gỗ từ cây rừng trồng là 7 năm, với 4,3 triệu ha rừng trồng hiện có, khả năng cung ứng gỗ nguyên liệu trong nước chỉ đạt gần 27 triệu m3 gỗ quy tròn. Một điều đáng lưu ý là theo chu kỳ khai thác của cây cao su, sản lượng gỗ khai thác từ các vườn cao su trong giai đoạn 2020-2025 sẽ giảm nhiều gây ảnh hưởng lớn tới nguồn gỗ nguyên liệu rừng trồng thời gian tới. Trong khi đó, để xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt 20 tỷ USD đòi hỏi nguồn cung ứng gỗ nguyên liệu từ rừng trồng trong nước phải tăng gấp đôi hiện nay, tức phải đạt khoảng 50-55 triệu m3 gỗ quy tròn.

Các doanh nghiệp ngành chế biến gỗ thường có xu hướng tự tìm nguồn nguyên liệu và tự sản xuất sản phẩm hoàn thiện mà chưa chuyên môn hóa theo công đoạn và kết nối thành chuỗi dài

Cùng với chất lượng nguồn gỗ nhiều doanh nghiệp cũng bày tỏ lo ngại khi Việt Nam chưa thiết lập được liên kết chuỗi về nguyên liệu-chế biến do sản xuất nhỏ lẻ và không tập trung. Chi phí cho việc vận chuyển gỗ từ nơi sản xuất đến chế biến còn cao làm tăng giá thành sản phẩm.

Ông Nguyễn Chánh Phương, Tổng Thư ký Hội Mỹ nghệ và chế biến gỗ Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, các doanh nghiệp ngành chế biến gỗ Việt Nam thường có xu hướng tự tìm nguồn nguyên liệu và tự sản xuất sản phẩm hoàn thiện mà chưa có tư duy chuyên môn hóa theo công đoạn và kết nối thành chuỗi dài.

“Do duy trì hoạt động đơn lẻ nên các doanh nghiệp Việt khó tạo được sự đột phá về giá trị và nâng cao khả năng cạnh tranh so với các doanh nghiệp FDI. Sản xuất độc lập, thiếu liên kết giúp doanh nghiệp Việt Nam khai thác hiệu quả các thị trường ngách, số lượng nhỏ nhưng cũng là nguyên nhân khiến các doanh nghiệp  khó có khả năng cung ứng các đơn hàng số lượng lớn, sản xuất đại trà,” ông Nguyễn Chánh Phương nhấn mạnh./.

Để phát triển bền vững dựa trên gia tăng giá trị thặng dư thật sự chứ không đơn thuần là mở rộng gia công, ngành chế biến gỗ phải nhanh chóng thay đổi chiến lược phát triển, bắt đầu từ việc tháo gỡ các nút thắt về nguồn nhân lực và liên kết chuỗi trong sản xuất-chế biến-thương mại.

Đầu tư phát triển nguồn nhân lực

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Nguyễn Xuân Cường khẳng định nguồn lực con người là “yết hầu của ngành gỗ.” Trình độ của lao động không chỉ tác động đến năng suất của khâu sản xuất, chế biến mà còn ảnh hưởng không nhỏ đến việc xác định giá trị thương mại của sản phẩm. Chính vì vậy, muốn thực hiện được chỉ tiêu nâng cao kim ngạch xuất khẩu trong ngắn hạn hay phát triển bền vững trong tương lai điều đầu tiên là phải đầu tư phát triển nguồn nhân lực.

Ông Đỗ Xuân Lập, Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cho rằng lao động là một trong những nguồn lực cơ bản của ngành chế biến gỗ, do đó, nếu không bổ sung kịp thời và chuẩn bị đủ thế hệ lao động kế tiếp đồng nghĩa với việc giới hạn ngưỡng phát triển cho cả ngành trong tương lai gần.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Nguyễn Xuân Cường khẳng định nguồn lực con người là “yết hầu của ngành gỗ”

Để thu hút được nhiều nhân lực trẻ cho ngành gỗ, trước hết phải đẩy mạnh công tác truyền thông, giúp xã hội nhìn nhận đúng bản chất cũng như tiềm năng phát triển của ngành gỗ trong tương lai.

“Trong khi hàng ngàn sinh viên tốt nghiệp các ngành tài chính, công nghệ thông tin, quản trị kinh doanh… không tìm được việc làm đúng chuyên ngành thì rất ít người chọn học ngành chế biến lâm sản hay học nghề chế biến gỗ dù đây là ngành đang có nhu cầu nhân lực rất cao,” ông Đỗ Xuân Lập thông tin.

Đối với vấn đề đào tạo, nhiều chuyên gia cho rằng Nhà nước cần xây dựng và hoàn thiện chiến lược tổng thể phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành chế biến nông lâm sản nói chung, bao gồm cả chế biến gỗ với các tiêu chí đáp ứng cả kiến thức chuyên môn và các kỹ năng thực hành.

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cần tổ chức, sắp xếp lại hệ thống các trường đại học, viện nghiên cứu và cơ sở dạy nghề, tập trung xây dựng các trường đại học trọng điểm về lâm nghiệp, có khả năng đào tạo đội ngũ chuyên gia đầu ngành. Song song với đó, cần chuẩn hóa chương trình đào tạo, đổi mới phương pháp dạy học, đánh giá, tập trung vào đào tạo năng lực thực hành những kỹ năng, kỹ thuật cốt lõi để thích ứng trong môi trường công nghiệp hiện đại.

Thế nhưng, cải thiện nguồn cung và chất lượng nhân lực một cách đồng bộ không phải là vấn đề có thể thực hiện trong một sớm một chiều mà cần ít nhất từ 5-10 năm mới có thể mang lại hiệu quả. Trong bối cảnh thiếu hụt nhân lực trước mắt, các hiệp hội ngành nghề, doanh nghiệp kinh doanh thiết bị và doanh nghiệp chế biến cần chủ động thực hiện liên kết với cơ sở đào tạo, trường dạy nghề triển khai các khóa học ngắn hạn cho lao động hoặc đặt hàng đào tạo theo nhu cầu.

Việc liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo sẽ là chìa khóa giải quyết nhiều bất cập trong đào tạo nhân lực 

Ông Lê Xuân Quân, Chủ tịch Hội Gỗ và Thủ công mỹ nghệ tỉnh Đồng Nai cho rằng việc liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo sẽ là chìa khóa giải quyết nhiều bất cập trong đào tạo nhân lực. Cụ thể, một trong những yếu tố quyết định đến chất lượng đào tạo là các trường thường không có đủ giáo cụ, không đủ kinh phí mua sắm các thiết bị, dây chuyền công nghệ chế biến gỗ hiện đại phục vụ quá trình thực hành. Khi đó, doanh nghiệp dù tuyển dụng nhân viên có bằng cấp vẫn phải quay lại đào tạo từ đầu, vừa tốn thời gian vừa tăng chi phí mà chưa chắc có giữ chân được họ sau khi đã đào tạo.

Nếu doanh nghiệp và nhà trường phối hợp và liên kết chặt chẽ theo cơ chế đặt hàng lao động, nhà trường có thể đưa sinh viên, học viên đến thực hành tại các nhà máy có dây chuyền sản xuất hiện đại của doanh nghiệp, nâng cao kỹ năng thực hành cho người học. Điều đó cũng giúp doanh nghiệp tiếp cận sớm với nguồn nhân lực có tay nghề, kỹ năng làm việc tốt thông qua việc theo dõi quá trình thực hành tại cơ sở sản xuất.

Liên kết nâng cao giá trị sản phẩm

Với mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu đạt 20 tỷ USD vào năm 2025 và duy trì đà tăng trưởng cao trong thời gian dài, các chuyên gia cho rằng ngành chế biến gỗ Việt Nam cần định hướng phát triển cùng lúc nhiều giá trị, bao gồm sản xuất nguyên liệu, thiết kế, marketing và xây dựng thương hiệu để mang về giá trị thặng dư cao hơn.

Để đảm bảo nguồn cung nguyên liệu bền vững cho sản xuất, hiệp hội chế biến gỗ các địa phương đề nghị ngành nông nghiệp tổ chức lại rừng trồng phục vụ chế biến gỗ trên cơ sở đánh giá nhu cầu về khối lượng và chủng loại gỗ. Muốn gia tăng giá trị cho các loại gỗ rừng trồng, cần thực hiện đồng bộ các khâu lựa chọn giống tốt, áp dụng các kỹ thuật trồng cũng như tuyên truyền cho người trồng rừng kéo dài tuổi thọ cây rừng.

Người trồng rừng cần được tham gia sâu và nhìn nhận đúng vai trò trong chuỗi cung ứng của ngành, hơn là chỉ nhìn trên lượng gỗ trồng do họ làm ra. Trồng rừng không chỉ là ngành sản xuất nguyên liệu cho chế biến gỗ, lâm sản mà còn là có ý nghĩa trong việc gia tăng tỷ lệ che phủ, làm chậm quá trình biến đổi khí hậu và giải quyết việc làm cho lao động ở khu vực khó khăn, vì vậy Nhà nước và các tổ chức tài chính cần triển khai những chương trình tín dụng phù hợp để khuyến khích người dân duy trì trồng cây lâu năm. Song song đó, cần chú trọng nâng cao ý thức xây dựng hệ thống trách nhiệm giải trình nguồn gốc gỗ trong chuỗi cung ứng…  

Liên quan đến giá trị của sản phẩm gỗ, ông Nguyễn Quốc Khanh, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và chế biến gỗ Thành phố Hồ Chí Minh thông tin năm 2019, tổng giá trị tiêu dùng của ngành gỗ và nội thất toàn cầu đạt 450 tỷ USD nhưng lĩnh vực sản xuất chỉ chiếm 140 tỷ USD, còn lại chia đều cho 3 lĩnh vực sáng tạo-thương mại-thương hiệu. Tốc độ tăng trưởng của ngành chế biến gỗ Việt Nam những năm gần đây rất cao, tuy nhiên, hầu hết giá trị của ngành vẫn nằm trong lĩnh vực sản xuất.

Tốc độ tăng trưởng của ngành chế biến gỗ Việt Nam những năm gần đây rất cao, tuy nhiên, hầu hết giá trị của ngành vẫn nằm trong lĩnh vực sản xuất

“Việt Nam không còn nhiều lợi thế lao động giá rẻ để ở rộng sản xuất theo chiều ngang, hơn nữa 70% giá trị của sản phẩm gỗ hiện nay nằm ở khâu thiết kế và thương hiệu. Thị trường thế giới đã qua giai đoạn cạnh tranh về giá, hiện nay các sản phẩm đang cạnh tranh về chất lượng và xu thế tất yếu trong tương lai là cạnh tranh về thiết kế do khuynh hướng cá nhân hóa ngày càng cao. Khi đó sản phẩm có thiết kế càng đẹp thì giá bán càng cao. Thiết kế và thương mại, thương hiệu sẽ đóng vai trò sống còn trong việc tạo ra sức cạnh tranh cho ngành chế biến gỗ và nội thất của Việt Nam,” ông Nguyễn Quốc Khanh nhận định.

Chính vì vậy, bên cạnh việc phát triển sản xuất, ngành chế biến gỗ cần đầu tư đúng mức cho thiết kế và sáng tạo, vận dụng hiệu quả các phương thức thương mại mới và đẩy mạnh chiến lược marketing, xây dựng quảng bá thương hiệu đồ gỗ và nội thất Việt Nam ra thế giới.

Một “nút thắt” quan trọng khác cần được giải quyết chính là xây dựng và củng cố tính liên kết trong chuỗi giá trị theo cả chiều ngang và chiều dọc.

Ông Nguyễn Chiến Thắng, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Scansia Pacific phân tích chuỗi giá trị trong lâm nghiệp bao gồm các khâu từ trồng rừng đến khai thác, chế biến, thương mại và xuất khẩu. Với quy mô vừa và nhỏ, hầu hết doanh nghiệp Việt Nam trong ngành chỉ mới tham gia vào một hoặc vài khâu, chưa có doanh nghiệp nào có thể bao trọn gói từ nguyên liệu cho đến xuất khẩu. Chính vì vậy, việc liên kết giữa các khâu đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hoạt động ổn định cho cả chuỗi.

Cụ thể, cần tăng cường liên kết dọc giữa các cá nhân/doanh nghiệp trong ở nhiều khâu khác nhau của chuỗi cung, điển hình là liên kết giữa các hộ dân trồng rừng và các doanh nghiệp chế biến gỗ để duy trì nguồn cung ổn định và đạt chất lượng.

Một mắt xích khác trong liên kết dọc là thiết lập quan hệ giữa doanh nghiệp sản xuất chế biến với các đơn vị thương mại, phân phối. Với sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, những doanh nghiệp thức thời có thể liên kết với các sàn thương mại điện tử lớn để tiếp cận và hiện diện ở nhiều thị trường khác nhau, tiếp cận gần hơn khách hàng tiềm năng với chi phí thấp thấp hơn.

Bên cạnh đó, chuỗi giá trị cũng bao gồm các liên kết ngang giữa các cá nhân/doanh nghiệp trong cùng một khâu, ví dụ các doanh nghiệp cùng sản xuất một nhóm mặt hàng hoặc giữa các hộ trồng rừng nguyên liệu với nhau.

Các chuyên gia cho rằng việc xây dựng chuỗi liên kết chặt chẽ theo chiều ngang lẫn chiều dọc sẽ giúp hình thành mạng lưới giá trị đa chiều, trong đó mỗi thành viên có thể hỗ trợ nhau tận dụng các nguồn lực về nguyên liệu, đầu tư mua sắm thiết bị máy móc, công nghệ sản xuất và khai thác hiệu quả các thị trường quy mô lớn.

Nói cách khác, để vượt qua những thách thức của hiện tại, tạo sự đột phá về tăng trưởng và giá trị thặng dư cũng như khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ ngành chế biến gỗ và nội thất thế giới, các doanh nghiệp không thể “đơn thương độc mã” mà phải đi cùng nhau./.

Cách đây 65 năm, ngày 27/2/1955, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết thư gửi Hội nghị cán bộ y tế và ngày 27/2 trở thành Ngày Thầy thuốc Việt Nam.

65 năm qua, ngành y tế Việt Nam không chỉ nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ bảo vệ sức khỏe của nhân dân mà còn có đóng góp ngày càng tích cực vào sự phát triển của y học thế giới.

Suốt chặng đường phấn đấu trưởng thành cùng đất nước, ngành y tế đã có bước phát triển toàn diện, mạnh mẽ. Việt Nam được cộng đồng quốc tế đánh giá là điểm sáng thực hiện mục tiêu Thiên niên kỷ của Liên hợp quốc. Mạng lưới y tế dự phòng, cơ sở khám chữa bệnh, sản xuất và cung ứng dược phẩm, bảo hiểm y tế, năng lực chuyên môn của đội ngũ y bác sỹ đều có bước phát triển.

Truyền thống vẻ vang

Năm 1945, Bộ Y tế của Chính phủ Lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được thành lập. Thành lập chưa được bao lâu, ngành y tế cách mạng đã cùng cả nước theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tiến hành cuộc kháng chiến trường kỳ 9 năm chống thực dân Pháp.

Mặc dù nhiệm vụ chủ yếu trong thời kỳ này là phục vụ chiến đấu, phải tập trung toàn bộ nguồn nhân tài, vật lực phục vụ cho tiền tuyến, nhưng trong muôn vàn khó khăn, thiếu thốn, ngành y tế đã vẫn duy trì và không ngừng phát triển, đảm bảo phục vụ tốt chăm sóc thương bệnh binh và phòng, chống dịch bệnh.

Thành tựu quan trọng của ngành y tế trong thời kỳ này là sản xuất được các loại vắcxin phòng bệnh tả, bệnh đậu mùa, thương hàn để tiêm chủng cho nhân dân; bào chế và sản xuất được các thuốc thông thường bằng nguyên liệu tại chỗ. Năm 1950, lần đầu tiên Việt Nam sản xuất được kháng sinh penicillin.

Trong những năm sau ngày giải phóng miền Bắc, ngành y tế đã tập trung xây dựng và phát triển y tế ở khu vực nông thôn, làm cho bộ mặt nông thôn miền Bắc thay đổi rõ rệt: các công trình vệ sinh được xây dựng, sức khỏe của nhân dân không ngừng được nâng lên. Năm 1961, lần đầu tiên Việt Nam sản xuất được vắcxin sabin phòng bệnh bại liệt và vắcxin BCG phòng bệnh đậu mùa.

Khi đế quốc Mỹ đã tiến hành cuộc chiến tranh ác liệt phá hoại miền Bắc, ngành y tế một lần nữa lại hoạt động trong tình trạng thời chiến. Song song với việc tăng cường cán bộ cho cơ sở, bảo đảm việc chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân miền Bắc, ngành không ngừng chi viện cho miền Nam.

Nhiều sinh viên y khoa mới ra trường đã xung phong vượt Trường Sơn vào phục vụ ở các chiến trường Trị Thiên, Khu V, Tây Nguyên, Khu VI, Tây Nam Bộ, Đông Nam Bộ và Sài Gòn-Gia Định. Hàng trăm nghìn tấn thuốc chữa bệnh, dụng cụ y tế đã được vận chuyển vào miền Nam qua đường mòn Hồ Chí Minh, góp phần giải phòng miền Nam, thống nhất đất nước.

Thành tựu rực rỡ

Sau ngày đất nước thống nhất, ngành y tế đã có những bước phát triển vượt bậc và đạt được những thành tựu quan trọng trong sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân.

– Điểm sáng thực hiện Mục tiêu Thiên niên kỷ

Đến nay, Việt Nam đã thanh toán được bệnh bại liệt, khống chế được bệnh uốn ván sơ sinh, ho gà, bạch hầu… Tỷ lệ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân đã giảm từ 30,1% năm 2000 xuống còn 14,1% năm 2015 và năm 2016 tỷ lệ suy dinh dưỡng nhẹ cân ở trẻ dưới 5 tuổi là 13,8%. Tỷ suất chết mẹ giảm xuống còn 58,3 trên 100.000 trẻ đẻ sống năm 2015; tỷ suất chết trẻ em dưới một tuổi giảm khá nhanh, xuống còn 14,73 phần nghìn; tỷ suất chết trẻ em dưới năm tuổi giảm xuống 22,12 phần nghìn, đưa Việt Nam thành một trong năm nước đang phát triển có mức tử vong bà mẹ, trẻ em giảm nhanh nhất trên thế giới. Tuổi thọ bình quân của người dân tăng lên, đạt 73,4 tuổi.

– Kiểm soát và ngăn ngừa nhiều dịch bệnh nguy hiểm

Trong hơn 30 năm thực hiện công tác phòng, chống dịch, Việt Nam hiện đã xây dựng được năng lực giám sát, phát hiện, chẩn đoán xác định dịch bệnh và ứng phó giải quyết dịch bệnh một cách nhanh chóng, hiệu quả. Năng lực phòng, chống dịch bệnh nguy hiểm và mới nổi được nâng cao. Công tác tổ chức thu dung, điều trị cho người bệnh đạt hiệu quả rõ rệt. Công tác chuẩn bị, sẵn sàng ứng phó với các dịch bệnh nguy hiểm cũng được tích cực chủ động.

Kết quả là nhiều dịch bệnh nguy hiểm đã được khống chế, đẩy lùi và thanh toán, cụ thể như thanh toán bệnh đậu mùa vào năm 1978, thanh toán bệnh bại liệt vào năm 2000, loại trừ uốn ván sơ sinh vào năm 2005, từ năm 2002 không có bệnh dịch hạch; một số bệnh dịch đã giúp giảm số người nhiễm hàng trăm đến hàng nghìn lần so với những năm trước khi có Chương trình tiêm chủng mở rộng như bạch hầu, ho gà, sởi… Nhiều bệnh dịch lưu hành khác có nguy cơ bùng phát thành dịch lớn, như: sốt xuất huyết, viêm não virus, lao, thương hàn, tả đã được khống chế; không gây thành các dịch lớn, hạn chế tỷ lệ mắc và tử vong.

Không chỉ khống chế các dịch bệnh trong nước, Việt Nam là một trong những quốc gia đầu tiên khống chế thành công dịch SARS, cúm A/H5N1, cúm A/H1N1; ngăn chặn thành công không để một số dịch bệnh nguy hiểm mới nổi xâm nhập như cúm A/H7N9, Ebola, MERS-CoV…

Việt Nam cũng triển khai được năng lực giám sát xét nghiệm rất tốt. Tất cả bệnh truyền nhiễm mới nổi đến nay, Việt Nam đều có khả năng xét nghiệm và phát hiện, từ MERS-CoV, Ebola, hay cúm A/H7N9 và cả COVID-19…

Hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm hoạt động hiệu quả từ giám sát cộng đồng, giám sát tại cửa khẩu, tại phòng xét nghiệm; giám sát tại vùng bất thường liên quan đến yếu tố dịch tễ đều được báo cáo, sàng lọc.

– Mạng lưới y tế cơ sở được phát triển rộng khắp toàn quốc

Trong những năm qua, mạng lưới y tế cơ sở ở Việt Nam đã được củng cố, phát triển. Việt Nam được quốc tế đánh giá là một trong số ít quốc gia có mạng lưới y tế hoàn chỉnh, tổ chức rộng khắp tới tận thôn, bản và đang là mô hình mà nhiều nước trên thế giới quan tâm, học hỏi, làm theo.

Hiện nay, cả nước có hơn 700 trung tâm y tế huyện, quận, thị xã; hơn 11.100 trạm y tế xã, phường, thị trấn, trong đó có hơn 60% số trạm y tế đã đạt Tiêu chí quốc gia về y tế xã giai đoạn 2010-2020; 100% số xã có trạm y tế hoặc có phòng khám đa khoa khu vực liên xã; 87,5% số trạm y tế xã có bác sỹ làm việc (bao gồm cả bác sỹ làm việc lâu dài và bác sỹ tuyến trên luân phiên về làm việc hai, ba ngày trong tuần); 96% số trạm y tế xã có nữ hộ sinh/y sỹ sản nhi và hơn 95% số thôn bản có nhân viên y tế thôn, bản hoặc cô đỡ thôn, bản…

Việt Nam được công nhận là một trong số ít quốc gia làm chủ được công nghệ sản xuất vắcxin

Mạng lưới khám, chữa bệnh từ Trung ương đến các xã với hơn 1.400 bệnh viện, 180.000 giường bệnh, hằng năm khám và điều trị ngoại trú cho 120.000 lượt người bệnh, điều trị cho hơn 10 triệu lượt người, thực hiện hàng triệu thủ thuật, khoảng 2 triệu ca phẫu thuật phức tạp hằng năm.

– Làm chủ nhiều công nghệ cao

Việt Nam được công nhận là một trong số ít quốc gia làm chủ được công nghệ sản xuất vắcxin, tự nghiên cứu sản xuất vắcxin, như vắcxin cúm mùa 3 type được sản xuất và đủ điều kiện thương mại hóa; ứng dụng công nghệ sinh học vào sàng lọc và chẩn đoán phát hiện nhanh, chính xác các tác nhân gây dịch, như: sởi, sốt xuất huyết, tay chân miệng, là cơ sở để không xảy ra dịch trên quy mô lớn như các năm trước đây.

Việt Nam cũng tiếp tục làm chủ, hoàn thiện đưa nhiều kỹ thuật y học đạt tầm thế giới, thực hiện chuyển giao nhiều kỹ thuật tiên tiến trong chẩn đoán và điều trị như phẫu thuật nội soi, can thiệp tim mạch, chẩn đoán hình ảnh, hỗ trợ sinh sản, điều trị ung thư máu, nhồi máu cơ tim, bệnh lý xương-khớp, bỏng, phẫu thuật tạo hình; ứng dụng tế bào gốc trong điều trị bệnh về máu. Cho đến nay, hệ thống y tế Việt Nam đã có 15 cơ sở ghép được tim, thận, gan, ghép giác mạc, ghép tế bào gốc tạo máu.

Tháng 10/2019, hai ca ghép phổi thành công đã đánh dấu kỳ tích mới trong ngành ghép tạng Việt Nam, kể từ sau khi Việt Nam chinh phục được kỹ thuật ghép khó nhất thế giới này trong năm 2018.

Cùng với đó, ngoài các kỹ thuật thường quy về ghép tim, ghép gan, ghép thận, ghép tủy, giác mạc, Việt Nam cũng tiếp tục khẳng định làm chủ công nghệ ghép đa tạng – một kỹ thuật khó của y học thế giới, như thực hiện ghép hai phổi đồng thì với mổ tim hở sửa chữa bệnh tim bẩm sinh (sửa tim-ghép phối), và ghép đa tạng gan, thận đồng thì cho người bệnh bị suy cả gan và thận, tránh các nguy cơ của hai cuộc mổ liên tiếp.

Trong lĩnh vực sản khoa, kỹ thuật can thiệp bào thai là kỹ thuật cao nhất, hiện đại nhất trong y học bào thai hiện nay. Năm 2019, Bệnh viện Phụ sản Hà Nội là bệnh viện công lập đầu tiên đã triển khai thành công kỹ thuật này, can thiệp thành công cho gần 20 sản phụ có thai đôi và mắc bệnh lý truyền máu song thai.

Em bé đầu tiên được can thiệp bào thai do mắc hội chứng truyền máu song thai đã được sinh khỏe mạnh vào ngày 14/12. Kỹ thuật can thiệp bào thai có thể can thiệp được ở hầu hết các cơ quan của bào thai, thậm chí cả não, tim, màng phổi… được đánh giá là nhân văn, tăng cơ hội cứu sống cho các bào thai bệnh lý.

Trong xu thế của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và công nghệ y khoa thế giới, ngành y tế Việt Nam đã chuẩn bị và triển khai một số hoạt động ứng dụng và phát triển y tế thông minh, góp phần hiện đại hóa các dịch vụ bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Các nhà quản lý cũng kỳ vọng đưa Việt Nam trở thành nền “công nghiệp y tế” theo đề án “thu hút người nước ngoài, người Việt Nam sống ở nước ngoài và người Việt Nam thu nhập cao khám, chữa bệnh chất lượng cao ở Việt Nam giai đoạn 2020-2030”./.