Một trong những điểm nổi bật sau 10 năm triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới ở 14 tỉnh khu vực miền núi phía Bắc – vùng lõi nghèo của cả nước – là nhận thức về xây dựng nông thôn mới của người dân ngày càng được nâng cao, nhất là trong phát triển sản xuất gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm, ứng dụng khoa học công nghệ, trong bảo vệ môi trường, cải tạo cảnh quan nông thôn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, giữ gìn an ninh trật tự, góp phần làm thay đổi cơ bản bộ mặt nông thôn của các địa phương.

Đánh giá trên đã được các bộ, ngành, địa phương đưa ra tại Hội nghị tổng kết Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới khu vực miền núi phía Bắc giai đoạn 2010–2020, do Ban Chỉ đạo Trung ương các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2016-2020 phối hợp với Ủy ban Nhân dân tỉnh Hòa Bình tổ chức ngày 3/8, tại thành phố Hòa Bình (Hòa Bình). Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ, Trưởng ban Chỉ đạo chủ trì Hội nghị.

Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Trần Thanh Nam, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị của các địa phương đã tạo nên sự đột phá trong xây dựng nông thôn mới của các tỉnh, đồng thời góp phần quan trọng vào thành tựu phát triển kinh tế xã hội của vùng giai đoạn 2010-2020. Tinh thần tự lực của một số tỉnh được nâng lên rõ rệt, khơi dậy tiềm năng, lợi thế sẵn có.

Một số địa phương có đơn vị cấp huyện được Thủ tướng Chính phủ công nhận đạt chuẩn/hoàn thành nông thôn mới (4 thành phố và 2 huyện) đã tạo động lực phấn đấu cho các địa phương khác, cũng như lan tỏa ra toàn vùng. Điều này thể hiện nông thôn mới hoàn toàn có thể thành công trên diện rộng ở vùng khó khăn, chứ không chỉ tập trung vào một hay vài xã có điều kiện ưu đãi hơn.  

Sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị của các địa phương đã tạo nên sự đột phá trong xây dựng nông thôn mới của các tỉnh.

Bí thư Tỉnh ủy Hòa Bình Bùi Văn Tỉnh cho biết, các cấp ủy, chính quyền trên địa bàn xác định rõ quan điểm xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, bảo đảm tính kế thừa, phát triển bền vững, vừa mang tính hiện đại và giữ gìn đặc trưng bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số. Đến nay, toàn tỉnh có 63 xã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới, chiếm 32,98% số xã, đi đầu khu vực Tây Bắc và thứ 3 so với khu vực trung du miền núi phía Bắc.

Bình quân tiêu chí nông thôn mới của các xã trong tỉnh tính đến nay đạt 13,88 tiêu chí/xã; thành phố Hòa Bình đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới năm 2018 (hoàn thành chỉ tiêu một đơn vị cấp huyện đạt chuẩn nông thôn mới trước 2 năm theo Quyết định số 1865/QĐ-TTg ngày 23/11/2018 của Thủ tướng Chính phủ).

Còn theo Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Thái Nguyên Dương Văn Lượng, với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, đến hết năm 2018, Thái Nguyên đã có 88 xã đạt chuẩn nông thôn mới.

Dự kiến đến cuối 2019, sẽ có thêm 13 xã đạt chuẩn nông thôn mới, nâng số xã đạt chuẩn nông thôn mới lên 101 xã. Bình quân toàn tỉnh đạt 16,6 tiêu chí/xã, không còn xã dưới 9 tiêu chí; có 2 đơn vị cấp huyện hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới là thành phố Thái Nguyên và thành phố Sông Công. Dự kiến đến cuối năm 2019, có thêm một đơn vị cấp huyện hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới (thị xã Phổ Yên). 5 xóm được công nhận đạt chuẩn xóm nông thôn mới kiểu mẫu, dự kiến đến hết năm 2020 toàn tỉnh có 50 xóm nông thôn mới kiểu mẫu.

Bài học kinh nghiệm được lãnh đạo địa phương này đưa ra là xác định xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, ban hành hướng dẫn và tạo điều kiện cho người dân tham gia xây dựng nông thôn mới, hiến đất một cách thuận lợi nhất.

Ban hành hướng dẫn và tạo điều kiện cho người dân tham gia xây dựng nông thôn mới, hiến đất một cách thuận lợi nhất. 

Từ khi bắt đầu triển khai, tỉnh đã ban hành cơ chế hỗ trợ cụ thể, huy động các nguồn lực từ doanh nghiệp, cơ quan, đơn vị đóng góp ngày công lao động để xây dựng nông thôn mới. Hàng năm, tỉnh trích ngân sách mua ximăng hỗ trợ xây dựng nông thôn mới từ năm 2016–2020, mỗi năm hỗ trợ 100.000 tấn. Đây là chương trình rất hiệu quả, nhà nước chỉ đầu tư 30%, còn lại các xã huy động từ người dân…

Chủ tịch huyện Mai Sơn (Sơn La) Trần Đắc Thắng nêu bài học kinh nghiệm là không ngừng đổi mới và nâng cao hiệu quả công tác lãnh đạo, chỉ đạo thông qua việc triển khai ngày thứ 7 về cơ sở; thực hiện dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra và dân giám sát trong xây dựng nông thôn mới.

Nhiều kiến nghị cụ thể đã được các đại biểu nêu lên tại Hội nghị, trong đó có việc tăng cường nguồn lực đầu tư trong thời gian tới, xác định chương trình xây dựng nông thôn mới là chương trình trung tâm, trục chính trong phát triển kinh tế-xã hội ở các vùng nông thôn để làm cơ sở và mục tiêu để các chương trình khác, các nguồn lực, bộ, ngành đầu tư vào.

Bảo đảm an ninh trật tự địa bàn phên dậu của Tổ quốc

Đánh giá về tình hình an ninh trật tự khu vực miền núi phía Bắc, Trung tướng Nguyễn Văn Sơn, Thứ trưởng Bộ Công an cho biết, những kết quả đạt được trong xây dựng nông thôn mới không chỉ có ý nghĩa về mặt kinh tế, văn hóa, xã hội, giải quyết những nhu cầu bức thiết về ăn mặc, ở, học hành, chữa bệnh, điện, đường, trường, trạm mà còn ý nghĩa quan trọng để củng cố nền an ninh-quốc phòng ở địa bàn phên dậu của Tổ quốc, khu vực chiến lược đặc biệt quan trọng.

Chương trình được triển khai tốt, người dân có cuộc sống ấm no, đầy đủ thì an ninh-quốc phòng ở vị trí xung yếu này cũng được bảo đảm tốt hơn.

Cho rằng công tác bảo đảm an ninh, trật tự khu vực nông thôn nói chung và khu vực miền núi phía Bắc nói riêng đã, đang và sẽ là vấn đề có ý nghĩa hết sức quan trọng, mang tính chiến lược lâu dài, Trung tướng Nguyễn Văn Sơn nhận định cần có những biện pháp quyết liệt hơn trong thời gian tới.

Bộ Công an sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các lực lượng vũ trang Bộ Quốc phòng kiểm soát tình hình, bảo đảm an ninh, an toàn trên địa bàn khu vực phía Bắc, nhiệm vụ thiêng liêng bảo vệ từng tấc đất ở khu vực này.

Chương trình được triển khai tốt, người dân có cuộc sống ấm no, đầy đủ thì an ninh-quốc phòng ở vị trí xung yếu này cũng được bảo đảm tốt hơn. (Trung tướng Nguyễn Văn Sơn)

Ông đề nghị cấp ủy, chính quyền các cấp, đặc biệt là cấp cơ sở tiếp tục quan tâm tạo điều kiện thuận lợi cho công an hoàn thành nhiệm vụ, trong đó, tới đây công an sẽ tập trung chỉ đạo  xây dựng tuyến huyện là tuyến toàn diện và tăng cường lực lượng công an chính quy về xã để thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an ninh trật tự.

“Các mục tiêu chúng ta đạt được nhưng nếu ở đâu đó, đặc biệt là vùng nông thôn còn khó khăn, tội phạm lộng hành, nhất là tội phạm ma túy, trộm cắp, cướp giật, thì các mục tiêu khác sẽ không đảm bảo ý nghĩa. Mục tiêu đảm bảo yên bình cho người dân là một yêu cầu cụ thể mà Bộ Công an chỉ đạo công an các cấp thực hiện quyết liệt trong thời gian tới,” Trung tướng Nguyễn Văn Sơn nói.

Tránh tâm lý thỏa mãn, chủ quan, lơ là

Đánh giá cao kết quả xây dựng nông thôn mới của 14 tỉnh miền núi phía Bắc, Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ cho biết, đây là vùng khó khăn, rất khó khăn và đặc biệt khó khăn so với cả nước, có đến 60,5% là đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó Cao Bằng có hơn 90% đồng bào dân tộc thiểu số, xuất phát điểm rất thấp, số đồng bào dân tộc thiểu số trong vùng chiếm tới 55% đồng bào dân tộc thiểu số cả nước, địa hình chia cắt.

“Nhưng đánh giá gọn lại, 10 năm qua, 14 tỉnh vùng lõi nghèo của cả nước đã vượt khó và rất thành công trong xây dựng nông thôn mới, nhờ có nhiều mô hình mới, cách làm hay, chỉ đạo rất quyết liệt, sáng tạo của các cấp, các ngành, đặc biệt là vai trò chủ thể người dân. Chúng tôi tin rằng những tỉnh miền núi phía Bắc làm được thì không có lý do gì các nơi không làm được. Các tỉnh miền núi phía Bắc đã thành công thì các nơi khác cũng sẽ thành công và phải thành công, không có lý do gì không thành công,” Phó Thủ tướng ghi nhận và cho rằng đây là vùng phên dậu của đất nước, do đó thành tựu đạt được về xây dựng nông thôn mới đối với các tỉnh này có ý nghĩa chiến lược, rất quan trọng.

10 năm qua, 14 tỉnh vùng lõi nghèo của cả nước đã vượt khó và rất thành công trong xây dựng nông thôn mới. (Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ)

Gợi mở một số nội dung, Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ cho biết, Nghị quyết 26 về “tam nông” (nông nghiệp, nông dân, nông thôn) đã nêu rõ, vấn đề “tam nông” là vấn đề chiến lược, xây dựng nông thôn mới là căn bản, phát triển toàn diện, hiện đại hóa nông nghiệp là then chốt, vai trò của người nông dân là chủ thể. Tổng kết đánh giá 10 năm và hoạch định chiến lược 10 năm tới cũng phải trên tinh thần này.

Phó Thủ tướng yêu cầu, sau hội nghị, Ban Chỉ đạo và cơ quan thường trực phân tích, đánh giá rõ các nội dung trong bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới vừa qua. Bộ tiêu chí này được xây dựng theo tinh thần bộ khung, phân cấp mạnh hơn cho các tỉnh, huyện, cần xem xét 19 tiêu chí này đã phù hợp chưa và có cần thay đổi không. Đây là vấn đề quan trọng để chủ động sau năm 2020, khi vào giai đoạn mới đã có khung khổ pháp lý để triển khai, không phải chờ.

Bên cạnh đó, sắp tới sẽ triển khai xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu cấp xã, cấp huyện, các tiêu chí đặt ra như thế nào cũng cần phải làm rõ. Hay việc mỗi xã có cần phải có 1 chợ; xây dựng bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới cấp thôn, bản…, làm sao để có sự phân cấp mạnh mẽ, phù hợp với đặc thù từng địa phương.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, ngoài cấp xã, huyện, tới đây phải đặt trọng tâm vào cấp thôn, bản, phải tính toán điều chỉnh về kinh phí, tiêu chí kết cấu hạ tầng giao thông…

Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ cho biết, Chính phủ đã thống nhất giao Ban cán sự Đảng Ủy ban Dân tộc trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội để trình Quốc hội trong kỳ họp cuối năm nay phê duyệt đề án tổng thể phát triển kinh tế-xã hội các xã miền núi và đồng bào dân tộc thiểu số và phê duyệt một Chương trình mục tiêu quốc gia thứ 3 để có chính sách đặc thù hơn trong việc phát triển kinh tế-xã hội, trong đó có xây dựng nông thôn mới, có giảm nghèo bền vững, có chính sách riêng cho đồng bào dân tộc thiểu số. Đặc biệt có nội dung tích hợp 118 chính sách về dân tộc.

Các bộ, ngành, địa phương tập trung toàn lực để chương trình đạt kết quả tốt nhất, toàn diện nhất vào năm đến 2020, tránh tâm lý thỏa mãn, chủ quan, lơ là. (Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ)

Nhấn mạnh xây dựng nông thôn mới suy cho cùng là phải đảm bảo sinh kế và đời sống người dân, Phó Thủ tướng nêu rõ, phải gắn được xây dựng nông thôn mới với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, trên cơ sở các mô hình để đảm bảo phát triển bền vững.

Phó Thủ tướng đề nghị các bộ, ngành, địa phương tập trung toàn lực để chương trình đạt kết quả tốt nhất, toàn diện nhất vào năm đến 2020, tránh tâm lý thỏa mãn, chủ quan, lơ là; nâng cao thu nhập của người dân, nâng cao chất lượng cơ sở hạ tầng, điều chỉnh chính sách có tính đột phá cho hỗ trợ xây dựng nông thôn mới, bảo tồn văn hóa, nhân rộng mô hình du lịch trải nghiệm, du lịch văn hóa, tăng cường bảo vệ môi trường nông thôn…/.

Hiệp ước Các lực lượng hạt nhân tầm trung (INF), từng được xem là một trong những “hòn đá tảng” giúp duy trì an ninh và sự ổn định chiến lược toàn cầu, đã “vỡ vụn” ngày 2/8 khi Mỹ chính thức rút khỏi.

Bộ Ngoại giao Nga cũng xác nhận chấm dứt hiệu lực của thỏa thuận được hai nước ký tháng 12/1987, theo đó hai cường quốc hạt nhân sẽ không còn chịu sự ràng buộc của cơ chế kiểm soát vũ khí quan trọng này.

“Cái kết buồn” này phản ánh một thực tế rằng Nga và Mỹ đã không thể tìm được tiếng nói chung qua đối thoại để “cứu” INF. Có vẻ lập trường cứng rắn của cả hai khiến các cuộc thương lượng kéo dài 6 tháng qua kể từ thời điểm Mỹ “kích hoạt” thủ tục rút khỏi INF ngày 2/2, không đem lại kết quả, thậm chí còn có nguy cơ ảnh hưởng tới Hiệp ước hạn chế và cắt giảm vũ khí chiến lược (START) mới sẽ hết hiệu lực năm 2021.

INF là thỏa thuận kiểm soát vũ khí đầu tiên và duy nhất đến nay loại bỏ hoàn toàn một loại vũ khí hạt nhân, khi yêu cầu hai cường quốc thủ tiêu các tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình trên mặt đất có tầm bắn 500-5.500km, nhất là loại tên lửa tầm trung có thể thực hiện đòn tấn công hạt nhân mang tính hủy diệt trên toàn lãnh thổ châu Âu trong thời gian chỉ chưa đầy 6 phút, khiến quốc gia bị tấn công gần như không có cơ hội đáp trả. Vì vậy, việc đạt được INF từng được đánh giá là thành công lớn nhất về kiểm soát vũ khí của thời kỳ “Chiến tranh Lạnh” và hiệp ước cũng được xem như “tấm khiên” bảo đảm an ninh và ổn định ở châu Âu, cũng góp phần vun đắp nền tảng cho hòa bình thế giới.

INF đã phát huy vai trò tích cực đối với việc thúc đẩy kiểm soát vũ khí trên thế giới với việc hai bên phá hủy hơn 2.600 tên lửa tầm trung và tầm ngắn.

Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, hai nước liên tục cáo buộc lẫn nhau vi phạm INF, đồng thời cũng nhiều lần đe dọa rút khỏi hiệp ước này, dù phần lớn là để gây sức ép cho các mục tiêu chiến lược và mục đích lợi ích liên quan.

Tranh cãi giữa hai bên liên quan tới INF càng trầm trọng sau những biến động trong môi trường an ninh xung quanh Mỹ và Nga, đặc biệt khi Mỹ và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) liên tục mở rộng sự hiện diện quân sự về phía Đông sát biên giới Nga, điều mà Moskva coi là mối đe dọa an ninh nghiêm trọng. Nga nghi ngờ các loại vũ khí Mỹ bố trí ở Đông Âu vi phạm hiệp ước.

Có ý kiến cho rằng Hệ thống phòng thủ tên lửa của NATO tại châu Âu chủ yếu là một cái cớ để “các bên thứ ba” – ám chỉ các nước thành viên NATO ở châu Âu không bị ràng buộc bởi hiệp ước này – xây dựng lực lượng tên lửa tầm trung chống Nga.

Trong khi đó, Mỹ cũng nghi ngờ Moskva phát triển các loại vũ khí vượt qua các hạn chế theo quy định của INF. Mặt khác, Mỹ cho rằng việc chịu sự ràng buộc của INF phần nào hạn chế khả năng của Washington trong việc đối phó với những nguy cơ từ các quốc gia “đối thủ địa chính trị” sở hữu tên lửa tầm ngắn và tầm trung.

Quan hệ Nga-Mỹ càng căng thẳng khi hai bên sa vào chỉ trích và đổ lỗi cho nhau gây ra sự đổ vỡ của INF

Giới chức Mỹ nhiều lần lên tiếng coi các lực lượng tên lửa của Trung Quốc, chủ yếu là tên lửa hành trình có thể mang đầu đạn hạt nhân, là mối đe dọa an ninh của Mỹ, khiến Mỹ phải nới lỏng ràng buộc của mình trong việc phát triển và bố trí tên lửa tầm ngắn và tầm trung.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng từng tuyên bố muốn đạt một thỏa thuận kiểm soát vũ khí “thế hệ kế tiếp,” toàn diện hơn với cả Nga và Trung Quốc nhằm thay thế INF, bởi Trung Quốc chưa có bất cứ thỏa thuận kiểm soát vũ khí tương tự nào với Mỹ.

Dù Mỹ và Nga có lý do gì thì việc IMF bị “khai tử” cũng kéo theo nhiều hệ lụy. Quan hệ Nga-Mỹ càng căng thẳng khi hai bên sa vào chỉ trích và đổ lỗi cho nhau gây ra sự đổ vỡ của INF, và tình trạng này sẽ tiếp tục leo thang nếu hai bên triển khai các tên lửa tầm trung và tầm ngắn vốn trước đây bị cấm theo INF. Cục diện này càng khoét sâu thêm sự nghi kỵ vào thù địch giữa Nga và Mỹ nói riêng, Nga và phương Tây nói chung, thậm chí có thể dẫn tới “cuộc Chiến tranh Lạnh quy mô nhỏ.”

Một cuộc chạy đua vũ trang mới không chỉ có sự tham gia của Nga và Mỹ, mà sẽ kéo theo các cường quốc khác vốn đang tìm mọi cách để khẳng định vị thế của mình trên trường quốc tế, cũng được cảnh báo có thể diễn ra, làm trầm trọng hơn sự mất cân bằng chiến lược toàn cầu.

Theo trang mạng Tin tức quốc phòng của Mỹ ngày 29/1, đầu đạn hạt nhân đương lượng nổ thấp đã bắt đầu đưa vào sản xuất và sẽ chuyển giao cho hải quân Mỹ vào cuối năm nay, đồng nghĩa với bức màn chạy đua vũ khí hạt nhân vòng mới đã được vén lên. Điều này trước hết đe dọa an ninh châu Âu cũng như sự ổn định chiến lược toàn cầu. Châu Âu được dự báo sẽ là “kho thuốc súng” tích tụ các loại tên lửa có khả năng mang đầu đạn hạt nhân. Cục diện an ninh toàn cầu vốn ở trạng thái tương đối ổn định và cân bằng hiện nay có thể bị phá vỡ bởi khi Nga và Mỹ coi nhau là đối thủ chiến lược, hai nước có khả năng vũ trang cho các nước đồng minh các loại vũ khí.

INF đổ vỡ đã tạo ra một điểm nóng bất ổn mới với hậu quả khó kiểm soát

Khả năng hai bên tìm được lối thoát trong giải quyết các bất đồng đối với INF và tìm kiếm một cơ chế kiểm soát vũ khí mới cũng rất khó khăn. Cho tới nay, Trung Quốc vẫn từ chối tham gia đàm phán về một cơ chế kiểm soát vũ khí ba bên.

Trong bối cảnh tình hình thế giới diễn biến phức tạp như hiện nay, INF đổ vỡ đã tạo ra một điểm nóng bất ổn mới với hậu quả khó kiểm soát, bởi khi mọi vấn đề liên quan đến hạt nhân đều có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, thì tương lai của START mới, Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) hay Hiệp ước cấm thử vũ khí hạt nhân toàn diện (CTBT) đều trở nên bấp bênh. Có lẽ Nga và Mỹ phải bắt đầu lại quá trình chông gai tìm kiếm một nhận thức chung cho vấn đề này, vốn chỉ thành hiện thực nếu hai bên xây dựng được môi trường lòng tin./.

Từ những “cơn sốt” mà “Gạo nếp, gạo tẻ,” “Về nhà đi con”… tạo ra trong thời gian qua, có thể thấy, sau giai đoạn im ắng, “nhường sân” cho những câu chuyện về thế giới ngầm, cảnh sát hình sự, phim truyền hình khai thác đề tài gia đình đã dần lấy lại vị thế.

Xét tổng thể, có thể thấy, những bộ phim này đã có sự đầu tư bài bản, kỹ lưỡng hơn, đổi mới về nhiều mặt (từ kịch bản, bối cảnh, trang phục đến diễn xuất của diễn viên và cách thức quảng bá…) để tạo nên sự bứt phá.

“Ngôi vương” trở lại

Những năm cuối thập niên 1990s, đầu thập niên 2000s, truyền hình Việt đã từng có những bộ phim khai thác đề tài tình cảm gia đình ấn tượng như “Chuyện nhà Mộc” (đạo diễn Trần Lực), “Cuộc phiêu lưu của Hai Lúa” (đạo diễn Hồ Ngọc Xum)… Tuy nhiên, suốt thời gian dài sau đó, dòng phim này rơi vào thế “trầm lắng, thậm chí “lép vế” so với những bộ phim về đề tài xã hội đen, cảnh sát hình sự.

Yếu tố then chốt hàng đầu để những tác phẩm trên chinh phục khán giả là chất lượng nội dung.

Việc chậm đổi mới cách thức làm phim (cách kể cũ kỹ với diễn biến chậm, ít cao trào, chi tiết không gắn với đời sống hiện tại, lời thoại được viết theo kiểu “kịch hóa,” mức độ tương tác với khán giả còn ít…) là những nguyên nhân dẫn đến sự “tụt hạng” của phim truyền hình đề tài gia đình được nhiều người trong nghề chỉ ra.

Tuy nhiên, thời gian qua, nhiều bộ phim về đề tài này (“Sống chung với mẹ chồng,” “Gạo nếp, gạo tẻ,” “Cả một đời ân oán,” “Nàng dâu order” và “Về nhà đi con”) nhận được phản hồi tích cực của người xem, thậm chí, tạo thành những “cơn sốt” trên mạng xã hội. Đơn cử, clip preview tập 78 “Về nhà đi con” đã đạt hơn 2,3 triệu lượt xem (sau 13 giờ đăng tải trên kênh YouTube chính thức của VTVgo).

Nhà biên kịch Hoàng Anh cho rằng, yếu tố then chốt hàng đầu để những tác phẩm trên chinh phục khán giả là chất lượng nội dung. Những chi tiết, câu chuyện trong đó gần gũi với thực tế đời sống hiện nay. Nói khác đi, những tình tiết “hợp thời” (hợp đồng hôn nhân, xu hướng mua bán trực tuyến, viết truyện ngôn tình…) giúp phim dễ tiếp cận hơn với người xem.

“Gạo nếp, gạo tẻ” xoáy sâu vào những mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình. Từ những tình huống cho thấy thái độ, cách phân biệt đối xử của bà mẹ với hai cô con gái, cá tính của các nhân vật được làm nổi bật. Các xung đột liên tiếp được tạo ra, đẩy mâu thuẫn lên cao trào, thu hút sự chú ý của người xem.

Trong khi đó, “Nàng dâu order” là câu chuyện về một cô nàng “thích sống ảo,” vụng về chuyện nữ công gia chánh, tìm cách đối phó với bà nội đảm đang, khó tính bằng việc đặt hàng trên mạng Internet, rồi tự “hô biến” thành sản phẩm của mình.

Ở chiều khác, “Về nhà đi con” khai thác câu chuyện về ông Sơn – một ông bố khắc khổ, kiệm lời, sống cảnh “gà trống nuôi con.” Ba cô con gái được xây dựng với những nét tính cách rõ ràng, mang nhiều điểm tương đồng, dễ nhận thấy ở ba thế hệ (8X, 9X và 10X): chị cả Huệ (Thu Quỳnh) nhẫn nhịn và chu đáo, chị hai Thư (Bảo Thanh) nhanh nhẹn, sắc sảo, sống thực tế (đôi khi thành thực dụng), cô út Dương (Bảo Hân) thông minh, nganh bướng và có phần “bất cần.”

Nghệ sỹ ưu tú Trung Anh (người vào vai ông Sơn trong “Về nhà đi con”) chia sẻ: “Từ khi phim lên sóng, tôi được nhiều bạn trẻ gọi vui là ‘ông bố quốc dân.’ Sau khi vào vai ông Sơn, chính tôi cũng phải giật mình, nhìn lại bản thân, soi chiếu lại cách cử xử, trò chuyện hàng ngày với các con. Khá nhiều câu chuyện trong nhà ông Sơn (sự khác biệt thế hệ, cha mẹ không thể lý giải vì sao các con mê chơi game, cách con cái nghĩ về tương lai hay đơn giản là một thế mạnh nào đó của con mà cha mẹ không hề biết dù luôn nghĩ rằng, mình đã rất cố gắng, nỗ lực hết mình để hiểu về con…) cũng xảy ra trong chính gia đình tôi và nhiều gia đình khác.”

Cũng chính bởi lẽ đó mà “Về nhà đi con” được gọi là “bộ phim quốc dân.” Phim không có những lý thuyết giáo điều về cách sống hay những yếu tố “giật gân câu khách” (như cảnh nóng); thay vào đó là những câu chuyện rất “đời” và những câu thoại rất “chất” khiến người xem có lúc cảm thấy “tức anh ách” nhưng lại có khi hả hê, phấn khích hoặc rơi nước mắt như: “Con cũng thấy đấy, giờ bố già nua, lẩm cẩm, giáo điều nhưng bố có tình yêu và một ngôi nhà để bất cứ lúc nào các con cũng có thể trở về”; “Thanh xuân như một ly trà/ Ăn vài miếng bánh hết bà thanh xuân”; “Tha thứ cho một kẻ không ra gì không phải là vị tha mà là tột đỉnh của sự ngu dốt” hay “Không ai cấm con làm ăn với phụ nữ, cũng không ai cấm con yêu người ta nhưng nếu không phân biệt được rõ ràng hai điều đó thì là… ngu!”

Những bộ phim về đề tài gia đình thời gian qua vừa đáp ứng được nhu cầu giải trí của người xem vừa lồng ghép được những thông điệp ý nghĩa một cách nhẹ nhàng, sâu lắng.

Mỗi nhân vật trong những bộ phim “gây bão” thời gian qua đều được xây dựng gần gũi với thực tế với cả những mảng sáng-tối: bà Mai (Gạo nếp, gạo tẻ) dù luôn phân biệt đối xử giữa con cả, con thứ, tỏ thái độ trọng giàu khinh nghèo nhưng trong sâu thẳm, bà lại là người yêu chồng, thương con, hết lòng vun vén cho gia đình; ông Sơn (Về nhà đi con) dù yêu con vô hạn nhưng cũng vấp phải những sai lầm, khi chưa thực sự hiểu nội tình câu chuyện, ông vội vã thúc ép con rể ly hôn để “giải thoát” cho con gái mình…

Nhân vật Lam Lam (Lan Phương) của “Nàng dâu order” tuy vụng về chuyện nội trợ nhưng lại hiền lành, không có những toan tính, mưu mô hãm hại người khác.

Từ đó, những bộ phim về đề tài gia đình thời gian qua vừa đáp ứng được nhu cầu giải trí của người xem vừa lồng ghép được những thông điệp ý nghĩa một cách nhẹ nhàng, sâu lắng.

Làn gió mới

Bên cạnh nội dung chân thực, gần gũi, diễn xuất của các diễn viên cũng là điểm nhấn thú vị, góp phần quan trọng mang đến thành công cho phim. Bên cạnh những gương mặt kỳ cựu (nghệ sỹ nhân dân Hoàng Dũng, nghệ sỹ ưu tú Trung Anh, nghệ sỹ nhân dân Hồng Vân), những tên tuổi “hot” có sức hút lớn với khán giả trẻ (Trung Dũng, Bảo Thanh, Thu Quỳnh, Quốc Trường), êkíp làm phim “Gạo nếp, gạo tẻ,” “Về nhà đi con” đã đưa vào những gương mặt mới: Thúy Ngân (vai Hân – cô em đỏng đảnh, ích kỷ trong “Gạo nếp, gạo tẻ”) và Bảo Hân (vai Dương – cô út tinh nghịch của “Về nhà đi con”).

Dù chưa có nhiều kinh nghiệm nhưng Thúy Ngân, Bảo Hân đã mang đến “làn gió mới” trẻ trung, tươi tắn cho màn ảnh nhỏ nhờ lối diễn xuất tự nhiên.

“Khi mời những ‘ngôi sao’ của màn ảnh phía Nam như diễn viên Ngân Quỳnh, Quốc Trường ra Hà Nội làm phim, chúng tôi muốn mở rộng thị phần khán giả phía Nam cho phim truyền hình phía Bắc. Bởi có một thực tế vẫn tồn tại lâu nay là khán giả phía Nam ít xem phim miền Bắc và ngược lại,” đạo diễn-nghệ sỹ ưu tú Đỗ Thanh Hải (Giám đốc Trung tâm Sản xuất Phim truyền hình Việt Nam) chia sẻ.

Đây cũng là một bước đi trong nỗ lực xây dựng một kế hoạch “đường dài,” hướng tới việc hội nhập với thị trường khu vực của các nhà làm phim hiện nay. Ông Đỗ Thanh Hải cho rằng, để phim truyền hình Việt có thể xuất ngoại, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người, văn hóa Việt thì nội dung cần có điểm nhấn riêng nhằm tạo sự khác biệt (bên cạnh việc đầu tư đổi mới trang thiết bị, kỹ thuật quay, dựng, biên tập hậu kỳ).

“Trước khi ‘mang chuông đi đánh xứ người,’ phim Việt cần chinh phục được chính khán giả trong nước,” đạo diễn Đỗ Thanh Hải bày tỏ quan điểm.

“Trước khi ‘mang chuông đi đánh xứ người,’ phim Việt cần chinh phục được chính khán giả trong nước.”

Để hiện thực hóa điều đó, các nhà làm phim đã đưa nhiều khung hình, bối cảnh, chi tiết mang đậm bản sắc Việt vào chuyện phim. “Gạo nếp gạo tẻ” ghi điểm mạnh khi khéo léo lồng ghép nhiều chi tiết về ẩm thực, truyền thống văn hóa Việt: hình ảnh lễ cưới theo phong tục cổ truyền, sự thành kính trong việc chuẩn bị mâm cỗ trong ngày giỗ của người đã khuất, sự xuất hiện của những món ăn đậm chất Việt (như cà pháo, bún đậu mắm tôm..).

Dù không đan cài nhiều chi tiết về ẩm thực truyền thống như “Gạo nếp gạo tẻ” nhưng “Cả một đời ân oán,” “Về nhà đi con” vẫn được đánh giá cao ở việc đầu tư kỹ lưỡng cho bối cảnh. Nhiều khung cảnh đẹp, thơ mộng của nhiều vùng miền (Hà Nội, Quảng Ninh…) xuất hiện ấn tượng trong những thước phim.

Làm phim ‘thời 4.0’

Lý giải về nguyên nhân thành công của những bộ phim truyền hình khai thác đề tài gia đình thời gian qua, đạo diễn Phương Điền cho rằng, bên cạnh chất lượng nội dung được cải thiện đáng kể còn có một yếu tố quan trọng khác là chiến lược quảng bá của nhà sản xuất.

Song song với việc phát sóng phim, các đơn vị sản xuất tổ chức các buổi giao lưu, trò chuyện giữa đoàn làm phim với khán giả tại nhiều địa điểm (các sân khấu, trường quay, trường đại học hay thậm chí ở các khu chợ dân sinh) để phù hợp với lịch trình, thời gian, nhu cầu của nhiều đối tượng khán giả.

Bên cạnh đó, nắm bắt xu hướng hiện nay (khán giả xem phim trên các nền tảng trực tuyến), ngay sau khi phát sóng trên truyền hình, nhà sản xuất nhanh chóng đưa các tập phim lên YouTube và các ứng dụng xem phim trực tuyến. Nhờ vậy, phim thu hút được số lượng người xem lớn và tạo được sự tương tác tốt. Ví dụ, tập đầu tiên của “Gạo nếp gạo tẻ” có hơn 10 triệu lượt xem (chỉ trong khoảng một tuần sau khi đăng tải).

Từ những cuộc tranh luận của khán giả trên các fanpage, diễn đàn, nhà sản xuất hiểu hơn về tâm lý, thị hiếu của người xem để có những điều chỉnh cho phù hợp.

Ngoài ra, một trong những cách thức để tạo sức hút, lôi cuốn người xem vào mạch phim là việc nhà sản xuất đưa những trích đoạn ngắn (có nội dung xoay quanh những chủ đề dễ tạo nên “làn sóng” tranh luận như chuyện ngoại tình, những hiểu lầm do khác biệt thế hệ giữa cha mẹ và các con, những màn “đối đầu” giữa mẹ chồng-nàng dâu…) lên mạng xã hội.

“Khi số lượng người dùng thiết bị di động thông minh, mạng xã hội ngày càng tăng thì sức lan tỏa của những clip, trích đoạn ‘đánh trúng’ tâm lý người xem như vậy rất lớn. Cũng từ những cuộc tranh luận của khán giả trên các fanpage, diễn đàn, chúng tôi hiểu hơn về tâm lý, thị hiếu của người xem để có những điều chỉnh cho phù hợp,” ông Đỗ Thanh Hải cho biết.

Bởi vậy, thời gian qua, nhiều bộ phim được sản xuất theo kiểu “cuốn chiếu” (vừa phát sóng vừa ghi hình, hoàn thiện những tập tiếp theo). Diễn viên Bảo Thanh (vai Anh Thư trong “Về nhà đi con”) chia sẻ, ở chặng đầu tiên, chính cô cũng không biết trước được sau này, số phận của nhân vật sẽ như thế nào, cuộc sống của nhân vật sẽ phải trải qua những biến cố gì. “Điều này không chỉ gợi trí tò mò mà còn đặt ra nhiều thử thách, yêu cầu (về mặt thể lực, khả năng duy trì cảm xúc nhân vật…) với diễn viên để tự hoàn thiện bản thân,” Bảo Thanh bày tỏ./.

Bộ Tài nguyên và Môi trường đang gấp rút xây dựng đề án tổng thể về quản lý chất thải nhựa để trình Thủ tướng Chính phủ trong năm nay. Một số bộ, ngành cũng đang rà soát hoàn thiện các quy định, chính sách để hạn chế việc sử dụng sản phẩm nhựa sử dụng một lần, tiến tới chấm dứt việc nhập khẩu, sản xuất các loại túi nylon khó phân hủy…

Không phải ngẫu nhiên mà việc chống ô nhiễm rác thải nhựa trở thành vấn đề cấp bách đối với các cơ quan quản lý. Chúng ta đang phải trả giá bằng tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng tăng.

Với quyết tâm chấm dứt thực trạng này, Thủ tướng Chính phủ đã chính thức phát động phong trào chống rác thải nhựa trên phạm vi toàn quốc. Ngay lập tức, lời “hiệu triệu” đã thu hút sự đồng thuận và tham gia của cộng đồng doanh nghiệp, người dân và đang có sức lan tỏa mạnh mẽ trong từng ngõ ngách của đời sống. Tuy nhiên, cuộc chiến chống lại tình trạng “ô nhiễm trắng” không hề đơn giản!

TTXVN giới thiệu chùm 5 bài viết về chủ đề chống rác thải nhựa nhằm đưa ra những cảnh báo, giải pháp cho vấn nạn có tính toàn cầu này cũng như kinh nghiệm xử lý rác thải nhựa của Nhật Bản – nước có lượng rác thải nhựa bình quân đầu người lớn thứ 2 thế giới.

Việt Nam có 3.000km đường biển và 112 cửa biển. Đây là lợi thế nhưng cũng là đường vận chuyển rác thải nhựa ra biển. Theo Chương trình Môi trường Liên hợp quốc, mỗi năm Việt Nam xả ra đại dương khoảng 0,28 đến 0,73 triệu tấn rác thải nhựa, chiếm 6% toàn thế giới, đứng sau Trung Quốc, Indonesia và Philippines.

Báo động “ô nhiễm trắng”

Lưng áo đẫm mồ hôi, giữa nắng Hè oi bức, anh Nam công nhân môi trường oằn lưng đẩy xe chứa túi nylon lớn nhỏ đựng rác lẫn lộn với đủ thứ chai lọ nhựa. Đây là hình ảnh thu gom rác thường ngày ở Hà Nội – nơi mỗi ngày thải ra môi trường hàng chục tấn rác thải nhựa.

Hiện nay, trên thế giới cứ mỗi phút có 1 triệu chai nhựa được bán ra và mỗi năm có 5.000 tỷ túi nylon được tiêu thụ. Riêng Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh trung bình mỗi ngày thải ra môi trường khoảng 80 tấn nhựa và nylon. Thống kê bình quân, mỗi hộ gia đình sử dụng khoảng 1kg túi nylon/tháng.

Theo đánh giá của Bộ Tài nguyên và Môi trường, thực trạng ô nhiễm rác thải nhựa, túi nylon hiện nay rất nghiêm trọng, lượng chất thải nhựa và túi nylon ở Việt Nam hiện vẫn ở mức rất cao, chiếm khoảng 8-12% trong chất thải rắn sinh hoạt. Thế giới đã đánh giá tỷ lệ chất thải nhựa phát sinh đối với nước có thu nhập trung bình như Việt Nam chiếm 12% lượng chất thải rắn phát sinh. Nếu trung bình 10% số lượng chất thải nhựa và túi nylon không được tái sử dụng mà thải bỏ hoàn toàn, lượng chất thải nhựa và túi nylon thải bỏ ở Việt Nam sẽ xấp xỉ 2,5 triệu tấn/năm.

Đây thực sự là những con số đáng báo động về vấn đề ô nhiễm do rác thải nhựa hay còn gọi là “ô nhiễm trắng” mà Việt Nam đang phải đối mặt. Điều đáng lo ngại là phải mất hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm, các chất thải từ nhựa và nylon mới phân hủy hết, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người, đe dọa các hệ sinh thái và sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia.

Theo báo cáo của Hiệp hội Nhựa Việt Nam, năm 2015, Việt Nam sản xuất và tiêu thụ khoảng 5 triệu tấn nhựa, trong đó, khoảng 80% nguyên liệu nhập khẩu sử dụng từ nhựa phế liệu. Chỉ số tiêu thụ nhựa trên đầu người tại Việt Nam tăng nhanh từ 3,8 kg/năm/người năm 1990, tăng lên 41 kg/năm/người vào năm 2015.

Mặc dù việc nhập khẩu phế liệu nhựa đã từng bước được “kiểm soát,” song lượng phế liệu nhựa nhập khẩu vẫn tăng, năm 2016 là 18,548 tấn, năm 2017 là 90,839 tấn và 9 tháng năm 2018 là 175.000 tấn.

Vấn đề xử lý chất thải nhựa không phải bây giờ mới đặt ra mà từ năm 2013, Bộ  Tài nguyên và Môi trường đã trình Chính phủ ban hành Quyết định 582/QĐ-TTg phê duyệt đề án tăng cường kiểm soát ô nhiễm môi trường do sử dụng túi nylon khó phân hủy.

Mỗi năm Việt Nam xả ra đại dương khoảng 0,28 đến 0,73 triệu tấn rác thải nhựa, chiếm 6% toàn thế giới

Tuy nhiên, ông Nguyễn Thượng Hiền, Vụ trưởng Vụ Quản lý chất thải, Tổng cục Môi trường, Bộ Tài nguyên và Môi trường cũng thừa nhận việc triển khai đề án này còn nhiều vấn đề, chưa đạt được hiệu quả như mục tiêu đề ra. Cơ chế chính sách về cơ bản đã có tuy nhiên để triển khai vào cuộc sống còn phải tiếp tục hoàn thiện trong thời gian tới.

Tiến sỹ Nguyễn Phương Loan, Khoa Môi trường (Đại học Khoa học tự nhiên-Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng còn có sự lúng túng trong quản lý xử lý chất thải rắn nói chung và chất thải nhựa nói riêng, cả về chính sách, chế tài, công nghệ, cho đến mô hình cụ thể. Lĩnh vực tái chế chất thải nhựa của Việt Nam hiện  tại vẫn chưa phát triển. Hoạt động tái chế chất thải nhựa chưa được tổ chức với quy mô lớn, chủ yếu được thực hiện bởi các doanh nghiệp nhỏ nên hiệu quả thấp, gây ô nhiễm môi trường.

“Tái chế nhựa tạo ra các sản phẩm tiêu dùng một lần rút ngắn tuổi thọ hàng nhựa, đẩy nhanh chúng ra bãi rác, nên không có lợi về môi trường trong khi chúng ta chưa có chế tài riêng kiểm soát việc sản xuất sản phẩm nhựa dùng một lần này,” tiến sỹ Loan nói.

Trong khi đó, thói quen của người dân dùng túi nylon, đồ dùng nhựa một lần ngày càng gia tăng. Thêm vào đó, người dân vẫn chưa có thói quen phân loại rác sinh hoạt hàng ngày, việc lẫn các loại chất thải nhựa, đặc biệt là nylon tương đối phổ biến. Điều này càng khiến việc xử lý rác thải nhựa thêm khó khăn.

Ngoài việc tổn hại về môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe con người, tiêu tốn tiền của để xử lý, rác thải nhựa cũng ảnh hưởng tới phát triển kinh tế. Nếu không giải quyết được vấn đề rác thải nhựa thì dần dần môi trường sống của các loài cá, sinh vật biển sẽ bị ảnh hưởng, các sinh vật biển không phát triển được thì con người cũng không có nguồn lợi để khai thác.

Phó giáo sư-tiến sỹ Lưu Đức Hải, Phó Chủ tịch Hội Kinh tế môi trường Việt Nam nhận định rằng với ngành du lịch cũng vậy, rõ ràng khi rác thải nhựa tràn lan thì khách du lịch sẽ không đến nhiều. Rác thải nhựa còn ảnh hưởng đến các hoạt động kinh tế như làm muối, nuôi trồng thủy sản, đánh bắt thủy sản ven biển.

Cộng đồng cùng chung tay

Tại lễ phát động phong trào chống rác thải nhựa trên phạm vi toàn quốc, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc hoan nghênh việc thành lập Liên minh các doanh nghiệp chống rác thải nhựa, các sáng kiến chống rác thải của các bộ ngành, địa phương, doanh nghiệp.

Thủ tướng yêu cầu Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng các bộ, ngành liên quan tiếp tục rà soát hoàn thiện quy định, chính sách để hạn chế việc sử dụng sản phẩm nhựa sử dụng một lần; khuyến khích, hỗ trợ phát triển, sử dụng sản phẩm thay thế thân thiện với môi trường, phân loại rác tại nguồn; thu hút đầu tư, ứng dụng phát triển công nghệ tiên tiến tái sử dụng, tái chế rác thải, rác thải nhựa.

Bộ cần khẩn trương đưa các cơ sở tái chế nhựa phân tán nhỏ lẻ vào khu công nghiệp tập trung để quản lý; hạn chế và tiến tới chấm dứt việc nhập khẩu, sản xuất túi nylon khó phân hủy; kiên quyết trả lại các lô hàng phế liệu nhựa không cấp giấy phép chính thức.

Thủ tướng nêu rõ Chính phủ kêu gọi cộng đồng doanh nghiệp cần nâng cao trách nhiệm xã hội, cùng chung tay chống rác thải nhựa, tích cực tham gia phân loại, thu hồi, tái chế, tái sử dụng túi nylon, sản phẩm nhựa sử dụng một lần.

Tại lễ phát động chống rác thải nhựa trên toàn quốc vào ngày 9/6 vừa qua, Thủ tướng nêu rõ cần phải có quyết tâm thực hiện phương châm: nhà nhà hạn chế rác thải nhựa, người người phòng chống ô nhiễm rác thải nhựa, xã hội tiến đến nói không với rác thải nhựa. Phấn đấu đến năm 2021 các cửa hàng, các chợ, các siêu thị ở các đô thị không sử dụng đồ nhựa dùng một lần, đến năm 2025, cả nước không sử dụng đồ nhựa dùng một lần.

Đáp ứng lời kêu gọi của Thủ tướng Chính phủ, 9 công ty hàng đầu trong lĩnh vực hàng tiêu dùng và bao bì đã bắt tay nhau thành lập liên minh Tái chế bao bì Việt Nam (PRO Vietnam).

Các công ty tiên phong sáng lập PRO Vietnam bao gồm: TH Group với thương hiệu TH True milk, Coca-Cola Việt Nam, FrieslandCampina Việt Nam, La Vie, Nestle, Nutifood, Suntory PepsiCo Việt Nam, Tetra Pak và Universal Robina Corporation nhằm hỗ trợ phát triển một hệ sinh thái thu gom, tái chế bao bì trong nước đủ mạnh, giúp tăng tỷ lệ tái chế và giảm thiểu tỷ lệ bao bì thải ra môi trường.

Gần đây, tại Hà Nội, hơn 200 doanh nghiệp trên địa bàn thành phố thực hiện ký cam kết phòng chống rác thải nhựa trong sản xuất, phân phối tiêu dùng.

Để chỉ đạo của Thủ tướng cũng như những nỗ lực này có thể đi vào cuộc sống, cần tiếp tục có những hoạt động thường xuyên, liên tục cùng với những chính sách giải pháp cụ thể.

Thủ tướng nêu rõ cần phải có quyết tâm thực hiện phương châm: nhà nhà hạn chế rác thải nhựa, người người phòng chống ô nhiễm rác thải nhựa, xã hội tiến đến nói không với rác thải nhựa

Giải pháp trọng tâm theo ông Nguyễn Thượng Hiền là đi từ cơ chế chính sách, hoàn thiện đồng bộ chính sách như sửa Luật Thuế bảo vệ môi trường để tăng thuế bảo vệ môi trường với việc sử dụng sản phẩm nhựa.

Cùng với đó là đẩy mạnh nghiên cứu ra các sản phẩm thân thiện với môi trường, thay thế cho các vật dụng bằng nhựa thông qua việc hỗ trợ về công nghệ, biện pháp kinh tế để doanh nghiệp chuyển sang sản xuất sản phẩm thân thiện với môi trường cũng như đẩy mạnh về truyền thông để từ ý thức chuyển sang hành động cụ thể.

“Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Tài nguyên và Môi trường xây dựng đề án tổng thể về quản lý chất thải nhựa, cuối năm trình Thủ tướng chính phủ ban hành để xử lý căn cơ vấn đề này,” ông Hiền cho biết.

Bộ Tài nguyên và Môi trường cũng được Chính phủ giao sửa lại Quyết định số 73/2014/QĐ-TTg  về danh mục phế liệu được phép nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất, dự kiến có đặt ra lộ trình loại một số loại phế liệu nhựa có khả năng tái chế thấp ra khỏi danh mục được phép nhập khẩu. Bộ Tài nguyên và Môi trường cũng tham mưu cho Chính phủ ban hành nghị định về quản lý chất thải phế liệu; trong đó có đưa ra những giải pháp cụ thể về nhập khẩu phế liệu nhựa.

Ông Nguyễn Quang Vinh, Tổng thư ký Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đề xuất “Chính phủ cũng như các bộ ngành Bộ Tài nguyên và Môi trường, Xây dựng, Khoa học và Công nghệ, Công Thương tạo ra hệ sinh thái, tạo ra môi trường bằng những quy định khung pháp lý hỗ trợ doanh nghiệp triển khai sáng kiến về nền kinh tế tuần hoàn.”

Kinh tế tuần hoàn là khái niệm còn khá mới nhưng có nền tảng áp dụng công nghệ sẽ giúp thúc đẩy mô hình kinh doanh sáng tạo mới, chuyển dịch sang nền kinh tế xanh, thân thiện với môi trường.

Bên cạnh hỗ trợ về vốn, mặt bằng đất đai, cần có sự giải tỏa ngay chính sách về xử lý chất thải, quy định rõ ràng chất thải nào được coi là nguyên vật liệu thứ cấp để có thể được trao đổi, buôn bán.

“Khi được hành lang pháp luật bảo vệ, doanh nghiệp sẽ đầu tư vào khoa học công nghệ để biến những chất như nhựa thành những sản phẩm khác có giá trị sử dụng đạt quy chuẩn về môi trường,” ông Vinh tin tưởng nói.

Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD) trực thuộc VCCI đang phối hợp chặt chẽ với các hội viên và đối tác lớn trong nước và quốc tế để triển khai thí điểm Dự án không xả thải vào thiên nhiên nhằm giảm thiểu các vấn đề phát sinh từ chất thải nhựa tại Thành phố Hồ Chí Minh.

VBCSD/VCCI cũng đang triển khai Dự án Thị trường nguyên vật liệu thứ cấp giúp các nhà sản xuất có thể mua, bán và trao đổi các thiết bị, nguyên vật liệu phù hợp với nhu cầu sử dụng. Mô hình này sẽ giúp tận dụng tối đa các nguồn nguyên liệu là phế thải vẫn còn giá trị sử dụng, giảm thiểu tác động môi trường và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam bền vững hơn từ đó đưa ra mô hình kinh doanh mới đem lại giá trị về công ăn việc làm, bảo vệ môi trường./.

Mỗi năm lượng rác thải nhựa do con người thải ra đủ để phủ kín 4 lần diện tích bề mặt trái đất; trong đó, 13 triệu tấn rác nhựa đổ ra trôi nổi trên các đại dương và tác động tiêu cực đến môi trường sống, sức khỏe con người cũng như sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia.

Trước thực trạng trên, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã phát động phong trào sản xuất sạch hơn và phấn đấu đến năm 2021 các cửa hàng, các chợ, các siêu thị không dùng đồ nhựa dùng một lần; đến năm 2025, cả nước không sử dụng đồ nhựa dùng một lần.

Ông Trần Duy Đông, Vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước (Bộ Công Thương) đã có những chia sẻ về những giải pháp của hệ thống phân phối hướng tới tiêu dùng xanh.

– Thời gian qua, một số siêu thị đã chủ động sử dụng sản phẩm tự nhiên để gói, bọc thực phẩm thay thế túi nylon nhằm bảo vệ môi trường đã được Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc biểu dương. Bộ Công Thương nhìn nhận vấn đề này như thế nào, thưa ông?

Ông Trần Duy Đông: Bộ Công Thương đánh giá hành động sử dụng các sản phẩm thân thiện môi trường thay cho những chiếc túi nylon và giấy gói khác là một ý tưởng sáng tạo, từ đó, góp phần bảo vệ môi trường sống đang bị ô nhiễm rác thải nhựa ngày càng tăng cao. Đây là hoạt động đáng hoan nghênh, là sáng kiến góp phần bảo vệ môi trường sống và hoàn toàn đúng với đường lối của Đảng và Nhà nước.

Không phải đến năm nay mà ngay từ năm 2007, Tập đoàn Metro Cash & Carry (Đức) tại Việt Nam đã tiên phong đi đầu trong việc sử dụng túi nylon có khả năng phân hủy.

Đến năm 2011, nhiều hệ thống chuỗi siêu thị theo phong trào này như: Saigon Co.op, Vinmart, các hệ thống doanh nghiệp đầu tư nước ngoài như Big C, Lotte cũng tích cực sử dụng túi nylon tự phân hủy.

Ngoài ra, trong hệ thống này đã sử dụng các sản phẩm thực phẩm chức năng, dệt may thân thiện với môi trường, các sản phẩm điện trong hệ thống phân phối điện máy tiết kiệm năng lượng.

Hoạt động này đã góp phần tuyên truyền, vận động người dân hướng tới sử dụng sản phẩm thân thiện với môi trường. Hơn nữa, đây cũng là một phần trong những chương trình hành động của Chính phủ cũng như Bộ Công Thương.

Đặc biệt, qua việc tuyên truyền và thay đổi phương thức sử dụng sản phẩm thân thiện môi trường, nhận thức của người tiêu dùng đã có nhiều chuyển biến tích cực.

Việc sản xuất và sử dụng bao bì thân thiện môi trường được dự báo sẽ trở thành một xu hướng sản xuất và tiêu dùng trong tương lai

Do vậy, việc sản xuất và sử dụng bao bì thân thiện môi trường được dự báo sẽ trở thành một xu hướng sản xuất và tiêu dùng trong tương lai do loại bao bì này không chỉ mang lại giải pháp an toàn đối với sức khỏe, trí lực của con người, thay thế cho các bao bì gây độc hại, mà còn hỗ trợ làm giảm thiểu phát sinh chất thải và ô nhiễm môi trường.

– Trước việc Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc phát động phong trào sản xuất sạch hơn, trong đó đề ra mục tiêu phấn đấu đến năm 2021 các cửa hàng, các chợ, các siêu thị không dùng đồ nhựa dùng một lần và đến 2025 cả nước không sử dụng đồ nhựa dùng một lần, xin ông chia sẻ về vai trò của Bộ Công Thương trong vấn đề này?

Ông Trần Duy Đông: Thống kê cho thấy trung bình mỗi ngày tại Việt Nam có gần 19.000 tấn rác thải nhựa được thải ra; trong đó, trung bình mỗi gia đình sử dụng từ 5-7 túi nylon để phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày. Vì thế, nếu đem tiêu hủy, nhựa từ nylon có khả năng gây ô nhiễm không khí dẫn đến nhiều bệnh về đường hô hấp.

Ngược lại, nếu thải ra môi trường, một chiếc túi nylon phải mất 500-1.000 năm mới phân hủy hoàn toàn và ảnh hưởng nghiêm trọng đến cả môi trường sống lẫn sức khỏe của người dân.

Trước mối lo ngại về tình trạng ô nhiễm môi trường với lượng rác thải nhựa tăng cao, việc người tiêu dùng Việt Nam hưởng ứng phong trào sử dụng bao bì xanh tại các siêu thị như thời gian vừa qua là tín hiệu đáng mừng. Điều này phản ánh ý thức của người dân về bảo vệ sức khỏe và bảo vệ môi trường được cải thiện đáng kể.

Chính vì vậy, các doanh nghiệp phân phối bán lẻ tại Việt Nam cần nắm bắt tốt sự thay đổi này để có phương thức thu mua, phân phối sản phẩm thân thiện môi trường; đồng thời, đóng gói sản phẩm bằng những vật liệu thân thiện môi trường phù hợp với xu hướng sống xanh đang ngày một gia tăng trong khu vực và trên thế giới.

Đặc biệt, Bộ Công Thương cũng xác định đây là hoạt động lâu dài, cần có nhiều thời gian và để đạt được kết quả cao cần có sự chung tay, hỗ trợ từ nhiều cơ quan, ban ngành, tổ chức đoàn thể cũng như hưởng ứng từ cộng đồng doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Do vậy, Bộ Công Thương đã tổ chức nhiều hội nghị, hội thảo tuyên truyền về bảo vệ môi trường trong sản xuất, kinh doanh, các hội nghị kết nối cung cầu sản phẩm thân thiện môi trường vào các hệ thống bán lẻ để chỉ ra những tác hại của túi nylon khó phân hủy cũng như lợi ích của các sản phẩm thay thế.

Ngoài ra, Bộ Công Thương đã chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành và các cơ quan liên quan trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 (Quyết định số 76/QĐ-TTg ngày 11/1/2016 của Thủ tướng Chính phủ); trong đó, có triển khai nhiệm vụ “Xanh hóa hệ thống phân phối và phát triển chuỗi cung ứng các sản phẩm, dịch vụ thân thiện môi trường.”

Để thực hiện nhiệm vụ này, Bộ Công Thương đã phê duyệt thực hiện hai nhiệm vụ gồm việc nghiên cứu đề xuất chính sách phát triển các kênh phân phối sản phẩm thân thiện môi trường (tập trung nghiên cứu kênh phân phối sản phẩm điện gia dụng, sản phẩm sử dụng năng lượng).

Mặt khác, Bộ Công Thương cũng xây dựng hệ thống tiêu chí, chỉ tiêu đánh giá và cấp chứng nhận hệ thống phân phối bán lẻ xanh tại Quyết định số 2308/QĐ-BCT ngày 8/6/2016 của Bộ trưởng Bộ Công Thương về việc phê duyệt kinh phí nhiệm vụ năm 2017 thực hiện chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030.

Bộ Công Thương còn thực hiện “Sổ tay hướng dẫn công tác quản lý môi trường trong các cơ sở phân phối hàng hóa” nhằm tổng quan các vấn đề môi trường trong hoạt động của hệ thống phân phối và tổ chức quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường; quản lý và bảo vệ môi trường trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư xây dựng đối với hệ thống phân phối; quản lý và bảo vệ môi trường trong giai đoạn triển khai xây dựng đối với hệ thống phân phối; quản lý và bảo vệ môi trường trong giai đoạn vận hành đối với hệ thống phân phối…

– Vậy để hướng tới việc đẩy mạnh tiêu dùng xanh, Bộ Công Thương sẽ có giải pháp gì để chương trình đạt hiệu quả như mong muốn?

Ông Trần Duy Đông: Việt Nam đang ngày càng nhận thức được vai trò, tầm quan trọng của sản xuất và tiêu dùng bền vững nói chung, trong đó, có phát triển sản xuất và tiêu thụ các bao bì sản phẩm thân thiện môi trường nói riêng. Vì vậy, để thúc đẩy xanh hóa tiêu dùng từng bước đi vào đời sống xã hội, cần thiết phải có một chế tài đủ mạnh thể hiện qua các công cụ pháp lý tác động trực tiếp, quy định rõ hơn.

Mặt khác, phải chú trọng phát triển và ứng dụng công nghệ mới vào việc thực hiện Chiến lược quốc gia tăng trưởng xanh nói chung và xu hướng tiêu dùng xanh nói riêng.

Hiện tại, Bộ Công Thương đã xây dựng Chương trình hành động quốc gia về sản xuất sạch hơn và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2020-2030; trong đó bao gồm Chương trình hành động về phát triển hệ thống phân phối xanh (hệ thống phân phối bền vững) tại Việt Nam giai đoạn 2020-2030.

Tại chương trình này, các nghiên cứu đánh giá về thực trạng sản xuất và sử dụng sản phẩm thân thiện môi trường tại Việt Nam sẽ được thực hiện, tham khảo kinh nghiệm của một số quốc gia trong khu vực và trên thế giới về việc xây dựng và nhân rộng các mô hình phân phối sản phẩm thân thiện môi trường.

Đặc biệt, các chương trình xúc tiến thương mại và các hội nghị kết nối cung cầu hoặc hỗ trợ các nhà phân phối để tìm các nguồn hàng Bộ Công Thương luôn khuyến khích sử dụng bao gói không ảnh hưởng đến môi trường và sử dụng những chất liệu an toàn, bền vững bảo vệ môi trường.

Bộ Công Thương đã xây dựng Chương trình hành động quốc gia về sản xuất sạch hơn và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2020-2030

Mới đây, Cục Công nghiệp địa phương đã trình lãnh đạo Bộ một vài đề án, chương trình; trong đó, có một vài đề xuất nhất định cho các nhà sản xuất sạch để hướng tới sản xuất. Hơn nữa, các chương trình hay đề án đều được khuyến khích doanh nghiệp đi từ  ưu tiên khuyến khích sản xuất sản phẩm thân thiện chứ không bắt buộc.

Đáng lưu ý, tại các chương trình kết nối cung cầu hoặc lồng ghép vào các hoạt động của Bộ Công Thương, Vụ Thị trường trong nước luôn khuyến khích và ưu tiên giới thiệu những nhà sản xuất sử dụng bao gói thân thiện với môi trường hướng tới phát triển bền vững.

Mặt khác, kiến nghị đề xuất với Chính phủ một số giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tích cực tham gia hệ thống phân phối xanh; thúc đẩy sản xuất, phân phối, tiêu dùng hàng hóa thân thiện môi trường.

Ngoài ra, Bộ cũng tiến hành đẩy mạnh tuyên truyền phổ biến nhằm nâng cao nhận thức và khuyến khích nhiều thành phần, nhóm đối tượng trong xã hội tham gia hệ thống phân phối xanh, lan tỏa lối sống xanh cho cộng đồng, vì một môi trường xanh cho bản thân mỗi gia đình Việt Nam nói riêng và toàn xã hội nói chung.

– Xin trân trọng cảm ơn ông!

Tình trạng ô nhiễm rác thải nhựa đã trở thành mối quan ngại ngày càng lớn trên thế giới, đặc biệt sau khi Trung Quốc và các nước khác ban hành lệnh cấm nhập khẩu rác thải nhựa từ nước ngoài. Nhiều quốc gia, trong đó có Nhật Bản, đã chứng kiến lượng chất thải nhựa chất thành đống sau lệnh cấm này.

Rác thải nhựa đổ ra đại dương gây ra tình trạng ô nhiễm trên diện rộng, ảnh hưởng tới môi trường sống của các loài động vật biển như cá heo, rùa biển, chim biển. Các hạt vi nhựa có kích cỡ dưới 5 mm có thể tích tụ trong cơ thể các loài cá, gây nguy hại cho sức khỏe con người nếu ăn phải.

Với khoảng 9% lượng rác thải nhựa được tái chế, các nhà vận động môi trường cho biết giải pháp lâu dài duy nhất cho cuộc khủng hoảng rác thải nhựa là các công ty sản xuất ít đi và người tiêu dùng giảm sử dụng.

Hiện trạng báo động

Theo Hiệp hội Thống kê Hoàng gia Anh, nếu việc sản xuất và quản lý rác thải như hiện nay, “đại dương rác thải nhựa” ước tính sẽ tăng gần gấp hai lần lên 12.000 triệu tấn vào năm 2050. Hiện đã có 80 nước trên thế giới đưa ra các lệnh cấm tương tự đối với các vật dụng nhựa sử dụng một lần nhằm giảm lượng rác thải nhựa gây ô nhiễm môi trường, góp phần bảo vệ các đại dương trên thế giới theo Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP).

Theo UNEP, khoảng 300 triệu tấn rác thải nhựa được tạo ra mỗi năm, trong đó 8 triệu tấn trôi ra các đại dương, gây ô nhiễm nghiêm trọng môi trường đại dương và đất liền.

Khoảng 300 triệu tấn rác thải nhựa được tạo ra mỗi năm, trong đó 8 triệu tấn trôi ra các đại dương

Trước tình hình trên, Nhóm 20 nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) giữa tháng Sáu vừa qua đã nhất trí thiết lập một khuôn khổ quốc tế nhằm giảm tình trạng ô nhiễm rác thải nhựa ở các đại dương, một trong những mối đe dọa cấp bách nhất đối với môi trường thế giới hiện nay. Các nền kinh tế G20 sẽ tự giác triển khai các biện pháp giảm lượng rác thải nhựa đổ ra đại dương và thông báo những tiến bộ đạt được theo định kỳ.

Trong khi đó, các tổ chức bảo vệ môi trường mới đây đã kêu gọi các nước Đông Nam Á xem xét cấm nhập khẩu rác từ các nước phát triển để giúp ứng phó khủng hoảng ô nhiễm môi trường khi các nhà lãnh đạo Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) nhóm họp ở Bangkok (Thái Lan). Khu vực Đông Nam Á đã chứng kiến sự gia tăng mạnh hoạt động nhập khẩu rác thải điện tử và rác thải nhựa từ các nước phát triển sau khi nước tái chế rác hàng đầu thế giới là Trung Quốc cấm nhập khẩu rác khiến hàng triệu tấn rác được chuyển sang các nước có hoạt động giám sát và quy định “lỏng lẻo” hơn.

Theo ông Penchom Saetang, Giám đốc tổ chức bảo vệ môi trường Cảnh báo Sinh thái và Khôi phục Thái Lan (EARTH), cấm nhập khẩu rác thải chính là vì lợi ích của ASEAN khi Hiệp hội sẽ có các cuộc họp với chủ đề bền vững trong năm 2019 để cấm mua bán rác thải.  Ông Seatang cho rằng việc nhập khẩu khẩu rác thải điện tử và rác thải nhựa dưới danh nghĩa vì sự phát triển cần phải được chấm dứt ngay lập tức.

Một số nước Đông Nam Á trong những tháng gần đây đã thực hiện các biện pháp nhằm ngăn chặn hoạt động nhập khẩu rác thải. Indonesia là quốc gia mới nhất từ chối nhập khẩu rác thải từ Canada sau các động thái tương tự  của Malaysia và Philippines. Trong khi đó, Thái Lan không cấm nhập khẩu rác thải nhựa, song dự định chấm dứt hoạt động này vào năm 2020. Thái Lan đã cấm nhập khẩu một phần rác thải điện tử.

Theo Cục Kiểm soát ô nhiễm Thái Lan, nước này “xả” hơn 2 triệu tấn rác thải nhựa mỗi năm. Báo cáo năm 2017 của Tổ chức Hòa bình Xanh cho thấy Thái Lan là nguồn gây ô nhiễm nhựa lớn thứ sáu trên thế giới, trong khi 5 trong số 10 nước đứng đầu là các quốc gia thành viên ASEAN.

Vụ trưởng Vụ Tài nguyên biển và duyên hải thuộc Bộ Tài nguyên Thiên nhiên và Môi trường Thái Lan Jatuporn Buruspat cho biết: “Chúng tôi sản xuất và sử dụng rất nhiều nhựa trong cuộc sống hàng ngày. Hơn nữa, Thái Lan là một quốc gia có các vùng duyên hải. Việc ở gần bờ biển làm tăng khả năng rác thải nhựa được xả vào đại dương.”

Bangladesh là một trong những nước đầu tiên ban hành lệnh cấm sử dụng túi nylon và túi nhựa tổng hợp hồi năm 2002 nhằm bảo vệ môi trường trước tình trạng rác thải nhựa làm ô nhiễm sông suối, đại dương và trên đất liền. Tuy nhiên, hàng triệu túi nylon vẫn được sử dụng hàng năm tại quốc gia Nam Á này do thiếu các sản phẩm thay thế và việc thực thi lệnh cấm có giới hạn.

Theo ước tính của Chính phủ Bangladesh, mỗi tháng có khoảng 410 triệu túi nhựa tổng hợp được sử dụng ở thủ đô Dhaka. Ở một số con sông của Bangladesh, như sông Buriganga, rác thải túi nylon tích tụ lại thành lớp sâu 3 mét trong lòng sông.

Nỗ lực ứng phó

Ngày 20/7, Panama đã trở thành quốc gia Trung Mỹ đầu tiên tiến hành cấm sử dụng túi nhựa dùng một lần nhằm hạn chế tình trạng ô nhiễm tại các bãi biển của nước này cũng như chung tay giải quyết vấn đề mà Liên hợp quốc xác định là một trong những thách thức lớn nhất đối với môi trường toàn cầu.

Panama cùng với hơn 60 quốc gia khác trên thế giới triển khai việc cấm hoàn toàn hoặc một phần đối với túi nhựa sử dụng một lần, hay tiến hành đưa ra các loại thuế hạn chế việc sử dụng túi nhựa, như Chile và Colombia.

Theo quy định được thông qua năm 2018, các siêu thị, hiệu thuốc và cửa hàng bán lẻ tại quốc gia Trung Mỹ này sẽ phải dừng sử dụng ngay túi nhựa truyền thống làm từ polyetylen, trong khi các cửa hàng bán buôn sẽ phải tuân thủ lệnh cấm sử dụng túi nhựa một lần vào năm 2020.

Còn tại Thái Lan, Chính phủ nước này đã thông qua Lộ trình Quản lý rác thải nhựa giai đoạn 2018-2030. Theo ông Jatuporn, “Thái Lan không thể cấm sử dụng nhựa ngay lập tức vì cần có thời gian để các doanh nghiệp thích nghi và tìm những vật liệu thay thế.”

Quan chức này thừa nhận rác thải nhựa nhập khẩu đã làm trầm trọng thêm vấn đề rác thải biển. Chính phủ Thái Lan đang cố gắng ngăn chặn việc buôn bán rác thải và lệnh cấm nhập khẩu rác thải nhựa sẽ có hiệu lực trong năm 2021.

Thái Lan coi việc đưa người dân cùng tham gia vào nỗ lực chung là điều rất cần thiết. Trong một thông báo đưa ra nhân dịp Ngày Quốc tế không túi nhựa (3/7), Thủ tướng Thái Lan Prayut Chan-o-cha đánh giá cao nỗ lực của nhiều lĩnh vực, ngành nghề giúp giảm việc sử dụng túi nylon; đồng thời kêu gọi người dân từ chối sử dụng túi nylon tại các cửa hàng tiện ích, siêu thị.

Theo kế hoạch, từ nay đến năm 2022, Thái Lan sẽ chấm dứt sử dụng các loại túi nylon mỏng hơn 36 micron, các loại hộp xốp đựng thực phẩm, các loại ống hút bằng nhựa và cốc nhựa sử dụng một lần. Chính phủ Thái Lan cũng đặt hạn chót là đến năm 2022, tất cả các sản phẩm và bao bì làm bằng nhựa đều phải tái chế.

Trong khi đó, Nhật Bản sẽ yêu cầu các doanh nghiệp tính phí cho các loại túi sử dụng một lần vào tháng 4/2020 nhằm giúp giảm chất thải nhựa. Nhiều quốc gia trên thế giới đã tính phí cho các túi nhựa sử dụng một lần hoặc cấm hoàn toàn.

Trước đó,  Nghị viện thủ đô Mexico City, Mexico đầu tháng 5/2019 đã phê chuẩn cải cách điều 25 của Luật Chất thải rắn, qua đó cấm việc thương mại hóa, phân phối và trao túi nhựa và các sản phẩm nhựa sử dụng một lần cho người tiêu dùng vào năm 2021 để hướng tới một thành phố xanh, thân thiện với môi trường.

Theo văn bản pháp lý, nhiều sản phẩm nhựa tiêu dùng khác được thiết kế cho việc sử dụng một lần cũng bị cấm thương mại và phân phối như dao, thìa, dĩa, đĩa, bát, ống hút, tăm bông, khay vận chuyển thức ăn, cốc cà phê và các loại nắp nhựa. Luật cũng quy định, những trường hợp vi phạm sẽ bị xử phạt từ 2.500-9.000 USD.

Chính phủ Thái Lan đặt hạn chót là đến năm 2022, tất cả các sản phẩm và bao bì làm bằng nhựa đều phải tái chế

Trong bối cảnh các nước trên thế giới đang nỗ lực hạn chế việc sử dụng túi nylon dùng một lần, Bangladesh đang hy vọng đầu tư vào một sáng kiến để sản xuất túi dùng một lần trông giống như túi nylon cả về chất liệu và hình dáng, song được làm bằng sợi đay, một loại sợi được dùng để sản xuất túi bằng vải bao bì. Bangladesh là nước sản xuất đay lớn thứ hai thế giới, sau Ấn Độ. Giá sợi đay, còn gọi là “sợi vàng” được đặt tên theo màu sắc và giá trị từng một thời cao ngất ngưởng của nó, nay đã giảm do nhu cầu về loại sợi này giảm sút.

Tháng 3/2019, Thủ tướng Bangladesh Sheikh Hasina đã kêu gọi những nhà khoa học theo đuổi dự án này giúp xúc tiến việc mở rộng sử dụng loại túi này vì những lợi ích về kinh tế và môi trường mà chúng mang lại. Tiếp đến tháng 4/2019, Chính phủ Bangladesh đã thông qua ngân quỹ 900.000 USD nhằm giúp mở đường cho hoạt động sản xuất loại túi này trên quy mô lớn.

Theo nhà quản lý BJMC, ông Mamnur Rashid, một khi dự án này phát huy hiệu quả, Bangladesh hy vọng có thể sản xuất túi này trong vòng sáu tháng phục vụ mục đích thương mại. Theo giới chuyên gia và cựu quan chức môi trường Bangladesh, loại túi mới sẽ giúp giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường do túi nylon gây ra bởi loại túi này có thể tự phân hủy hoàn toàn.

Về phần mình, Chính phủ New Zealand ngày 15/7 thông báo đầu tư 2 triệu USD vào một nhà máy mới để sản xuất bao bì đựng thực phẩm từ nhựa tái chế 100% đầu tiên của nước này. Đây là một phần trong kế hoạch lớn hơn của New Zealand để giải quyết thách thức về ô nhiễm nhựa. New Zealand đã cấm sử dụng túi nhựa một lần từ ngày 1/7/2019. Quy định mới đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp không thể cung cấp cho khách hàng túi mua hàng bằng nhựa dùng một lần./.

Theo Chương trình Môi trường Liên hợp quốc, Nhật Bản là nước có lượng rác thải nhựa bình quân đầu người lớn thứ 2 thế giới. Hiện tại, lượng rác thải nhựa được thải ra mỗi năm ở nước này vẫn cao hơn nhiều so với năng lực của các cơ sở xử lý rác. Vì vậy, nhiều năm qua, Tokyo đã phải xuất khẩu rác thải nhựa sang các nước như Trung Quốc, Malaysia và Thái Lan để tái chế. Tuy nhiên, các nước nhập khẩu đã bắt đầu “đóng cửa” với rác thải nhựa do lo ngại về các vấn đề môi trường. Do vậy, giới chuyên gia cho rằng Nhật Bản phải đồng thời tiến hành ba giải pháp: giảm rác thải nhựa, khuyến khích đầu tư xây dựng các cơ sở xử lý rác mới và tăng cường nghiên cứu các vật liệu mới thay thế nhựa.

Cửa xuất khẩu hẹp dần

Để hạn chế tác động của rác thải nhựa tới môi trường, Nhật Bản đã ban hành nhiều quy định về thu gom và xử lý rác nói chung và rác thải nhựa nói riêng, trong đó Luật tái chế một số đồ gia dụng và Luật thúc đẩy việc phân loại, thu gom, tái chế hộp và bao bì. Cùng với ý thức của người dân, các quy định này đã góp phần giúp cho việc thu gom và phân loại rác thải nhựa tại nguồn ở Nhật Bản được thực hiện rất tốt và khoa học.

Chẳng hạn, theo quy định hiện hành, đối với rác thải sinh hoạt, trước khi vứt rác, người dân phải phân loại rác thành 5 loại: rác đốt được (như thực phẩm thừa, quần áo, giày dép, các sản phẩm làm từ nhựa không thể tái chế như đĩa CD); rác không đốt được (như các đồ làm bằng thủy tinh, đồ điện gia dụng có kích thước nhỏ như bàn là, máy sấy), rác có thể tái chế (như bình nhựa PET, vỏ hộp); rác có kích thước lớn (như bàn ghế, giường tủ, chăn đệm) và rác điện gia dụng (như tivi, tủ lạnh, máy giặt). Ba loại rác đầu tiên không mất phí khi “xả” thải. Riêng rác có kích thước lớn và đồ điện gia dụng phải mất phí. Mỗi loại rác có thời gian và cách thức thu gom riêng. Sau khi phân loại, rác sẽ được tập kết tại một điểm quy định trong khu dân cư và sau đó được chuyển tới các trung tâm liên quan để xử lý.

Vấn đề đối với Nhật Bản hiện nay là làm thế nào xử lý 9 triệu tấn rác thải nhựa mỗi năm

Mặc dù việc phân loại rác thải nhựa nói riêng và rác nói chung được thực hiện rất khoa học, nhưng vấn đề đối với Nhật Bản hiện nay là làm thế nào để xử lý 9 triệu tấn rác thải nhựa mỗi năm, trong đó có 7 triệu tấn rác thải nhựa công nghiệp và 2 triệu tấn rác thải nhựa sinh hoạt từ các hộ gia đình. Cùng với việc xử lý bằng cách tái chế, đốt, chôn lấp, trong thời gian qua, Nhật Bản đã xuất khẩu sang các nước khác để tái chế.

Hiện nay, mỗi năm, Nhật Bản xuất khẩu từ 1,4 đến 1,5 triệu tấn rác thải nhựa sang các nước khác để tái chế, trong đó năm 2016 là 1,5 triệu tấn và năm 2017 là khoảng 1,43 triệu tấn.

Trước năm 2017, điểm đến của phần lớn số rác thải nhựa này là Trung Quốc. Tuy nhiên, tháng 12/2017, nước láng giềng đã ban hành lệnh cấm nhập khẩu rác thải nhựa phi công nghiệp và hạn chế nhập khẩu rác thải nhựa công nghiệp do lo ngại về các vấn đề sức khỏe và môi trường do rác thải nhựa gây ra. Kết quả là theo Viện Chiến lược Môi trường Toàn cầu (IGES), năm ngoái, xuất khẩu rác thải nhựa của Nhật Bản giảm 30% so với năm 2017 xuống còn 1,01 triệu tấn, trong đó xuất khẩu sang Trung Quốc giảm mạnh, từ 1,02 triệu tấn năm 2017 xuống còn 100.000 tấn.

Khi Trung Quốc “đóng cửa” với rác thải nhựa, Nhật Bản đã chuyển hướng xuất khẩu rác thải nhựa sang các nước khác như Malaysia, Thái Lan… Nhưng cũng giống như Trung Quốc, các nước Đông Nam Á đã “để mắt” tới vấn đề này và bắt đầu siết chặt quản lý nhập khẩu rác thải nhựa.

Bên cạnh đó, với việc các thành viên tham gia Công ước Basel đã nhất trí bổ sung rác thải nhựa vào danh mục các phế thải nguy hiểm và lệnh cấm xuất nhập khẩu mặt hàng này sẽ có hiệu lực từ năm 2021, việc xuất khẩu rác thải nhựa của Nhật Bản, một nước tham gia tích cực vào Công ước Basel chắc chắn sẽ gặp nhiều khó khăn.

Trong bối cảnh đó, trong tương lai, cùng với các nỗ lực giảm rác thải nhựa, Nhật Bản sẽ phải xử lý loại rác này ở trong nước.

Dựa vào nội lực

Trước Chiến tranh Thế giới thứ hai, Nhật Bản chủ yếu xử lý rác thải nhựa theo các phương pháp như chôn lấp, đốt hoặc tái chế bằng các công nghệ thô sơ. Kể từ những năm 1960, Nhật Bản đã bắt đầu xử lý rác đô thị, trong đó có rác thải nhựa bằng cách đốt trong các lò đốt công nghiệp. Cùng với thời gian, số lượng các lò đốt rác ở Nhật Bản đã tăng dần.

Trong tài khóa 2011, nước này có 1.211 lò đốt rác sử dụng nhiều công nghệ khác nhau như lò đốt (stoker furnace), lò hơi (fluidized bed furnace) và lò khí hóa-tan chảy (gasification-melting furnace), trong đó các lò đốt chiếm khoảng 70%.

Để tận dụng nhiệt lượng trong quá trình đốt rác, nhiều doanh nghiệp ở Nhật Bản đã nghiên cứu và cải tiến các lò đốt rác kết hợp sản xuất điện. Theo Bộ Môi trường Nhật Bản, nước này hiện có khoảng 380 cơ sở như vậy, chiếm 30% trong tổng số các cơ sở xử lý rác.

Mặc dù vậy, một nước nghèo tài nguyên như Nhật Bản, việc đốt rác thải nhựa là một giải pháp gây lãng phí, đồng thời có thể tiềm ẩn các nguy cơ về ô nhiễm môi trường. Do vậy, việc tái chế rác thải nhựa được coi là giải pháp thân thiện với môi trường và bền vững nhất. Trong những năm cuối của thế kỷ 20, các doanh nghiệp Nhật Bản đã bắt đầu nghiên cứu các phương pháp xử lý và tái chế rác thải nhựa. Giờ đây, nhiều doanh nghiệp ở nước này sở hữu các công nghệ tái chế rác thải nhựa tiên tiến nhất thế giới. Tập đoàn Panasonic là một trong những doanh nghiệp như vậy.

Được thành lập vào năm 1918, Panasonic đang sở hữu nhiều công nghệ xử lý rác thải nhựa khá hiệu quả. Năm 2008, tập đoàn này đã hợp tác với Công ty trách nhiệm hữu hạn Điện Kasatsu để phát triển phương pháp mới cho phép tái chế nhựa sử dụng trong các thiết bị điện và điện tử mà không tạo ra các khí thải hay sản phẩm độc hại. Đây là sự kết hợp của công nghệ xử lý nhựa không cần đốt của Công ty Điện Kusatsu và công nghệ phục hồi vật liệu mà Panasonic đang sử dụng để tái chế các đồ điện gia dụng cũ.

Phương pháp trên sử dụng các đặc tính xúc tác của TiO2 để thúc đẩy việc phục hồi các chất vô cơ như kim loại bằng cách chuyển các chất hữu cơ như nhựa thành các loại khí vô hại. Panasonic đã sử dụng phương pháp tái chế này tại Trung tâm Công nghệ Sinh học Panasonic (PETEC) ở tỉnh Hyogo để xử lý các loại tivi sử dụng bóng đèn hình (CRT) sau khi nước này chuyển từ công nghệ truyền hình analog sang truyền hình kỹ thuật số.

Theo Panasonic, nhờ công nghệ này, khoảng 80% trọng lượng của tất cả các đồ điện gia dụng được tái chế thành kim loại và nhựa nguyên liệu. 20% trọng lượng còn lại là rác không thể tái chế như cao su, thủy tinh hỗn hợp và rác thải nhựa hỗn hợp rất khó có thể phân loại thêm bởi vì chúng chứa rất nhiều loại nhựa thông hoặc kim loại.

Panasonic cho biết phương pháp trên không chỉ giúp xử lý rác thải nói chung và rác thải nhựa nói riêng mà còn giúp giảm lượng khí CO2 thải ra môi trường bởi nó hầu như không sử dụng các nguồn năng lượng bên ngoài trong quá trình khí hóa.

Năm 2010, PETEC tiếp tục giới thiệu công nghệ có thể đồng thời phân loại rác thải nhựa thành ba loại, gồm PP, PS và ABS để tái chế một cách phù hợp. Các rác thải nhựa được xử lý nhanh hơn gấp 3 lần so với các phương pháp thông thường và được tái chế với độ tinh khiết hơn 99%.

Mặc dù sở hữu nhiều công nghệ tiên tiến về xử lý rác nhưng số lượng rác thải nhựa được thải ra mỗi năm vẫn cao hơn nhiều so với năng lực của các cơ sở xử lý rác ở nước này. Vì vậy, theo các chuyên gia, Nhật Bản phải đồng thời tiến hành 3 giải pháp: giảm lượng rác thải nhựa, khuyến khích đầu tư xây dựng các cơ sở xử lý rác mới và tăng cường đầu tư nghiên cứu các vật liệu mới thay thế nhựa.

Trong nỗ lực xử lý vấn đề rác thải nhựa, ngày 31/5, Chính phủ Nhật Bản đã công bố chiến lược mới nhằm giảm rác thải nhựa tại nước này. Theo đó, Tokyo đặt mục tiêu đến năm 2030, giảm 25% rác thải nhựa có thể phân hủy và đến năm 2035 tái chế hoặc tái sử dụng 100% rác thải nhựa, bao gồm cả vật liệu được sử dụng trong các thiết bị điện và phụ tùng ô tô. Chiến lược này cũng yêu cầu các nhà bán lẻ không phát túi nylon miễn phí cho người tiêu dùng và kêu gọi khách hàng sử dụng túi nylon làm từ vật liệu dễ phân hủy.

Bên cạnh đó, để thúc đẩy đầu tư vào lĩnh vực xử lý rác thải nhựa, Bộ Môi trường đang cân nhắc tăng trợ cấp cho các nhà máy xử lý rác thải nhựa và nới lỏng các quy định về xây dựng các cơ sở xử lý rác thải.

Về phía các doanh nghiệp, để góp phần thực hiện các mục tiêu mà Chính phủ Nhật Bản đã đặt ra, nhiều doanh nghiệp đã đưa ra các sáng kiến để hạn chế và tiến tới không sử dụng nhựa hoặc sử dụng nhựa tái chế trong các sản phẩm.

Chẳng hạn, năm 2018, Asahi Soft Drinks Co. đã bắt đầu bán chai nước và trà không có nhãn mác bằng nhựa trên mạng Internet hoặc giao trực tiếp cho khách hàng. Ito En Ltd. đã bắt đầu sử dụng các chai nhựa hai lít có trọng lượng nhẹ hơn 30% so với các phiên bản trước đó để đựng trà lúa mạch kể từ tháng 2/2019. Công ty sản xuất đồ uống Suntory Holdings Ltd. đã lên kế hoạch sử dụng nhựa tái chế hoặc các chất tổng hợp có nguồn gốc từ thực vật để sản xuất chai nước vào năm 2030.

Mặc dù vậy, theo các chuyên gia, điều quan trọng nhất để giảm rác thải nhựa ở Nhật Bản là phải nâng cao ý thức của người tiêu dùng về vấn đề này. Chính người tiêu dùng mới là những người quyết định liệu có thực sự giảm được rác thải nhựa hay không./.

“Hãy bắt đầu từ những việc nhỏ và làm hết sức mình. Em mong muốn mô hình đang thực hiện có thể góp một phần nhỏ thúc đẩy lối sống xanh.” Đó là chia sẻ của Nguyễn Thế Vinh – chủ cửa hàng “Eco Refill-Tiêu dùng hạn chế rác thải nhựa” về mô hình chuyên sử dụng các sản phẩm hữu cơ có nguồn gốc tự nhiên, không sử dụng bao bì dùng một lần.

Mang theo túi đựng khi tới mua hàng

Cửa hàng nhỏ mang tên “Eco Refill – Tiêu dùng hạn chế rác thải nhựa” của Vinh đặt tại số 46, ngõ 117 Thái Hà, Hà Nội trở thành điểm đến yêu thích của những người chuộng các sản phẩm hữu cơ có xuất xứ tự nhiên và thân thiện với môi trường.

Ấn tượng đầu tiên khi bước chân vào cửa hàng này là rất nhiều bình chứa hàng cỡ lớn, rất ít các đồ dùng làm từ nhựa, hầu như không có túi nylon và đặc biệt là hàng chục mặt hàng thân thiện môi trường như: ống hút tre, xơ mướp, hộp bã mía, bát gáo dừa, các loại thìa, đũa gỗ…

Nguyễn Thế Vinh – chàng trai 26 tuổi, sinh ra và lớn lên tại thành phố Vinh, Nghệ An cho biết ngay sau khi tốt nghiệp trường Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội, anh đã chọn kinh doanh trên đất Hà thành các sản phẩm hữu cơ từ thiên nhiên như nước giặt và nước rửa bát từ quả bồ hòn; dầu gội, sữa tắm từ bồ kết, hương nhu, tinh dầu quế…

“Cách sử dụng bồ hòn thay thế hóa chất tẩy rửa công nghiệp có kết quả rất tốt dù lượng bọt ít hơn bình thường. Tương tự, các sản phẩm có xuất xứ từ thảo dược, cây cỏ tự nhiên không những tốt cho sức khỏe mà còn hạn chế chất thải hóa chất độc hại ra môi trường,” Vinh cho biết.

Không chỉ vậy, Vinh mạnh dạn thử nghiệm mô hình bán hàng Refill-Bán hàng không xả rác thải nhựa. Hàng hóa được cất trữ trong các bình dung tích lớn, khách hàng có nhu cầu sẽ mang chai lọ nhựa, hũ thủy tinh đến tự chiết sản phẩm dùng thử theo nhu cầu.

Khi muốn dùng tiếp, khách sẽ quay lại, mang theo đồ để đựng và “làm đầy” để không sử dụng bao bì dùng một lần, Vinh giải thích.

Chàng trai trẻ trở nên hào hứng và tâm huyết khi được hỏi về các sản phẩm của cửa hàng và lý do chúng được chọn để bày bán tại đây.

“Nếu mỗi người chỉ sử dụng một ống hút nhựa mỗi ngày thì trong vòng 10 năm sẽ có 3.650 ống hút nhựa được thải ra môi trường. Trên toàn thế giới, ống hút nhựa là một trong năm vật được tìm thấy nhiều nhất tại các sự kiện làm sạch bãi biển,” Vinh kể.

Theo Vinh, ống hút tre là sản phẩm thay thế nhựa, có thể phân hủy và có thể tái sử dụng. Thay thế ống hút nhựa bằng ống hút tre có thể là bước đầu tiên có thể làm để bảo vệ trái đất này.

Bên cạnh đó, cửa hàng của Vinh cũng là một trong những cửa hàng hiếm hoi tại Hà Nội thu gom lại chai nhựa của khách hàng để tái sử dụng thông qua chương trình đổi chai lấy cây và quà.

Chương trình đổi chai lọ, thùng cáctông lấy quà liên tục diễn ra tại cửa hàng. Theo đó, khách hàng mang 10 chai lọ hoặc thùng cáctông sẽ nhận được 1 món quà là những sản phẩm từ tự nhiên, 20 chai lọ/thùng các tông đổi được 1 cây xanh.

“Thực tế là nếu để tiện và suy nghĩ về lợi ích kinh tế thì bọn mình có thể mua được những chai lọ này với giá rất rẻ. Theo mình điều quan trọng nhất để hạn chế rác thải nhựa là phải thay đổi thói quen. Chính vì vậy mình mới có ý tưởng đổi chai lọ lấy cây và quà,” Vinh tâm sự.

Đặc biệt, cửa hàng của Vinh cũng là địa điểm thu gom pin đã qua sử dụng. Hiện nay, hầu hết gia đình nào cũng có khoảng chục thiết bị sử dụng pin như điện thoại, đồng hồ, điều khiển từ xa… và số lượng các thiết bị này ngày càng có xu hướng tăng nhanh.

Tuy nhiên, nhiều người không biết rằng pin và ắc quy đã qua sử dụng không được phép bỏ vào thùng rác như các loại rác thông thường vì tính độc hại của chúng rất cao. Chính vì vậy, Vinh mong muốn cửa hàng vừa là nơi mua sắm vừa là điểm thu gom pin để người dân không vứt pin bừa bãi ra môi trường.

Theo ông chủ Nguyễn Thế Vinh, để lan tỏa tới cộng đồng về lợi ích của việc hạn chế rác thải nhựa, hàng tháng Eco Refill và các nhà đồng hành cùng tổ chức hội chợ Refill, với mong muốn góp phần vào việc bảo vệ môi trường thông qua hành vi tiêu dùng hạn chế túi nylon và chai nhựa dùng một lần.

‘Chỉ với hành động nhỏ là mang theo túi khi đi chợ, chúng ta đã giảm được số lượng túi nylon xả ra môi trường một cách đáng kể’

“Với mức bình quân sử dụng túi nylon của một người trong một lần đi chợ là 5-6 túi, riêng ở thành phố Hà Nội, mỗi ngày đã có hàng triệu túi nylon bị thải ra môi trường,” Vinh lo lắng.

Theo Vinh, chỉ với hành động nhỏ là mang theo túi khi đi chợ, chúng ta đã giảm được số lượng túi nylon xả ra môi trường một cách đáng kể.

Vậy nên, một điểm chung dễ thấy của khách hàng tới Eco Refill là không dùng túi nylon. Họ thường mang theo túi vải, dùng chai thuỷ tinh, tỉ mẩn bên những món đồ handmade hữu cơ và luôn cởi mở, khích lệ người đối diện “sống xanh hơn.”  

“Em không phải là người biết ăn to nói lớn. Em chỉ suy nghĩ những việc mình làm được có thể còn rất nhỏ bé nhưng phải làm hết sức của mình, hạn chế được việc sử dụng rác thải nhựa đến mức tối đa.”

“Trong vấn đề hạn chế rác thải nhựa, nếu chỉ làm một mình thì chắc chắn khó thành công. Muốn thành công, em nghĩ rất cần sự góp sức của cộng đồng.”

Hình thức mang túi để đi mua sắm không chỉ áp dụng đối với cửa hàng Eco Refill mà bất kỳ ở đâu, cửa hàng nào, khách hàng cũng có thể áp dụng.

“Thực hiện chương trình này, chúng em mong muốn góp phần nhỏ trong cách sống xanh của người dân Hà Nội,” Vinh tâm sự.

Chị Nguyễn Thùy Linh, ở khu tập thể Bách Khoa, Hai Bà Trưng, Hà Nội đã mua hàng tại cửa hàng này từ những ngày đầu tiên và rất ưa thích những sản phẩm tự nhiên ở đây.

Chị Linh cho biết chị chưa thấy có nhiều mô hình bán hàng độc đáo như cửa hàng của Vinh. “Bản thân tôi cũng rất có ý thức bảo vệ môi trường nhưng thực sự bất ngờ khi Vinh chủ động ra được mô hình như thế này,” chị nói.

Những dự định cho tương lai

Người sáng lập “Eco Refill – Tiêu dùng hạn chế rác thải nhựa” cho biết, anh từng biết có những mô hình tương tự nhưng hoạt động khó khăn và đã ngừng hoạt động.

“Những doanh nghiệp nhỏ muốn chung tay giải quyết các vấn đề môi trường còn gặp nhiều khó khăn, hạn chế nhưng không phải không có những thuận lợi,” Vinh nói.

“Em hy vọng với nhận thức của cộng đồng, sự tích cực của truyền thông, những mô hình kinh doanh hạn chế rác thải nhựa sẽ được đông đảo người tiêu dùng ủng hộ.”

Nói về những dự định trong thời gian tới, Nguyễn Thế Vinh cho biết anh sẽ cố gắng để phát triển mô hình hơn nữa.

“Eco Refill sẽ cố gắng từng bước, bởi muốn làm lớn ngay bây giờ cũng chưa có đủ nguồn lực. Các sản phẩm từ nhựa vẫn tràn lan và còn nhiều người sử dụng mà chưa nghĩ tới việc không sử dụng nữa hay hạn chế sử dụng,” Vinh trăn trở.

Theo ông chủ sinh năm 1993, Eco Refill đang tìm kiếm những bên liên kết để bán các sản phẩm hữu cơ xuất xứ tự nhiên, qua đó gắn kết với vấn đề bảo vệ môi trường, đưa sản phẩm thiên nhiên đến người tiêu dùng.

Nguyễn Thế Vinh cho biết: “Hiện tại đã có 4-5 đối tác đăng ký nhập hàng và đặt kệ bán hàng theo hình thức của Eco Refill. Hy vọng nhiều sản phẩm xanh sẽ tiếp cận được với khách hàng mà không có thêm chai lọ nhựa hay túi nylon mới nào được sử dụng. Hãy làm đầy lại những thứ bạn đang có”./.

Theo ông Đặng Tất Thắng, Phó Chủ tịch thường trực Bamboo Airways, với việc ra mắt Viện đào tạo Hàng không Bamboo Airways, dự kiến từ năm 2021, hãng có thể đào tạo phi công 100% ở Việt Nam và chi phí sẽ rẻ hơn rất nhiều so với việc gửi phi công đi đào tạo ở nước ngoài.

Phóng viên đã có cuộc trao đổi với ông Đặng Tất Thắng bên lề sự kiện khởi công Viện đào tạo Hàng không Bamboo Airways vào chiều ngày 28/7 vừa qua tại tỉnh Bình Định.

– Với việc mở Viện đào tạo Hàng không Bamboo Airways, ông có kỳ vọng liệu sẽ trở thành trung tâm đào tạo về nhân sự ngành hàng không ở Việt Nam hay không?

Viện đào tạo Hàng không Bamboo Airways nằm trong chiến lược phát triển của hãng khi chọn đại bản doanh tại sân bay Phù Cát (tỉnh Bình Định), kết hợp với việc sắp khai thác hangar [nhà để máy bay-PV] kỹ thuật đầu tiên tại Phù Cát tạo thành hệ sinh thái kết hợp và vòng tròn để đáp ứng được nhu cầu phát triển của hãng trong tương lai.

Viện đào tạo Hàng không Bamboo Airways chỉ là một chi nhánh Đại học FLC ở tỉnh Quảng Ninh. Bamboo Airways kỳ vọng đào tạo các tiếp viên vào cuối năm 2019.

Với quy mô 10ha được đầu tư 700 tỷ đồng và dự kiến hoàn thành toàn bộ dự án vào năm 2021, Viện đào tạo Hàng không Bamboo Airways sẽ đào tạo gần 3.500 học viên mỗi năm, tập trung trong các chuyên môn nghiệp vụ ngành như Phi công, Tiếp viên hàng không, Kỹ thuật, Khai thác mặt đất, Điều hành khai thác bay và các chức năng đào tạo cơ bản… cho hãng hàng không trong nước và khu vực.

Viện đào tạo Hàng không Bamboo Airways được kỳ vọng sẽ trở thành trung tâm đào tạo về nhân sự ngành hàng không ở Việt Nam, áp dụng mô hình quản trị giáo dục hiện đại, tuân thủ các tiêu chuẩn cao nhất về chất lượng trong đào tạo như Cục Hàng không Việt Nam (CAAV), Cơ quan An toàn Hàng không châu Âu (EASA), Cục Hàng không liên bang Hoa Kỳ (FAA), Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA)

– Nguồn nhân lực hàng không của nước ta hiện nay rất thiếu, đặc biệt là phi công. Vậy, Viện đào tạo Hàng không Bamboo Airways có đủ năng lực để đào tạo hoàn toàn phi công trong nước?

Nguồn nhân lực hàng không hiện nay của nước ta đang rất thiếu, đặc biệt là các cơ sở đào tạo trong nước và hầu hết nguồn nhân lực phi công chủ yếu được đào tạo ở nước ngoài. Với việc ra mắt Viện đào tạo Hàng không Bamboo Airways hy vọng từ năm 2021 có thể đào tạo phi công chuẩn 100% ở Việt Nam.

Trước mắt, Viện đào tạo Hàng không Bamboo Airways sẽ cố gắng đào tạo liên tục thường xuyên cho các tiếp viên và phi công của Bamboo Airways, sau đó đến năm 2021 khi có đầy đủ cơ sở vật chất, hãng bắt đầu đào tạo hoàn toàn mới phi công từ đầu tiên đến khi hoàn thành.

– Mô hình buồng lái đào tạo các dòng máy bay được Bamboo Airways đưa về ra sao, thưa ông?

Bamboo Airways đã đặt hàng Tổ hợp buồng lái mô phỏng máy bay (SIM) mà các dòng máy bay hãng sẽ khai thác trong tương lai như A320, A321 neo, Boeing 787-9 Dreamler. Dự kiến, cuối năm 2020, Bamboo Airways sẽ có các mô hình buồng lái SIM này để triển khai ở học viện hàng không.

Bên cạnh đó, Bamboo Airways sẽ làm việc với cảng hàng không Phù Cát để đặt một số máy bay huấn luyện dành cho đào tạo thực tế song song với đào tạo SIM. Nếu được, hy vọng từ đầu năm 2021 sẽ đào tạo chính thức các khóa phi công cho Việt Nam.

– Trong tương lai, Viện đào tạo Hàng không Bamboo Airways có kế hoạch cung cấp phi công cho các hãng hàng không khác của Việt Nam hoặc xuất khẩu phi công cho các hãng hàng không thế giới hay không?

Bamboo Airways hiện nay đã có 10 tàu bay, dự kiến cuối năm nay sẽ tăng lên 22 tàu bay và trong các năm tới sẽ tăng từ 10-20 tàu bay mỗi năm. Vì vậy, nhu cầu thực hiện của Bamboo Airways là rất lớn và trước mắt sẽ đào tạo phi công nội bộ cho hãng. Có thể trong tương lai, Bamboo Airways sẽ đào tạo để cung cấp phi công cho các hãng hàng không trong nước và quốc tế. Tại sao lại không nghĩ đến chuyện đó?

Đến năm 2021, chu trình đạo tạo một phi công hoàn chỉnh từ lúc ban đầu đến khi “ra lò” sẽ chiếm thời gian khoảng 1-1,5 năm. Hiện, ngành hàng không Việt Nam đang phát triển nóng, Việt Nam chưa có ngôi trường nào đủ điều kiện để đào tạo phi công vì có cơ sở vật chất đầy đủ và đồng bộ như các SIM của các dòng tàu bay đang khai thác và các máy bay huấn luyện.

– Dự kiến, một tiếp viên hay phi công đào tạo sẽ tiêu tốn bao nhiêu tiền? Và mức chi phí đào tạo có giảm so với việc đưa phi công ra nước ngoài đào tạo như hiện nay?

Với cơ sở vật chất hiện nay, cuối năm 2019, Bamboo Airways sẽ có thể đào tạo tiếp viên từ khâu đầu đến cuối. Riêng đối với phi công, chi phí đào tạo các nước phát triển hiện nay sẽ rơi vào khoảng 50.000-100.000 USD (khoảng 1,1-2,3 tỷ đồng) cho một khóa học.

Từ đầu năm 2021, Viện đào tạo Hàng không Bamboo Airways sẽ đào tạo và dự kiện chi phí đào tạo phi công trong nước sẽ giảm được khoảng 50% về chi phí ăn ở, chi phí đào tạo.

– Tập đoàn FLC hay Bamboo Airways sẽ có chương trình hỗ trợ cho các phi công không?

Hiện nay, các phi công về làm việc cho Bamboo Airways đã được hãng hỗ trợ rất nhiều về tài chính. Đương nhiên, các phi công thuộc Viện đào tạo Hàng không Bamboo Airways và cam kết làm việc với hãng sẽ có gói hỗ trợ tương thích từng nhu cầu của phi công.

– Ngoài Newzealand, Bamboo Airways có hợp tác với các trường đào tạo ở các nước khác hay không, thưa ông?

Bamboo Airways nhận được rất nhiều lời mời về đào tạo phi công. Nhưng hãng nhận thấy New Zealand là thị trường được đánh giá là chuẩn chỉ nhất về phi công trên thế giới hiện nay, thậm chí là còn cao hơn cả Mỹ. Với Tập đoàn FLC, Bamboo Airways chọn đối tác luôn luôn là tốt nhất để phối hợp trong chương trình đào tạo nên sẽ ưu tiên New Zealand.

– Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi./.

Trong suốt 90 năm qua, dù trong thời kỳ kháng chiến hay xây dựng đổi mới đất nước, tổ chức công đoàn với sứ mệnh là đại diện của giai cấp công nhân đều có những đóng góp to lớn trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Ngày hôm nay, giai cấp công nhân Việt Nam đã không ngừng lớn mạnh cả về số lượng và chất lượng, có mặt trong tất cả các ngành nghề, các thành phần kinh tế, là lực lượng quan trọng, đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Thế nhưng, đây cũng là lúc tổ chức công đoàn phải đối mặt với thách thức khó khăn hơn bao giờ hết để khẳng định vị trí, vai trò, sứ mệnh đại diện giai cấp công nhân của mình.

Xuất hiện “đối thủ cạnh tranh”

Hoạt động đại diện, chăm lo, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên, người lao động vốn là những chức năng, nhiệm vụ cơ bản của tổ chức công đoàn. Tuy nhiên, trong bối cảnh việc thực thi các hiệp định tự do thế hệ mới dẫn đến việc xuất hiện các tổ chức công đoàn cạnh tranh, hay tính biến động của thị trường lao động, tác động của Cách mạng công nghiệp 4.0… đang đặt ra nhiều thách thức ngày càng khó khăn, phức tạp đối với tổ chức công đoàn.

Ông Ngọ Duy Hiểu, Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho biết, khi tổ chức đại diện của người lao động tại cơ sở ra đời theo cam kết của nước ta trong các hiệp định tự do thế hệ mới như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA)… cũng đồng nghĩa với việc công đoàn Việt Nam sẽ có “đối thủ cạnh tranh” bình đẳng để giành được sự thừa nhận, tham gia của người lao động sau hơn 90 năm thành lập.

“Một loạt vấn đề đặt ra cần giải quyết như: phát triển đoàn viên và thành lập công đoàn cơ sở, kinh phí công đoàn bị chia sẻ, vấn đề đại diện thương lượng và ký kết thỏa ước lao động tập thể, giá trị và phạm vi tác động của thỏa ước trong doanh nghiệp, vấn đề lãnh đạo và tổ chức đình công, vấn đề bảo vệ quyền lợi người lao động…,” ông Ngọ Duy Hiểu nói.

Khi tổ chức đại diện của người lao động tại cơ sở ra đời theo cam kết của nước ta trong các hiệp định tự do thế hệ mới như CPTPP và EVFTA… cũng đồng nghĩa với việc công đoàn Việt Nam sẽ có “đối thủ cạnh tranh.”

Bên cạnh đó, sự phong phú, tính biến động của thị trường lao động, tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 làm cho việc phát triển đoàn viên, thành lập công đoàn cơ sở cũng trở nên khó khăn hơn.

Ông Ngọ Duy Hiểu dẫn chứng, các doanh nghiệp Nhà nước thu hẹp do cơ cấu lại nền kinh tế, tính bấp bênh của việc làm trong điều kiện nền kinh tế có quy mô nhỏ, sự đa dạng, phức tạp của các loại hình việc làm, sự chuyển dịch của lao động di cư… làm cho việc thu hút, tập hợp người lao động, thành lập công đoàn cơ sở, tổ chức và hoạt động công đoàn khó khăn hơn bao giờ hết. Đặc biệt, sẽ càng nhiều thách thức hơn khi các hình thức sử dụng lao động ngày càng phát triển đa dạng, linh hoạt theo nhu cầu của thị trường, trong đó, đáng chú ý là các hình thức mới của quan hệ việc làm, như lao động cho thuê lại, lao động bán thời gian, lao động gia công tại nhà, lao động trong các doanh nghiệp công nghệ cao (như Uber, Grab…)

Ông Ngọ Duy Hiểu thẳng thắng thừa nhận, nhiệm vụ của tổ chức nông đoàn ngày càng nặng nề, đi vào thực chất, quan hệ lao động trở nên phức tạp hơn trong bối cảnh cạnh tranh bình đẳng cùng phát triển với tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở.

“Biên chế cán bộ công đoàn bị giảm sút, cùng với đó là việc đổi mới, tìm ra mô hình tổ chức phù hợp cho tổ chức Công đoàn trong tình hình mới là một thách thức rất lớn đối với tổ chức Công đoàn Việt Nam trong những năm tới,” ông Ngọ Duy Hiểu nhấn mạnh.

Biến thách thức thành cơ hội

Trong những năm gần đây, các thành phần kinh tế ngoài Nhà nước không chỉ có tốc độ phát triển cao mà còn phát triển chiều sâu, vì thế quy mô tổ chức công đoàn sẽ tăng nhanh ở khu vực ngoài quốc doanh. Đây cũng là nguồn phát triển đoàn viên và thành lập công đoàn cơ sở cho tổ chức công đoàn. Thế nhưng, tổ chức công đoàn sẽ phải làm gì để có thể tập hợp, thu hút sự tham gia của người lao động.

Ông Trần Quang Huy, Chủ tịch Công đoàn Công thương Việt Nam cho rằng sau khi CPTPP, EVFTA có hiệu lực, người lao động làm việc trong doanh nghiệp được thành lập tổ chức của người lao động ở cấp cơ sở theo sự lựa chọn của họ. Theo lộ trình, các tổ chức này có thể liên kết cùng nhau để thành lập tổ chức của người lao động ở cấp cao hơn.

Nếu công đoàn không thay đổi nội dung và phương thức hoạt động để người lao động thấy tổ chức này thật sự mang lại quyền lợi, thật sự cần thiết thì tự bản thân người lao động sẽ rời xa và đến với tổ chức đại diện thực sự cho họ.

“Đây chính là khởi nguồn của sự liên kết của các tổ chức có cùng ngành nghề và đó chính là cơ hội cho tổ chức công đoàn phát triển theo hướng ngành nghề, theo đúng bản chất của tổ chức công đoàn,” ông Huy cho hay.

Phân tích kỹ hơn việc nắm bắt cơ hội phát triển tổ chức công đoàn, ông Huy chỉ ra rằng, chuyển sang nền kinh tế thị trường, quan hệ lao động thay đổi nhanh chóng, phức tạp, quan hệ chủ-thợ phân hóa sâu sắc, nhưng hoạt động công đoàn vẫn chậm thay đổi. Hoạt động công đoàn vẫn chưa xác định chức năng quan trọng đầu tiên là đại diện, bảo vệ người lao động. Việc tuyên truyền, phổ biến chính sách pháp luật, giám sát việc thực thi pháp luật với người lao động, thương lượng ký kết thỏa ước lao động tập thể, xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa trên cơ sở có lợi cho người lao động… chưa gắn với người lao động trong sự khác biệt về quyền lợi của người sử dụng lao động và người lao động.

“Nếu công đoàn không thay đổi nội dung và phương thức hoạt động để người lao động thấy tổ chức này thật sự mang lại quyền lợi, thật sự cần thiết thì tự bản thân người lao động sẽ rời xa và đến với tổ chức đại diện thực sự cho họ,” ông Huy nhấn mạnh.

Về đổi mới tư duy, tổ chức công đoàn đã đặt chức năng “Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động” trong cơ chế thị trường là quan trọng nhất. Theo ông Huy, tổ chức công đoàn các cấp phải đặt người đoàn viên trong vị thế trung tâm, mọi hoạt động từ giáo dục chính trị tư tưởng, xây dựng, tổ chức phong trào thi đua đến hoạt động xã hội… phải mang tính thiết thực, bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng, hợp pháp của người lao động. Sự đổi mới đó phải là “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt các hoạt động của công đoàn.

Ông Ngọ Duy Hiểu cũng cho rằng tổ chức công đoàn sẽ phải đổi mới căn bản hoạt động chăm lo lợi ích cho đoàn viên, người lao động theo hướng phát triển các chương trình xuyên suốt toàn hệ thống như một chính sách an sinh xã hội của công đoàn phục vụ trực tiếp và đúng đối tượng, đảm bảo quyền lợi gắn với trách nhiệm, từ đó thu hút, tập hợp và gắn kết chặt chẽ đoàn viên, người lao động với tổ chức công đoàn.

Tổ chức công đoàn các cấp phải đặt người đoàn viên trong vị thế trung tâm, mọi hoạt động phải mang tính thiết thực, bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng, hợp pháp của người lao động.   

Từ thực tế hoạt động tổ chức công đoàn tại địa phương, bà Bà Trần Thị Diệu Thúy, Chủ tịch Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, tổ chức công đoàn phải triển khai nhiều giải pháp và nội dung hoạt động theo hướng đa dạng, chất lượng, hiệu quả nhưng thiết thực, bám sát thực tiễn đời sống, việc làm của người lao động. Những hoạt động lấy người lao động làm trung tâm mới có thể tạo được niềm tin đối với người lao động, nâng cao uy tín, vị thế của tổ chức công đoàn.

Trong bối cảnh hiện nay, hoạt động của tổ chức công đoàn mở ra nhiều cơ hội gia tăng số lượng công đoàn viên khi lực lượng lao động có quan hệ lao động ngày càng gia tăng. Thế nhưng, tổ chức công đoàn cũng phải đối mặt với thách thức lớn nhất chưa từng có, khi lần đầu tiên sẽ có “đối thủ cạnh tranh” sau 90 năm hoạt động.

Các chuyên gia cho rằng, cơ hội có thể chuyển thành thách thức nếu không có những biện pháp đổi mới phù hợp. Ngược lại, thách thức có thể chuyển hóa thành cơ hội nếu tổ chức công đoàn chủ động ứng phó thành công./.

Trong suốt 72 năm qua, Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm đến công tác chăm sóc thương binh, thân nhân gia đình liệt sỹ, người có công. Các hoạt động đền ơn đáp nghĩa ngày càng đi vào chiều sâu và thu hút sự tham gia của toàn xã hội.

Hành trình tri ân của toàn xã hội

Theo thống kê của Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội, cả nước hiện có hơn 9,2 triệu người có công đã được hưởng các chính sách ưu đãi người có công với cách mạng; trong đó có gần 1,2 triệu liệt sỹ, hơn 138.000 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, hơn 2 triệu thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sỹ; hàng trăm nghìn người bị địch bắt tù đày, người nhiễm chất độc hóa học; hàng nghìn người được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Anh hùng Lao động trong kháng chiến…

Tại buổi gặp mặt tuyên dương 500 thương binh nặng tiêu biểu toàn quốc năm 2019, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc cho biết, mỗi năm ngân sách nhà nước dành hơn 32.000 tỷ đồng để thực hiện chính sách ưu đãi cho hơn 9,2 triệu người có công với cách mạng.

Khắp mọi nơi, tri ân thương binh, liệt sỹ đã trở thành thành hoạt động thường xuyên được Nhà nước và người dân chung tay thực hiện để có thể chăm sóc tốt hơn, chu đáo hơn cho đời sống người có công. Hành trình tri ân người có công được tiếp nối bới sự tham gia của toàn xã hội.

Nhiều hoạt động “Đền ơn đáp nghĩa” thiết thực đã được thực hiện sâu rộng trong xã hội như nhà tình nghĩa, vườn cây tình nghĩa, sổ tiết kiệm tình nghĩa, chăm sóc bố, mẹ liệt sỹ già yếu cô đơn, con liệt sỹ mồ côi, phụng dưỡng Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Các phong trào đã phát huy cao độ sức mạnh tổng hợp của cộng đồng, góp phần ổn định, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần người có công.

Các chính sách ưu đãi dành cho người có công ngày càng đầy đủ và bao phủ hầu hết các mặt đời sống, hỗ trợ về y tế, giáo dục, nhà ở, tín dụng… để cuộc sống của những người có công được đảm bảo. Cùng với sự phát triển của đất nước, các chính sách ưu đãi người có công ngày càng được hoàn thiện và mức hỗ trợ ngày càng tăng  lên. Hiện nay, hơn 98,5% gia đình người có công có mức sống bằng hoặc cao hơn mức trung bình của dân cư nơi cư trú.

Tri ân thương binh, liệt sỹ đã trở thành thành hoạt động thường xuyên được Nhà nước và người dân chung tay thực hiện để có thể chăm sóc tốt hơn, chu đáo hơn cho đời sống người có công.

Với con số hơn 98,5% gia đình người có công có mức sống bằng hoặc cao hơn mức trung bình của dân cư nơi cư trú, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc khẳng định chưa thể bằng lòng với kết quả này. Bởi hiện cả nước còn một bộ phận thương binh, bệnh binh, gia đình người có công với cách mạng có cuộc sống khó khăn; nhiều liệt sỹ chưa tìm được hài cốt, chưa xác định được danh tính; vẫn còn những người, gia đình người có công vì nhiều lý do khác nhau chưa được hưởng đầy đủ chính sách ưu đãi.

Thủ tướng Nguyễn Xuân phúc yêu cầu phấn đấu đến năm 2020, 100% gia đình người có công có mức sống cao hơn mức sống trung bình của nhân dân nơi cư trú, giải quyết căn bản hồ sơ xác nhận người có công với cách mạng còn tồn đọng…

Không để người có công phải chờ đợi thêm

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng vẫn còn một bộ phận người có công chưa được công nhận, chưa được hưởng chính sách ưu đãi của Nhà nước. Các cơ quan chức năng mặc dù đã hết sức nỗ lực trong việc nghiên cứu, ban hành các chính sách để xác nhận người có công không còn hồ sơ, giấy tờ gốc, không còn người giao nhiệm vụ, người làm chứng… nhưng vẫn chưa thật sự mang lại kết quả đáp ứng tâm tư, nguyện vọng của người có công và thân nhân.

Thực tế, nhiều trường hợp hy sinh đã mấy chục năm trôi qua, gia đình và người thân vẫn thầm mong, khắc khoải đợi chờ người cha, người chồng và người con của mình được vinh danh. Đây là điều trăn trở và day dứt đối với người dân, các cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương các cấp.

Bộ trưởng Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội Đào Ngọc Dung cho biết, xuất phát từ tình cảm, trách nhiệm, lòng biết ơn và với phương châm “không để bất cứ người có công nào không được hưởng chính sách ưu đãi của Đảng, Nhà nước, sự chăm sóc của nhân dân,”  đơn vị này đã ban hành Quyết định số 408 về quy trình giải quyết hồ sơ tồn đọng đề nghị xác nhận người có công. Bên cạnh đó, ngành này cũng chủ động phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương tập trung rà soát, xem xét giải quyết hồ sơ tồn đọng đề nghị xác nhận liệt sỹ, thương binh, người hưởng chính sách như thương binh ở cấp tỉnh trên cả nước.

Qua hơn 3 năm triển khai, cả nước đã rà soát, xem xét trên 6.000 hồ sơ tồn đọng, xác nhận hơn 2.000 liệt sỹ, trên 2.600 thương binh, trong đó nhiều trường hợp đã hy sinh cách đây 70-80 năm. Những hồ sơ không đủ điều kiện cũng đã kết luận và giải thích thấu tình đạt lý.

Dịp kỷ niệm ngày 27/7 năm nay, Thủ tướng Chính phủ cấp bằng Tổ quốc ghi công cho 468 liệt sỹ. Đặc biệt, phần lớn là các liệt sỹ được xác nhận thuộc thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Đó là những bộ đội, đội viên du kích chống càn hoặc những trường hợp hoạt động cách mạng bị địch bắt, tra tấn đến chết trong tù, những thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến và những tín đồ tôn giáo yêu nước đã hy sinh thân mình vì sự nghiệp cách mạng…

Nhiều trường hợp hy sinh đã mấy chục năm trôi qua, gia đình và người thân vẫn thầm mong, khắc khoải đợi chờ người cha, người chồng và người con của mình được vinh danh.

Trong buổi lễ trao Bằng Tổ quốc ghi công nhân dịp kỉ niệm 72 năm Ngày Thương binh-Liệt sỹ, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân khẳng định Đảng, Nhà nước luôn chỉ đạo nhất quán chủ trương “Uống nước, nhớ nguồn.” Chủ tịch Quốc hội đã giao cho Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội tập trung rà soát, xem xét, xác nhận người có công với cách mạng, đặc biệt là đối với các hồ sơ không còn giấy tờ gốc, những người giao nhiệm vụ và biết sự việc không còn nữa… Đây là một công việc rất khó khăn, phức tạp, đòi hỏi sự thận trọng và nêu cao vai trò trách nhiệm của đội ngũ cán bộ làm công tác thương binh, xã hội các cấp từ Trung ương tới địa phương.

Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân đề nghị Bộ Lao động- Thương binh và Xã hội cần tiếp tục phát huy các kết quả đã đạt được trong việc xác nhận hồ sơ tồn đọng trong ba năm qua; tiếp tục làm công tác này trong thời gian sắp tới, xác nhận đến đâu sẽ công bố cho thân nhân gia đình biết đến đó, không để sự chờ đợi của gia đình kéo dài thêm. Việc công bố chung sẽ được tổ chức long trọng trong các ngày lễ lớn của dân tộc.

Bổ sung chính sách cho người có công

Ưu đãi người có công với cách mạng là một chính sách đặc biệt thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn,” sự tôn vinh và tri ân, đãi ngộ của Đảng, Nhà nước đối với những cống hiến của người có công với cách mạng.

Pháp lệnh Ưu đãi người hoạt động cách mạng, liệt sỹ và gia đình liệt sỹ, thương binh, bệnh binh, người hoạt động kháng chiến, người có công giúp đỡ cách mạng đã được Uỷ ban Thường vụ Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá IX thông qua ngày 29/8/1994 là cơ sở pháp lý vững chắc nhằm thể hiện trách nhiệm của Nhà nước và toàn xã hội trong việc quan tâm chăm sóc đời sống vật chất, tinh thần người có công và gia đình người có công.

Từ đó đến nay, Pháp lệnh đã được sửa đổi qua các năm 1998, 2000, 2002, 2005, 2007, 2012 và được đổi tên thành Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng để phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế-xã hội của đất nước qua từng thời kỳ.

Trong hơn 10 năm trở lại đây, việc nghiên cứu, hoàn thiện pháp luật về ưu đãi người có công luôn được quan tâm, chú trọng. Đã có khoảng trên 100 văn bản được ban hành của các cơ quan hành chính nhà nước dưới dạng các nghị quyết, nghị đinh, thông tư. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, hệ thống chính sách pháp luật về ưu đãi người có công với cách mạng cũng đã bộc lộ những vướng mắc, hạn chế.

Ông Nguyễn Duy Kiên, Phó Cục trưởng Cục Người có công (Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội) cho biết, công tác thực hiện chính sách ưu đãi người có công với cách mạng tiếp tục đặt ra các yêu cầu mới, đòi hòi cần tiếp tục hoàn thiện, sửa đổi Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng.

Thực tế, do các quy định còn chưa rõ ràng nên thời gian qua đã có nhiều trường hợp khai man, gian lận, làm giả hồ sơ người có công để “trục lợi” chính sách ưu đãi; những người không đúng đối tượng vẫn được hưởng chính sách, những người đúng đối tượng nhưng lại chưa được giải quyết do thiếu hồ sơ, giấy tờ gây bức xúc trong dư luận xã hội, phát sinh tình trạng đơn thư, khiếu nại, tố cáo, gây bức xúc trong nhân dân.

Việc sửa đổi Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng bảo đảm công khai, minh bạch trong công nhận và tôn vinh người có công với cách mạng, với đất nước. Chuẩn hóa các điều kiện, tiêu chuẩn công nhận người có công trong thời chiến và thời bình để đảm bảo xác định đúng đối tượng, không để sót đối tượng và khắc phục tình trạng lọt đối tượng và lợi dụng chính sách ưu đãi người có công để trục lợi.

“Sửa đổi pháp lệnh sẽ kết hợp việc bố trí tăng ngân sách Nhà nước với đẩy mạnh huy động, đa dạng hóa các nguồn lực xã hội đối với công tác người có công với cách mạng”

Theo ông Nguyễn Duy Kiên, trong lần sửa đổi pháp lệnh sắp tới sẽ rà soát, tính toán và cân đối các mức trợ cấp, phụ cấp để đảm bảo tương quan với mức độ đóng góp, hy sinh của từng nhóm đối tượng; đồng thời bổ sung các chế độ chính sách còn chưa được ghi nhận trong Pháp lệnh hiện hành như: Trợ cấp một lần đối với thân nhân Bà mẹ Việt Nam anh hùng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Anh hùng lao động trong kháng chiến, người có công giúp đỡ cách mạng được truy tặng; chế độ bảo hiểm y tế cho thân nhân cán bộ lão thành cách mạng, cán bộ tiền khởi nghĩa còn sống; trợ cấp người phục vụ đối với người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa.

Việc sửa đổi pháp lệnh cũng sẽ chú trọng vào xác định quy trình, thủ tục khả thi công nhận đối tượng người có công thời chiến khi không còn giấy tờ gốc.

‘Sửa đổi pháp lệnh sẽ kết hợp việc bố trí tăng ngân sách Nhà nước với đẩy mạnh huy động, đa dạng hóa các nguồn lực xã hội đối với công tác người có công với cách mạng; gắn trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền địa phương trong việc huy động, quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn lực thực hiện chính sách ưu đãi người có công với cách mạng…,” ông Nguyễn Duy Kiên cho biết./.

Cách đây 24 năm, ngày 28/7/1995, Việt Nam chính thức gia nhập ASEAN và trở thành thành viên thứ 7 của tổ chức khu vực này.

Từ đó đến nay, Việt Nam tham gia ngày càng sâu rộng vào tất cả các lĩnh vực hợp tác của ASEAN và đóng góp tích cực trong việc duy trì đoàn kết nội khối, tăng cường hợp tác giữa các nước thành viên cũng như giữa ASEAN với các đối tác bên ngoài, góp phần không nhỏ vào sự phát triển và thành công của ASEAN.

Khẳng định vị thế

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (gọi tắt là ASEAN) bao gồm 10 thành viên trong khu vực Đông Nam Á đã trở thành một thị trường lớn thứ 3 châu Á với hơn 650 triệu dân, chiếm 8,59% tổng dân số thế giới, GDP bình quân đầu người đạt 4.305 USD, dự kiến con số này sẽ tăng gấp đôi vào năm 2030, đưa ASEAN thành cộng đồng kinh tế đứng thứ 7 trên thế giới với tổng GDP khoảng 2.766 tỷ USD.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh cho biết, qua hơn 50 năm hợp tác và phát triển, ngoài các trụ cột hợp tác về an ninh – chính trị, văn hóa – xã hội, ASEAN cũng đã và đang tập trung vào hợp tác kinh tế thông qua việc thành lập Cộng đồng kinh tế, coi đây là một trong ba trụ cột quan trọng nhất nhằm hỗ trợ nhau cùng phát triển, xây dựng cộng đồng ASEAN vững mạnh về kinh tế, lành mạnh, đa mầu sắc về văn hóa và ổn định về an ninh, chính trị, phồn thịnh về an sinh xã hội.

“Sự phát triển và hợp tác vững chắc của ASEAN góp phần không nhỏ vào thành tựu chung của thế giới trong thiên niên kỷ mới nói chung, nâng cao vị thế của các nước ASEAN trên trường quốc tế nói riêng cũng như tạo tiền đề cho các khu vực khác đẩy mạnh hợp tác, coi ASEAN như ‘người tìm đường’ trong quá trình đẩy mạnh hợp tác và liên kết kinh tế khu vực,” Bộ trưởng Trần Tuấn Anh nói.

Ngoài tự do hóa thuế quan, các nước ASEAN cũng đang triển khai các biện pháp tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại của các doanh nghiệp như dự án thí điểm cơ chế tự chứng nhận xuất xứ, cơ chế hải quan một cửa…, các thỏa thuận công nhận lẫn nhau (MRA) về tiêu chuẩn trong các lĩnh vực điện, điện tử, cao su, thực phẩm chế biến sẵn, dược phẩm và thiết bị y tế…

Theo số liệu của Bộ Công Thương, so với thời điểm bắt đầu tham gia Khu vực Thương mại tự do ASEAN năm 1996 thì sau 21 năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và ASEAN đã tăng xấp xỉ 7,7 lần, từ 5,91 tỷ USD năm 1996 lên 45,23 tỷ USD tại thời điểm tháng 11/2017, trong đó xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam vào ASEAN tăng gần 12,4 lần, từ 1,6 tỷ USD năm 1996 lên 19,9 tỷ USD.

Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2019, xuất khẩu của Việt Nam sang ASEAN đạt 13,067 tỷ USD, tăng 6,7% so với cùng kỳ năm trước.

Đáng chú ý, sự ra đời của Cộng đồng kinh tế chung (AEC) vào năm 2015 đã đánh dấu một nấc thang hội nhập mới của các nền kinh tế ASEAN với mục tiêu xây dựng một không gian kinh tế ASEAN gắn kết, cạnh tranh, năng động, sáng tạo và lấy người dân làm trung tâm.

Nhìn nhận về vấn đề này, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất Nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, tham gia vào thị trường ASEAN rất nhiều sản phẩm của Việt Nam đã có thay đổi và mang tính cạnh tranh hơn.

Đơn cử như mặt hàng tôm, trước đây Việt Nam vẫn phải học hỏi Thái Lan và các nước khác về cách nuôi tôm công nghiệp để có thể có ngành thủy sản xuất khẩu như hiện nay. Nhưng đến nay Việt Nam đã trở thành một trong những nước xuất khẩu tôm lớn nhất thế giới.

Bên cạnh đó, ngay cả trong việc hình thành các mặt hàng, các doanh nghiệp cũng ý thức nhiều hơn về chất lượng sản phẩm, các quy định kỹ thuật.

Hơn nữa, việc hài hòa hóa tiêu chuẩn của ASEAN cũng là những bước hỗ trợ Việt Nam xây dựng hệ thống tiêu chuẩn hàng hóa phù hợp, ít nhất là của khu vực.

Bên cạnh đó, một số mặt hàng lớn mà Việt Nam xuất khẩu đều bắt nguồn từ những nhân tố mà Việt Nam học hỏi ban đầu ở các nước bạn trong khu vực ASEAN, từ cách làm, cách phát triển sản xuất đến chuẩn mực sản phẩm cũng như cách tiếp cận thị trường.

Ngay cả khi Việt Nam bước vào thời kỳ hội nhập mới, chuẩn bị tham gia đàm phán những hiệp định thương mại tự do lớn hơn với quy mô mang tính chất toàn cầu, vị trí của Cộng đồng kinh tế ASEAN với Việt Nam vẫn vô cùng quan trọng.

“Ngay cả thời điểm hiện tại khi Việt Nam bước vào thời kỳ hội nhập mới, chuẩn bị tham gia đàm phán những hiệp định thương mại tự do lớn hơn với quy mô mang tính chất toàn cầu, vị trí của Cộng đồng kinh tế ASEAN với Việt Nam vẫn vô cùng quan trọng.

Điều này tạo cho Việt Nam nền tảng và khả năng tham gia tốt hơn vào các hiệp định thương mại sắp tới,” đại diện Bộ Công Thương cho hay.

Cần sẵn sàng đón đầu cơ hội mới

Tầm nhìn của AEC tới năm 2025 là xây dựng một nền kinh tế gắn kết và hội nhập cao thông qua việc tăng cường kết nối và hợp tác chuyên ngành giữa các thành viên, tăng cường vai trò của doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng như vai trò của khu vực tư nhân.

Để thực hiện tầm nhìn đó, AEC cho phép tự do lưu chuyển hàng hóa với quy trình thực hiện thống nhất và thuận lợi thông qua cơ chế một cửa ASEAN và quy trình đánh giá tuân thủ được công nhận lẫn nhau. Về thuế quan, so với các hiệp định thương mại tự do (FTA) khác mà Việt Nam đã tham gia thì các cam kết về cắt giảm thuế quan trong cộng đồng AEC là cao nhất và nhanh nhất.

Những yếu tố trên hứa hẹn mở ra rất nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp trong việc tăng cường xuất khẩu các mặt hàng thế mạnh, mở rộng thị trường. Đồng thời, doanh nghiệp cũng được tiếp cận nguồn nguyên liệu, hàng hóa phong phú hơn từ các quốc gia thành viên khác của AEC. Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng có thêm cơ hội hợp tác, đầu tư, kinh doanh, tham gia chuỗi giá trị trong thị trường chung.

Theo bà Nguyễn Thị Tuệ Anh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM), để tận dụng tốt những tiềm năng của AEC trong việc phát triển, các doanh nghiệp Việt Nam cần sẵn sàng để đón đầu cơ hội. Cụ thể hơn là phải thay đổi tư duy, lấy sức ép cạnh tranh làm động lực để đổi mới và phát triển.

Để tận dụng tốt những tiềm năng của AEC trong việc phát triển, các doanh nghiệp Việt Nam cần sẵn sàng để đón đầu cơ hội. Cụ thể hơn là phải thay đổi tư duy, lấy sức ép cạnh tranh làm động lực để đổi mới và phát triển.

Hơn nữa, trong bối cảnh Việt Nam không chỉ là thành viên của AEC mà đã tham gia rất nhiều hiệp định thương mại tự do khác, theo chuyên gia này, doanh nghiệp cần chủ động hơn trong việc tìm hiểu, cập nhật thông tin liên quan tới cam kết ưu đãi thuế quan, các yêu cầu về nguồn gốc xuất xứ để khai thác tốt các cơ hội phát triển thị trường. Thêm vào đó, phải đầu tư theo chiều sâu vào công nghệ sản xuất, quy trình quản trị và chất lượng nhân lực mới có thể giúp doanh nghiệp cạnh tranh lâu dài.

Thực tế cho thấy, quá trình hội nhập ASEAN của Việt Nam đã được triển khai hiệu quả, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong hơn 20 năm qua. Tuy nhiên, để tận dụng tốt các cơ hội của việc hình thành Cộng đồng Kinh tế ASEAN trong thời gian tới, theo lãnh đạo Bộ Công Thương, các doanh nghiệp cần cải thiện năng lực cạnh tranh, tìm ra cơ cấu sản phẩm hợp lý và nâng cao nhận thức về quyền lợi, nghĩa vụ của Việt Nam khi tham gia các FTA.

Ngoài ra, việc chủ động tìm hiểu thông tin, chú trọng phát triển cơ sở hạ tầng và hoạch định chiến lược dài hạn là yếu tố quan trọng, then chốt để doanh nghiệp Việt Nam phát triển bền vững trong khối kinh tế này./.

Lời tòa soạn:

Trong hệ thống các nhạc cụ Việt Nam, đàn bầu, hay còn gọi là “độc huyền cầm”, là nhạc cụ thuần Việt nhất, độc đáo nhất của người Việt Nam. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, đàn bầu vẫn giữ nguyên được sự mộc mạc nền nã và âm sắc thánh thót rung động trái tim người nghe.

Để làm rõ sự hình thành và phát triển của cây đàn bầu trong đời sống văn hóa tinh thần người Việt từ xưa đến nay, chùm bài viết lần lượt đứng từ góc độ của nghệ nhân chế tác đàn, nghệ sỹ biểu diễn, nhà nghiên cứu văn hóa và những người kế thừa nghệ thuật đàn bầu để tìm hiểu và làm rõ những giá trị của cây đàn bầu cũng như hiện trạng mà các nghệ nhân đang phải đối mặt. Mỗi nhân vật đều đưa ra những cái nhìn khác nhau, nhưng họ cùng chung một tình yêu vô bờ bến với cây đàn bầu, cùng chung sự khát khao được tiếp tục bảo vệ và phát triển giá trị đàn bầu, sớm đưa đàn bầu trở thành di sản văn hóa cấp quốc gia, tiến tới đề nghị UNESCO công nhận đàn bầu là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Một buổi sáng tháng 6 tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, sinh viên chuyên ngành đàn bầu Vũ Lê Minh đang tập trung trên từng ngón đàn nhịp phách, để buổi biểu diễn tốt nghiệp đạt kết quả tốt nhất. Trên khán đài, ông Vũ Mạnh Hải – bố của Minh đang chăm chú nhìn con trai biểu diễn. Ông nhớ lại thời điểm 6 năm về trước, khi ông và vợ đã phải giúp con trai 18 tuổi của mình đưa ra một quyết định quan trọng về tương lai nghề nghiệp của em: lựa chọn theo đuổi sự nghiệp biểu diễn đàn bầu chuyên nghiệp theo tiếng gọi của trái tim hay học một ngành nghề khác để đảm bảo cho tương lai cuộc sống sau này.

“Khi Minh lựa chọn học đàn bầu chuyên nghiệp, có người bảo tôi, thời buổi này mà anh cho cháu học nhạc dân tộc là quá dũng cảm”, ông Hải chia sẻ. “Mặc dù vậy, tôi cho rằng điều quan trọng là con trai tôi yêu thích cây đàn bầu, và niềm đam mê ấy sẽ giúp Minh có thể phát triển hơn trong nghề nghiệp của mình.”

Tình yêu của Minh đối với cây đàn bầu trong suốt 12 năm qua, cùng với sự đồng hành và hỗ trợ của những bậc cha mẹ như ông Hải đang góp phần giúp cho những giai điệu của cây “độc huyền cầm” được tiếp tục ngân lên.

Đàn bầu – hay còn gọi là “độc huyền cầm”, là nhạc cụ thuần Việt nhất, độc đáo nhất của người Việt Nam.

Đàn bầu có hình dạng một ống tròn hoặc hình hộp chữ nhật. Trên mặt đàn, phía đầu to có một miếng xương hoặc kim loại nhỏ gọi là ngựa đàn. Phía đầu nhỏ có cần đàn làm bằng gỗ hoặc sừng, xuyên qua nửa đầu quả bầu khô và cắm vào một lỗ trên mặt đàn. Qua ngựa đàn, dây được luồn xuống, một đầu cố định vào trục xuyên qua thành đàn, đầu kia buộc vào cần đàn khoảng giữa bầu đàn.

Đàn bầu từ xưa đã được coi là một trong những biểu tượng của tâm hồn người Việt. Chính vì vậy mà trong lịch sử từng có những bài thơ, những lời ca viết riêng để tôn vinh giá trị của cây đàn bầu: “Đất nước tôi thon thả giọt đàn bầu, nghe dịu nỗi đau của mẹ…”, hay “Tiếng đàn bầu của ta, cung thanh là tiếng mẹ, cung trầm là giọng cha”, v.v…

Đầu thế kỷ 20, trong những bức ảnh Việt Nam (do người Pháp thực hiện), cây đàn bầu cũng từng xuất hiện như một biểu trưng đặc sắc của văn hóa bản địa.

Kể từ sau năm 1945, nhiều nhạc sĩ, nghệ sĩ Việt Nam, như NSND Thanh Tâm, nhạc sĩ Nguyễn Tiến,… đã nhiều lần đi lưu diễn nước ngoài, đem cây đàn bầu giới thiệu tới bạn bè quốc tế.

Hiện nay, tuy đàn bầu đã xuất hiện trên các sân khấu từ Bắc vào Nam, nhưng tần suất biểu diễn của loại nhạc cụ này không nhiều.

Nhà nghiên cứu văn hóa Bùi Trọng Hiền cho biết: “Đàn bầu được coi là độc đáo, trước hết là vì nó chỉ có một dây. Bản thân cái tên Độc Huyền Cầm đã nói lên điều đó. Hay cái tên đàn bầu là bởi bầu cộng hưởng của nó là một quả bầu. Nói chung trên thế giới cũng có nhiều nước có đàn một dây, nhưng cái độc đáo nhất của đàn bầu là việc gảy những bồi âm trên một sợi dây đó.”

Nói về cách thức tạo ra âm bồi của đàn bầu, anh Đỗ Việt Dũng, một trong những thợ làm đàn có tiếng tại Việt Nam giải thích: “Các đàn khác như đàn nhị hay đàn nguyệt, đàn tranh, … thì thường có phím bấm tay, giữ tay để tạo âm, còn đàn bầu sử dụng âm bồi, tức là người ta gảy và chạm tay ở một số vị trí mà có thể tạo được âm bồi, sau đó nhấc tay lên để cho cả sợi dây rung động, cộng hưởng vào nốt vừa gảy.”

Ngoài ra, ở đàn bầu chỉ có một số vị trí mới tạo ra được âm bồi, để tạo ra các âm khác người ta phải rung, nhấn cần đàn, dựa vào tai của người chơi đàn, sẽ tạo ra các nốt nhạc khác nhau dựa trên âm bồi cơ bản đã tạo ra ban đầu. Chính cách tạo âm đặc biệt đó đã khiến cho tiếng đàn bầu rất gần với tiếng hát của con người, “như một tiếng nói, một tiếng thở dài, nói lên tâm tư nỗi lòng của người dân. Đó cũng là một điểm khiến người Việt Nam coi đàn bầu là của mình, bởi đàn nói được tiếng nói, tiếng lòng của người Việt Nam”, NSND Thanh Tâm nói.

“Mỗi khi nghe đàn bầu, tôi lại có cảm giác buồn man mác. Tiếng đàn bầu nhẹ nhàng, lan tỏa trong không gian và như có gì đó lắng đọng lại trong tâm hồn”, Bà Trần Kim Bích ở Hà Nội cho biết. Còn anh Katakami, khán giả người Nhật nói: “Dường như tất cả những niềm vui và nỗi buồn trong cuộc sống đều hội tụ trong tiếng đàn bầu.”

Nhà nghiên cứu văn hóa Bùi Trọng Hiền cho rằng, tiếng đàn bầu “rất gần với giọng nói của con người, vì vậy những người chơi giỏi nghe như một người nói chuyện.” Cùng quan điểm đó, NSND Thanh Tâm nhận định: “Tôi nghĩ rằng đàn bầu đã hiện diện trong dân ca nhạc cổ từ rất lâu rồi, cha truyền con nối, trong lời ru cũng đã có tiếng đàn bầu, và người ta gọi là cây đàn bầu hát chứ không ai nói là đánh đàn bầu, bởi giai điệu của nó rất giống người hát.”

Còn đối với Vũ Lê Minh, ngay từ khi còn là cậu bé 10 tuổi, cậu đã bị hấp dẫn bởi những âm thanh duyên dáng của đàn bầu. “Hồi còn bé thì tôi được mẹ cho đi học ở Cung thiếu nhi Hà Nội. Một lần rất may mắn, tôi được xem một chương trình ca nhạc ở rạp Khăn Quàng Đỏ, Cung thiếu nhi. Tôi đã được xem một tiết mục biểu diễn đàn bầu. Từ đó tôi rất ấn tượng với cây đàn này và xin phép mẹ cho được học cây đàn này”, Minh chia sẻ.

Mặc dù khán giả trong và ngoài nước đều dành những tình cảm tốt đẹp cho cây đàn bầu, nhưng hiện nay các kênh tiếp cận với đàn bầu của công chúng còn ít và chưa đủ sức hấp dẫn cũng như sức lan tỏa.

Từ khi còn nhỏ, học sinh ít được nghe và học chơi đàn bầu cũng như các loại nhạc cụ truyền thống, trong khi cuộc sống hiện đại mang đến quá nhiều sự lựa chọn mới như học đàn ghita, piano, violin,… Trong môi trường đào tạo và nghiên cứu, các nghệ sĩ chuyên nghiệp cũng chịu ảnh hưởng nặng nề từ những lý luận âm nhạc phương Tây, dẫn đến việc cố gắng “cải tiến”, “Tây hóa” cây đàn bầu, làm sai đi tinh thần dân tộc để chiều theo thị hiếu dễ dãi của người nghe.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh các trào lưu văn hóa, âm nhạc nước ngoài tác động sâu sắc đến khán giả Việt Nam, đặc biệt là giới trẻ, những giá trị xưa cũ như tiếng đàn bầu dần trở nên kém hấp dẫn trong lòng công chúng. Sự xâm nhập của văn nghệ nước ngoài ngày càng sâu rộng, tạo ra sự cạnh tranh gay gắt trong đời sống âm nhạc Việt. Vắng người nghe, thiếu sân khấu, vì vậy việc học tập để trở thành một nghệ sĩ biểu diễn đàn bầu chuyên nghiệp như Vũ Lê Minh cần nhiều hơn là một chút yêu thích bồng bột ban đầu.

Thực tế cho thấy, số người trẻ đủ nhiệt huyết và kiên trì theo đuổi con đường học tập và biểu diễn đàn bầu chuyên nghiệp không nhiều. Ít chương trình biểu diễn, thu nhập thấp và không ổn định, nhiều nghệ sĩ không trụ lại nổi với nghề. Cũng chính vì lẽ đó, nhiều bậc phụ huynh ngần ngại cho con đi theo con đường chuyên nghiệp, mà theo ông Hải chia sẻ thì đó là một quyết định “dũng cảm”.

Trong bối cảnh các nghệ sĩ đàn bầu còn gặp nhiều khó khăn để sống được với nghề và lan tỏa giá trị của cây đàn, thì một vài năm trở lại đây, công luận và giới âm nhạc dân tộc trong nước nóng lên với câu chuyện Trung Quốc tuyên bố đàn bầu là nhạc cụ dân tộc của nước này.

Đáp lại tuyên bố của Trung Quốc, hàng loạt các giáo sư, tiến sĩ âm nhạc, nhà nghiên cứu văn hóa, nghệ sĩ đàn bầu của Việt Nam đã đưa ra rất nhiều bằng chứng lịch sử để chứng minh đàn bầu có nguồn gốc ở Việt Nam.

Trong nghiên cứu của mình, chuyên gia âm nhạc GS -TS Trần Quang Hải chỉ ra rằng: Theo An Nam chí lược, Đại Việt sử ký toàn thư, Chỉ Nam Ngọc âm giải nghĩa, Đại Nam thực lục tiền biên, Tân Đường thư, Cựu Đường Thư… cây đàn bầu ra đời xuất phát điểm ở vùng đồng bằng Bắc Bộ sau đó được người Kinh Việt Nam mang sang Quảng Tây, Trung Quốc.

Nhà nghiên cứu văn hóa Bùi Trọng Hiền khẳng định, “Sự cổ xưa của âm nhạc phải được đánh giá qua nền âm nhạc cổ truyền. Trong nền âm nhạc cổ truyền Trung Quốc không hề có đàn bầu. Các nhà khoa học của chúng ta đủ các chứng lý để chứng minh với quốc tế rằng đàn bầu thuần Việt như thế nào.”

Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam cũng khẳng định Đàn bầu nhạc cụ độc nhất vô nhị khu vực châu Á, ai cũng nói Việt Nam là đất nước của đàn bầu, chân lý không gì thay đổi được.

Các nhà nghiên cứu cũng đồng thời khẳng định, đàn bầu mới chỉ được Trung Quốc lưu tâm đến trong vài chục năm trở lại đây.

NSND Thanh Tâm cho biết, “Từ những năm 60 đã có rất nhiều người Trung Quốc, từ Nam Ninh, Thượng Hải, Bắc Kinh về Việt Nam để theo học đàn bầu. Ở Nam Ninh cũng có một tộc người Kinh xuất xứ từ Đồ Sơn sang sinh sống ở Trung Quốc, mang cây đàn bầu sang chơi ở bên đó. Vì vậy tôi nghĩ về nguồn gốc, dù có tranh cãi hay gì thì đến sau cùng người ta vẫn sẽ thừa nhận cây đàn là của Việt Nam.”

Trong khi Trung Quốc đã đưa “nghệ thuật độc huyền cầm của người Kinh” vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia Trung Quốc từ năm 2010, thì đến tận bây giờ, đàn bầu vẫn chưa được công nhận là di sản quốc gia của Việt Nam, chứ chưa nói đến việc xây dựng hồ sơ và trình UNESCO công nhận cây đàn này là Di sản Văn hóa Phi vật thể của nhân loại.

Trong những năm qua, các nghệ sĩ đã không ngừng nỗ lực gìn giữ và quảng bá tiếng đàn bầu đến với công chúng trong và ngoài nước. Một trong những “cây đại thụ” về biểu diễn đàn bầu phục vụ công chúng hải ngoại là nghệ sĩ Phạm Đức Thành. Hiện đang định cư tại Canada, nhưng nghệ sĩ Phạm Đức Thành vẫn luôn gắn bó với cây đàn bầu và nỗ lực không ngừng nghỉ để đưa tiếng đàn bầu Việt Nam vang xa hơn trên trường quốc tế. Ông đã thành lập một số câu lạc bộ đàn bầu tại Thụy Sĩ, Pháp, Nhật Bản, đồng thời sản xuất chương trình tự học đàn dân tộc qua DVD.

Trả lời phỏng vấn của TTXVN, nghệ sĩ Phạm Đức Thành nói: “Tôi luôn giới thiệu đàn bầu với bạn bè quốc tế, và họ rất thích, bởi vì cây đàn bầu là độc nhất vô nhị.”

Còn tại Việt Nam, năm 2014, câu lạc bộ nghệ thuật đàn bầu thuộc Hội nhạc sĩ Việt Nam chính thức thành lập. Hàng năm, hội đều tổ chức đại nhạc hội đàn bầu, thu hút rất nhiều nghệ sĩ trong và ngoài nước về tham dự và đóng góp ý kiến. Trong nhạc hội luôn có hội thảo bàn về việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy cây đàn bầu, để nó hội nhập với thế giới mà vẫn giữ bản sắc Việt Nam.

Trong hội thảo khoa học “Đàn bầu và vai trò của nó trong nền văn hóa Việt Nam” được tổ chức tại Viện Âm nhạc Hà Nội ngày 21/10/2016, nhiều chuyên gia đã lên tiếng đề nghị Việt Nam sớm lên kế hoạch xây dựng hồ sơ và trình UNESCO công nhận cây đàn này là Di sản Văn hóa Phi vật thể của nhân loại.

PGS.TS Lê Anh Tuấn, Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia cho biết: “Cách đây khoảng 3 năm, Học viện đã tổ chức hội thảo và có công văn gửi lên bộ, đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quan tâm đến vấn đề này và có ý kiến chỉ đạo về việc xây dựng hồ sơ. […]Hi vọng trong thời gian tới, được sự quan tâm của xã hội, nhà nước, lãnh đạo Bộ sẽ ủng hộ chủ trương này. Chúng tôi luôn sẵn sàng tập trung lực lượng các nhà khoa học nghiên cứu để hoàn thiện bộ hồ sơ.”

Không chỉ gắn bó với cây đàn bầu ở vị trí của người biểu diễn, NSND Thanh Tâm còn đảm nhận trọng trách của một nhà sư phạm. Trên cương vị nguyên trưởng khoa Âm nhạc truyền thống của Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam, khi chia sẻ về công tác truyền dạy đàn bầu cho các thế hệ tương lai, cô nói: “Tôi và tất cả những nghệ sĩ chơi đàn bầu đều rất mong muốn gìn giữ và phát huy cây đàn của dân tộc mình. […] Bấy lâu nay chúng tôi rất trăn trở, về giảng dạy thì cũng cố gắng bảo lưu, phát triển cây đàn bầu tiếp nối thế hệ này qua thế hệ khác không bị đứt đoạn.”

Những người chơi đàn bầu trẻ hiện nay chủ yếu đi theo hai xu hướng chính, một là phục dựng và biểu diễn những bản nhạc cổ theo đúng phong cách cổ truyền; hai là dùng đàn bầu chơi những thể loại âm nhạc mới và hòa tấu với các nhạc cụ phương Tây.

Ở xu hướng thứ nhất, hàng loạt các chương trình biểu diễn như “Chuyện nhạc phố cổ”, “Xưa trước – Nay sau”, “Tâm hồn làng Việt (The Heritage Show)”,… đều là những nỗ lực của các nghệ sĩ nhằm đưa âm nhạc truyền thống, trong đó có đàn bầu đến gần hơn với công chúng trong và ngoài nước.

Chia sẻ về vị trí của đàn bầu trong chương trình “Hạt giống tâm hồn”, nghệ sĩ trẻ Đào Phương Thanh, một trong những người tham gia chương trình cho biết: “Sự kết hợp của đàn bầu với đàn đáy tạo được hiệu ứng rất độc đáo, đa phần các vị khách đến đây đều rất thích tiết mục đó.”

Ở xu hướng thứ hai, nghệ sĩ trẻ Thu Thảo được xem là một trong những người đi tiên phong trong việc “trẻ hóa” đàn bầu và kết hợp với các loại nhạc cụ phương Tây.

Theo Thu Thảo, khả năng của cây đàn bầu là vô hạn. Dù chỉ có 1 dây nhưng đàn bầu có thể chơi được tất cả các thể loại âm nhạc khác nhau và kết hợp cùng các loại nhạc cụ. Việc “trẻ hoá” cây đàn bầu hay kết hợp với các nhạc cụ phương Tây sẽ “đem lại sự thu hút, tạo ra sự mới lạ giúp cho cây đàn bầu trở nên nổi bật hơn, từ đó việc truyền bá cây đàn Bầu sẽ được rộng rãi hơn, và để lại ấn tượng rõ ràng đối với khán giả.”

Vài năm trở lại đây, Thu Thảo đã tham gia nhiều chương trình biểu diễn trong và ngoài nước, trong đó kết hợp đàn bầu Việt Nam với các loại nhạc cụ trên thế giới: biểu diễn kết hợp đàn bầu cùng với 2 giảng viên Clairinet và saxophone của Học Viện Âm nhạc Tournai Bỉ tháng 3/2017; kết hợp cây đàn bầu cùng với một số nhạc cụ truyền thống đến từ các nước Mông Cổ, Azerbajan, Hàn Quốc tháng 12/2018,…

Thu Thảo hào hứng chia sẻ: “Khi ngồi ở dưới hàng ghế khán giả, bạn sẽ khó có thể nhìn thấy sợi dây đàn và que gảy đàn. Thế nên một số khán giả quốc tế nghĩ rằng người chơi đàn bầu đang làm phép thuật với cây đàn để tạo ra âm thanh, vì họ không nhìn thấy sợi dây đàn hay phím gảy đàn nào, nhưng âm thanh phát ra lại say lòng. Ngoài ra, sau một số buổi biểu diễn ở nước ngoài, mình nhận được một số lượng lớn khán giả xếp hàng chỉ để được lên nhìn và chạm vào cây đàn bầu.”

Nhìn nhận về tương lai của cây đàn bầu cũng như đội ngũ kế cận, NSND Thanh Tâm lạc quan nói: “Nhìn bề ngoài, nhiều người cứ nghĩ lớp trẻ có lẽ quên hết nguồn gốc dân tộc. Nhưng trong môi trường giảng dạy, tôi biết rất nhiều em thực sự yêu thích công việc biểu diễn nhạc cụ truyền thống. Tôi nghĩ nhiều em sẽ tiếp nối được thế hệ cha ông về gìn giữ bảo tồn phát huy âm nhạc truyền thống cũng như cây đàn bầu.

Và mặc dù mới tốt nghiệp, nhưng Vũ Lê Minh cũng đã bước đầu tìm được những sân khấu nhỏ để “thắp lửa đam mê” cho riêng mình. Một buổi tối thứ 7 trên phố đi bộ Bờ Hồ, Minh đang say sưa trình tấu những nhạc khúc dân gian như “Bèo dạt mây trôi”, “Hoa thơm bướm lượn”. Xung quanh không chỉ có khán giả trong nước, mà còn có rất nhiều du khách quốc tế đứng xem. Tuy đây chưa phải là một sân khấu hoành tráng, nhưng những buổi biểu diễn như thế chính là động lực để Minh tiếp tục gắn bó với cây đàn bầu, góp phần quảng bá một di sản văn hóa quý báu của dân tộc, đồng thời giữ cho tiếng đàn bầu được mãi ngân vang./.

Sinh ra trong một gia đình có truyền thống chế tác nhạc cụ dân tộc, việc kế tục nghề của cha ông trở thành một cái lẽ tự nhiên với anh Đỗ Việt Dũng. Mỗi nhạc cụ dân tộc đều có cái hay, cái đẹp riêng, nhưng anh yêu nhất chính là cây đàn bầu.

Nhắc đến nghề chế tác nhạc cụ dân tộc tại Hà Nội, người trong nghề không ai không biết câu “Nhất Thước, nhì Tuyên, tam Viên, tứ Soạn” – để chỉ 4 nghệ nhân làm nhạc cụ dân tộc có tiếng tăm nhất trong nghề (Đỗ Văn Thước, Phùng Tân Tuyên, Lê Đình Viên, Đào Văn Soạn). Là con trai nghệ nhân Đỗ Văn Thước, anh Đỗ Việt Dũng kế tục truyền thống làm nhạc cụ của gia đình như một lẽ tự nhiên.

“Cơ duyên của tôi có lẽ là được sinh ra trong một gia đình có truyền thống chế tác nhạc cụ dân tộc. Từ thế hệ của bố tôi thì đến nay thì đã được 65 năm làm nghề, coi như là chúng tôi cũng có một cái truyền thống nhất định ở khu vực Hà Nội và phía Bắc trong lĩnh vực sản xuất và chế tạo nhạc cụ dân tộc.” Anh Dũng chia sẻ.

Giữa thời buổi kinh tế xã hội không ngừng biến đổi, những trào lưu mới xuất hiện từng ngày, rất nhiều nghề truyền thống phải đối diện với nguy cơ mai một. Nghề chế tác nhạc cụ dân tộc cũng không ngoại lệ. Với anh Dũng, nghề nào cũng có chu kỳ khó khăn, “thí dụ là cái nghề của chúng tôi liên quan đến lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, cho nên nó cũng thăng trầm theo nền văn hóa nghệ thuật âm nhạc của Việt Nam […] Trước kia Nhà nước tổ chức rất nhiều xưởng sản xuất nhạc cụ ở Trung ương rồi địa phương, nơi bố mẹ tôi làm là xí nghiệp nhạc cụ của Bộ Văn hóa – nơi cung cấp nhạc cụ theo kế hoạch hóa của Nhà nước cho cả nước. Thế nhưng đến thời kỳ kinh tế khó khăn là khoảng cuối những năm 80 đầu thập kỷ 90, lĩnh vực nhạc cụ quốc doanh nó cũng mai một dần, cuối cùng đi đến giải tán. Những người làm đàn thời kỳ đó họ bỏ nghề rất nhiều, chỉ còn một số nhà có thể trụ được, đó là những nhà có nghề truyền thống.” anh Dũng nói.

Trong căn xưởng sực mùi gỗ, anh Dũng và thợ phụ đang tập trung chế tác những cây đàn bầu. Mặc dù Việt Nam có hàng trăm loại nhạc cụ dân tộc khác nhau, nhưng đàn bầu chính là loại nhạc cụ mà anh yêu quý nhất. Bởi thế, chỉ cần gợi nhắc đến đàn bầu là anh có thể kể say sưa hàng giờ đồng hồ.

“Đàn bầu là một cây đàn thuần Việt, do người Việt sáng tạo ra, theo sử sách ghi nhận cũng đã 4, 5 trăm năm rồi.” Anh Dũng kể. “Về nguyên liệu để làm đàn, cổ xưa người ta cũng dựa vào các nguyên liệu mang tính chất tự nhiên. Dây đàn se bằng ruột mèo, ruột thỏ hoặc là dây tơ; còn về các hộp cộng hưởng, thân đàn thì người ta có thể lấy một cái ống tre dài hoặc sử dụng các loại gỗ sẵn có ở địa phương.”

Để tạo ra một cây đàn bầu hoàn chỉnh, ngay cả người thợ lành nghề nhất cũng phải mất đến cả tháng trời, anh Dũng cho biết. Song điều quan trọng hơn là phải biết kết hợp các loại gỗ khác nhau, sao cho tạo ra được hiệu quả âm thanh tốt nhất như mong muốn ban đầu. “những bộ phận cần phải chịu lực, cần độ vững chãi như thành đàn, cần đàn phải làm bằng gỗ cứng, tốt như gỗ trắc, gỗ gụ, gỗ mun; còn những phần không cần cái đó mà cần độ rung động nhiều như mặt đàn thì làm bằng gỗ ngô đồng,” anh Dũng nói. 

Trên hết, điều khiến anh có tình cảm đặc biệt với cây đàn bầu có lẽ là tiếng đàn vô cùng độc đáo. Là một trong số ít những cây đàn chỉ có 1 dây trên thế giới, đàn bầu lại càng đặc biệt hơn bởi phương thức tạo âm chủ yếu là sử dụng âm bồi. Cụ thể, nếu như những cây đàn khác có phím bấm và phải giữ tay để tạo âm, thì với đàn bầu, người chơi gảy và chạm tay ở một số vị trí có thể tạo được âm bồi, sau khi gảy ra tiếng thì nhấc tay lên cho cả sợi dây rung động, cộng hưởng vào nốt vừa mới gảy. Ngoài ra, người nghệ sĩ sử dụng cần đàn để tạo cao độ khác nhau, vì thế những nốt nhạc không có cao độ “tuyệt đối” mà hoàn toàn có thể trầm, bổng, mạnh, nhẹ, đầy cảm hứng tùy theo cảm xúc âm nhạc lúc trình tấu.

Bằng tất cả tri thức và lòng yêu nghề, anh Dũng vẫn đang ngày ngày miệt mài cho ra đời những cây đàn mới, góp phần đưa tiếng đàn quê hương ngày một vang xa./.

Bén duyên với đàn bầu đã gần 50 năm, đối với NSND Thanh Tâm, đàn bầu đã trở thành một phần máu thịt, là đứa con tinh thần và cũng là người bạn song hành trong suốt chặng đường đời. Những tình cảm dành cho cây đàn bầu cũng đã được nghệ sĩ Thanh Tâm gửi gắm qua những vần thơ:

“Mấy chục năm trời tôi có em

Em là tất cả áng mây hồng

Là nơi tôi gửi hồn tôi đó

Em chính là tôi, tôi là em…”

Sinh ra tại làng nón Đôn Thư, huyện Thanh Oai, Hà Nội, tuổi thơ của nghệ sĩ Thanh Tâm gắn với đan nón chăn tằm, với lời ru đưa nôi dịu dàng, làn điệu dân ca ngọt ngào và những âm thanh thánh thót của đàn bầu. Đây cũng là nơi tình yêu đối với nghệ thuật dân tộc sinh sôi và ăn sâu vào tiềm thức của nghệ sĩ.

Năm 1967, cô gái Thanh Tâm mới 13 tuổi đã thi đỗ vào trường âm nhạc Việt Nam và lựa chọn học đàn bầu. Quyết định của cô gái bé nhỏ khiến các thầy cô giáo vừa ngạc nhiên vừa xúc động bởi trước đó chưa một cô gái nào dám theo học đàn bầu. Sau này Thanh Tâm mới dần hiểu ra, việc học đàn bầu đòi hỏi rất nhiều kỹ thuật và một sự kiên trì khổ luyện rất lớn, vì vậy các cô gái gần như không ai có thể trụ lại nổi. Bản thân Thanh Tâm cũng đã phải trải qua cả một quá trình vật vã khổ luyện, nhiều lúc tưởng như không thể vượt qua. Bị bạn bè trêu chọc, chê cười: “làm thân con gái mà chơi đàn bầu”, vì theo quan niệm của giới âm nhạc thời bấy giờ, chỉ có các đấng mày râu mới có thể trở thành cầm thủ độc huyền cầm; cộng thêm áp lực nặng nề từ việc luyện đàn, nhiều khi tập đến đầu ngón tay bật máu và tiếng đàn vẫn chỉ như tiếng bật bông, cô gái bé nhỏ từng không ít lần rơi nước mắt, cũng từng hai lần đập đàn và bỏ học về nhà.

Nhưng rồi dưới sự động viên khích lệ của gia đình, đặc biệt là người cha, Thanh Tâm đã quyết tâm trụ lại với nghề. Từ đó, bằng ý chí, nghị lực, với công phu khổ luyện, nghệ sĩ Thanh Tâm đã dần dần làm chủ được cây độc huyền cầm.

Trong ký ức của những khán giả thập niên 90, hình ảnh nghệ sĩ đàn bầu Thanh Tâm trên truyền hình vẫn còn hiện lên rất rõ nét. Chị Nguyễn Hà, 43 tuổi, cho biết: “Trước đây, khi các chương trình giải trí còn chưa nhiều, tôi rất thích xem các tiết mục biểu diễn âm nhạc truyền thống trên tivi. Khi đó, phải là những nghệ sĩ cực kì tài năng và có tên tuổi mới được lên sóng truyền hình, và tôi vẫn còn nhớ rất rõ hình ảnh nghệ sĩ Thanh Tâm bên cây đàn bầu, cũng như tiếng đàn vô cùng cuốn hút của chị.”

Nhạc sĩ Thanh Hà cũng từng nhận xét về tiếng đàn của nghệ sĩ Thanh Tâm: “Tiếng đàn của Thanh Tâm thì không phải chỉ tôi mà dân chúng rất thích, bởi vì Thanh Tâm đánh đàn bằng cả trái tim mình. Tay phải là tay technique – gảy, tay trái là tay nhấn rung. Tâm đã để hết cái tâm của mình truyền qua tay trái vào tiếng rung, nên tiếng đàn bầu rung rất mềm mại, nó dao động với nhịp đập của những người nghe. Cho nên tiếng đàn của Thanh Tâm có cái lạ là nó đi vào lòng người, đẹp một cách duyên dáng, ấm cúng và sâu lắng, ở trong đó chứa đầy tính nhân văn của một người yêu quê hương đất nước Việt Nam.”

Đàn bầu đơn sơ mộc mạc, nhưng âm thanh vô cùng phong phú. Không chỉ vậy, đàn bầu còn là một loại nhạc cụ độc đáo thuần Việt, bởi vậy tiết mục biểu diễn với cây đàn bầu thường là tiết mục không thể thiếu trong những chuyến lưu diễn hay giao lưu văn hóa với bạn bè quốc tế.

Trong suốt cuộc đời hoạt động nghệ thuật của mình, NSND Thanh Tâm đã tham gia rất nhiều chuyến lưu diễn nước ngoài, đem tiếng đàn bầu Việt Nam giới thiệu với bạn bè quốc tế.

Bà từng có cơ hội được biểu diễn trước Tổng thống Mỹ Bill Clinton cùng phu nhân trong chuyến ông tới thăm Việt Nam, cũng như biểu diễn trong các tiệc chiêu đãi cấp Nhà nước dành cho Thủ tướng Nga V.Putin, Chủ tịch Trung Quốc Giang Trạch Dân, Hồ Cẩm Đào… Đó là niềm vui, niềm vinh dự lớn của người nghệ sĩ khi được đem “tiếng lòng của người Việt” đến với những chính khách nổi tiếng của thế giới.

Bằng tất cả những thành tựu đã đạt được trong suốt 50 năm hoạt động nghệ thuật, nghệ sĩ Thanh Tâm đã trở thành nghệ sĩ nữ đầu tiên ở Việt Nam thành danh với cây đàn bầu.

Không chỉ gắn bó với đàn bầu trong vai trò người nghệ sỹ biểu diễn, nghệ sỹ Thanh Tâm còn được biết đến là một nhà sư phạm. Bà từng giữ cương vị trưởng khoa nhạc cụ truyền thống của Học viện âm nhạc quốc gia Việt Nam. Với kiến thức và kinh nghiệm phong phú, bà từng có công đào tạo rất nhiều thế hệ học trò. Nhiều người trong số họ nay đã trở thành nghệ sỹ đàn bầu nổi tiếng.

NSND Thanh Tâm nói: “Nhìn bề ngoài, nhiều người cứ nghĩ lớp trẻ có lẽ quên hết nguồn gốc dân tộc. Nhưng trong môi trường giảng dạy, tôi biết rất nhiều em thực sự yêu thích công việc biểu diễn nhạc cụ truyền thống. Tôi nghĩ nhiều em sẽ tiếp nối được thế hệ cha ông về gìn giữ bảo tồn phát huy âm nhạc truyền thống cũng như cây đàn bầu.”

Đổ mồ hôi nước mắt và khổ luyện thành tài, hơn ai hết, nghệ sỹ Thanh Tâm hiểu rằng, để tiếng đàn lay động đến trái tim người nghe, người nghệ sỹ không chỉ cần có các “ngón đàn” điêu luyện, còn cần có sự chân thành và tình yêu với con đường nghệ thuật. Chính vì lẽ đó, nghệ sỹ Thanh Tâm luôn tâm huyết với việc truyền lửa cho thế hệ sau.

“Đàn bầu là một cây đàn rất độc đáo và rất hay, mang hồn nước. Bấy lâu nay chúng tôi rất trăn trở, về giảng dạy thì cũng cố gắng bảo lưu, phát triển cây đàn bầu tiếp nối thế hệ này qua thế hệ khác không bị đứt đoạn”, NSND Thanh Tâm chia sẻ.

Không chỉ vậy, NSND Thanh Tâm còn miệt mài soạn giáo án, viết tham luận về đàn bầu. Bà cũng là một thành viên tích cực của Câu lạc bộ nghệ thuật đàn bầu Việt Nam, nơi các nghệ sĩ góp chung tiếng nói, sớm đưa đàn bầu trở thành di sản cấp quốc gia Việt Nam, tiến tới được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

NSND Thanh Tâm cho biết, “Mỗi dân tộc, quốc gia đều có tiếng nói, chữ viết riêng, có một loại nhạc cụ phản ánh đời sống tinh thần người dân nước đó. Ở Việt Nam, chắc là cây đàn bầu, bởi đàn bầu gắn với dân ca từ rất lâu đời, như Lê Quý Đôn nói đàn bầu có từ thế kỷ 13, và người dân VN coi nó như một nhạc cụ nằm lòng, như một tiếng nói, một tiếng thở dài, nói lên tâm tư nỗi lòng của người dân.”

Mặc dù đã nghỉ hưu, nhưng nghệ sĩ Thanh Tâm vẫn thường xuyên tham gia công tác giảng dạy và biểu diễn đàn bầu. Trên sân khấu, ta vẫn bắt gặp một nghệ sĩ Thanh Tâm chuyên chú thả hồn theo từng nốt nhạc, để tiếng đàn bầu dân tộc được mãi ngân vang./.

Trong hệ thống các nhạc cụ Việt Nam, đàn bầu –  hay còn gọi là “độc huyền cầm”, là nhạc cụ thuần Việt nhất, độc đáo nhất của người Việt Nam. Để hiểu hơn về vị trí đặc biệt của đàn bầu trong nền âm nhạc truyền thống, phóng viên TTXVN đã có cuộc trao đổi với nhà nghiên cứu văn hóa Bùi Trọng Hiền.

PV: Xin ông giới thiệu về lịch sử hình thành và phát triển của đàn bầu.

Nhà nghiên cứu văn hóa Bùi Trọng Hiền: “Về lịch sử của cây đàn bầu, ta thấy xuất hiện đầu tiên là ở hát xẩm. Có lẽ đó là cây đàn gắn bó rất mật thiết với nghệ thuật xẩm, cũng chính vì thế còn có tên gọi là đàn xẩm. Còn theo truyền thuyết của tổ nghề xẩm thì cây đàn bầu là do hoàng tử Thiện và hoàng tử Ác con vua Trần sáng tạo ra, đã có từ đời Trần. Sau này đàn bầu bắt đầu xuất hiện trong những thể loại khác, điển hình nhất là nhạc thính phòng Huế. Cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 khi nhạc tài tử cải lương ra đời thì cây đàn bầu đã có mặt trong dàn nhạc của nhạc tài tử Nam Bộ và sau này là cải lương. Thậm chí người ta đã ưa chuộng nó đến mức đặt cho nó một cái tên mới là Độc Huyền Cầm – cây đàn chỉ có một dây. Nó trở thành một trong những biểu mục biên chế mẫu mực của nhạc tài tử cải lương Nam Bộ, thường gọi là “kìm, cò, tranh, độc” (Kìm là đàn Nguyệt, cò là đàn nhị, tranh là đàn tranh, độc là đàn bầu).”

PV: Theo ông, điều gì đã khiến đàn bầu trở thành nhạc cụ dân tộc tiêu biểu nhất?

Nhà nghiên cứu văn hóa Bùi Trọng Hiền: “Đàn bầu được coi là độc đáo, trước hết là vì nó chỉ có một dây. Bản thân cái tên Độc Huyền Cầm đã nói lên điều đó. Hay cái tên đàn bầu là bởi bầu cộng hưởng của nó là một quả bầu. Nói chung trên thế giới cũng có nhiều nước có đàn một dây, nhưng cái độc đáo nhất của đàn bầu là việc gảy những bồi âm trên một sợi dây đó. Tiếng bồi âm rất đẹp, là “thang âm của trời”, thang âm tự nhiên. Đàn bầu chơi được thang âm đó, đấy chính là cái độc đáo của đàn bầu.”

PV: Một vài năm trở lại đây xuất hiện những ý kiến trái chiều về nguồn gốc của đàn bầu, đặc biệt từ phía Trung Quốc. Ông đánh giá như thế nào về những ý kiến này?

Nhà nghiên cứu văn hóa Bùi Trọng Hiền: “Sự ra đời của một loại âm nhạc gắn bó với những nhạc cụ xung quanh nó, thì ngược lại từ góc nhìn của đàn bầu, chúng ta thấy đàn bầu Việt Nam đã nằm chắc chắn trong vị trí các thể loại âm nhạc cổ truyền có từ lâu đời, trước tiên là xẩm, sau này thế kỷ 18-19 xuất hiện trong âm nhạc thính phòng Huế; cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 trong nhạc tài tử cải lương nam bộ. Nó nằm trong một thể loại âm nhạc rất cụ thể, có tên trong biên chế dàn nhạc. Hiện nay người Trung Quốc bắt chước cây đần bầu điện đó của Việt Nam, chơi những bài mới của Trung Quốc, sáng tác theo kiểu mới. Họ không có nhạc cổ truyền, mà sự cổ xưa của âm nhạc phải được đánh giá qua nền âm nhạc cổ truyền. Trong nền âm nhạc cổ truyền Trung Quốc không hề có đàn bầu. Các nhà khoa học của chúng ta đủ các chứng lý để chứng minh với quốc tế rằng đàn bầu thuần Việt như thế nào.”

PV: Xin cảm ơn ông đã trả lời phỏng vấn của TTXVN!