Khám phá 11 khu dự trữ sinh quyển thế giới ở Việt Nam

Tại Kỳ họp lần thứ 33 Hội đồng Điều phối Quốc tế Chương trình Con người và Sinh quyển (MAB/ICC) diễn ra từ ngày 13 đến 17/9/2021 tại Nigeria, hai Khu dự trữ sinh quyển Núi Chúa (Ninh Thuận) và Cao nguyên Kon Hà Nừng (Gia Lai) của Việt Nam đã được tổ chức UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới.

Như vậy, trong giai đoạn 2000-2020, Việt Nam đã được công nhận 11 Khu dự trữ sinh quyển thế giới, trở thành quốc gia có số lượng Khu dự trữ sinh quyển thế giới đứng thứ 2 Đông Nam Á, sau Indonesia (19 Khu dự trữ sinh quyển).

1. Khu dự trữ sinh quyển Núi Chúa

Khu dự trữ sinh quyển Núi Chúa sở hữu nhiều giá trị về đa dạng sinh học rừng, biển với các loài động, thực vật quý hiếm; cảnh quan thiên nhiên đa dạng mang những nét đặc trưng riêng của vùng khí hậu khô hạn ven biển của Ninh Thuận và khu vực Nam Trung Bộ.

Với diện tích trên 106.646ha trong đó vùng lõi có diện tích trên 16.417ha, vùng đệm trên 48.014ha và vùng chuyển tiếp trên 42.131ha, thực hiện ba chức năng gồm bảo tồn; phát triển và hỗ trợ nghiên cứu; giáo dục và văn hóa.

Khu dự trữ sinh quyển Núi Chúa hiện có 1.511 loài thực vật, trong đó có 54 loài được ghi trong Sách đỏ Việt Nam và Danh lục đỏ thế giới (IUCN). Hệ động vật cũng đa dạng với 765 loài được biết đến, trong đó có 46 loài quý hiếm có tên trong Sách đỏ Việt Nam và Danh lục đỏ thế giới.

Nhiều loài đang được ưu tiên bảo tồn như gấu ngựa, gấu chó, beo lửa, khỉ đuôi dài, khỉ đuôi lợn, sơn dương, nai, gà tiền mặt đỏ, rùa núi vàng… Đặc biệt, Khu dự trữ sinh quyển Núi Chúa có quần thể Voọc Chà Vá chân đen quý hiếm có tên trong Sách đỏ Việt Nam đang được bảo tồn, phát triển.

Ngoài ra, vùng biển của Khu dự trữ sinh quyển Núi Chúa còn có rạn san hô rất phong phú với 350 loài, trong đó có 307 loài san hô cứng tạo rạn thuộc 59 giống, 15 họ, đặc biệt có 46 loài san hô mới được ghi nhận và phân loại tại Việt Nam. Đây còn là nơi có quần thể rùa biển đến sinh sản hàng năm đang được bảo vệ nghiêm ngặt.

Khu dự trữ sinh quyển Núi Chúa được các nhà khoa học đánh giá là nơi có khí hậu khắc nghiệt nhất ở Việt Nam hiện nay với lượng mưa trung bình hàng năm dao động từ 700-800 mm, thời tiết quanh năm nắng nóng.

Điều kiện khí hậu khô nóng đã hình thành nên một hệ sinh thái đặc thù với diện tích khoảng 10.600ha, chiếm khoảng 35% diện tích tự nhiên của Khu dự trữ sinh quyển Núi Chúa.

2. Khu dự trữ sinh quyển Kon Hà Nừng

Cùng với Khu dự trữ sinh quyển Núi Chúa, Khu dự trữ sinh quyển Kon Hà Nừng vừa được được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới ngày 15/9/2021.

Khu dự trữ sinh quyển Cao nguyên Kon Hà Nừng có diện tích 413.511,67 ha tiêu biểu cho hệ sinh thái rừng ở khu vực Tây Nguyên với hệ thống động, thực vật rất phong phú và đa dạng, nhiều loài quý hiếm có giá trị kinh tế cao được khoanh thành 3 vùng. Vùng lõi có diện tích 57.589ha gồm Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh và Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng; vùng đệm có diện tích 152.009ha và vùng chuyển tiếp có diện tích 206.211ha.

Không chỉ sở hữu những cánh rừng rộng lớn với các đặc điểm chuyên biệt rừng Tây Nguyên, Khu dự trữ sinh quyển Cao nguyên Kon Hà Nừng cơ bản giữ vẹn nguyên hệ sinh thái đặc trưng là rừng kín nhiệt đới với cây xanh lá rộng, cây lá kim, rừng thưa xanh lá kim, thảm cây bụi, trảng cỏ… có tính đa dạng sinh học cao.

Trong số đó, các loài động, thực vật ở Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh rất đa dạng, phong phú với khoảng 1.754 loài thực vật bậc cao; 91 loài thực vật bậc thấp; 87 loài thú; 326 loài chim; 77 loài bò sát cùng nhiều loài thú quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng. Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng là vùng rừng nhiệt đới xanh núi thấp, đặc biệt là nằm ở một phần diện tích có cư dân bản địa sinh sống.

Việc UNESCO công nhận Khu dự trữ sinh quyển Cao nguyên Kon Hà Nừng là khu dự trữ sinh quyển thế giới sẽ là điều kiện quan trọng giúp tỉnh Gia Lai bảo tồn cảnh quan, hệ sinh thái ở khu vực này đồng thời mở ra cơ hội cho người dân phát triển kinh tế thân thiện với môi trường song hành với giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.

3. Khu dự trữ sinh quyển Langbiang

Langbiang là Khu dự trữ sinh quyển thế giới đầu tiên tại miền đất Tây Nguyên được UNESCO công nhận vào ngày 9/6/2015.

Khu dự trữ sinh quyển Langbiang có diện tích 275.439ha nằm ở phía Bắc tỉnh Lâm Đồng. Đây là nơi lưu giữ những giá trị tiêu biểu về đa dạng sinh học, cảnh quan thiên nhiện đa dạng hòa quyện với những nét văn hoá đặc sắc của Không gian văn hoá cồng chiêng Tây Nguyên.

Khu dự trữ sinh quyển Langbiang bao gồm một vùng rừng nguyên sinh rộng lớn với vùng lõi là Vườn quốc gia Bidoup Núi Bà, nơi được đánh giá là một trong bốn trung tâm đa dạng sinh học của Việt Nam.

Các giá trị đa dạng sinh học nổi bật tại đây rất quan trọng và mang tính toàn cầu. Các nhà khoa học đã ghi nhận khu vực này có 153 loài động thực vật nằm trong Sách đỏ Việt Nam (2007) và 154 loài có tên trong Danh Lục Đỏ IUCN (2010)

4. Khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm

Ngày 26/5/2009, với hệ động thực vật phong phú và những di tích lịch sử hàng trăm năm trước, Cù Lao Chàm được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới.

Các giá trị đặc trưng, nổi trội củ khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm phải kể đến là Khu Bảo tồn biển Cù Lao Chàm được thiết lập năm 2006 thuộc hệ thống các các khu bảo tồn cấp quốc gia; phố cổ Hội An – Di sản văn hóa của UNESCO được công nhận năm 1999; rừng ngập mặn với đặc trưng là hệ sinh thái rừng dừa nước tại vùng cửa sông Thu Bồn; rừng đặc dụng trên đảo Cù Lao Chàm; hệ thống rừng phòng hộ ven biển; các làng nghề truyền thống cùng với những giá trị nổi trội về văn hóa vật thể và phi vật thể gắn với mảnh đất và con người Hội An qua bao thời kỳ lịch sử.

5. Khu dự trữ sinh quyển Mũi Cà Mau

Ngày 26/5/2009, khu dự trữ sinh quyển thế giới Mũi Cà Mau được UNESCO công nhận. Nơi đây có nhiều hệ sinh thái đặc trưng điển hình như: Hệ sinh thái rừng ngập mặn, hệ sinh thái rừng tràm trên đất ngập nước than bùn, hệ sinh thái biển… mỗi hệ sinh thái đều lưu giữ các nguồn tài nguyên sinh vật, tài nguyên địa chất phong phú có giá trị bảo tồn cao.

Khu dự trữ sinh quyển thế giới Mũi Cà Mau có 4 đặc trưng sinh thái chính: Hệ thống diễn thế nguyên sinh trên đất bãi bồi; hệ thống chuyển tiếp các hệ sinh thái đặc trưng từ rừng ngập mặn sang rừng tràm ngập nước ngọt theo mùa; là vùng bãi đẻ và nuôi dưỡng con non các loài thuỷ hải sản cho cả vùng biển rộng lớn.

6. Khu dự trữ sinh quyển miền tây Nghệ An

Khu dự trữ sinh quyển miền tây Nghệ An được UNESCO công nhận vào ngày 18/9/2007. Đây là khu dự trữ sinh quyển có diện tích lớn nhất khu vực Đông Nam Á với tổng diện tích 1,3 triệu ha, thuộc địa bàn 9 huyện: Kỳ Sơn, Tương Dương, Con Cuông, Thanh Chương, Quỳ Hợp, Quỳ Châu, Quế Phong, Tân Kỳ, Anh Sơn.

Khu dự trữ sinh quyển Tây Nghệ An có tính đa dạng sinh học rất cao đại diện cho hầu hết các kiểu rừng của rừng mưa nhiệt đới, các sinh cảnh sống rất đa dạng bao gồm: núi, đất ngập nước, suối và sinh cảnh khác. Đây là khu vực duy nhất của miền Bắc còn lại một diện tích lớn rừng nguyên sinh đang được bảo vệ tốt.

Đây cũng là nơi hội tụ của nhiều yếu tố hệ động, thực vật, tính đa dạng sinh học cao, có giá trị bảo tồn đa dạng sinh học cao với sự có mặt của 70 loài thực vật và 80 loài động vật được liệt kê trong Sách Đỏ Việt Nam. Trong đó có nhiều loài đặc biệt quý hiếm, đặc hữu của khu vực như: sao la, chà vá chân nâu, sa mu dầu và quần thể voi hoang dã.

7. Khu dự trữ sinh quyển ven biển và biển đảo Kiên Giang

Khu dự trữ sinh quyển ven biển và biển đảo Kiên Giang được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới tại kỳ họp thứ 19 từ ngày 23 đến 27/10/2006, tại Paris.

Khu dự trữ sinh quyển ven biển và biển đảo Kiên Giang trùm lên địa phận các huyện Phú Quốc, An Minh, Vĩnh Thuận, Kiên Lương và Kiên Hải. Khu có ba vùng lõi thuộc các Vườn quốc gia U Minh Thượng, Vườn quốc gia Phú Quốc và Rừng phòng hộ ven biển Kiên Lương-Kiên Hải.

Khu dự trữ sinh quyển Kiên Giang chứa đựng sự phong phú, đa dạng và đặc sắc về cảnh quan và hệ sinh thái. Khu dự trữ sinh quyển Kiên Giang có 6 hệ sinh thái với 22 dạng sinh cảnh khác nhau. Trong số đó, rừng tràm ngập chua phèn là hệ sinh thái điển hình, trong vùng lõi ở khu vực U Minh Thượng có gần 4.000ha “Rừng úng phèn” được xếp hạng độc đáo, quý hiếm trên thế giới, mang những đặc điểm của rừng cực đỉnh nguyên sinh với các ưu hợp rừng tràm hỗn giao và rừng tràm trên đất than bùn.

Hệ động thực vật có khoảng 2.340 loài, trong đó 1.480 loài thực vật với 116 loài quý hiếm được ghi trong sách Đỏ và 57 loài đặc hữu như cù đèn Phú Quốc, trèn Phú Quốc, huỳnh đàn Phú Quốc… Ngoài ra, còn có loài có nguy cơ tuyệt chủng như trai, thông lông gà, hoàng đàn…

Hệ động vật có 860 loài với 78 loài quý hiếm, trong đó có 36 loài đặc hữu. Trong loài thú lớn, có 7 loài thú bị đe dọa trên toàn cầu, điển hình như khỉ đuôi dài, rái cá vuốt bé hay rái cùi, rái cá lông mũi. Trong các loài chim, có 8 loài chim bị đe dọa trên toàn cầu, điển hình như đại bàng đen, quắm trắng đầu đen, già sói.

Đặc biệt có 108 loài san hô, 9 loài cỏ biển, trong hệ sinh thái này có 166 loài rong biển; 258 loài động vật, trong đó có nhiều loài có giá trị kinh tế cao, đặc biệt có 2 loài cá cơm là Spratelloides gracilis và Stolephorus indicus là nguyên liệu chính để sản xuất nước mắm đặc trưng của Phú Quốc.

8. Khu dự trữ sinh quyển châu thổ sông Hồng

Khu dự trữ sinh quyển châu thổ sông Hồng được UNESCO công nhận ngày 2/12/2004. Đây là khu dự trữ sinh quyển đất ngập nước ven biển thuộc 3 tỉnh châu thổ sông Hồng là Thái Bình, Nam Định và Ninh Bình.

Khu dự trữ sinh quyển châu thổ sông Hồng chứa đựng những hoạt động kiến tạo địa chất và đa dạng sinh học có giá trị nổi bật toàn cầu với các kiểu sinh cảnh chủ yếu như: bãi bùn, bãi cát ngập triều, trảng cỏ, sậy, rừng ngập mặn cùng các cồn cát phi lao.

Ấn tượng nhất phải kể đến khoảng 200 loài chim, trong đó có gần 60 loài chim di cư, hơn 50 loài chim nước. Nhiều loài quý hiếm được ghi trong sách đỏ thế giới như: cò thìa, mòng bể, rẽ mỏ thìa, cò trắng bắc… Sinh cảnh đặc sắc nơi đây là những cánh rừng ngập mặn rộng hàng ngàn ha, đầm lầy mặn, bãi bồi ven biển và cửa sông. Những cánh rừng này được ví như bức tường xanh bảo vệ đê biển, làng xóm khỏi bị tàn phá bởi gió bão, nước biển dâng, và cả thảm hoạ sóng thần nếu xảy ra.

9. Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà

Khu Bảo tồn sinh quyển thế giới Cát Bà nằm trên đảo Cát Bà, thuộc thị trấn Cát Bà, huyện Cát Hải, thành phố Hải Phòng. Ngày 2/12/2004, Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà vinh dự được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới.

Với tổng diện tích hơn 26.000ha, khu dự trữ sinh quyển Cát Bà bao gồm 2 vùng lõi được bảo tồn nghiêm ngặt và không có tác động của con người, 2 vùng đệm cho phép phát triển kinh tế hạn chế song kết hợp với bảo tồn) và 2 vùng chuyển tiếp để phát triển kinh tế.

Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà được phân bố chủ yếu trên đảo đá vôi Cát Bà và khoảng 400 hòn đảo nhỏ xung quanh, nơi còn lưu giữ hơn 70 di chỉ khảo cổ học thuộc các nền văn hóa Sơn Vi, Soi Nhụn cách đây từ 4.000-25.000 năm. Tiêu biểu trong số này là khu di chỉ Cái Bèo, nơi cư ngụ của người nguyên thủy cách đây 4.000-7.000 năm.

Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà là trung tâm đa dạng sinh học lớn của Việt Nam. Theo điều tra bước đầu, nơi đây có 620 loài thực vật bậc cao phân bố thuộc 438 chi và 123 họ, trong đó có những loài mà hiện nay chỉ tìm thấy ở Cát Bà như kim giao, lát khối, sến mật, lát hoa, re hương, thổ phục linh…

Trên đảo Cát Bà có 32 loài thú, 69 loài chim và 20 loài bò sát, lưỡng cư. Nhiều loài được xác định đặc biệt quý hiếm được ghi trong sách đỏ thế giới như Voọc đầu trắng, sơn dương, rái cá, báo, mèo rừng, cầy hương, sóc đen. Đặc biệt voọc đầu trắng là loài đặc hữu ở Cát Bà.

Biển Cát Bà có 300 loài cá, 500 loài thân mềm và giáp xác, trong đó có nhiều loài có giá trị kinh tế và nghiên cứu khoa học cao.

10. Khu dự trữ sinh quyển Đồng Nai

Ngày 10/11/2001, Khu dự trữ sinh quyển Đồng Nai được UNESCO công nhận khu dự trữ sinh quyển với tổng diện tích gần 970.000ha. Khu sự trữ sinh quyển Đồng Nai chia làm 3 phần là vùng lõi, vùng đệm và vùng chuyển tiếp, trải rộng trên địa bàn các tỉnh gồm Đồng Nai, Lâm Đồng, Bình Dương, Bình Phước và Đắk Nông. Trong đó, có hơn 80% diện tích vùng lõi nằm trong phạm vi địa giới hành chính của tỉnh Đồng Nai.

Khu dự trữ sinh quyển Đồng Nai được thành lập trên cơ sở mở rộng Khu dự trữ sinh quyển Cát Tiên cũ đã được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới. Các khu vực cấu thành gồm Khu dự trữ sinh quyển Cát Tiên, Khu Ramsar Bàu Sấu, Khu Bảo tồn thiên nhiên và Di tích Vĩnh Cửu, Khu Bảo tồn vùng nước nội địa Trị An-Đồng Nai.

Môi trường thiên nhiên ở Khu dự trữ sinh quyển Đồng Nai được đánh giá là quý hiếm và vô cùng giá trị. Theo Hiệp hội Bảo tồn động vật hoang dã Việt Nam (WCS), Khu dự trữ sinh quyển Đồng Nai là nơi còn giữ được nhiều rừng tự nhiên và bảo tồn được nhiều loài động vật hoang dã quý hiếm của Việt Nam, thế giới như: voi, bò tót, gấu chó, tê giác java, gà so cổ hung… Ngoài ra, nơi đây còn bảo tồn nhiều loại thực vật quý hiếm như: gõ đỏ, cẩm lai, giáng hương, thủy tùng, căm xe, trắc.

Nhiều nhà khoa học đánh giá, khu dự trữ sinh quyển Đồng Nai được xem như lá phổi xanh cho khu vực Đông Nam Bộ, có nhiều đóng góp trong việc bảo vệ và phát triển rừng.

11. Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ

Với cảnh quan tươi đẹp, hệ thống động thực vật đa dạng và phong phú cả về số lượng và chủng loại, rừng ngập mặn Cần Giờ còn gọi là rừng Sác được UNESCO công nhận khu dự trữ sinh quyển thế giới vào ngày 21/1/2000. Đây cũng là khu dự trữ sinh quyển thế giới đầu tiên tại Việt Nam.

Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ là một quần thể gồm các loài động, thực vật rừng trên cạn và thuỷ sinh, được hình thành trên vùng châu thổ rộng lớn của các cửa sông Đồng Nai, sông Sài Gòn và sông Vàm Cỏ.

Rừng ngập mặn Cần Giờ sở hữu điều kiện môi trường rất đặc biệt, là hệ sinh thái trung gian giữa hệ sinh thái thủy vực với hệ sinh thái trên cạn, hệ sinh thái nước ngọt và hệ sinh thái nước mặn. Hệ thực vật nơi đây rất phong phú với trên 150 loài thực vật, trở thành nguồn cung cấp thức ăn và nơi trú ngụ cho rất nhiều loài thủy sinh, cá và các động vật có xương sống khác.

Khu hệ động vật thủy sinh không xương sống có trên 700 loài, khu hệ cá trên 130 loài, khu hệ động vật có xương sống có 9 loài lưỡng thê, 31 loài bò sát, 4 loài có vú. Khu hệ chim có khoảng 130 loài thuộc 47 họ, 17 bộ.

Không chỉ là địa điểm lý tưởng phục vụ cho việc nghiên cứu khoa học, du lịch sinh thái, khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ còn có ý nghĩa to lớn đối với bảo vệ môi trường. Đây được coi là “lá phổi”, là “quả thận” có chức năng làm sạch không khí và nước thải từ các thành phố trong thượng nguồn sông Ðồng Nai-Sài Gòn đổ ra biển Ðông./.

Nghịch lý trong tuyển sinh đại học

Điểm chuẩn vào nhiều trường đại học, nhất là các ngành “hot” cao chót vót, nhiều ngành có điểm chuẩn tăng đột biến, thậm chí tăng đến 11 điểm. Có ngành lấy điểm chuẩn lên đến trên 30 điểm trong khi tổng điểm thi tối đa chỉ ở mức 30 điểm. 130 thí sinh dù đạt đến 29,5 điểm vẫn trượt nguyện vọng 1…

Đây là những nghịch lý khiến cho mùa tuyển sinh đại học năm nay “kịch tính” hơn bao giờ hết. Và theo các chuyên gia, điều này cho thấy việc sử dụng điểm Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông để xét tuyển đang bộc lộ ngày càng rõ hơn những bất cập. Đã đến lúc, cần phải thay đổi!

“Rượu mới, bình cũ”

Việc các trường sử dụng điểm Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông để xét tuyển được thực hiện từ năm 2015,  khi Bộ Giáo dục và Đào tạo quyết định bỏ tổ chức Kỳ thi tuyển sinh đại học, tổ chức Kỳ thi Trung học phổ thông quốc gia với mục tiêu kép: Điểm thi vừa để xét công nhận tốt nghiệp, vừa để xét tuyển vào các trường đại học. Với mục tiêu đó, đề thi được phân hóa cao để phân loại thí sinh.

Tuy nhiên, năm 2019, Luật Giáo dục Đại học sửa đổi đã trao quyền tự chủ tuyển sinh cho các trường đại học. Từ năm 2020, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đổi tên Kỳ thi trung học phổ thông quốc gia thành Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông. Mục đích của kỳ thi được xác định là để xét công nhận tốt nghiệp. Mức độ đề thi vì thế cũng được điều chỉnh tương ứng theo hướng giảm độ khó để phù hợp với mục đích của kỳ thi.

Theo đánh giá của các giáo viên, đề thi hầu hết các môn của Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông có 75%-80% câu hỏi ở mức độ dễ, nhận biết và thông hiểu. Số câu hỏi vận dụng cao không nhiều, chỉ chiếm khoảng 5%. Tuy nhiên, ở nhiều môn, các câu hỏi vận dụng cao cũng có dạng đề khá quen thuộc.

Sự thay đổi trong tính chất của kỳ thi và độ khó, độ phân hóa của đề thi đã được thể hiện rõ ở kết quả thi khi mức điểm trung bình của các môn thi đã tăng rõ rệt kể từ năm 2020.

Số bài thi đạt từ 8 điểm trở lên trong Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông (năm 2020, 2021) cao gấp hàng chục lần so với điểm Kỳ thi trung học phổ thông quốc gia (năm 2018, 2019), tỷ lệ bài thi đạt điểm dưới trung bình giảm còn 1/3.

Theo số liệu phân tích của giáo sư Nguyễn Đình Đức, Đại học Quốc gia Hà Nội, nếu năm 2018, tỷ lệ bài thi đạt từ 8 điểm trở lên trong Kỳ thi trung học phổ thông quốc gia ở môn Toán chỉ là 1,2% thì năm 2020, số điểm 8 trong môn Toán của Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông là 29,7% (tăng gấp gần 25 lần), năm 2021 là 25,7% (tăng trên 21 lần).

Tương tự, tỷ lệ bài thi đạt từ 8 điểm trở lên của môn Tiếng Anh tăng từ 2,7% năm 2018 lên 22,4% năm 2021 (gấp hơn 8 lần), mức tăng này ở môn Hóa học là từ 2,6% lên 24,9% (gấp hơn 9 lần), môn Vật lý tăng từ 2,8% lên 18,3%; môn Địa lý tăng từ 3,16% lên 22%…

Tỷ lệ số bài thi đạt từ 8 điểm trở lên ở tất cả các môn (riêng môn Ngữ văn tính từ 7 điểm trở lên) đã có sự thay đổi hoàn toàn từ thời điểm năm 2020, khi kỳ thi thay đổi về tính chất, mục tiêu.

Theo dữ liệu điểm thi do Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố, tỷ lệ bài thi đạt điểm dưới trung bình ở môn Toán đã giảm từ 49,32% năm 2018 xuống 18% năm 2020 (giảm 2,7 lần), môn Hóa giảm từ 50,6% xuống còn 16,3% (giảm 3,1 lần); môn Địa lý giảm từ 31,64% xuống còn 6,2%% (giảm hơn 5 lần); môn Vật lý từ 48,4% xuống còn 13% (giảm 3,7 lần)…

Nếu năm 2019, điểm trung bình của hầu hết các môn thi (7 trên tổng số 9 môn, trừ Địa lý và Giáo dục công dân) đều ở mức trung bình thấp (dưới 6 điểm), thậm chí môn Ngoại ngữ và Lịch sử còn ở mức yếu (dưới 4,5 điểm) thì năm 2020, điểm trung bình của 6 môn thi đã vươn lên mức khá (trên 6,5 điểm), thậm chí môn Giáo dục công dân có điểm trung bình ở mức giỏi (trên 8 điểm.)

“Với tình hình đề thi và kết quả điểm như đã thống kê ở trên cho thấy điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông ngày càng tỏ ra không thật sự phù hợp để phân loại học sinh giỏi, xuất sắc nhằm mục tiêu xét tuyển đại học, nhất là với các ngành hot, trường hot,” giáo sư Nguyễn Đình Đức, Trưởng ban Đào tạo, Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định.

“Điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông ngày càng tỏ ra không thật sự phù hợp để phân loại học sinh giỏi, xuất sắc nhằm mục tiêu xét tuyển đại học, nhất là với các ngành hot, trường hot “

Tuy nhiên, trong khi tính chất, mục tiêu và cả tên gọi của kỳ thi đã thay đổi, dẫn đến sự thay đổi của đề thi, thay đổi trong cơ cấu điểm thi từ năm 2020 nhưng điểm kỳ thi này vẫn được các trường đại học sử dụng làm tiêu chí xét tuyển như trước đó. Quy chế tuyển sinh đại học vẫn giữ nguyên cách tính điểm cộng ưu tiên cho các tính sinh theo mức điểm chênh lệch giữa hai khu vực kế tiếp là 1 điểm, giữa hai đối tượng kế tiếp là 0,25 điểm. Đề thi dễ hơn, điểm thi tăng lên, kéo theo điểm chuẩn xét tuyển vào các trường đại học tăng.

Đặc biệt, trong năm 2021, do tác động của dịch COVID-19 khiến việc học của thí sinh gặp nhiều khó khăn, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có sự điều chỉnh giảm mức độ đề so với năm 2020, kết quả thi theo đó lại tiếp tục tăng lên, điểm chuẩn đại học tăng lên tương ứng, đặc biệt ở các tổ hợp xét tuyển có các môn khối xã hội và Tiếng Anh. Nếu năm 2020, cả nước có 5.965 điểm 10 trong Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông thì năm nay, con số này đã tăng gấp hơn 4 lần, lên 24.555 điểm 10.

Điểm chuẩn tiến dần… lên “mây”

Trong giai đoạn trước 2019 (trừ năm 2017), điểm chuẩn đại học được coi là tăng mạnh khi có mức tăng từ 2 đến 3 điểm. Năm 2020, điểm chuẩn đại học gây “sốc” khi có biên độ tăng từ 2 đến 5 điểm. Tuy nhiên, biên độ tăng điểm chuẩn năm 2021 còn nới rộng lên đến… 11 điểm.

Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong đợt 1 xét tuyển sinh đại học năm nay, số ngành giữ nguyên hoặc tăng/giảm tới 3 điểm chiếm 86% (trong 3.259 mã ngành).

Có 265 ngành có mức điểm chuẩn tăng từ 5 điểm trở lên, chiếm 8%. Trong số đó, nhiều nhất là khối Kỹ thuật-Công nghệ với 70 ngành, khối Sư phạm có 64, khối Kinh doanh và Quản lý (42 ngành), Xã hội và Nhân văn (32 ngành), Pháp luật (10 ngành)…

Có 30 ngành học có mức điểm chuẩn tăng từ 9 đến 11 điểm.

Điểm chuẩn của các trường đại học vốn đã cao trong năm 2020 càng lên chót vót hơn trong mùa tuyển sinh năm nay, với hàng loạt ngành có mức điểm chuẩn ở mức trên 28 điểm ở khối ngành kỹ thuật, kinh tế; trên 29 điểm với khối ngành xã hội, sư phạm, luật…

Nhận xét về mức độ tăng điểm chuẩn của các trường năm nay, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho hay các trường tốp trên có điểm chuẩn các ngành ổn định hoặc tăng nhẹ, trong khi các trường tốp giữa có nhiều ngành bứt phá mạnh.

Tuy nhiên, theo giáo sư Nguyễn Đình Đức, Trưởng ban Đào tạo, Đại học Quốc gia Hà Nội, các trường tốp trên ổn định hoặc tăng nhẹ do mức điểm chuẩn của các ngành này năm 2020 vốn đã rất cao và khó có thể tăng cao hơn được nữa. Trong khi đó, điểm của nhóm ngành, trường tốp giữa vẫn không ngừng tăng lên, tiệm cận trường tốp đầu.

Nếu năm 2019, điểm chuẩn ngành cao nhất của Đại học Thương mại, một trường tốp giữa của khối ngành kinh tế, là 24 điểm, thì năm 2020, 24 là mức điểm chuẩn thấp nhất trong tất cả 26 chương trình đào tạo của trường này, điểm chuẩn cao nhất đã tiến lên 26,7 điểm, cao hơn cả điểm chuẩn cao nhất năm 2019 của Đại học Ngoại thương – trường tốp đầu trong khối ngành kinh tế. Trong khi đó, mức điểm chuẩn cao nhất của Đại học Ngoại thương tịnh tiến từ 26,4 điểm năm 2019 lên 28,15 điểm năm 2020 và tiếp tục lên 28,56 điểm năm 2021.

Ở khối ngành kỹ thuật, điểm chuẩn của cao nhất của Đại học Giao thông vận tải, một trường thuộc tốp giữa, năm 2019 là 21,5 điểm, năm 2020 tăng lên 25 điểm, năm 2021 lên 26,35 điểm. Trường tốp đầu ở khối này là Đại học Bách khoa có mức điểm chuẩn ngành cao nhất tăng từ 27,42 điểm năm 2019 lên 29,04 năm 2020 và 28,43 năm 2021.

Trường tốp đầu tăng tiệm cận điểm trần, thậm chí có trường vượt điểm trần (30 điểm) nhờ sự hỗ trợ của điểm ưu tiên, đưa điểm chuẩn lên… mây.

Cụ thể, nếu như điểm chuẩn ngành Sư phạm Ngữ văn chất lượng cao của Đại học Hồng Đức năm 2019 là 24 điểm, thì năm 2020 là 29,25 điểm và năm nay đã lên mức kỷ lục 30,5 điểm. Ngành Xây dựng lực lượng Công an Nhân dân của Học viện Chính trị Công an Nhân dân có điểm chuẩn 30,34 điểm. Điểm chuẩn ngành Hàn Quốc học, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội là 30 điểm. Các điểm chuẩn này đều áp dụng cho thí sinh khối C, gồm các môn Văn, Sử, Địa. Đây vốn là tổ hợp rất khó để đạt điểm tuyệt đối do đặc thù của môn Ngữ văn.

Theo dữ liệu điểm thi của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2021, mức điểm cao nhất của khối C là 29,25 điểm và chỉ có hai thí sinh đạt điểm số này. Như vậy, để có 30 điểm, thí sinh phải có điểm cộng ưu tiên.

Với các thí sinh khu vực 1, thuộc các vùng đô thị, không được hưởng chế độ cộng điểm ưu tiên trong xét tuyển đại học, thì đây là mức điểm chuẩn “trên trời,” không tưởng, vì dù có nỗ lực hết sức trong kỳ thi, các em chỉ có thể dành được tối đa 30 điểm.

Điểm chuẩn được đẩy lên cao chót vót với hàng trăm ngành có biên độ tăng từ 5 đến 11 điểm đã vượt dự kiến, tính toán của nhiều thí sinh, khiến cho nhiều em bị trượt hết tất cả các nguyện vọng, dù có em đăng ký đến 11 nguyện vọng, có em điểm cao ngất ngưởng.

Theo thống kê của Giáo dục và Đào tạo, cả nước có 130 thí sinh đạt đến điểm số “mơ ước” là 29,5 điểm (gồm cả điểm cộng ưu tiên) nhưng vẫn trượt nguyện vọng 1. Trong số này có 69 em đỗ ở các nguyện vọng khác và 61 em không có cơ hội bước chân vào giảng đường đại học. Số thí sinh đạt 27 điểm trở lên (chưa gồm điểm ưu tiên) nhưng vẫn trượt đại học nào là 165 em.

Trước thực trạng này, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã làm một việc chưa từng có tiền lệ là trao đổi với một số trường đại học lớn và các trường cho biết sẽ sẵn sàng xét tuyển bổ sung những thí sinh có kết quả thi Tốt nghiệp trung học phổ thông cao, căn cứ vào nguyện vọng và điểm đạt được theo điểm chuẩn của từng ngành học cụ thể.

Đã đến lúc phải thay đổi

Dù điểm đầu vào cao nhưng lãnh đạo một số trường vẫn thẳng thắn thừa nhận điều đó không đồng nghĩa với việc chất lượng thí sinh tăng lên, thậm chí còn là một khó khăn khi trường sẽ không chọn được thí sinh tài năng thực sự.

Theo giáo sư Nguyễn Đình Đức, từ thực tế của các phương thức tuyển sinh đại học và kết quả điểm Kỳ thi tớt nghiệp trung học phổ thông hiện nay đã tiếp tục gióng lên hồi chuông về việc đổi mới tuyển sinh đại học là vô cùng cấp thiết. “Việc sử dụng kết quả kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông để xét tuyển đại học, dùng ‘2 trong 1’ chỉ là phương án tạm thời trong thời điểm giao thời khi nhiều trường đại học chưa tổ chức được kỳ thi tuyển sinh đại học riêng,” giáo sư Nguyễn Đình Đức nhận định.

“Từ thực tế của các phương thức tuyển sinh đại học và kết quả điểm Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông hiện nay đã tiếp tục gióng lên hồi chuông về việc đổi mới tuyển sinh đại học là vô cùng cấp thiết.”

Luật Giáo dục Đại học trao quyền tự chủ tuyển sinh cho các trường và trên thực tế, sau năm 2020, khi điểm chuẩn đại học tăng đột biến vì Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông giảm độ phân hóa, nhiều trường đại học đã tính đến phương án tuyển sinh riêng bên cạnh phương thức tuyển sinh theo điểm kỳ thi này.

Theo đề án tuyển sinh năm 2021 do các trường công bố, đa số trường đều có nhiều phương thức tuyển sinh khác bên cạnh xét tuyển theo điểm kỳ thi này như xét điểm học bạ, xét các chứng chỉ quốc tế, xét học sinh trường chuyên, tuyển thẳng thí sinh các cuộc thi uy tín như Đường lên đỉnh Olympia… Nhiều trường đã lên phương án có thêm kỳ thi tuyển sinh riêng như Đại học Bách khoa Hà Nội với Bài thi tư duy, Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh thi Đánh giá năng lực, Học viện Báo chí và Tuyên truyền thi Năng khiếu báo chí, các trường Đại học Quốc tế (Đại học Quốc gia Hà Nội), Đại học Việt-Đức…

Tuy nhiên, phần lớn chỉ tiêu tuyển sinh đại học của các trường vẫn sử dụng xét theo điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông. Bên cạnh đó, do ảnh hưởng dịch bệnh, các trường đã không thể tổ chức thi.

Theo phó giáo sư Nguyễn Thanh Chương, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Giao thông vận tải, do Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông được xác định mục tiêu để xét công nhận tốt nghiệp và với thực tế điểm thi hiện nay, trong thời gian tới, các trường đại học sẽ phải thay đổi phương thức tuyển sinh. Tuy nhiên, sự thay đổi này sẽ không theo hướng các trường tự tổ chức thi riêng mà phải liên kết để có thể có kỳ thi chung hoặc sử dụng chung kết quả của một kỳ thi được đảm bảo chất lượng.

“Sự thay đổi này sẽ không theo hướng các trường tự tổ chức thi riêng mà phải liên kết để có thể có kỳ thi chung hoặc sử dụng chung kết quả của một kỳ thi được đảm bảo chất lượng.”

Phó giáo sư Nguyễn Thanh Chương

Đây cũng là cách thức được Bộ Giáo dục và Đào tạo khuyến khích triển khai. Nhấn mạnh việc các trường được tự chủ trong phương thức tuyển sinh, Thứ trưởng Hoàng Minh Sơn cho hay Bộ Giáo dục và Đào tạo khuyến khích các trường hợp tác liên kết để xây dựng các phương án xét tuyển khác, ngoài phương thức xét tuyển từ kết quả Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, trong đó có việc xây dựng các kỳ thi, bài thi để thí sinh chỉ cần dự thi ít lần, giảm vất vả và tốn kém cho các em mà các trường vẫn chọn được thí sinh phù hợp với ngành nghề của mình.

Trước đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng nhiều lần thông tin về chủ trương hướng tới việc thành lập các trung tâm khảo thí độc lập có khả năng tổ chức các kỳ thi đảm bảo chất lượng để các trường đại học dùng điểm thi xét tuyển. Các kỳ thi có thể tổ chức theo hình thức trực tuyến và thi nhiều lần trong năm.

Chia sẻ về việc tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông trong thời gian tới, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn cho biết Kỳ thi sẽ phải đổi mới để năng động hơn, thích nghi trong bối cảnh dịch bệnh và năm 2022 có khả năng sẽ là năm giao thời, chuẩn bị để thực hiện đổi mới toàn diện hơn công tác thi tốt nghiệp chung vào năm sau.

Về tuyển sinh đại học, Bộ trưởng cho hay cơ quan này đang xây dựng phương án. “Tuy nhiên, có một việc có thể làm ngay là hai đại học quốc gia, các đại học vùng cần bắt tay ngay vào củng cố, xây dựng một hệ thống các trung tâm khảo thí. Đặc biệt, các đại học vùng sẽ đánh giá vai trò là các hạt nhân cho các hoạt động kiểm tra, đánh giá, tuyển sinh trong thời gian sắp tới,” Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo nói.

Hiện ở khu vực phía Nam, trong những năm gần đây, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức kỳ thi đánh giá năng lực và đã có hàng chục trường đăng ký sử dụng kết quả kỳ thi này để xét tuyển, dù chỉ tiêu dành cho phương thức này của các trường ngoài hệ thống Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh vẫn còn khá khiêm tốn.

Kỳ thi sẽ phải đổi mới để năng động hơn, thích nghi trong bối cảnh dịch bệnh và năm 2022 có khả năng sẽ là năm giao thời, chuẩn bị để thực hiện đổi mới toàn diện hơn công tác thi tốt nghiệp chung vào năm sau.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn

Ở phía Bắc, Đại học Bách khoa Hà Nội tổ chức bài thi tư duy từ năm 2020. Từ năm 2021, Đại học Quốc gia Hà Nội khởi động tổ chức lại bài thi đánh giá năng lực (đã tạm dừng từ năm 2017). Do còn khá mới nên cả hai kỳ thi này vẫn chưa nhận được sự hưởng ứng của các trường khác trong việc sử dụng kết quả thi để xét tuyển…

Theo giáo sư Nguyễn Đình Đức, việc thành lập các trung tâm khảo thí đủ năng lực để tổ chức các kỳ thi tuyển sinh vào đại học là kinh nghiệm nhiều nước đã thực hiện, nhưng cần có sự kiểm soát chất lượng và ‘cầm trịch’ của Bộ Giáo dục và Đào tạo, để có sự tương đương chuyển đổi phù hợp giữa các bài thi của các trung tâm khảo thí khác nhau, không chỉ phục vụ tuyển sinh, mà còn để xử lý học vụ khi người học chuyển trường, chuyển ngành một cách khách quan và công bằng.

“Trong bối cảnh hiện nay, các trường còn đang lúng túng với kỳ thi tuyển sinh đại học riêng, thiết nghĩ Bộ có thể hỗ trợ các trường đại học, điều chỉnh đề thi Kỳ thi tốt nghiệp trung hoc phổ thông hằng năm, để phục vụ tốt mục đích ‘hai trong một’, giúp các trường có thể yên tâm sử dụng điểm kỳ thi này để tuyển sinh đại học,” giáo sư Đức kiến nghị.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng việc phân tách hai mục tiêu này là hợp lý, trong đó Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông có thể tổ chức nhẹ nhàng hơn, giao cho các địa phương và có thể thực hiện linh động hơn, còn tuyển sinh là sự tự chủ của các trường đại học./.

Phạm Mai

NƯỚC PHÁP

và kinh nghiệm ứng phó các làn sóng COVID-19

Chiến dịch tiêm chủng được đẩy mạnh dịp Hè vừa qua đã giúp cho nước Pháp kiểm soát phần nào làn sóng dịch thứ tư. Trừ các tỉnh hải ngoại, nơi công tác tiêm chủng còn chậm khiến dịch bệnh vẫn đang hoành hành, cuộc chiến chống COVID-19 ở Pháp đã có nhiều khả quan.

Số bệnh nhân diễn biến nặng hoặc tử vong vì COVID-19 cũng giảm rõ rệt, ngày 5/9 là gần 50 ca. Có thể nói nước Pháp đang dần bước ra khỏi khủng hoảng y tế, các giải pháp phòng chống dịch được đánh giá đi đúng hướng, các gói phục hồi kinh tế đang phát huy tác dụng.

Ở Pháp, tổng thống là người chỉ huy toàn bộ chiến dịch, nhưng chính phủ và chính quyền các cấp lại là đối tượng triển khai các quyết định, giải pháp…

Tuân thủ đường lối chỉ đạo chung, nhưng các địa phương lại chủ động và linh hoạt ứng dụng các giải pháp phù hợp với bối cảnh và tình trạng dịch bệnh ở địa phương của mình.

Các trường hợp nhiễm bệnh sẽ được khuyến cáo tự cách ly ở nhà do chính quyền không đủ cơ sở vật chất cũng như nguồn lực để chăm sóc người bệnh trong các bệnh viện.

Chỉ khi bệnh trở nặng, bệnh nhân không thở được, cần cấp cứu thì các lực lượng cứu hộ sẽ tới và giúp đưa vào bệnh viện.

Các đường dây nóng luôn có bác sỹ trực để hướng dẫn các phương pháp tự điều trị tại nhà. Chỉ khi bệnh trở nặng, bệnh nhân không thở được, cần cấp cứu, thì các lực lượng cứu hộ sẽ tới và giúp đưa vào bệnh viện.

Họ được kêu gọi tham gia và giúp đỡ đội ngũ nhân viên y tế tại bệnh viện, triển khai trợ giúp xã hội tại địa phương, cũng như chia sẻ, tư vấn và hướng dẫn cho những người khác đang bị bệnh phải cách ly tại nhà.

Do tính chất phức tạp của dịch bệnh, trong vòng 2 năm, nước Pháp đã phải áp dụng giãn cách xã hội và lệnh giới nghiêm đến 3 lần: lần thứ nhất kéo dài 3 tháng, từ tháng 3-5/2020; lần thứ hai từ tháng 9-11/2020 và gần đây nhất là tháng 3-4/2021.

Giấy phép ra đường hay còn gọi là giấy thông hành được sử dụng như một giải pháp để quản lý các đối tượng đi lại.

Theo thông báo của chính phủ, trong thời gian áp dụng giãn cách và giới nghiêm, chỉ có 7 đối tượng được ra ngoài lưu thông trên đường và phải mang theo giấy phép: những người buộc phải đến nơi làm việc do hoạt động nghề nghiệp không thể thực hiện được từ xa; các trường hợp cấp cứu, khám chữa bệnh không thể trì hoãn; hoạt động chăm sóc trẻ em, người già, tàn tật không có khả năng tự phục vụ; các hoạt động theo giấy triệu tập của tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền; tham gia các hoạt động phục vụ cộng đồng theo yêu cầu của các cơ quan hành chính hoặc các tổ chức xã hội hoạt động hợp pháp; đi chợ hoặc mua sắm các đồ dùng thiết yếu phục vụ sinh hoạt; và cuối cùng là đi ra ngoài nhanh trong giới hạn cho phép 1giờ/ngày và trong bán kính tối đa 1km xung quanh nơi ở, nhằm giải quyết các nhu cầu cá nhân liên quan đến hoạt động thể chất, đi dạo đơn lẻ hoặc với người cùng sống trong một nhà, hoặc phục vụ nhu cầu của vật nuôi.

Chỉ có 2 mẫu giấy thông hành là giấy chứng nhận đi làm và giấy đăng ký đi các công việc khác. Giấy đi làm phải có chữ ký và dấu của cơ quan hoặc công ty cấp.

Mỗi cá nhân khi ra đường sẽ phải cam kết khai báo thành thật và thực hiện đúng theo nhu cầu đã khai báo. Trong trường hợp vi phạm, mức phạt tối thiểu sẽ là 135 euro/lần, nghiêm trọng hơn có thể bị khởi tố, thậm chí đi tù.

Cảnh sát, hiến binh sẽ là những lực lượng kiểm tra giấy tờ. Các nhà hoạt động xã hội và tình nguyện viên sẽ là lực lượng hỗ trợ trong trường hợp các gia đình có nhu cầu cần giải quyết công việc mà không thể ra ngoài.

Đường dây nóng được tăng cường và hoạt động liên tục để các lực lượng cứu hộ có thể ứng phó sự cố kịp thời. Trong thời gian giãn cách, các trung tâm phục vụ hàng thiết yếu vẫn mở cửa phục vụ khách trong các điều kiện an toàn vệ sinh phòng dịch.

Hàng hóa, đặc biệt là lương thực thực phẩm vẫn được đảm bảo đủ nguồn cung cho người dân. Những người phải nghỉ việc do dịch bệnh, các hộ gia đình khó khăn được nhà nước cấp một khoản hỗ trợ tối thiểu để có thể mua sắm lương thực và các đồ dùng thiết yếu, đủ sống trong thời gian giãn cách. Chính nhờ việc tổ chức quản lý khoa học và thống nhất nên cả ba đợt giãn cách đều bảo đảm các điều kiện sống và phòng chống dịch hiệu quả.

Và trên hết là ý thức và tinh thần tự giác của người dân, chỉ ra đường khi cần thiết, đã giúp các đợt giãn cách thành công và dịch bệnh phần nào được kiểm soát.

Hiện nay, ngay cả khi tình hình đã trở nên khả quan, Chính phủ Pháp vẫn không ngừng đề cao cảnh giác. Để đối phó với nguy cơ bùng phát của làn sóng dịch thứ tư, tránh việc phải áp dụng giãn cách lẫn nữa, giấy chứng nhận y tế là công cụ kiểm soát việc đi lại ở những nơi đông người, đặc biệt là các cơ sở y tế, trung tâm dưỡng lão, khu vực công cộng như bảo tàng, nhà văn hóa, trung tâm thương mại, nhà hàng, sân bay, tàu hỏa, xe bus đường dài.

Chứng nhận y tế có thể là giấy chứng nhận tiêm đủ vaccine ngừa COVID-19, giấy xét nghiệm âm tính trong vòng 48 giờ, hoặc giấy chứng thực đã hồi phục sau khi mắc COVID-19.
Quy định này được áp dụng trên toàn nước Pháp và kéo dài ít nhất là đến cuối tháng 11/2021. Thậm chí, tất cả các bệnh viện và nhiều cơ quan, công sở trường học đã coi giấy chứng nhận y tế như một điều kiện bắt buộc để tiếp tục các hợp đồng làm việc của nhân viên.

Giới chức Pháp hy vọng, với các nỗ lực như vậy, Pháp có thể nhanh chóng thoát khỏi đại dịch, tập trung vào phục hồi nền kinh tế vốn đã quá mệt mỏi vì phải vật lộn chống lại COVID-19 suốt 2 năm qua.

Việt Nam tiến bộ lớn

về phổ cập giáo dục và xóa mù chữ

Theo Tổ chức Khoa học, Giáo dục và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO), xóa nạn mù chữ là đầu tư một cách thông minh cho tương lai và là giai đoạn đầu tiên cho tất cả các hình thức phổ cập giáo dục mới trong thế kỷ XXI.

Tại Việt Nam, xóa mù chữ, phổ cập giáo dục là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm hướng tới mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ công nghiệp hóa-hiện đại hóa đất nước.

Sự nghiệp nâng cao dân trí đạt nhiều thành tựu

Theo UNESCO, khả năng biết đọc, biết viết là “khả năng nhận biết, hiểu, sáng tạo, truyền đạt, tính toán và dùng chữ được in và viết ra, liên kết cùng với văn cảnh khác nhau.” Và mù chữ được hiểu là tình trạng người không biết đọc, không biết viết.

Tất cả các nước trên thế giới, từ những nước phát triển nhất đến những nước chậm phát triển, đều có người không biết chữ. Tuy nhiên, ở hầu hết các nước đang phát triển, chất lượng giáo dục cơ sở thấp khiến số người mù chữ liên tục tăng cao. Mù chữ gắn liền với các thách thức xã hội như nghèo đói, bất bình đẳng giới, bất bình đẳng về thu nhập…

Chính vì vậy, năm 1965, UNESCO đã chọn ngày 8/9 hằng năm là Ngày Quốc tế xóa nạn mù chữ.

Ngày này được kỷ niệm lần đầu tiên vào năm 1966, với mục đích nhấn mạnh tới tầm quan trọng của việc phổ cập giáo dục cho các công dân, các cộng đồng và toàn xã hội; đồng thời tích cực vận động cộng đồng quốc tế và thúc đẩy công cuộc xóa nạn mù chữ như một công cụ để trao quyền cho các cá nhân, cộng đồng và xã hội.

Ở Việt Nam, ngay từ ngày đầu thành lập nước, xác định rằng “một dân tộc dốt, là một dân tộc yếu,” Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát động chiến dịch xóa mù chữ. Người coi mù chữ là một quốc nạn và “dốt” cũng là một loại giặc nguy hiểm cần phải tiêu diệt.

Chính vì vậy, tháng 9/1945, Nha bình dân học vụ được thành lập, từ đó phong trào “Diệt giặc dốt” được dấy lên trong toàn xã hội.

Hưởng ứng “Lời kêu gọi toàn dân chống nạn thất học” của Chủ tịch Hồ Chí Minh, hàng triệu người nô nức đi học, hàng vạn người biết chữ tham gia dạy người chưa biết chữ tại các lớp bình dân học vụ. Sau một năm phát động, đã có hơn 2,5 triệu người thoát nạn mù chữ. Đây là một kỳ tích về xã hội hóa học tập trong lịch sử giáo dục nước nhà.

Kinh nghiệm thực tiễn xóa mù chữ ở miền Bắc đã trở thành những bài học quý báu, bổ ích cho công cuộc xóa nạn mù chữ ở miền Nam ngay sau ngày giải phóng, đất nước thống nhất. Cuối tháng 2/1978, toàn bộ 21 tỉnh, thành phố ở miền Nam đã cơ bản thanh toán nạn mù chữ.

Sự nghiệp nâng cao dân trí của đất nước tiếp tục tiến lên một bước mới, được đánh dấu bằng thập kỷ 1990-2000, cả nước triển khai công cuộc xóa mù chữ-phổ cập giáo dục tiểu học, thực hiện mục tiêu thế giới bước vào thế kỷ 21 không còn nạn mù chữ do UNESCO khuyến cáo và Liên hợp quốc phát động để đến năm 2000, tất cả các tỉnh/thành phố trong cả nước với 98,03% số quận/huyện; 98,53% số xã/phường đã được công nhận đạt chuẩn quốc gia xóa mù chữ-phổ cập giáo dục tiểu học; hầu hết trẻ em trong độ tuổi đều được đi học tiểu học; 94% dân số trong độ tuổi 15-35 đã biết chữ. Đó thực sự là một mốc son lớn trong lịch sử giáo dục nước nhà.

10 năm tiếp theo, Việt Nam tiếp tục phổ cập giáo dục trung học cơ sở và hoàn thành vào năm 2010.

Phát triển xã hội học tập là phát triển nguồn lực đặc biệt của quốc gia

Mặc dù là một quốc gia đang phát triển, còn gặp nhiều khó khăn, nhưng Việt Nam luôn được các tổ chức quốc tế đánh giá là cao về thành tích giáo dục và phổ cập giáo dục so với các nước có mức thu nhập tương đương.

Từ năm 2014 đến nay, Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách nhằm thúc đẩy phổ cập giáo dục, xóa mù chữ; tăng cường Tiếng Việt cho trẻ em mầm non, học sinh tiểu học vùng dân tộc thiểu số. 

Sự nghiệp giáo dục phát triển trên nền tảng xây dựng xã hội học tập ở Việt Nam đã và đang vận động đúng quỹ đạo của xu thế chung và đạt được những thành tựu quan trọng. Các cơ sở giáo dục ngày càng được quan tâm đầu tư tốt hơn cả về đội ngũ giáo viên và cơ sở vật chất.

Theo số liệu tổng kết 8 năm thực hiện Đề án “Xây dựng xã hội học tập giai đoạn 2012-2020” của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong 4 mục tiêu chính, Đề án đã đạt được 2 mục tiêu lớn là “Xoá mù chữ và phổ cập giáo dục,” “Học tập để hoàn thiện kỹ năng sống, xây dựng cuộc sống cá nhân và cộng đồng ngày càng hạnh phúc hơn.”

63/63 tỉnh, thành phố đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 1; trong đó 34/63 tỉnh, thành phố đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 2; các địa phương đã tổ chức xóa mù chữ cho trên 300.000 người trong độ tuổi 15-60.

63/63 tỉnh, thành phố đã đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi; đạt chuẩn phổ cập giáo dục tiểu học mức độ 2; đạt chuẩn phổ cập giáo dục trung học cơ sở mức độ 1. 21/63 tỉnh, thành phố (33,3%) đạt chuẩn phổ cập giáo dục tiểu học mức độ 3 và 11/63 tỉnh, thành phố (17,5%) đạt chuẩn phổ cập giáo dục trung học cơ sở mức độ 2; 03 tỉnh đạt chuẩn phổ cập giáo dục trung học cơ sở ở mức cao nhất – mức độ 3.

Mạng lưới cơ sở giáo dục thường xuyên được củng cố và phát triển nhanh chóng về số lượng, đa dạng về mô hình, hoạt động mang lại hiệu quả thiết thực đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập của người dân.

Hiện cả nước có 17.459 cơ sở giáo dục thường xuyên, trong đó có 71 trung tâm giáo dục thường xuyên cấp tỉnh; 619 trung tâm Giáo dục nghề nghiệp-giáo dục thường xuyên cấp huyện; 10.469 trung tâm học tập cộng đồng; 5.642 trung tâm ngoại ngữ-tin học; 658 cơ sở, trung tâm thực hiện giáo dục kỹ năng sống.

Cùng với đó, các cơ sở giáo dục đã đẩy mạnh dạy học từ xa, dạy học trực tuyến, dạy học trên truyền hình và từng bước xây dựng các khóa học trực tuyến mở đại chúng.

Theo thống kê, cả nước đã có trên 53.000 trường học tổ chức dạy-học trực tuyến, nâng tỷ lệ học sinh tham gia học trực tuyến trung bình đạt 80%. Số lượt người tham gia các lớp cập nhật kiến thức, kỹ năng, chuyển giao công nghệ, các lớp phổ cập ngoại ngữ, tin học ứng dụng, giáo dục kỹ năng sống, nghề ngắn hạn tại các trung tâm học tập cộng đồng tăng hằng năm…

Theo Phó Chủ tịch Hội khuyến học Việt Nam Phạm Tất Dong: “Kết quả lớn nhất khi thực hiện Đề án là hình thành được mô hình xã hội học tập ở cấp xã. Đây là bước đi chiến lược chỉ có ở Việt Nam. Trong khi các nước xây dựng xã hội học tập ở cấp thành phố trở lên thì chúng ta đã tiếp cận tới cấp nhỏ hơn là cơ sở và tạo động lực, huy động được người dân tham gia học tập. Cách làm riêng thú vị này đã được UNESCO và các quốc gia công nhận.”

Còn Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn khẳng định: “Phát triển xã hội học tập là phát triển nguồn lực đặc biệt của quốc gia. Trách nhiệm của chúng ta là phát triển một xã hội hiếu học, một xã hội biết học, biết tạo ra những nhu cầu học tập và có đầy đủ khả năng thoả mãn mọi nhu cầu học tập. Trước khi xây dựng một xã hội học tập thì cần phải xây dựng được mỗi con người, mỗi cá nhân học tập suốt đời.”

Đề cập đến những công việc trọng tâm trong thời gian tới, Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn cho rằng, cần xác định rõ vai trò của các thành tố và các bên liên quan đến công cuộc phát triển xã hội học tập. Mỗi người cần nhận thức được nhu cầu học tập để tự phát triển bản thân. Từng cá nhân phải được hỗ trợ, thúc đẩy, ghi nhận trong phát triển học tập. Các cơ sở giáo dục phải đóng vai trò nòng cốt, các doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong phát triển xã hội học tập.

Bộ trưởng cho biết, thời gian tới, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ triển khai rà soát, đánh giá hiệu quả mô hình hoạt động của trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm học tập cộng đồng.

Đồng thời, chọn một số việc ưu tiên, tập trung làm tốt, như xoá mù chữ; phát triển hệ thống đào tạo từ xa; tăng cường hiệu quả của hệ thống khuyến học; tăng cường các hoạt động truyền thông và định hướng xã hội đối với việc học tập; gia tăng nguồn tài nguyên, dữ liệu số phục vụ việc học tập thường xuyên./.

BỘ TRƯỞNG TRẦN HỒNG HÀ

Kiên quyết đưa đất nông lâm trường vào khuôn khổ

“Nhìn vào thực tiễn hiện nay có thể thấy sự mâu thuẫn trong công tác quản lý và sử dụng đất nông lâm trường, khi mà ‘người có năng lực cần đất thì thiếu đất, còn người thiếu năng lực thì lại thừa đất.’ Vì thế, cùng với việc đổi mới luật, chúng ta cần tiếp tục kiên quyết xử lý đối với các công ty nông, lâm nghiệp sử dụng không hiệu quả quỹ đất; dành quỹ đất chuyển giao về địa phương để quản lý cũng như giải quyết căn cơ các vấn đề chính sách, xã hội.”

Đó là chia sẻ của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Trần Hồng Hà trong cuộc trả lời phỏng vấn phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus (Thông tấn xã Việt Nam) về thực trạng quản lý, sử dụng đất đai nông lâm trường hiện nay, cũng như các giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả quản lý trong thời gian tới.

Đất đai cần vào tay “người biết vun trồng”

– Thưa Bộ trưởng, vừa qua, Báo Điện tử VietnamPlus đã có loạt bài viết “Giải phóng đất nông lâm trường: Cần ‘cuộc cách mạng’ quyết liệt hơn” phản ánh về thực trạng quản lý và sử dụng nguồn quỹ đất này. Là tư lệnh ngành, ông đánh giá thế nào về vấn đề này?

Bộ trưởng Trần Hồng Hà: Đầu tiên, tôi đánh giá cao Báo Điện tử VietnamPlus đã triển khai loạt bài viết rất công phu và phản ánh đúng thực tiễn công tác quản lý, sử dụng đất đai nông lâm trường trong thời gian qua. Đây thực sự là vấn đề rất đáng quan tâm!

Đúng như nhà báo đã phản ánh, việc quản lý sử dụng đất đai có nguồn gốc từ các nông, lâm trường còn tồn tại bất cập. Quá trình phát triển các nông lâm trường đã trải qua 60 năm. Tại thời điểm thành lập, nhiều nơi đã giao chồng lên diện tích đất của người dân, giấy tờ, hồ sơ lạc hậu không quản lý được trên thực địa, có nhiều trường hợp người dân góp đất. Trong một thời gian dài các nông, lâm trường quản lý không hiệu quả để tình trạng lấn chiếm, chuyển nhượng, chuyển mục đích xen kẽ, dẫn tới khó kiểm soát trong ranh giới đất được giao.

Vừa qua, chúng ta đã tập trung sắp xếp đổi mới nâng cao hiệu quả – trong đó các nông, lâm trường được rà soát chức năng nhiệm vụ; sắp xếp, chuyển đổi thành các công ty nông, lâm nghiệp, các tổ chức khác hoạt động theo Luật Doanh nghiệp và thành Ban quản lý rừng, các tổ chức sự nghiệp khác. Tuy nhiên, việc chuyển đổi ở nhiều doanh nghiệp thực chất mới thực hiện được việc đổi tên, chưa có sự thay đổi căn bản về cơ chế quản lý và quản trị doanh nghiệp.

Nhiều nơi vẫn chưa hoàn thành việc chuyển đổi hình thức từ giao đất không thu tiền sử dụng đất sang thuê đất; chưa giải quyết dứt điểm cho thuê, cho mượn, giao khoán trái pháp luật. Có tình trạng năng lực của nhiều nông trường, lâm trường không tương xứng với diện tích đất được giao để sử dụng; nhiều công ty diện tích bình quân một người cao hơn rất nhiều lần so với diện tích bình quân tại địa phương. Nhìn vào vấn đề này có thể thấy sự mâu thuẫn, khi mà “người có năng lực cần đất thì thiếu đất, còn người thiếu năng lực thì lại thừa đất.”

Vì thế, trong thời gian tới, chúng ta sẽ phải tiếp tục rà soát, kiên quyết xử lý đối với các công ty nông, lâm nghiệp, các ban quản lý sử dụng không hiệu quả quỹ đất để căn cứ vào quy định và hồ sơ pháp lý có thể công nhận quyền cho người dân, hoặc thu hồi giao các địa phương. Tinh thần chung là đất đai, tài nguyên hết sức quan trọng nên phải được giao cho các chủ thể sử dụng hiệu quả hơn để phát triển kinh tế, xã hội; bảo vệ môi trường đồng thời giải quyết đúng đắn quyền lợi ích hợp pháp của người dân, giải quyết các vấn đề chính sách, xã hội.

Đối với vấn đề người dân thiếu đất sản xuất (trong số đó có những người đã được Nhà nước giao đất nông nghiệp rồi nhưng chuyển nhượng, cầm cố, di cư tự do), tôi cho rằng cần có giải pháp tổng thể phù hợp với từng đối tượng, không thể chỉ nhìn ở vào góc độ đất đai. Theo đó, cần có chính sách đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp, dành quỹ đất chuyển giao về địa phương phát triển công nghiệp, dịch vụ để tạo được nhiều việc làm cho lao động và có thể giao đất cho các đối tượng chính sách, đối tương chưa được nhà nước giao đất nông nghiệp lần nào.

Kiên quyết thu hồi nếu không sử dụng hiệu quả

– Xét riêng về khía cạnh quản lý Nhà nước, đất đai nông, lâm trường hiện đang được Bộ Tài nguyên và Môi trường quản lý thế nào, thưa Bộ trưởng?

Bộ trưởng Trần Hồng Hà: Đất đai là một loại tài nguyên đặc biệt. Theo quy định của Luật Đất đai thì Bộ Tài nguyên và Môi trường chịu trách nhiệm trước Chính phủ trong việc thống nhất quản lý nhà nước về đất đai’ trong đó có đất đai từ các nông, lâm trường. Các bộ, ngành, cơ quan ngang bộ có liên quan trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn có trách nhiệm giúp Chính phủ trong quản lý Nhà nước về đất đai. Luật cũng đã phân cấp rất mạnh cho Ủy ban Nhân dân các tỉnh/thành phố chịu trách nhiệm quản lý Nhà nước tại địa phương.

Với thẩm quyền và trách nhiệm được giao, thực hiện sự chỉ đạo của Bộ Chính trị, Quốc hội và Chính phủ về “tiếp tục sắp xếp, đổi mới và phát triển, nâng cao hiệu quả hoạt động của công ty nông, lâm nghiệp; tăng cường quản lý đất đai có nguồn gốc từ nông trường, lâm trường quốc doanh,” Bộ Tài nguyên và Môi trường đã trình Quốc hội ban hành Luất đất đai; trong đó quy định các công ty nông, lâm nghiệp đã được Nhà nước giao đất, cho thuê đất  để sử dụng vào mục đích sản xuất nông, lâm nghiệp phải rà soát lại hiện trạng sử dụng đất; xác định rõ diện tích bàn giao về địa phương và phải chuyển sang hình thức thuê đất.

Đối với phần đất các công ty nông, lâm nghiệp không sử dụng, sử dụng không đúng mục đích, đang khoán trắng, cho thuê, cho mượn trái pháp luật, bị lấn, bị chiếm, diện tích đất đã bán vườn cây… thì phải bị thu hồi tạo quỹ đất để ưu tiên giao đất, cho thuê đất cho các hộ, gia đình, cá nhân là đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi không có đất hoặc thiếu đất sản xuất ở địa phương sử dụng…

Thời gian qua, chúng tôi đã trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án tăng cường quản lý đối với đất đai có nguồn gốc từ các nông, lâm trường quốc doanh hiện do các công ty nông nghiệp, công ty lâm nghiệp không thuộc diện sắp xếp lại theo Nghị định số 118, ban quản lý rừng và các tổ chức sự nghiệp khác, hộ gia đình, cá nhân sử dụng.

Lộ trình là đo đạc, lập hồ sơ, bóc tách diện tích đất chồng lấn, tranh chấp, lấn chiếm lập phương án sắp xếp, giải quyết, giao đất, cho thuê đất, hoặc thu hồi để giao, cho thuê đối với các chủ thể có năng lực; diện tích có chồng lấn, tranh chấp, lấn chiếm thì tập trung giải quyết, xử lý.

– Mặc dù hệ thống pháp luật là vậy, nhưng vẫn còn một “điểm tối” rất đáng quan tâm là từ khi thực hiện Nghị quyết 28-NQ/TW của Bộ Chính trị khoá IX đến nay, số diện tích mà các công ty nông, lâm trường sử dụng kém hiệu quả, khoán trắng, cho thuê, cho mượn trái pháp luật trả về địa phương đã lên tới hơn 1 triệu hécta, trong khi số hộ dân thiếu đất sản xuất vẫn còn lớn. Vậy theo Bộ trưởng, đâu là nguyên nhân dẫn đến thực trạng này?

Bộ trưởng Trần Hồng Hà: Đúng là từ khi thực hiện Nghị quyết số 30-NQ/TW của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 112/2015/QH13 của Quốc hội và Nghị định 118/2014/NĐ-CP của Chính phủ, các công ty nông, lâm nghiệp đã bàn giao đất về cho địa phương 463.088 hécta; nâng tổng diện tích lũy tiến các công ty nông, lâm nghiệp bàn giao cho địa phương từ năm 2004 (bắt đầu thực hiện Nghị quyết 28/NQ-TW ngày 16/6/2003) đến nay lên 1.084.653 hécta.

Tuy nhiên, như tôi đã nói ở trên, do hầu hết diện tích bàn giao về địa phương đến nay vẫn chưa được đo đạc địa chính chi tiết đến từng thửa đất nên việc triển khai còn rất chậm. Trên thực tế, các địa phương có đất nông, lâm trường hầu hết là các tỉnh có khó khăn về ngân sách, hàng năm ngân sách Trung ương vẫn phải hỗ trợ.

Hơn nữa, đối tượng thụ hưởng đa số là đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa, vùng có vị trí chiến lượng về quốc phòng, an ninh.

Từ năm 2019, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã tổng hợp và đề nghị Chính phủ hỗ trợ kinh phí cho các địa phương từ ngân sách Trung ương, tuy nhiên do tình hình ngân sách khó khăn nên Trung ương chưa bố trí được.

Để giải quyết những hạn chế kể trên, Bộ Tài nguyên và Môi trường đang tiếp tục chỉ đạo các địa phương chủ động bố trí kinh phí từ nguồn thu từ đất để thực hiện việc đo đạc chi tiết đồng thời tiếp tục kiến nghị Chính phủ hỗ trợ kinh phí để các địa phương triển khai đo đạc chi tiết làm cơ sở cho việc cấp giấy chứng nhận, giao đất, cho thuê đất. Đối những công ty nông, lâm nghiệp có diện tích đất quá lớn so với lực lượng lao động, Bộ Tài nguyên và Môi trường đang thực hiện việc điều tra, đánh giá hiệu quả quản lý, sử dụng đất của các công ty nông, lâm nghiệp sau rà soát, sắp xếp theo Nghị định 118/2014/NĐ-CP.

Sau khi điều tra, nếu còn phát hiện trường hợp công ty nông, lâm nghiệp giữ lại diện tích đất đai quá lớn, không sử dụng hiệu quả thì sẽ kiên quyết thu hồi bàn giao cho địa phương, trong đó xem xét giao cho người dân thiếu đất sản xuất.

Xây dựng hệ thống dữ liệu quản lý đất nông lâm trường

– Ngoài bất cập từ thực tiễn triển khai ở cấp cơ sở cũng như năng lực quản lý yếu kém của các công ty nông, lâm trường, theo Bộ trưởng, chính sách về đất đai hiện nay còn có những khiếm khuyết gì mà ông thấy còn trăn trở?

Bộ trưởng Trần Hồng Hà: Theo tôi, vấn đề lớn nhất hiện nay là xác định giá trị tài sản công; các công ty nông, lâm nghiệp nắm giữ quỹ đất lớn so với nguồn lực và chưa có sự đổi mới thực sự về sắp xếp, đổi mới phương thức hoạt động để phát triển, nâng cao hiệu quả hoạt động của công ty nông, lâm nghiệp.

Nguyên tắc lớn nhất trong hoàn thiện chính sách, pháp luật để giải quyết đối với đất đai có nguồn gốc nông, lâm trường là tài nguyên, nguồn lực đất đai phải được phân bổ, sử dụng công bằng, hiệu quả; đất đai cần được giao cho các chủ thể sử dụng hiệu quả gắn với thực hiện chủ trương, chính sách xã hội.

Như vậy, các công ty nông, lâm nghiệp chỉ nên được giao đất dựa trên năng lực sử dụng để đảm bảo hiệu quả. Quỹ đất còn lại giao về địa phương tạo quỹ đất cho các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội, trước mắt ưu tiên cho người dân thiếu đất, người đang phải thuê, khoán lại đất của chính các nông, lâm trường.

Bên cạnh đó, chúng ta cũng đang thiếu bộ công cụ quản lý đất đai hiện đại, nhanh chóng và chính xác. Do đó cần sớm xây dựng hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia quản lý đến từng thửa đất và phải có chế tài mạnh mẽ hơn nữa để người dân đã được Nhà nước giao đất sản xuất phải giữ đất để ổn định để sản xuất, không phát sinh thêm tình trạng “tái thiếu đất sản xuất.” 

– Trước mắt, để khắc phục được những vướng mắc còn tồn tại, cũng như tạo được sự chuyển biến mạnh mẽ trong công tác quản lý, sử dụng đất đai nông lâm trường, theo Bộ trưởng, Chính phủ cần có những chỉ đạo cụ thể thế nào?

Bộ trưởng Trần Hồng Hà: Với phương châm phải có những quyết sách đột phá trong công tác quản lý và sử dụng đất đai, trong đó tập trung ổn định người sử dụng đất tại chỗ, bảo vệ đất đai và tăng cường công tác quản lý đất đai có nguồn gốc từ nông lâm trường, trong thời gian tới, Chính phủ sẽ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương phối hợp triển khai thực hiện các giải pháp thực sự căn cơ.

Đầu tiên là cơ quan chức năng sẽ tiến hành rà soát tổng thể các quy định về đất đai, lâm nghiệp, tài chính, chính sách đất đai cho đồng bào dân tộc thiểu số và dân di cư tự do, các hộ nghèo thiếu đất sản xuất… để đảm bảo tính thống nhất, phù hợp với thực tiễn. Đây sẽ là tiền đề cho việc xây dựng kế hoạch chi tiết, ưu tiên nguồn lực đất đai, kinh phí và con người để thực hiện chính sách đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số thiếu đất, dân di cư tự do, từ đó giảm thiểu việc lấn chiếm đất đai, phá rừng lấy đất sản xuất.

Thứ hai là rà soát đánh giá hiệu quả các mô hình quản lý sử dụng đất của các công ty nông, lâm nghiệp để đề xuất phương án xử lý đảm bảo cân đối giữa mô hình quản trị doanh nghiệp, sản xuất, nguồn lực lao động với diện tích đất giữ lại, mang lại nguồn thu cho ngân sách. Phần diện tích dôi dư sẽ ưu tiên giao hoặc cho thuê cho người dân tại chỗ đang trực tiếp nhận khoán, thuê, mướn lại đất của nông, lâm trường để đảm bảo đất đai được sử dụng hiệu quả.

Thứ ba là tập trung nguồn lực để đến năm 2023 hoàn thành việc đo đạc lập bản đồ địa chính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và xây dựng cơ sở dữ liệu đối với đất đai có nguồn gốc từ các nông, lâm trường nhằm quản lý chặt chẽ, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tài nguyên rừng. Cung cấp thông tin làm cơ sở xác định và thu nghĩa vụ tài chính của các đối tượng sử dụng đất.

Một nhiệm vụ khác cũng rất quan trọng là tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giải quyết tranh chấp, khiếu nại về đất đai. Trong đó quan tâm giải quyết dứt điểm tranh chấp, khiếu nại về đất đai giữa nông, lâm trường đối với người dân để giải quyết các vấn đề bức xúc xảy ra ở địa phương.

Phân bổ hợp lý, sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai

– Mới đây, tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XV đã quyết định đưa dự án Luật Đất đai (sửa đổi) vào chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2022. Tại buổi làm việc với Bộ Tài nguyên và Môi trường vào ngày 19/8 vừa qua, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ cũng đã giao các nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành. Xin Bộ trưởng chia sẻ quan điểm về việc sửa đổi luật để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai thời gian tới? 

Bộ trưởng Trần Hồng Hà: Hiện nay, Bộ Chính trị, Ban Bí thư đang chỉ đạo việc tổng tổng kết Nghị quyết số 19-NQ/TW của Trung ương; Chính phủ đang tập trung chỉ đạo tổng kết thi hành Luật Đất đai trên cơ sở đó chúng ta có căn cứ chính trị, căn cứ thực tiễn để kịp thời sửa đổi những bất cập trong Luật Đất đai.

Luật cũng phải có tính dự báo, có tầm nhìn dài hạn; phải đảm bảo hệ tính đồng bộ, thống nhất trong chính sách, pháp luật về đất đai để nâng cao hiệu lực, hiệu quả, kỷ luật, kỷ cương trong thực thi nhằm đáp ứng mục tiêu cao nhất là phân bổ hợp lý, sử dụng hiệu quả với tầm nhìn dài hạn, hài hòa lợi ích tổng thể giữa các thế hệ, giữa phát triển kinh tế-xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường, bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Xin trân trọng cảm ơn Bộ trưởng!