在全国竭尽全力扑灭新冠肺炎疫情的同时，越南各家试验室和科学家也昼夜奋战，与时间赛跑，努力研发助力人类抗击新冠肺炎疫情的“武器”和防控疫情的长期和高效措施–新冠疫苗。

2021年2月26日，越南军医学院军事医药研究院开展由Nanogen公司研发的Nano Covax疫苗第二阶段人体临床试验。

一年前，在疫情爆发时，新冠疫苗研发计划对越南卫生部一号疫苗与生物制品有限公司（VABIOTECH）研究小组来说是一个突然的决定，当时，他们正在英国学习借鉴各伙伴有关流感疫苗和狂犬病疫苗的研制经验。

2020年1月，越南出现第一例新冠肺炎确诊病例。VABIOTECH科学家决定与英国布里斯托大学科学家在使用病毒载体（vector virus）技术研制新冠疫苗方面进行合作。

对于科学家而言，这是一个大胆的决定，因为在那个时候，世界刚开始考虑研发新冠疫苗，也没有人预言它将成为大流行病。其后，英国面对严峻新冠疫情，必须采取社交距离。因此，研究组必须以最快速度展开研发工作，若有任何进展就通知越方。

VABIOTECH在布里斯托大学研究组的研究家莫文仲说，“那是研究组以拥有成品的渴望而废寝忘食的日子。研究组面临最大的困难是欧洲被封锁，必需停止所有研究活动。预料到了这种情况，研究组利用每一分钟每一小时，没有假期的日子，甚至每天只敢睡觉几个小时来完成计划。在英国进行研究时，我们承受着巨大的压力，因为如果不能将样品及时转移到越南的话，近2个月的研究结果将徒劳无功。”

到2020年3月，各条国际航线即将停飞时，他们才乘坐最后商业国际航班回国。接受14天隔离后，各研究家立即重新上班，弥补研究进度，工作强度几乎高于平日一倍。

VABIOTECH的试验室当时成为从英国返回研究家的“研究隔离室”。因此，仅仅一个月后，候选疫苗得意完成，推出用于动物临床前试验的产品。

VABIOTECH董事长杜俊达表示，“当时，动物临床试验是评估从外国试验室返回研究组的研究方法的决定依据。当时，所有因素都是新的，没有人了解我们选择的技术。”

不仅一边研究一边“寻找道路”，VABIOTECH的科学家还面临由新冠肺炎疫情造成的许多困难。

杜俊达说，“各研究家面临最大的困难是社交距离。由于越南仍需要进口用于疫苗研究的原料，因此，用于疫苗研究工作的原料供应短缺，其他国家生产活动停滞，运输工作面临困难。研究组一直想方设法地寻找原料供应来源。”各科学家的难题是在了解新技术的时找出既有效又能快速批量生产的疫苗。

Nanogen公司也是从2020年1月新冠肺炎疫情开始在中国武汉爆发后最早开始研发新冠疫苗的单位之一，该公司的研究家已密切跟踪这种新冠病毒的相关形势和消息。

Nanogen 公司总经理胡仁表示，2020年5月15日，越南科技部责成Nanogen 公司进行研发新冠疫苗。一个星期后，新冠疫苗研发项目正式获批并责成企业牵头实施。

到2020年6月，Nanogen已推出在动物进行测试的产品，并被评价安全的。与此同时，Nano Covax疫苗获得了国家道德委员会的批准，并于2020年12月17日正式对人体注射试验。

在研究人员的努力下，Nano Covax疫苗已成为了越南国内领先的新冠疫苗。到目前为止，该疫苗已完成人体注射试验第一阶段，以3个剂量为60名自愿者注射120针新冠疫苗，疫苗的有效性高达90%。

越南进入新冠疫苗人体注射试验第二阶段 Nanogen公司研发总监杜明士表示，由于该公司已经掌握了技术10年，因此只要有一个设想，就只需大约5-6个月即可推出候选疫苗。 杜明士同时表示，除了新冠病毒的不断变异之外，研究人员面临的最大挑战就是时间问题。

在资源短缺的背景下力争研发新冠疫苗

通过Nanogen公司的疫苗，越南研究人员已证明，越南的智慧并不逊色于世界任何国家。

在疫苗研发过程中，越南研究人员面临有关疫苗生产流程和注册申请的困难。此外，越南缺少能够在猴子和老鼠进行测试的大型实验室，而且由于社交距离措施，越南无法将样品送往世界各大型实验室。

在此情况下，Nanogen公司的科学家已与中央流行病学研究院配合使用病毒培养生物安全室并在满足实验室的要求下对仓鼠进行测试。杜俊达表示： “尽管尚不知道这类疫苗试验的结果是否会成功，但疫苗研究国家必须投入一大笔资金。然而，在资源短缺的背景下，越南不可能冒这么大的险。”

杜俊达还表示：“在资源短缺的背景下进行疫苗研发时我们不敢想“领先”，而需要努力‘走捷径’”。

在成功研发疫苗之后，疫苗生产也将成为一个新问题，因为生产需要大量投资，而疫苗的需求却是快速而有效的。

专家认为，越南能够在短时间内成功研发新冠疫苗并不足为奇，应为越南在疫苗研究与生产方面具有丰富的经验。越南已自主研制了多种疫苗，其为越南迅速、有效地生产新冠疫苗奠定了基础。

目前，越南共有采取不同技术的4家新冠疫苗制造商。行内专家认为，最然技术不同，但是均是先进技术，而新苗研发工作也如期开展。大部分越南研发的疫苗均对新冠病毒变种产生良好的反应，然而仍需要监测和评估。

越南卫生部科技与培训局局长范文作表示，越南已跻身有效防疫的国家行列。防疫工作和寻找防疫方案已成为了越南以及世界其他国家的优先事项。除了成功控制疫情之外，越南还因成为在研发新冠疫苗方面取得了进展的少数国家之一而感到骄傲。（完）

Âm nhạc, nghệ thuật Việt Nam có một điểm sáng đặc biệt cho đến bây giờ chưa ai thay thế được: Trịnh Công Sơn – người nhạc sỹ tài ba đã viết lên những bài ca đi cùng năm tháng, trải qua bao lớp người.

Dù đã gần 20 năm sau khi Trịnh Công Sơn rời bỏ nhân thế, nhạc của ông vẫn sống mãi với thời gian và đồng hành với bao thế hệ người Việt. Mỗi phần con người hay những cảm quan sáng tác của Trịnh vẫn còn những bí ẩn và nhiều điều thú vị.

Khám phá Trịnh và nhạc Trịnh là khám phá một vẻ đẹp đặc biệt của Việt Nam. Không tỏa sáng rực rỡ thu hút ánh nhìn như châu ngọc, mà êm dịu nhẹ nhàng, dung dị gần gũi, càng hiểu về những chi tiết, ta càng cảm nhận được sự kỳ diệu trong những lời ca, nốt nhạc.

Trịnh Công Sơn ghi dấu bằng những tác phẩm thuộc dòng Tân nhạc Việt Nam. Những sáng tác đầu tay của ông được viết năm ông 17 tuổi, là “Sương đêm” và “Sao chiều.” Nhưng tác phẩm được xuất bản đầu tiên của Trịnh là “Ướt mi,” in năm 1959. Rồi ông được nhiều người biết đến và yêu thích.

Kể từ đó, suốt một đời “cát bụi mệt nhoài” của mình, Trịnh Công Sơn đã viết nên hơn 600 ca khúc và tham gia nhiều hoạt động nghệ thuật khác như làm thơ, đóng phim, vẽ tranh nhưng không chuyên.

Trịnh Công Sơn sinh năm 1939 tại Đắk Lắk, nhưng lớn lên tại Huế. Năm 18 tuổi, ông bị tai nạn nghiêm trọng trong lần tập Judo cùng em trai, phải nằm viện hai năm. Cũng trong khoảng thời gian ốm bệnh này, niềm đam mê âm nhạc của ông được đánh thức, sau đó ông tập trung sáng tác.

22 tuổi, chàng trai trẻ Trịnh Công Sơn thi đỗ và theo học ngành Tâm lý giáo dục trẻ em tại Trường Sư phạm Quy Nhơn. Sau khi tốt nghiệp, ông dạy tại một trường tiểu học ở Bảo Lộc, Lâm Đồng. Tại đây ông gặp Khánh Ly, cô ca sĩ gắn bó nhiều nhất với con đường nghệ thuật của ông và hai người cùng nổi danh khi đến Sài Gòn.

Sau ngày Thống nhất, ông trở về Huế, rồi quay lại Sài Gòn và ra đi tại thành phố này vào năm 2001, một mình. Nhiều người, có cả những người quen thân với Trịnh Công Sơn, nói rằng cuộc đời của ông bi kịch, buồn thương và cô đơn. Nhưng những người yêu nhạc Trịnh sau này ngoài thương tiếc cho cuộc đời ấy hẳn cảm ơn những ngày tháng ấy, để Trịnh có những cảm quan, trải nghiệm mà viết lên những bài ca bất hủ.

Âm nhạc gắn liền với đời và phận Trịnh Công Sơn. Ông viết nhạc từ đời từ những điều được thấy, được trải qua. Dù cuộc đời có nhiều buồn thương cô độc, nhạc Trịnh vẫn không bao giờ bi lụy, thê thảm hay tuyệt vọng. Với kho tàng âm nhạc đồ sộ, nhạc Trịnh hàm chứa tất cả hỉ nộ ái ố bi hoan ly hợp, xúc cảm mãnh liệt đến đâu cũng được hóa giải trong âm điệu nhẹ nhàng chậm chậm trải, trong lời ca dung dị thân thương nhưng cũng đầy chiêm nghiệm triết lý.

Bất cứ ai cũng tìm thấy mình trong ít nhiều câu ca của Trịnh, vì những gì Trịnh viết là thật lòng thật dạ, viết từ quá khứ, từ những yêu và đau trong đời người nghệ sỹ. Trịnh Công Sơn viết nhạc cho đại chúng, tác phẩm của ông mang những giá trị tinh thần bất diệt, được đông đảo yêu mến, đón nhận và có sức sống trường tồn với thời gian.

Dường như, trong từng nốt nhạc tiếng lời của Trịnh, nỗi buồn man mác luôn hiển hiện, thấm đẫm. Là “Diễm xưa,” “Hoa vàng mấy độ,” “Mưa hồng” – trong yêu thương đôi lứa vẫn thấy một chút tình sầu, tình nhớ. Một lần cà phê để con tim lặng lại, ta ngẫm về đời kiếp con người, “Một cõi đi về,” “Cát bụi” hay “Chiếc lá thu phai” vang lên như chiêm nghiệm như than thở nhưng lại đầy an ủi và bao dung cho những tâm hồn thương tổn.

Trịnh Công Sơn là một người kiên cường với đam mê âm nhạc mãnh liệt. Trong thời kỳ Chiến tranh Miền Nam, dù bị cả hai bên cấm đoán vì tư tưởng khác biệt, Trịnh vẫn miệt mài sáng tác những bài hát phản đối chiến tranh và kêu gọi nền hòa bình, thống nhất cho dân tộc Việt Nam. 30/04/1975, Trịnh Công Sơn đã lên Đài phát thanh Sài Gòn hát bài “Nối vòng tay lớn,” hòa cùng niềm vui chung của nước nhà trong ngày Thống Nhất.

“Chuyện Trịnh…” là khúc dạo đầu cho loạt bài viết về Trịnh Công Sơn, mỗi bài là một chiêm nghiệm của chúng tôi về cố nhạc sỹ và những sáng tác của ông. Tuy có thể chưa được hoàn hảo như quý vị mong đợi, song quả là chúng tôi đã dành trọn tình yêu và tâm huyết khi thực hiện từng bài. Mong rằng có thể truyền tải tới các bạn – quý độc giả kính mến – một chút thi vị từ một người con đất Việt dành cả đời rong ruổi với những lời ca, nốt nhạc.

Chúc các độc giả có những phút giây êm đềm và tuyệt vời, đắm chìm trong âm nhạc và hiểu hơn con người Trịnh Công Sơn!

Nổi bật nhất trong các sáng tác của Trịnh Công Sơn là dòng nhạc về thân phận con người đượm triết lý Phật giáo và dòng nhạc phản chiến với những sắc thái đặc biệt. Phật tính và tư tưởng phản đối chiến tranh trong các nhạc phẩm Trịnh Công Sơn tuy khác biệt luôn hướng đến những giá trị nhân văn, về những điều tốt đẹp, kêu gọi sự yêu thương giữa người với người. Dù là những triết lý Phật pháp hay dòng nhạc phản chiến, tất cả đều hòa quyện trong chất nhạc trữ tình lãng mạn, man mác, u hoài tạo nên một phong cách độc đáo, chỉ có ở Trịnh Công Sơn.

Với một tâm hồn thấm nhuần triết lý Phật giáo, Trịnh Công Sơn đã mê hoặc hàng triệu con tim bằng những ưu tư Phật tính trong các ca khúc của mình.

Trong một lần phỏng vấn với tờ Nguyệt san Giác Ngộ, Trịnh Công Sơn đã nói về những ảnh hưởng của Phật giáo đến các sáng tác của ông như sau: “Có thể vì một tuổi trẻ đã có cơ duyên đi qua những cổng nhà Phật nên trong vô thức, bên cạnh những di sản văn hóa Đông Tây góp nhặt được, còn có lời kinh kệ vô tình nằm ở đấy.”

Tuổi thơ Trịnh Công Sơn trôi qua trong không khí yên bình tĩnh lặng với mùi trầm hương và tiếng gõ mõ ở chùa Hiếu Quang tại Huế. Đối với ông, Phật giáo hiện sinh trong mọi giây phút, khoảnh khắc cuộc đời, cả cuộc sống thường nhật lẫn đời nghệ thuật.

Từng lời ca Trịnh Công Sơn thầm nhuần triết lý Khổ đế trong Tứ Diệu đế và Chủ nghĩa Hư vô của Phật pháp.

Đời người là bể khổ, từ khi sinh ra chúng ta đã bắt đầu một kiếp người khó khăn. Trong bài “Gọi tên bốn mùa,” Trịnh Công Sơn viết: “Tin buồn từ ngày mẹ cho/Mang nặng kiếp người.” Kiếp người sao mà đau khổ? Phải chăng đau khổ từ những mối tình dang dở? Tình dù hư vô nhưng nỗi đau thì rất thật, có khi dằng dặc cố hữu cả đời người, phải tự mình hóa giải, tự mình tha thứ.

Với Trịnh Công Sơn, con người, suy cho cùng cũng chỉ là hạt bụi mà đến, đi rồi thì quay về hạt bụi: “Hạt bụi nào hóa kiếp thân tôi, để một mai tôi về làm cát bụi?” (Cát bụi).

Nếu đã thế thì người so với sỏi đá có gì khác biệt? Con người có xúc cảm, có tình yêu thì sỏi đá cũng thế, vậy nên: “Ngày sau sỏi đá cũng cần có nhau” (Diễm xưa). Vạn vật đều có linh hồn và có thể giác ngộ, đây là triết lý tiêu biểu ở Đạo Phật, chúng sinh bình đẳng.

Sự nhạy cảm với những hữu hạn, vô thường, với những khổ đau trong kiếp người đã tạo nên một phong cách chỉ riêng Trịnh Công Sơn, chỉ có ở nhạc Trịnh. Tuy luôn khẳng định kiếp người nhiều khổ đau, ly biệt nhưng còn giây phút nào còn sống, còn tồn tại thì Trịnh Công Sơn vẫn nặng tình, vẫn thủy chung và luyến tiếc với đời để viết những lời ca tràn ngập tình yêu.

Cảm hứng sáng tác nhạc phản chiến của nhạc sỹ đến từ giai đoạn chiến tranh Việt Nam diễn ra ác liệt nhất: thập niên 60-70 của thế kỷ trước khi hàng nghìn chiến sỹ lên đường hành quân khiến gia đình chia ly, mất mát… Trong giai đoạn này, ông đã sáng tác ra tập “Ca khúc da vàng” – tập nhạc nổi tiếng của cố nhạc sỹ được phát hành vào cuối thập niên 1960.

Những tác phẩm trong thời gian này được ông viết lại dưới nhiều góc nhìn khác nhau về cuộc chiến tranh đẫm máu, luôn tràn đầy sự yêu thương, thấm đẫm lòng tự tình dân tộc cũng như nỗi khổ ải của con người trong chiến tranh Việt Nam, thể hiện tinh thần phản đối bạo lực, chiến tranh, kêu gọi sự đoàn kết và xóa bỏ lòng hận thù.

Nếu mỗi bản tình ca của Trịnh Công Sơn luôn có những câu hát đầy hoài niệm và dư vị tình yêu thì ngược lại, các sáng tác phản chiến của cố nhạc sỹ gốc Huế đã gắn kết mọi người với tư tưởng chống lại chiến tranh, kêu gọi hòa bình và yêu thương giữa người với người. Ngay khi những tác phẩm phản đối bạo lực chiến tranh đầu tiên được ra đời, Trịnh Công Sơn đã phải chịu những ý kiến chỉ trích xoay quanh ca từ và nội dung.

Trong thời điểm mà Việt Nam đang trải qua những ngày tháng gian khổ trên con đường thống nhất hai miền đất nước, những “Ca khúc da vàng” của ông bị ví như “cây liễu,” “ngọn gió tiêu cực” làm ảnh hưởng đến tinh thần chiến đấu của người lính và ngọn lửa thống nhất rực cháy của nhân dân. Các ca khúc của ông phần lớn lên tiếng phản đối chiến tranh Việt Nam, cùng với đó quan điểm chính trị không thực sự rõ ràng đã đã gây ra sự nghi ngờ từ hai phía.

Hiện tại vẫn còn hai thái cực trái ngược khi nói đến nhạc Trịnh nói chung và dòng nhạc phản chiến của ông nói riêng. Một số cho rằng nhạc của ông đầy xúc cảm, chất chứa những cung bậc tâm sự khác nhau. Ngược lại, số khác lại cho rằng âm nhạc của Trịnh Công Sơn quá buồn tẻ, u sầu và ủy mị.

Đạo diễn Đoàn Quang Anh Khanh đã từng có phát biểu gây sốc khi nói về âm nhạc của cố nhạc sỹ: “Tư tưởng trong nhạc Trịnh vẫn còn đó sự hẹp hòi, loanh quanh luẩn quẩn không lối ra… nhạc thì tối, mang đầy âm khí. Chẳng thấy có cái gì cao siêu ở đây để mà thờ cả!.” Dù đúng hay sai, vẫn thấy dòng nhạc phản chiến đã ghi dấu ấn đặc biệt trong trong cuộc đời sáng tác của người nghệ sỹ.

Cho đến nay, Trịnh Công Sơn đã mãi ra đi, nhưng những gì ông để lại là một kho báu thiêng liêng vô giá. Dù là những bản tình ca đầy lãng mạn hay những khúc nhạc phản đối chiến tranh với lời ca đậm chất hiện thực trần trụi, thế nhưng điểm chung trong tất cả sáng tác của Trịnh Công Sơn là âm hưởng Phật tính len lỏi trong từng câu nhạc của ông. Những khúc nhạc ấy tràn đầy sự yêu thương, kêu gọi tình đoàn kết giữa người với người, phản đối những mâu thuẫn, bạo lực và khát vọng sống trong một thế giới hòa bình.

Có lẽ chính vì thế mà nhạc Trịnh đã đi vào lòng người một cách tự nhiên nhất và sống mãi với thời gian, nối tiếp bao thế hệ con người./.

Trong cuộc đời âm nhạc với nhiều cung bậc cảm xúc của Trịnh Công Sơn, âm nhạc chính là nét đời, là không gian chất chứa tình yêu, niềm hạnh phúc. Nhắc đến vị cố nhân, người đời vẫn thường nhớ về những các nàng thơ khơi nguồn cảm hứng trong sáng tạo nghệ thuật. Đó là những người phụ nữ đặc biệt, đem lại thứ tình cảm thanh khôi, tinh khiết; nhưng cũng mang đi không ít nhung nhớ của vị thiên tài âm nhạc, xa theo vạn dặm trùng dương…

Bích Diễm (tên đầy đủ là Ngô Vũ Bích Diễm) là “bóng hồng” đầu đời của chàng trai trẻ họ Trịnh. Với khuôn mặt thanh tú, yêu kiều cùng dáng vẻ nhẹ nhàng trong tà áo dài trắng, Bích Diễm đã để lại niềm nhớ thương khắc khoải trong lòng vị nhạc sỹ trẻ.

Ấy nhưng, mối tình của cả hai quá đỗi chóng vánh do sự phản đối của thầy Ngô Đốc Khánh (cha của bà Bích Diễm). Hình ảnh của bà và câu chuyện tình dang dở đã trở thành nguồn cảm hứng để Trịnh Công Sơn chắp bút nên những ca khúc bất hủ, trong đó có “Diễm xưa,” được viết vào năm 1960.

Chỉ bằng vài nét đặc tả, Trịnh Công Sơn đã khắc hoạ ra bầu không gian tĩnh mịch, liêu trai đến sầu thương; với chiều dài của thời gian và chiều sâu của nỗi nhớ người trong mộng, không bóng hình, không màu sắc, chỉ còn tiếng mưa vọng lại.

Ca từ của bài hát là nỗi ám ảnh khôn nguôi của chàng trai ngóng trông hình bóng Diễm, đã thay lời bộc bạch nỗi niềm của biết bao chàng trai qua các thế hệ.

Đó là lý do vì sao mà “Diễm xưa” vẫn sống mãi với thời gian.

Dao Ánh (tên đầy đủ là Nguyễn Vũ Dao Ánh) là một người có vẻ đẹp đằm thắm và dịu dàng cùng đôi mắt “lung linh nắng thủy tinh vàng.” Tuy là người đến sau nhưng tình cảm của Dao Ánh và Trịnh Công Sơn mới thực sự là nỗi niềm tiếc nuối, không chỉ với người trong cuộc mà cả những kẻ đứng ngoài.

Lúc biết chị gái mình phải chia tay với cố nhạc sỹ, Dao Ánh đã viết thư động viên, an ủi ông. Sau một quãng thời gian dài với nhiều bức thư lắng đọng cảm xúc, hai người đã tìm đến nhau như một chốn đồng điệu… rồi dần dần nảy sinh tình cảm. Người đời vẫn có thể nghe được những thanh âm của cảm xúc, của tuổi trẻ, của trái tim khát yêu thông qua dư vị từ những bản thư tình của vị kỳ tài âm nhạc.

Ngày 25/3/1967, Trịnh Công Sơn chủ động chia tay với Dao Ánh. Ông viết trong thư: “Anh xin cảm ơn bốn năm ròng rã nâng niu tình yêu đó. Cũng xin cảm ơn những buổi đợi chờ thật dịu dàng không bao giờ còn có được.”

Kể cả trong khoảnh khắc cuối cùng, khi nỗi buồn đọng lại cùng dấu chấm hết, vị nhạc sỹ si tình vẫn thổ lộ tình cảm vẹn nguyên như thuở ban đầu.

Suốt cả cuộc đời, Dao Ánh vẫn luôn là một nỗi ám ảnh, là sự trầm ngâm nơi đáy mắt, là cảm hứng của biết bao bản tình ca mà thầy Trịnh để lại cho đời. “Còn tuổi nào cho em,” “Lặng lẽ nơi này,” “Mưa hồng”… đều là những sáng tác mà ông viết tặng riêng cho nàng thơ của mình.

Khánh Ly và Trịnh Công Sơn là hai cái tên không thể tách rời của nền âm nhạc Việt Nam. Định mệnh đã mang hai tâm hồn tràn đầy tình yêu và tài năng đến với nhau, từ đó tạo nên cặp tri kỷ của lịch sử, của âm nhạc, vĩnh viễn thuộc về nhau.

Khánh Ly lần đầu gặp Trịnh Công Sơn tại hộp đêm Tulipe Rouge ở Đà Lạt vào năm 1965. Giọng hát của bà ngay lập tức thu hút nhạc sỹ, nhưng phải hai năm sau, Khánh Ly mới chính thức trở thành giọng ca chuyên hát nhạc Trịnh. Hai người có buổi ra mắt đầu tiên tại trường Đại học Văn khoa trước hàng ngàn sinh viên và trí thức. Tiếng đàn ghita bay bổng của Trịnh Công Sơn hòa cùng giọng hát trầm độc đáo của Khánh Ly đã khiến cho khán giả hoàn toàn đắm mình, say sưa với những ca khúc tự tình bất hủ.

Mặc dù nổi tiếng ngay từ đó, Khánh Ly và Trịnh Công Sơn vẫn đi biểu diễn không công tại các trường đại học trong suốt 10 năm. “Thực sự tôi rất mê hát. Không mê hát thì tôi không có đủ can đảm để đi hát với anh Sơn mười năm mà không có đồng xu, cắc bạc nào. Thời ấy, tôi phải chịu đói, chịu khổ, chịu nghèo, mà vẫn cảm thấy mình cực kỳ hạnh phúc, cảm thấy mình sống khi được hát những tình khúc của Trịnh Công Sơn,” Khánh Ly chia sẻ.

Giữa Khánh Ly và Trịnh Công Sơn không chỉ tồn tại mối quan hệ ca sỹ-nhạc sỹ, mà theo Trịnh Công Sơn, cuộc gặp gỡ giữa hai người là “cuộc gặp gỡ của định mệnh vĩnh viễn yêu thương nhau.” Khánh Ly không chỉ đem đến cảm giác yêu mà còn là nơi nương tựa tâm hồn, nghệ thuật, là người đi cùng ông trong suốt những năm tháng thanh xuân. Về phần mình, Khánh Ly cũng luôn khẳng định rằng mối liên hệ giữa họ là “mối liên hệ cao hơn, đẹp đẽ hơn, thánh thiện hơn là những tình cảm đời thường.”

Khác với Khánh Ly, Hồng Nhung gặp Trịnh Công Sơn khi cô đã có tên tuổi trong làng nhạc Việt, và Trịnh Công Sơn khi ấy đã là một nhạc sỹ lớn của nền tân nhạc. Cô Bống Hồng Nhung gặp vị nhạc sỹ vào mùa Thu năm 1991, gắn bó và mang đến cuộc đời ông những cảm xúc lãng mạn mới mẻ trong suốt 10 năm cuối đời.

Hồng Nhung hát nhạc Trịnh với một phong cách mới mẻ, hiện đại, nhiều dương tính chứ không trầm buồn như Khánh Ly. Vì vậy mà cô cũng từng đón nhận chỉ trích từ những người yêu nhạc Trịnh là phá hỏng nhạc Trịnh, nhạc Trịnh phải hát theo lối chậm rãi như Khánh Ly, để thấy được thân phận, tình đời. Khi ấy nhạc sỹ Trịnh Công Sơn đã lên tiếng bảo vệ: “Hồng Nhung làm mới lại các ca khúc của tôi. Có người thích, có người không thích. Tuy nhiên tôi thích vì đó là cách biểu hiện mới, phù hợp với cái tiết tấu của thời đại – một sự lãng mạn mới.”

Sự trong trẻo, tinh khôi từ Hồng Nhung khiến nhạc sỹ xứ Huế như trẻ lại, khiến ông chìm đắm trong những bản nhạc tình. Tình cảm đặc biệt ấy được Trịnh Công Sơn ngầm khẳng định qua ba bài hát ông viết tặng cô: Bống Bồng ơi, Bống không là Bống và Thuở Bống là người. Đây là câu chuyện cổ tích về Bống, đồng thời là những cảm xúc trong sáng với tình yêu được trao gửi một cách thầm kín cho người con gái đáng yêu.

Mối lương duyên đặc biệt này đã từng khiến nhiều người thắc mắc. Nhắc đến chuyện này, Trịnh Công Sơn chỉ cười: “Hồng Nhung là một người quá gần gũi không biết gọi là ai,” bởi là bạn thì thân hơn là bạn, thầy, trò thì thân hơn thầy trò.

Mỗi một người phụ nữ đi qua đời nhạc sỹ Trịnh Công Sơn đều để lại dấu ấn đặc biệt, dù là hạnh phúc hay đau buồn thì luôn có những hoài niệm. Và hơn cả thế, những cuộc gặp gỡ ấy đã để lại cho nền âm nhạc Việt Nam những tác phẩm sống mãi với thời gian./.

Nhạc Trịnh ngày nay vẫn còn giữ được sức lan tỏa trong cộng đồng người nghe nhạc, bằng chứng là chúng ta vẫn có thể tận hưởng những bản tình ca bất hủ thông qua phim ảnh hay các không gian quán cà phê nhạc Trịnh.

Đây là bộ phim được sản xuất dựa trên cuộc đời của cố nhạc sỹ gốc Huế. Đạo diễn đã lựa chọn một góc nhìn mới lạ để khai thác chuyện tình cảm của ông khi kể về cuộc đời của người nhạc sỹ, bắt đầu từ cuộc gặp gỡ với Yoshii Michiko – du học sinh đến từ Nhật Bản tại Paris, Pháp. Thời điểm ấy, cô gái xứ phù tang khoảng 30 tuổi, có thể nói tiếng Việt, trong khi nhạc sỹ đã 45 tuổi.

Cảm phục và ngưỡng mộ trước Trịnh Công Sơn, Michiko đã dành nhiều thời gian và công sức của mình trong việc tìm hiểu ý nghĩa trong từng ca khúc của ông, từ đó, cô dẫn người xem cùng đi phiêu lưu tìm hiểu những câu chuyện cuộc đời của nhạc sỹ họ Trịnh.

Với bối cảnh hoài cổ giai đoạn giữa thập niên 70 và 90, “Em và Trịnh” sẽ khiến người xem chìm đắm trong chuyện tình yêu của Trịnh Công Sơn với những bóng hồng đi qua cuộc đời mình như Khánh Ly, Michiko, Thanh Thúy, Dao Ánh… Đây cũng là thời điểm mà ông cho ra đời nhiều tác phẩm bất hủ sau này.

Sau 2 tháng đắn đo trong việc tìm diễn viên phù hợp với hình ảnh của Trịnh Công Sơn, cuối cùng ekip của đạo diễn Phan Gia Nhật Linh – người chỉ đạo chính sản xuất “Em và Trịnh” cuối cùng cũng đã công bố gương mặt sáng giá nhất. Thật bất ngờ, Avin Lu – nam diễn viên mới nổi trong bộ phim Sài Gòn trong cơn mưa đã được lựa chọn trong việc hóa thân thành cố nhạc sỹ họ Trịnh. Giải thích cho sự lựa chọn này, đạo diễn Gia Linh cho rằng ở Avin Lu gợi nhớ tới hình ảnh của Trịnh Công Sơn ngày xưa – có sự nhút nhát hồn nhiên, chút lãng mạn nghệ sỹ.

Bên cạnh nam diễn viên đóng vai Trịnh Công Sơn, những người được lựa chọn đóng vai bóng hồng của cố nhạc sỹ gốc Huế cũng vô cùng đáng quan tâm. Những người được lựa chọn bao gồm Lan Thy (vai Bích Diễm), Hoàng Hà (vai Dao Ánh), Nhật Linh (vai danh ca Thanh Thúy) đảm nhận. Đây đều là những gương mặt mới, chỉ vừa bắt đầu chạm ngõ vào làng phim điện ảnh nhưng đã được ông Gia Linh tin tưởng và đánh giá cao. Hiện tại, 2 “nàng thơ” là danh ca Khánh Ly, Michiko Yoshii vẫn chưa được công bố.

Bộ phim hiện tại được dự kiến quay vào tháng 11/2020 và sẽ được trình chiếu vào đúng dịp 20 năm ngày giỗ của nhạc sỹ Trịnh Công Sơn.

Phòng trà Trịnh Ca

Nhắc đến cà phê nhạc Trịnh, phòng trà Trịnh Ca thường là địa điểm yêu thích của những người đam mê nhạc Trịnh. Không gian của quán mang đậm chất Trịnh, được đặc trưng bằng mái ngói đỏ, tường gạch mộc và khung cửa sổ hình chữ Thọ. Bên trong quán treo nhiều hình ảnh của nhạc sỹ Trịnh Công Sơn của nhiều thời kỳ tuổi tác, từ những bức tranh đen trắng đến những bức tranh màu.

Vào mỗi tối thứ Năm và Chủ nhật, con ngõ nhỏ sâu trong phố Tô Hiệu lại nhộn nhịp khách đến thưởng thức những buổi biển diễn nhạc Trịnh của quán.

Địa chỉ: Số 108A D2, ngõ 233 Tô Hiệu, Cầu Giấy, Hà Nội.

Nhà sàn Art Cafe

Từ không gian nghệ thuật đầu tiên của Việt Nam với cái tên Nhà sàn Studio, được thành lập năm 1997 bởi nghệ sĩ Nguyễn Mạnh Đức và nghệ sĩ Trần Lương, đến thời điểm hiện tại, Nhà sàn Art Cafe đã trở thành địa điểm yêu thích của những người muốn đắm chìm trong những giai điệu mộc mạc; ngắm nhìn những khoảng thời gian tưởng chừng như đã mất của một thời đáng lưu giữ.

Toàn bộ không gian nhà sàn được thiết kế mộc dưới con mắt của những người nghệ sỹ tài hoa. Khách đến quán có thể tận hưởng những khúc tình ca đầy da diết của Trịnh Công Sơn và cả những sáng tác trước 1975 của Phạm Duy, Ngô Thụy Miên.

Địa chỉ: ngõ 462 đường Bưởi, Ba Đình, Hà Nội.

Cafe Cuối Ngõ

Đúng như tên gọi, Cafe Cuối Ngõ là một căn nhà cổ nằm sâu trong con ngõ 68 Cầu Giấy. Quán đặc biệt bởi không gian ấm cúng và tĩnh lặng, là địa điểm thích hợp cho những ai muốn tạm thời quên đi cuộc sống bộn bề và muốn đắm mình vào âm nhạc du dương.

Mỗi tối thứ Sáu, quán thường tổ chức các đêm nhạc Trịnh với sự tham gia của nhiều nhạc công, ca sỹ.

Địa chỉ: Số 4, Ngách 78, ngõ 68 Cầu Giấy, Hà Nội.

Cà phê Trịnh

Nằm sâu trong một con ngõ nhỏ tại phố Trần Thái Tông, Cầu Giấy, Cà phê Trịnh cũng là một địa điểm ưa thích của cộng đồng người yêu nhạc Trịnh. Quán có hai tầng, được decor theo phong cách cổ điển với nhiều góc chụp ảnh cực vintage.

Khách đến quán sẽ được thưởng thức những bản nhạc Trịnh du dương trong một không gian đầy nghệ thuật. Hằng tuần, vào tối thứ Sáu, quán cũng tổ chức đêm nhạc sống với sự tham gia của nhiều ca sỹ, nhạc sỹ tài năng.

Địa chỉ: Số 28, ngõ 45 (ngõ 1 cũ) phố Trần Thái Tông, Cầu Giấy Hà Nội.

Nhạc Trịnh không chỉ hiện hữu trong những tác phẩm nghệ thuật mà còn len lỏi vào trong từng góc phố con đường, vào cuộc sống hằng ngày của những tín đồ âm nhạc./.

Vào một buổi sáng mùa Đông ở Hà Nội, chúng tôi có cơ hội trò chuyện cùng anh Tiến Hưng – người phụ trách truyền thông của phòng trà Trịnh Ca.

Gắn bó với nhạc Trịnh từ những ngày ấu thơ, đối với anh, nhạc Trịnh không chỉ là niềm đam mê, mà còn là lẽ sống cuộc đời.

Anh bắt đầu nghe nhạc Trịnh từ khi nào?

Tiến Hưng: Tôi nghe nhạc Trịnh từ khi tôi còn bé vì bố mẹ tôi cũng thích nhạc Trịnh. Tuy nhiên, hồi đó không có điều kiện nên rất ít tác phẩm được lưu giữ. Kể từ đó đến nay, tôi vẫn nghe nhạc Trịnh, nhưng vẫn chưa hiểu hết ý tứ trong những ca từ của ông.

Vậy trong những điều đã hiểu, anh tâm đắc điều gì nhất và anh áp dụng trong cuộc sống như thế nào?

Tiến Hưng: Tùy vào từng khoảnh khắc thì tôi sẽ áp dụng những điều khác nhau. Tuy nhiên, nếu chọn điều tâm đắc nhất thì tôi sẽ chọn triết lý đạo Phật – tính vô thường. Có thể nói đây là đặc trưng của âm nhạc Trịnh Công Sơn và ông đã nhiều lần nhắc đến triết lý này trong các tác phẩm của mình.

Cơ duyên nào đã đưa anh đến với phòng trà Trịnh Ca? Sau thời gian làm việc ở đây, anh thầy phòng trà đã thay đổi như thế nào?

Tiến Hưng: Tôi nghĩ cơ duyên này bắt đầu từ tấm lòng yêu mến nhạc Trịnh, rồi đến yêu mến nhạc sỹ và cộng đồng người nghe nhạc Trịnh.

Tôi đã gắn bó với phòng trà được 6 năm và sau từng ấy thời gian, tôi thấy nơi này thay đổi rất nhiều. Điều dễ thấy nhất là cơ sở vật chất ngày càng tốt hơn và ngày càng có nhiều người nghe nhạc Trịnh. Về lứa tuổi thì cũng rất đa dạng, từ các bác trung niên, lớn tuổi cho đến các bạn trẻ. Phong cách âm nhạc ưa thích của khách tại phòng trà Trịnh Ca là phong cách mộc mạc thời xưa, vậy nên ca sỹ và ban nhạc không cần biểu diễn quá nhiều.

Trong quá trình hoạt động, phòng trà có gặp khó khăn gì không?

Tiến Hưng: Thật sự thì tôi quên những khó khăn ấy rồi, bởi vì tôi yêu nhạc Trịnh quá. Tôi có câu châm ngôn ưa thích và đây cũng là triết lý trong âm nhạc: “Hãy đi đến tận cùng của sự tuyệt vọng để thấy được tuyệt vọng cũng đẹp như một bông hoa.” Dù có tuyệt vọng thì cũng đừng né tránh, hãy đối mặt và yêu. Một khi bạn đã yêu thì hãy yêu hết mọi thứ, đừng chối bỏ điều gì.

Anh có thể giới thiệu kỹ hơn về các đêm nhạc tại phòng trà Trịnh Ca không?

Tiến Hưng: Tối thứ Năm và Chủ nhật hằng tuần phòng trà đều tổ chức những đêm nhạc Trịnh. Ca sỹ biểu diễn ở đây chủ yếu là ca sỹ trẻ, tái hiện cách hát thời xưa của cô Khánh Ly, cô Trịnh Vĩnh Trinh… Thế hệ các cô là thế hệ vàng, hát hay và đúng chất nhạc Trịnh nhất; còn các thế hệ sau thì đều cố gắng tái hiện cách hát và cả không gian, thời đại xưa cũ ấy. Và để làm được điều đó thì đòi hỏi cách hát cần sự mộc mạc, giản dị.

Các bài hát được lựa chọn cẩn thận và các ca sỹ đều phải tập duyệt rất kỹ để có một đêm nhạc thật chỉn chu.

Theo quan sát của anh, ngoài phòng trà và quán cà phê thì nhạc Trịnh còn xuất hiện ở đâu nữa?

Tiến Hưng: Đối với tôi, nhạc Trịnh nhẹ nhàng như dòng suối, róc rách len lỏi vào từng khía cạnh của cuộc sống. Bởi vì Trịnh Công Sơn viết nhạc từ chính những trải nghiệm cá nhân, từ nhận thức về thân phận con người và từ việc phản đối chiến tranh. Ba mảng chính mà ông viết đều bắt nguồn từ một chữ “yêu.” Và con người thì có bao giờ ngừng yêu thương hay ngừng đau khổ. Ngày từ khi sinh ra con người đã cất tiếng khóc: “Tin buồn từ ngày mẹ cho mang nặng kiếp người” – khóc vì phải mang nặng kiếp người nhiều đau đớn, sầu muộn.

Cảm nhận của anh về những bản nhạc Trịnh được các ca sỹ remix hay rap lại là như thế nào?

Tiến Hưng: Theo quan điểm cá nhân thì tôi không hoàn toàn thích những bản phối mới này, tuy nhiên đây vẫn là điều rất nên làm. Cách đây khoảng 2, 3 năm, tôi tham dự chương trình “Vọng cố đô” ở Huế. Ở đó, các nghệ nhân dân gian hát nhạc dân gian, hát ca Huế nhưng lại cũng hát bài “Ở trọ” của Trịnh Công Sơn. Vẫn là ca từ của ông nhưng được hát theo ca Huế, khiến tôi thật sự xúc động. Hay như Hà Lê, người tái hiện nhạc Trịnh theo phong cách mới và cũng hát rất hay. Tôi chỉ lấy hai ví dụ thôi chứ còn rất nhiều ca sỹ khác phối lại nhạc Trịnh. Một điểm chung giữa họ là dù phối theo cách nào, ca từ của Trịnh Công Sơn vẫn được giữ nguyên, điều này thể hiện sự trân trọng với cố nhạc sỹ.

Theo anh, trong tương lai Nhạc Trịnh có giữ được sức sống mãnh liệt như bây giờ không?

Tiến Hưng: Sức sống của nhạc Trịnh là muôn thuở. Những bạn trẻ của thế hệ 9X đã quan tâm và trân trọng nhạc Trịnh, thì tôi không hề lo rằng âm nhạc của ông sẽ biến mất. Sau này các bạn trẻ lại trao ngọn cờ ấy cho những thế hệ tiếp theo. Tôi nghĩ những giá trị nghệ thuật, văn hóa của nhạc Trịnh nói riêng, nhạc Phạm Duy, Văn Cao… nói chung sẽ trường tồn, bởi thế hệ nào cũng có những người kế thừa và phát huy.

Anh có thể chia sẻ một chút về kế hoạch phát triển phòng trà Trịnh Ca trong thời gian tới không?

Tiến Hưng: Tôi muốn lan tỏa phòng trà bằng nhiều công cụ, gần đây nhất là phát livestream đêm nhạc trên fanpage Trịnh Ca. Nhờ đó số lượng người nghe nhạc đã tăng lên rất nhiều, từ vài chục nghìn đến trăm nghìn người xem, đặc biệt là có cả khách ở châu Âu hay ở Mỹ. Tôi rất vui vì phòng trà Trịnh Ca có thể đem lại niềm vui cho mọi người.

Về việc mở rộng quán thì hiện nay có khoảng 10 địa phương muốn mở phòng trà Trịnh Ca. Mong muốn của tôi là mỗi tỉnh đều có một điểm như vậy để truyền tải âm nhạc Trịnh Công Sơn.

Xin cảm ơn anh vì cuộc trò chuyện!

Chiều 26/2, bác sỹ Nguyễn Lý Thịnh Trường, Giám đốc Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Nhi Trung ương cùng các đồng nghiệp chuẩn bị bước vào phòng phẫu thuật. Bé trai Quốc Thiên 4 ngày tuổi đã sẵn sàng cho ca phẫu thuật chuyển gốc động mạch – một trong những bệnh lý bẩm sinh và nguy hiểm của trẻ sơ sinh nếu không cứu chữa kịp thời.

Anh  Đỗ Văn Lượng (35 tuổi, Bắc Giang) bố bé Thiên mặc dù rất buồn nhưng khi biết được tin con trai anh được một trong những bác sỹ đầu ngành về phẫu thuật tim cho cho trẻ em xử lý, anh đã thở phào nhẹ nhõm.

Ca bệnh hiếm gặp

Những ngày đầu năm mới Tân Sửu, các y bác sỹ tại Trung tâm Tim mạch trẻ em – Bệnh viện Nhi Trung ương vẫn đang bận rộn xử lý các trường hợp bị mắc bệnh tim bẩm sinh.

Tiến sỹ, bác sỹ Nguyễn Lý Thịnh Trường cho biết ông đã tiếp nhận một ca bệnh tim bẩm sinh hiếm gặp là bé Đỗ Đình Quốc Thiên 4 ngày tuổi.

Sau khi tiến hành hội chẩn, xác định bệnh nhi mắc chuyển gốc động mạch, các bác sỹ chuẩn bị phẫu thuật tức thời.

Bác sỹ Trường cho hay các ca bệnh nhi mắc bệnh tim bẩm sinh chuyển gốc động mạch cần phải tiến hành phẫu thuật trong khoảng hai tuần đầu sau khi ra đời.

Chuyển gốc động mạch là một khuyết tật nghiêm trọng của quả tim, xuất hiện ngay từ khi mới sinh ra. Chuyển gốc động mạch lớn làm thay đổi đường máu lưu thông khắp cơ thể, gây ra tình trạng thiếu ô-xy trong máu đi từ tim đến các phần còn lại của cơ thể và trẻ sẽ đối mặt với những biến chứng nghiêm trọng hoặc tử vong nếu không được điều trị.

“Bệnh lý chuyển gốc động mạch thường được phát hiện trước khi sinh hoặc trong những giờ đầu tiên đến vài tuần sau khi sinh ra. Đây là bệnh lý tim bẩm sinh phức tạp và khá nặng nề, cần phải tiến hành phẫu thuật ngay trong tháng đầu tiên của trẻ. Nếu không phát hiện kịp, 80-90% cháu sẽ tử vong trong năm đầu. Nếu để quá 2-3 tháng tuổi, có thể sẽ không mổ được nữa,” bác sỹ Trường nói. Đây cũng là ca mổ Chuyển gốc động mạch (TGA) thứ 581 tại Bệnh viện Nhi Trung ương.

Bác sỹ Trường cho hay trường hợp bé Thiên hôm nay rất khó, vị trí động mạch vành quá bất thường. Tuy đã tiếp nhận nhiều ca bệnh nhưng đây có thể là lần thứ hai vị bác sỹ này nhìn thấy tổn thương dạng như vậy.

Theo bác sỹ Trường, kỹ thuật này đặc biệt khó, do đường kính của động mạch vành ở trẻ nhỏ chỉ khoảng 1-1,5mm, không nhìn rõ bằng mắt thường. Các bác sỹ phải dùng kính lúp với độ phóng đại gấp 4-5 lần mới có thể thực hiện được kỹ thuật này, với độ di lệch cho phép từ 0.2-0.5mm. Phần lớn các trẻ bị bệnh chuyển gốc động mạch đơn thuần sẽ phải được tiến hành phẫu thuật trong vòng 1 tháng đầu sau khi sinh.

Nếu phẫu thuật được tiến hành thành công, cháu bé sẽ có khả năng sống và phát triển như người bình thường. Tuy vậy cần đặc biệt theo dõi và tuân thủ khám lại theo định kỳ giống như các bệnh tim bẩm sinh khác, vì có một số ít bệnh nhân sẽ phải mổ lại trong quá trình theo dõi lâu dài sau phẫu thuật.

“Ca bệnh này xử lý rất khó khăn. Chỉ cần sai lệch đi 1/3 – 1/2 mm sẽ ảnh hưởng đến tính mạng cháu bé vì mạch vành làm nhiệm vụ cung cấp gần như toàn bộ máu cho toàn bộ quả tim,” bác sỹ Trường cho biết.

Theo đại diện bệnh viện, tỷ lệ “sửa chữa” thành công cho bệnh lý tim bẩm sinh phức tạp này hiện nay đã đạt được trên 93%, tức là 100 cháu bé được phẫu thuật thì có ít nhất 93 trường hợp ra viện khỏe mạnh và có khả năng phát triển như người bình thường. Cũng trong năm 2020, các y bác sỹ đã tiến hành phẫu thuật cho 60 bệnh nhân bị mắc bệnh lý này với tỷ lệ thành công lên tới 96,7%.

Trước năm 2010, phần lớn các bệnh nhi nhập viện với bệnh lý này đều tử vong do không có khả năng phẫu thuật hoặc phải ra nước ngoài để được phẫu thuật. Đây là thành công đáng khích lệ của Việt Nam với tỷ lệ sống sót cao nhất so với các nước trong khu vực Đông Nam Á như Singapore, Malaysia hoặc Thái Lan (90%).

Trong năm 2020, Trung tâm tim mạch trẻ em – Bệnh viện Nhi Trung ương đã mổ cho 1.660 bệnh nhân. Trong đó có 1.119 ca mổ tim hở, 541 ca phẫu thuật tim kín. 

Theo thống kê hiện nay, tỷ lệ trẻ mắc bệnh lý tim mạch tại Việt Nam là 1-1,5%, tức là cứ 100 cháu ra đời thì gần hai cháu mắc bệnh tim. Trong số đó, có 60% cần phải phẫu thuật can thiệp và 80% các cháu sau này có cuộc sống khỏe mạnh. Phẫu thuật là lựa chọn duy nhất có thể điều trị bệnh lý tim bẩm sinh phức tạp này vì nếu không được can thiệp và phẫu thuật thì nguy cơ tử vong ngay trong tuần đầu sau sinh là 30% và gần như tử vong toàn bộ trong vòng một năm.

4 tiếng 30 phút đồng hồ “giải cứu” trái tim nhỏ

15 giờ chiều, anh Lượng ngồi ôm đứa con trai bé nhỏ. Chỉ vài phút nữa thôi, cả nhà anh sẽ cùng nhau bước vào cuộc chiến “sinh tử” giành lại sự sống cho bé Thiên.

Vợ anh vẫn đang nằm ở Bệnh viện Phụ sản Trung ương cũng đang thầm cầu nguyện cho ca phẫu thuật thành công. Từ lúc sinh hai mẹ con còn chưa kịp nhìn mặt nhau, bé Thiên đã được chuyển ngay sang Viện Nhi Trung ương để điều trị.

Anh Lượng cho biết, ngay từ khi còn trong bụng mẹ bác sỹ đã chẩn đoán bé bị bệnh lý chuyển gốc động mạch. Được tin anh đã chuyển vợ từ Bắc Giang về Bệnh viện Phụ sản Trung ương. Cùng với đó, anh biết được thông tin bác sỹ Nguyễn Lý Thịnh Trường là chuyên gia trong việc xử lý các ca bệnh hiếm gặp như thế này.

Quá trình phẫu thuật được chia làm nhiều giai đoạn như gây mê, làm tim ngừng đập, chạy máy tim nhân tạo, phẫu thuật và hồi sức tích cực.

Bác sỹ Trường cho biết giai đoạn làm tim ngừng đập là khó khăn nhất. Khi chỉ một sơ sót nhỏ hậu quả cũng khôn lường.

Để bảo đảm kết quả sau phẫu thuật làm cho tim có thể hoạt động được như quả tim của người bình thường, các bác sĩ sẽ phải chuyển lại vị trí của cả hai động mạch chủ và động mạch phổi của bệnh nhân. Phần phức tạp nhất của phẫu thuật là các bác sĩ sẽ phải chuyển lại vị trí của các động mạch vành với kích thước rất bé (khoảng 0,5mm) với độ chính xác gần như tuyệt đối để bảo đảm tưới máu của tim sau phẫu thuật được bình thường.

Ngoài ra các tổn thương khác của tim phối hợp cũng cần phải xử lý cùng thời điểm phẫu thuật. Một thách thức khác là các bác sỹ gây mê và hồi sức cũng phải rất có kinh nghiệm và hiểu biết cũng như kỹ năng để có thể tiến hành gây mê và hồi sức bảo đảm an toàn cho các bệnh nhân trong quá trình phẫu thuật và đặc biệt là sau phẫu thuật.

Trong tương lai, không chỉ có bé Thiên mà có thể còn hàng trăm, hàng ngàn em bé khác có thể không may mắc bệnh tim bẩm sinh, nhưng chắc chắn rằng cha mẹ của các em có thể an tâm khi nền Y học Việt Nam đã và đang phát triển.

Ca phẫu thuật chuyển gốc động mạch Trung tâm Tim mạch trẻ em – Bệnh viện Nhi Trung ương đã khẳng định khả năng của các bác sĩ Việt Nam so với khu vực cũng như trên thế giới đồng thời tạo niềm tin cho người dân là dù bệnh có khó khăn vẫn được điều trị thành công ngay tại trong nước./.

Những bữa trưa được bắt đầu lúc 14 giờ hay bữa tối lúc 22 giờ đã trở thành giờ ăn bình thường của những cán bộ dịch tễ/y tế dự phòng. Một chiếc ghế bên hành lang, chiếc bàn cũng trở thành điểm tựa để họ thiếp đi một vài phút nghỉ ngơi trước khi tiếp tục đội mưa rét truy vết, lập danh sách những trường hợp tiếp xúc gần với bệnh nhân COVID-19, lấy mẫu để xét nghiệm.

Chàng bác sỹ 8X Trần Anh Tú (sinh năm 1989) – Cán bộ dịch tễ, Khoa Kiểm soát Bệnh truyền nhiễm, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương đã chia sẻ về công việc của mình và các đồng nghiệp trong cuộc chiến chống dịch COVID-19 suốt hơn 1 năm qua.

Tú bảo, việc điều tra, truy vết ở mỗi ổ dịch lại có những khó khăn khác nhau nhưng nhờ có đó, anh và đồng nghiệp lại có thêm những kinh nghiệm để công tác chống dịch được hoàn thiện hơn, nhất là trong bối cảnh đại dịch chưa có điểm dừng. Và, rõ ràng khi sóng càng lớn, đê đắp phải càng cao…

“Biệt đội” dịch tễ

Hơn một năm qua, đại dịch COVID-19 là nỗi ám ảnh trên toàn cầu. Ít ai biết rằng, khi dịch COVID-19 xuất hiện tại Việt Nam, trong thời gian ngắn nhất, một kịch bản ứng phó nhằm hạn chế những rủi ro có thể xảy ra được dựng lên bởi một “đội quân” thầm lặng. Thậm chí, họ còn đón đầu, lên kế hoạch tác chiến cho mọi tình huống ngay từ khi dịch mới chỉ bùng phát ở Vũ Hán. Họ là những chiến sỹ y tế dự phòng, vệ sinh dịch tễ ở khắp mọi miền của đất nước.

Bác sỹ Trần Anh Tú là một trong những người được tham gia vào tổ công tác chống dịch của Bộ Y tế tại các ổ dịch COVID-19 ở nhiều địa phương. Tổ công tác của anh là những người trên tuyến đầu chống dịch COVID-19, phải đối mặt với nhiều nguy cơ nhiễm bệnh.

Tính đến thời điểm hiện tại, chàng bác sỹ 8X đã tham gia chống dịch tại 4 ổ dịch COVID-19 trọng điểm: Xã Sơn Lôi  (Vĩnh Phúc), thôn Hạ Lôi (Mê Linh, Hà Nội), thành phố Đà Nẵng và giờ là tỉnh Hải Dương. Ngoài ra, Tú còn tham gia công tác truy vết những hành khách dương tính trên các chuyến bay hồi tháng 3/2020. Nhiệm vụ của những bác sỹ về dịch tễ ngoài vấn đề chuyên môn khoanh vùng cách ly y tế còn phải lo vấn đề an sinh, an ninh y tế.

Tính đến thời điểm hiện tại, chàng bác sỹ 8X đã tham gia chống dịch tại 4 ổ dịch COVID-19 trọng điểm: Xã Sơn Lôi  (Vĩnh Phúc), thôn Hạ Lôi (Mê Linh, Hà Nội), thành phố Đà Nẵng và giờ là tỉnh Hải Dương.

Gần đây nhất, Tú đang trong tâm dịch COVID-19 tại tỉnh Hải Dương. Đã 1 tháng nay anh cùng những người đồng nghiệp của mình từ tuyến Trung ương được cử về “nằm vùng” tại tâm dịch Hải Dương để tiến hành truy vết… Tú bảo, đây cũng là đợt chinh chiến dài nhất từ đầu mùa dịch đến nay.

“Ổ dịch Sơn Lôi là kinh nghiệm lần đầu tiên chúng tôi thực hiện việc điều tra dịch tễ và phong toả thành công, ổ dịch Hạ Lôi là “cửa ngõ” được bảo vệ thành công để giữ an toàn cho Hà Nội. Ổ dịch tại Đà Nẵng là một trận địa khủng khiếp khi trận chiến trong các bệnh viện khốc liệt, công tác truy vết được tiến hành trên toàn thành phố thần tốc nhất có thể. Trong khi đó, ổ dịch Hải Dương thì đã gần 30 ngày, chúng tôi vẫn đang làm việc miệt mài ngày đêm với công suất hơn cả 100%…” bác sỹ Tú trải lòng.

Theo lời Tú, từ khi dịch COVID-19 xảy ra, cuộc sống của “biệt đội dịch tễ” vô cùng bận rộn và đảo lộn. Họ sẵn sàng làm việc xuyên ngày đêm với tinh thần quyết tâm ngăn chặn không để dịch lan rộng. Những cán bộ y tế dịch tễ và dự phòng gõ cửa từng nhà, đi từng ngõ xóm để điều tra dịch.

Bác sỹ Tú kể, ở những khu vực cách ly, nơi có bệnh nhân dương tính với SARS-CoV-2, những người làm dịch tễ đã tiến hành các hoạt động giám sát, điều tra, cảnh báo, lấy mẫu xét nghiệm và sàng lọc thông tin từ các nguồn để phát hiện những nguy cơ xung quanh người nhiễm bệnh đều được thực hiện một cách gấp rút.

Ngoài những lúc đi thực địa, anh và đồng nghiệp ngày ngày thường trực bên chiếc máy tính với công việc giám sát, truy vết để phòng chống dịch bệnh truyền nhiễm…

Sẵn sàng vào điểm nóng

Tú bảo rằng hơn một năm qua, anh và đồng nghiệp lúc nào cũng trong tình trạng sẵn sàng vào vùng dịch. Tâm thế sẵn sàng, bác sỹ cũng như là những người lính xung trận, lúc nào cũng phải đi trước một bước, ứng phó với mọi tình huống có thể xảy ra.

Tú bảo rằng hơn một năm qua, anh và đồng nghiệp lúc nào cũng trong tình trạng sẵn sàng vào vùng dịch. Tâm thế sẵn sàng, bác sỹ cũng như là những người lính xung trận.

Nhớ lại những ngày đầu trong đợt dịch thứ ba bùng phát tại Hải Dương, bác sỹ Tú cho hay, ngày 27/1, khi ca bệnh COVID-19 đầu tiên được ghi nhận cũng là thời điểm anh nhận lệnh tiếp tục lên đường vào vùng dịch.

Ngày 28/1, khoác chiếc ba lô đựng vật dụng cá nhân và chiếc máy tính để phân tích dữ liệu, Tú hăng hái lên đường vào tâm dịch. Ít ai ngờ rằng trận địa dịch COVID-19 tại Hải Dương những ngày sau đó khiến không ít người choáng ngợp, số ca mắc bệnh gia tăng nhanh chưa từng thấy…

Như Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam đã thông tin, để chuẩn bị đón 1 chuyến bay giải cứu vài trăm người, nhiều cơ quan, đơn vị phối hợp với nhau chuẩn bị phải mất vài tuần mới đón và cách ly được 200-300 người. Trong khi đó, ở thành phố Chí Linh chỉ trong 24 giờ phải xử lý cách ly khẩn cấp cho hơn 2.300 công nhân để thực hiện việc khóa chặt ổ dịch thì không phải là đơn giản. Năng lực của 1 thành phố tương đương cấp huyện trong 1 đêm phải di chuyển vài nghìn công nhân đến địa điểm cách ly tập trung an toàn, không gây mất trật tự an ninh, là một nỗ lực rất lớn của toàn lực lượng.

Bác sỹ Tú cho hay, tình hình dịch bệnh tại Hải Dương có yếu tố nguy cơ cao hơn Đà Nẵng vì tốc độ lây lan nhanh. Nhưng cũng có may mắn là dịch chưa xâm nhập vào bệnh viện nên chưa có trường hợp nào tử vong như Đà Nẵng.

Chính vì vậy, công tác y tế/dịch tễ đối mặt với vô cùng khó khăn để giám sát phát hiện ra ca bệnh thông qua các biện pháp giám sát thông thường mà bắt buộc phải thông qua xét nghiệm diện rộng, nhanh. Các vụ dịch trước đây tỷ lệ người lành mang trùng chỉ 35%-40%.

Theo bác sỹ Tú, hai ổ dịch Đà Nẵng và Hải Dương đều có điểm chung là nguy cơ lây lan trong cộng đồng là rất lớn. Chính vì vậy, những cán bộ dịch tễ tại hai nơi này phải làm việc hết sức vất vả và hầu như trên 100% khả năng của họ.

Với tác nhân là chủng mới lây lan rất nhanh so với các ổ dịch trước đó, ổ dịch ở Hải Dương gây ra rất nhiều khó khăn cho các lực lượng chống dịch. Tuy vậy, với tiêu chí an toàn tuyệt đối cho cán bộ y tế và các lực lượng tham gia phòng chống dịch, công tác phòng hộ luôn được ưu tiên hàng đầu. Do đó, “đội quân” tham gia chống dịch rất yên tâm và vững vàng khi công tác tại thực địa.

“Về mặt dịch tễ học, các bác sỹ phải điều tra thông tin của tất cả các ca bệnh. Từ những thông tin dịch tễ bao gồm người bệnh tiếp xúc với ai, đi những đâu, làm những gì…, chúng tôi đưa ra quyết định về khu vực cần phải cách ly,” bác sỹ Tú cho biết.

Bác sỹ Tú bảo, phó giáo sư Trần Như Dương – người thủ lĩnh của Viện dẫn đầu đoàn trong các vụ dịch vẫn luôn quán triệt anh em, ở mọi ổ dịch, khâu quan trọng nhất ở các vùng dịch đó là việc xác định các mốc dịch tễ.

Ở mọi ổ dịch, khâu quan trọng nhất ở các vùng dịch đó là việc xác định các mốc dịch tễ.

“Mốc dịch tễ” chính là những địa điểm/những sự kiện mà bệnh nhân đã đến, đã tham dự trong thời gian từ 3 ngày trước khi khởi phát đến khi bệnh nhân được cách ly y tế (ví dụ các mốc dịch tễ hay gặp tại thực địa là đám cưới, đám ma, chợ, quán ăn, lễ hội, bệnh viện, cơ quan, công sở …). Truy các mốc dịch tễ rồi từ đó truy ra từng F1, nếu bị bỏ quên mốc dịch tễ thì có nghĩa là rất nhiều F1 sẽ bị bỏ sót.

Bác sỹ Tú kể, về cơ bản, hầu hết mọi người đều ủng hộ và phối hợp rất tốt với nhân viên y tế khi được phỏng vấn điều tra thông tin dịch tễ. Tuy nhiên, đôi khi họ vẫn gặp một vài trường hợp “khoai,” chưa thực sự hợp tác. Những lúc như vậy, khả năng điều tra dịch tễ cũng như kinh nghiệm nắm bắt tâm lý của người bệnh đóng vai trò rất quan trọng trong việc lấy thông tin.

“Tôi nghĩ đó là khó khăn nhưng cũng là thử thách thú vị trong nghề của mình và khi vượt qua được tôi thấy mình trưởng thành trong nghề nghiệp,” Tú trải lòng.

“Trận chiến” chưa từng có

Nhớ về Sơn Lôi – trận địa COVID-19 đầu tiên, bác sỹ Trần Anh Tú bảo rằng đây là một cuộc chiến vô cùng cam go, là phép thử tiên quyết dẫn tới những thắng lợi nối tiếp trong cuộc chiến chống lại đại dịch này.

“Tôi tham gia vào Tổ công tác chống dịch COVID-19 tại ổ dịch Sơn Lôi, nhiệm vụ là khoanh vùng cách ly y tế hơn 10.000 người dân trong vòng 21 ngày. Thật sự đây là việc không hề đơn giản bởi theo lời những người đi trước thì điều này chưa bao giờ xảy ra trong công tác phòng chống dịch tại Việt Nam,” bác sỹ Tú cho hay.

Khác với những ổ dịch thông thường chỉ thuần chuyên môn, sử dụng các biện pháp y tế để có thể chống dịch, dập dịch…, tại các ổ dịch COVID-19, cán bộ dịch tễ còn phải lo vấn đề an sinh, an ninh y tế, các vấn đề liên quan tới sức khỏe khác… của người dân.

Một trong những kỷ niệm nhớ nhất với bác sỹ Trần Anh Tú đó là trường hợp 1 em bé tại Sơn Lôi (Vĩnh Phúc) bị mắc bệnh mạn tính điều trị thuốc tại nhà. Trong thời gian cách ly, em bé bị hết thuốc và không thể tìm mua được loại thuốc đặc trị này ở xã Sơn Lôi và phải tái khám trong khi việc đưa em bé ra khỏi khu vực cách ly là rất mạo hiểm. Vì vậy tổ công tác phải nghĩ cách kết nối trực tuyến với Bệnh viện Nhi Trung ương để chẩn đoán trực tuyến từ xa và đưa ra phác đồ điều trị cho bé. Sau 1 ngày, Tổ công tác đã lấy được thuốc cung cấp cho em bé để tiếp tục điều trị.

Bác sỹ Tú bảo rằng hơn một năm qua, để chống lại dịch COVID-19 trên toàn quốc, lực lượng y học dự phòng tại các cửa khẩu đã phải huy động cán bộ kiểm dịch y tế tại nhiều cửa khẩu khác nhau như hàng không, đường bộ, đường biển, đường sắt…

Tại cơ sở, cán bộ y tế phải đến từng địa chỉ, thậm chí phải đi trong đêm vì nếu không kịp sợ hành khách di chuyển tới điểm khác và có thể không thực hiện cách ly kịp thời… Vất vả là thế, nhưng không ai nản lòng vì xác định rõ trách nhiệm đè nặng lên đôi vai của họ.

Các cán bộ kiểm dịch/dịch tễ như là những tấm khiên, lá chắn trước dịch bệnh. Họ là những người đầu tiên phải đối mặt với nguy cơ lây nhiễm…

Rõ ràng, các cán bộ kiểm dịch/dịch tễ như là những tấm khiên, lá chắn trước dịch bệnh. Họ là những người đầu tiên phải đối mặt với nguy cơ lây nhiễm…

Bác sỹ Tú nhấn mạnh, truyền thống của ngành y tế dự phòng đã từng chiến thắng dịch bệnh SARS năm 2003, dịch bệnh cúm H1N1 năm 2009 và giờ đây, không có lý do gì Việt Nam không kiểm soát được được COVID-19.

Tú bảo, nếu có một điều ước, anh chỉ mong sớm có biện pháp phòng, trị bệnh đặc hiệu để có thể sớm đưa cộng đồng trở về cuộc sống bình thường. Tuy nhiên, để hiện thực hóa được ước mơ đó, mỗi người cần phải thực hiện tốt công tác dự phòng theo khẩu hiệu 5K. Có như vậy mới có thể kéo dài thời gian chung sống an toàn với dịch COVID-19 đến khi có đủ vắcxin cũng như xây dựng được phác đồ điều trị đặc hiệu…/.

Ngày 27/2/1955, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết thư gửi Hội nghị cán bộ y tế và ngày 27/2 trở thành Ngày Thầy thuốc Việt Nam.

Những năm qua, ngành y tế đã có bước phát triển toàn diện, mạnh mẽ. Việt Nam được cộng đồng quốc tế đánh giá là điểm sáng thực hiện mục tiêu Thiên niên kỷ của Liên hợp quốc.

Ngành y tế Việt Nam không chỉ nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ bảo vệ sức khỏe của Nhân dân mà còn có đóng góp ngày càng tích cực vào sự phát triển của y học thế giới.

Để hiểu rõ hơn về những “thanh xương sống” làm nên một nền y tế chứng tỏ sự ưu việt, vững chắc trước mọi hoàn cảnh, phóng viên VietnamPlus đã có cuộc trao đổi với Phó giáo sư Phan Lê Thu Hằng – Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch Tài Chính kiêm Giám đốc Chương trình hợp tác y tế với WHO, Giám đốc Ban Quản lý Dự án Đầu tư xây dựng và Phát triển hệ thống y tế tuyến cơ sở (Bộ Y tế).   

Thực hiện tốt các Mục tiêu Thiên niên kỷ về y tế

-Việt Nam được Liên hiệp quốc và các tổ chức quốc tế đánh giá cao việc thực hiện các Mục tiêu Thiên niên kỷ (MDGs) trong lĩnh vực y tế. Xin Phó giáo sư cho biết cụ thể về các mục tiêu này?

Phó giáo sư Phan Lê Thu Hằng: Các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ (bao gồm 8 mục tiêu và 21 chỉ tiêu cụ thể) được xem là một cam kết toàn cầu đã được toàn bộ 189 quốc gia thành viên Liên hợp quốc, trong đó có Việt Nam, nhất trí phấn đấu đạt được vào năm 2015 tại Hội nghị thượng đỉnh Thiên niên kỷ của Liên hiệp quốc diễn ra từ 6-8/9/2000.

Tổng kết 15 năm thực hiện các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ, Việt Nam đã cơ bản đạt được các mục tiêu về y tế. Việt Nam được Liên hiệp quốc và các tổ chức quốc tế đánh giá là điểm sáng, là mẫu hình thành công trong việc thực hiện các Mục tiêu Thiên niên kỷ trong lĩnh vực y tế với những thành tựu đặc biệt ấn tượng.

Việt Nam được Liên hiệp quốc và các tổ chức quốc tế đánh giá là điểm sáng, là mẫu hình thành công trong lĩnh vực y tế với những thành tựu đặc biệt ấn tượng.

Thứ nhất, về mức độ hoàn thành Mục tiêu, Việt Nam đạt/vượt 16/17 các chỉ tiêu đề ra, chỉ có 1 chỉ tiêu (Tỷ suất tử vong trẻ em dưới 5 tuổi) gần đạt. Các chỉ tiêu của Việt Nam đạt được hầu hết đều tốt hơn, trong đó rất nhiều chỉ tiêu tốt hơn nhiều so với mức trung bình toàn cầu thực hiện.

Thứ hai, Việt Nam hoàn thành các Mục tiêu trong bối cảnh nguồn lực (tổng chi tiêu y tế tính trên đầu người) còn rất hạn chế.

Đặc biệt, rất nhiều chuyên gia đã phân tích bài học thành công của Việt Nam trong việc thực hiện các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ trong lĩnh vực y tế và thấy rằng thành công của Việt Nam là nhờ tổng hòa của nhiều yếu tố khác nhau.

Đó là các yếu tố: Môi trường chính sách thuận lợi (nỗ lực và quyết tâm chính trị cao; quốc gia hóa các mục tiêu MDGs thành các Mục tiêu phát triển Việt Nam; lồng ghép sâu rộng các mục tiêu này vào những kế hoạch, chiến lược, chính sách quan trọng, xây dựng các kế hoạch hành động cụ thể và bố trí ngân sách phù hợp để đạt được mục tiêu…) và có một hệ thống y tế hoạt động hiệu quả và công bằng, với nền tảng là mạng lưới y tế cơ sở phát triển rộng khắp.

Điểm sáng hiếm hoi trên quy mô toàn cầu

-Trong năm qua, Việt Nam được thế giới nhắc đến như là một điều kỳ diệu trong công tác phòng chống dịch COVID-19. Bà nhìn nhận về ý kiến đánh giá này như thế nào?

Phó giáo sư Phan Lê Thu Hằng: Việt Nam được cộng đồng quốc tế đánh giá là quốc gia thành công nhất trong phòng, chống dịch COVID-19 hiệu quả với chi phí thấp. Với chiến lược “ngăn chặn, phát hiện, cách ly, khoanh vùng, dập dịch và điều trị,” Việt Nam đã thành công trong việc ngăn chặn sớm nguồn lây, phát hiện sớm ca bệnh, truy vết nhanh, khoanh vùng cách ly kịp thời cũng như quản lý, điều trị tốt ca bệnh.

Việt Nam được cộng đồng quốc tế đánh giá là quốc gia thành công nhất trong phòng, chống dịch COVID-19 hiệu quả với chi phí thấp.

Nhờ vậy, các tính huống đa dạng về dịch COVID-19 (ca bệnh lẻ, chùm ca bệnh lây nhiễm cộng đồng, dịch lây lan hạn chế trong cơ sở y tế) đều được kiểm soát hiệu quả trong thời gian ngắn nhất.

Bên cạnh đó, Việt Nam là một trong bốn quốc gia đầu tiên phân lập được virus corona chủng mới. Chỉ trong một thời gian ngắn, Việt Nam đã chủ động sản xuất được máy thở, sinh phẩm chẩn đoán và bắt đầu thử nghiệm vắcxin ngừa COVID-19.

Trước đây, nhiều chuyên gia quốc tế cho rằng với đặc thù về địa lý và quy mô dân số (nằm sát các vùng dịch lớn, đường biên giới dài, giao thương đường bộ, đường không và đường biển lớn, quy mô dân số lớn…), Việt Nam có nhiều nguy cơ trở thành điểm nóng của đại dịch COVID-19. Trên thực tế, nhiều quốc gia có các đặc điểm tương đồng về địa lý và quy mô dân số như Việt Nam đang trở thành những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề bởi COVID-19 như Brazil, Pakistan, Indonesia…

Trên thực tế, nhiều quốc gia có các đặc điểm tương đồng về địa lý và quy mô dân số như Việt Nam đang trở thành những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề bởi COVID-19 như Brazil, Pakistan, Indonesia…

Thực tế công tác phòng chống đại dịch COVID-19 tại Việt Nam trong 1 năm qua đã cho thấy bất chấp các yếu tố nguy cơ, bằng cách phát huy sáng tạo những thế mạnh sẵn có về thể chế và môi trường chính sách, về sức mạnh cộng đồng và hệ thống y tế với nền tảng vững chắc của mạng lưới y tế cơ sở…, Việt Nam đã trở thành điểm sáng hiếm hoi trên quy mô toàn cầu, là quốc gia ứng phó có hiệu quả nhất với đại dịch COVID-19, vừa khống chế dịch bệnh vừa đảm bảo sự tăng trưởng của nền kinh tế.

Nền tảng ít quốc gia có được

-Theo bà, có phải hệ thống y tế cơ sở là điểm nhấn vững chắc để Việt Nam có được những thành công trong phòng chống dịch COVID-19?

Phó giáo sư Phan Lê Thu Hằng: Những năm qua, ngành y tế Việt Nam xuyên suốt cách tiếp cận chiến lược “ưu tiên phòng bệnh hơn chữa bệnh,” với sự cam kết chính trị mạnh mẽ, mức độ đồng thuận rất cao của cộng đồng dân cư. Đặc biệt là có một mạng lưới y tế cơ sở và một hệ thống y tế dự phòng/ứng phó với những thảm họa về sức khỏe công cộng phát triển rộng khắp và vận hành hiệu quả.

Đây chính là những yếu tố thuận lợi mang tính nền tảng mà ít quốc gia có được, đã mang lại cho Việt Nam lợi thế so sánh rất lớn so với đa số quốc gia khác trong việc đối phó với các dịch bệnh mới bùng phát.

Xét về góc độ hệ thống y tế, Việt Nam có một điểm mạnh mà ít quốc gia có được, đó là chúng ta đã dày công xây dựng và phát triển một mạng lưới y tế cơ sở phát triển rộng khắp và vận hành hiệu quả, có đủ năng lực cung ứng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe thiết yếu cũng như thực hiện các biện pháp phòng chống dịch bệnh cơ bản cho cộng đồng dân cư.

Mạng lưới y tế cơ sở của chúng ta có nhiều ưu điểm vượt trội so với mạng lưới chăm sóc sức khỏe ban đầu của nhiều quốc gia, đó là độ bao phủ rất cao, đảm bảo bao phủ tất cả các địa bàn dân cư, kể cả những khu vực rất khó tiếp cận về mặt địa lý; có sự gắn kết chặt chẽ, mật thiết với cộng đồng dân cư thông qua vai trò của các trạm y tế xã và đội ngũ nhân y tế thôn bản; tích hợp nhiều chức năng như khám chữa bệnh, dự phòng kế hoạch hóa gia đình, phục hồi chức năng nâng cao sức khỏe…

Mạng lưới y tế cơ sở có khả năng thực hiện hiệu quả các can thiệp y tế cá nhân cũng như cộng đồng, các can thiệp tại chỗ cũng như lưu động và đã tích lũy nhiều kinh nghiệm thực tế trong việc phòng chống các dịch bệnh ảnh hưởng tới sức khỏe cộng đồng như SARS, cúm gà…

Do vậy, khi được kích hoạt để phục vụ công tác phòng chống đại dịch COVID-19, mạng lưới này đã vận hành hết sức hiệu quả, đảm bảo không có khoảng trống về độ bao phủ, phối hợp thực hiện hầu hết các hoạt động phòng chống dịch cơ bản như truy vết, sàng lọc, khoanh vùng cách ly, lấy mẫu bệnh phẩm, tiêu độc khử trùng, thu dung điều trị tại chỗ, truyền thông vận động cộng đồng…

Bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân

-Ngành y tế Việt Nam vẫn đang không ngừng đổi mới để hoàn thiện hệ thống vững mạnh. Vậy  mục tiêu quan trọng hàng đầu của ngành y tế hiện nay là gì, thưa bà?

Phó giáo sư Phan Lê Thu Hằng: Bộ Y tế xác định việc đổi mới y tế cơ sở hướng tới thực hiện mục tiêu bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân là một trong những mục tiêu quan trọng hàng đầu của ngành y tế hiện nay. Điều này là để đảm bảo mọi người dân, không loại trừ ai, đều được tiếp cận và sử dụng các dịch vụ y tế cần thiết khi có nhu cầu mà không gặp phải những rủi ro về tài chính.

Bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân là việc bảo đảm công bằng trong sử dụng dịch vụ chăm sóc sức khỏe, tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn lực cho chăm sóc sức khỏe và cải thiện khả năng bảo vệ tài chính.

Do vậy, bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân vẫn được xem là một mục tiêu đầy thách thức với mọi hệ thống y tế, đặc biệt tại những quốc gia có mức thu nhập bình quân đầu người thấp và trung bình.

Hiện nay, người ta cho rằng không một quốc gia nào có thể đạt được mục tiêu bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân nếu không có hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu đủ mạnh và chăm sóc sức khỏe ban đầu được coi là lựa chọn thông minh, là chìa khóa để thực hiện bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân. Luận cứ được thừa nhận rộng rãi này bắt nguồn từ ưu thế không thể tranh cãi của chăm sóc sức khỏe ban đầu về tác động sức khỏe, về hiệu quả sử dụng nguồn lực cũng như tính công bằng.

Bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân vẫn được xem là một mục tiêu đầy thách thức với mọi hệ thống y tế.

Tại Việt Nam, đổi mới hệ thống y tế cơ sở đã được Đảng, Chính phủ và ngành y tế xác định là vấn đề trọng tâm ưu tiên (đã được nêu rõ trong Nghị quyết 20 của Ban Chấp hành Trung ương, Quyết định 2348 của Thủ tướng Chính phủ) để hướng tới mục tiêu bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân cũng như các Mục tiêu Phát triển Bền vững về y tế.

Trong thời gian vừa qua, Bộ Y tế đã phối hợp chặt chẽ với các địa phương tích cực xây dựng và triển khai các kế hoạch hành động về xây dựng và phát triển mạng lưới y tế cơ sở trong tình hình mới và bước đầu đã mang lại những kết quả rất tích cực.

Có thể kể tới những thành quả như: Năng lực cung ứng dịch vụ cũng như chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu được cải thiện; hệ thống y tế cơ sở đáp ứng linh hoạt và hiệu quả hơn với xu hướng gia tăng các bệnh mạn tính, bệnh không lây nhiễm. Tiếp đó là sự tương tác giữa các tuyến chăm sóc sức khỏe trở nên linh hoạt và hiệu quả hơn, góp phần khắc phục tình trạng quá tải ở tuyến trên và trong khi tuyến dưới hoạt động dưới công suất.

Bên cạnh đó, ngành y tế cũng đang có những bước đột phá mạnh mẽ trong việc ứng dụng những thành tựu của cuộc cách mạng 4.0 trong công tác quản lý y tế và chăm sóc sức khỏe người dân…

Xin trân trọng cảm ơn phó giáo sư Phan Lê Thu Hằng và xin chúc cho ngành y tế tiếp tục đạt được nhiều thành tựu trên hành trình đầy vẻ vang và tự hào!./.

Kỷ niệm 66 năm ngày Thầy thuốc Việt Nam năm nay là ngày đáng nhớ nhất không chỉ với đội ngũ bác sỹ, y tá, nhân viên y tế tỉnh Hải Dương mà còn là kỷ niệm không thể quên đối với các sinh viên của Trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương.

Trong cuộc chiến đầy cam go với dịch COVID-19 trong suốt thời gian qua, có được kết quả như hôm nay là sự góp sức không nhỏ của đội ngũ 1.000 cán bộ y, bác sỹ và sinh viên Trường Đại học Kỹ thuật y tế Hải Dương.

Trước, trong và sau Tết Nguyên đán Tân Sửu, họ – những chiến sỹ áo trắng đã làm việc không kể ngày đêm, tham gia công tác chăm sóc, điều trị bệnh nhân COVID-19, truy vết, lấy mẫu xét nghiệm…

Niềm vui lớn nhất đối với họ bây giờ có lẽ là những lần công bố khỏi bệnh và trao giấy ra viện cho các bệnh nhân mắc COVID-19.

Huy động tổng lực

Chỉ sau 22 giờ kể từ khi nhận được lệnh từ Bộ Y tế, với sự phối hợp của đoàn công tác từ Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện dã chiến số 2 điều trị bệnh nhân COVID-19 đã được thiết lập tại Bệnh viện Trường Đại học Kỹ thuật y tế Hải Dương với quy mô ban đầu 260 giường, 26 giường hồi sức tích cực, 2 phòng mổ hoàn chỉnh.

Chiều 29/1, Bệnh viện đã tiếp nhận những bệnh nhân đầu tiên. Đến nay, Bệnh viện dã chiến 2 đã nâng công suất lên 660 giường bệnh.

Với sự hướng dẫn của chuyên gia Bộ Y tế, các bác sỹ Bệnh viện Bạch Mai, đến nay Bệnh viện trường đã xây dựng xong quy trình điều trị, chăm sóc, kiểm soát nhiễm khuẩn… Trường cũng gắn thực hiện nhiệm vụ chống dịch và nghiên cứu khoa học, đảm bảo hoạt động phòng chống dịch theo tính chuyên nghiệp và khoa học hơn.

Phó giáo sư-tiến sỹ Đinh Thị Diệu Hằng, Hiệu trưởng Trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương cho biết, xác định đây là một nhiệm vụ quan trọng và khẩn trương nên Trường đã huy động tổng lực cán bộ, các thầy thuốc của trường, bệnh viện trường để cùng đoàn công tác của Bệnh viện Bạch Mai vận hành Bệnh viện dã chiến.

Lực lượng sinh viên tình nguyện đã tích cực tham gia hỗ trợ khử trùng, khử khuẩn, vệ sinh buồng bệnh phục vụ công tác chăm sóc và điều trị bệnh nhân. Các thầy thuốc và y bác sỹ đã làm việc không ngừng nghỉ để đáp ứng yêu cầu phòng, chống dịch.

Suốt gần 1 tháng qua, Bệnh viện dã chiến số 2 đã tiếp nhận 359 bệnh nhân, trong đó, bệnh nhi nhỏ tuổi nhất là 1 tháng tuổi và lớn tuổi nhất là 93 tuổi. Có 88 bệnh nhân đã khỏi bệnh và xuất viện. Trong số 11 bệnh nhân nặng, có bệnh nhân phải thở máy, lọc máu nhưng đến nay các bệnh nhân đều đã qua cơn nguy kịch, đang chuyển biến tốt.

Bên cạnh lực lượng phục vụ công tác điều trị tại Bệnh viện dã chiến, giảng viên và sinh viên, trường còn tham gia hỗ trợ điều tra dịch tễ, truy vết, khoanh vùng, lấy mẫu xét nghiệm. Trong đó, có trên 600 sinh viên tình nguyện hăng hái tham gia phòng chống dịch.

Em Đồng Thị Thư, sinh viên năm thứ ba, khoa điều dưỡng, hiện đang tham gia công việc kiểm soát nhiễm khuẩn tại Bệnh viện dã chiến số 2 nhớ lại: “Hôm 27 Tết, khi trường họp và thông báo tình hình dịch tại tỉnh, em đã không ngần ngại viết đơn đăng ký và khi đăng ký xong mới gọi điện báo cho bố mẹ.”

Làm việc trong môi trường nguy cơ lây nhiễm cao nhưng nhờ các thầy cô tập huấn và hướng dẫn từ trước, Thư đã nhanh chóng vượt qua lo sợ ban đầu, trong suốt quá trình làm việc, luôn cẩn trọng để bảo vệ sức khỏe để không bị lây nhiễm.

Theo Phó giáo sư-tiến sỹ Đinh Thị Diệu Hằng, Ban lãnh đạo Trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương thường xuyên động viên, khuyến khích và nhắc nhở các sinh viên thực hiện tốt các biện pháp phòng hộ cá nhân để không xảy ra lây nhiễm trong khi tham gia các công việc phòng, chống dịch. Cùng với đó, Trường đã triển khai tập huấn trực tuyến cho lực lượng sinh viên chưa tham gia để sẵn sàng nhận nhiệm vụ khi được huy động.

Trước yêu cầu truy vết thần tốc, xét nghiệm thần tốc, được đề nghị từ Ban Chỉ đạo phòng, chống dịch COVID-19 tỉnh Hải Dương, Trường đã cử một cán bộ lãnh đạo và 40 cán bộ xét nghiệm thay phiên nhau hỗ trợ chuyên môn cho Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) tỉnh Hải Dương.

Tiến sỹ-bác sỹ Trần Quang Cảnh, Chủ tịch Hội đồng Trường là người trực tiếp hỗ trợ chuyên môn công tác xét nghiệm tại CDC Hải Dương chia s những ngày qua, mất ngủ là điều thường xuyên với tất cả cán bộ, nhân viên làm xét nghiệm. Còn với sinh viên đi lấy mẫu bệnh phẩm, các em làm liên tục từ sáng, nhiều đêm tới 1-2h sáng.”

“Những ngày qua, mất ngủ là điều thường xuyên với tất cả cán bộ, nhân viên làm xét nghiệm. Còn với sinh viên đi lấy mẫu bệnh phẩm, các em làm liên tục từ sáng, nhiều đêm tới 1-2h sáng.”

Công tác xét nghiệm chạy đua với dịch cùng sự tham gia hỗ trợ tích cực từ Trường Đại học Kỹ thuật y tế Hải Dương, Công ty cổ phần công nghệ Việt Á, công suất xét nghiệm tại CDC Hải Dương đã tăng từ 3.000 mẫu/ngày lên 13.000 mẫu/ngày.

Bên cạnh đó, phòng xét nghiệm tại Bệnh viện của Trường có năng lực xét nghiệm và công suất xét nghiệm hiện đạt khoảng 500 mẫu đơn/ngày, mẫu gộp có thể đạt 2.500 mẫu. Đến nay, Bệnh viện trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương đã xét nghiệm 3.900 mẫu cho bệnh nhân và nhân viên y tế tại Bệnh viện dã chiến.

Trọng trách, niềm vui và tự hào

Cũng như bao thầy thuốc trên khắp mọi miền của Tổ quốc Việt Nam, khi đã chọn khoác lên mình chiếc áo blouse trắng, các y bác sỹ và sinh viên trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương đã sẵn sàng đón nhận những áp lực, vất vả mà nghề y mang lại và dịp 27/2 với họ, niềm vui và món quà lớn nhất chính là nụ cười của người bệnh khi được chữa khỏi và trở về nhà an toàn cùng với gia đình.

Ngày 26/2, trong số 27 bệnh nhân khỏi bệnh và xuất viện, bệnh nhân V.Q.H, trú tại phố Ngọc Uyên, phường Ngọc Châu, thành phố Hải Dương xúc động bày tỏ: “Lúc đầu khi mới vào viện, tôi rất lo lắng. Suốt hơn 20 ngày qua, nhất là những ngày nằm ở phòng hồi sức, tôi được các y bác sỹ điều trị, chăm sóc không kể ngày đêm, kể cả ngày Tết. Đến nay, khỏi bệnh và được ra viện, tôi rất mừng và xúc động, không biết nói gì hơn ngoài lời cảm ơn các bác sỹ, những người đã vất vả điều trị cho tôi.”

Phó Giáo sư-tiến sỹ Đinh Thị Diệu Hằng chia sẻ: “Chúng tôi luôn xác định mang trên mình trọng trách của người thầy thuốc và người thầy giáo, khi có dịch xảy ra thì thầy và trò trường y là lực lượng xung kích. Vì vậy, năm nay do dịch, không có lễ kỷ niệm Ngày Thầy thuốc Việt Nam nhưng chúng tôi cũng thấy rất vui và tự hào vì đã đóng góp một phần cùng chung tay chung sức để điều trị các bệnh nhân COVID-19. Mỗi khi có một bệnh nhân được công bố khỏi bệnh là một niềm vui rất to lớn đối với các y bác sỹ. Sự ghi nhận của bệnh nhân, của cộng đồng đối với những nhân viên y tế là sự động viên, khuyến khích lớn lao đối với những người thầy thuốc.”

Theo Phó giáo sư-tiến sỹ Đinh Thị Diệu Hằng, việc giáo dục rèn luyện tay nghề và y đức cho thế hệ thầy thuốc tương lai cũng là nội dung được Trường thường xuyên chú trọng để thực hiện được sứ mệnh chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân. Song song với việc cố gắng học tập để giỏi về chuyên môn thì còn phải có cái tâm và luôn coi bệnh nhân như người thân, giúp người bệnh giảm bớt nỗi đau bệnh tật và nhanh chóng hồi phục sức khỏe.

Chung vui và chúc mừng các y bác sỹ trước những thành công trong công tác điều trị bệnh nhân COVID-19, thạc sỹ-bác sỹ Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục khám chữa bệnh, Bộ Y tế đánh giá Bệnh viện dã chiến số 2 là một trong những cơ sở điều trị số lượng bệnh nhân COVID-19 nhiều nhất của cả nước tính đến thời điểm này.

Với sự hỗ trợ của các chuyên gia Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Chợ Rẫy, đến nay, Bệnh viện dã chiến số 2 đã điều trị thành công cho nhiều bệnh nhân, trong đó có những bệnh nhân nặng phải hồi sức tích cực cũng đã khỏi hoặc có tiến triển tốt. Với thành công này của đội ngũ các thầy thuốc, nhân dân có thể yên tâm về năng lực điều trị của ngành y tế./.

Nhận điện thoại là lên đường không quản ngày đêm. Mệt rã rời nhưng vẫn phải tranh thủ từng giây phút để truy vết, xét nghiệm nhanh bởi thời gian trong phòng chống dịch còn quý hơn vàng. Đó là công việc hàng ngày của các bác sỹ, cán bộ y tế làm việc tại Trung tâm Y tế Dự phòng Hải Phòng khi dịch COVID-19 diễn biến phức tạp.

Ăn nhanh, ngủ vội

Thời điểm nào tại Việt Nam xuất hiện các ổ dịch, vùng dịch là thời điểm đó, Khoa Bệnh Truyền nhiễm và Khoa Xét nghiệm làm việc thần tốc để truy vết, khoanh vùng, xét nghiệm các mẫu liên quan.

Thạc sỹ, bác sỹ Vũ Thị Yến Minh, Phó Trưởng khoa Kiểm soát Bệnh truyền nhiễm chia sẻ Khoa Kiểm soát Bệnh truyền nhiễm thực hiện nhiệm vụ truy vết, điều tra các trường hợp bệnh nghi ngờ cũng như các trường hợp đã được xác định là F0, F1, F2 để đưa ra ý kiến tham mưu cho việc khoanh vùng, cách ly các trường hợp nguy cơ.

Do đặc thù công việc, khi nào có thông báo về một ca bệnh mới liên quan đến thành phố, cán bộ khoa Kiểm soát Bệnh truyền nhiễm đều nhận lệnh lên đường, trong đó không thể không kể đến ngày Hải Phòng ghi nhận chùm ca bệnh liên quan đến Bệnh viện Giao thông Vận tải.

Thạc sỹ, bác sỹ Vũ Thị Yến Minh cho biết đêm 22/2, các mũi điều tra dịch tễ Trung tâm Y tế Dự phòng Hải Phòng tỏa đi khắp nơi để nhanh chóng truy vết các đầu mối, nguồn gốc dẫn đến ca bệnh này. Với sự nỗ lực hết mình, ngay trong đêm lực lượng y tế đã tìm ra nguồn bệnh, phong tỏa các yếu tố nguy cơ, các đối tượng nguy cơ cao để ngăn cách nguồn lây này đối với cộng đồng.

Nếu khoa Kiểm soát Bệnh truyền nhiễm là “lắ chắn” khoanh vùng nguồn lây thì Khoa Xét nghiệm là nơi giúp “truy tìm” chính xác các trường hợp mắc bệnh.

Tranh thủ nghỉ ngơi giữa 2 đợt xét nghiệm, bác sỹ Cao Hải Anh, Phó trưởng Khoa Xét nghiệm nói vui: “Từ Tết tới giờ, mình giảm 10kg theo phương pháp hoàn toàn tự nhiên là ít ăn, ít ngủ…”

Bác sỹ Cao Hải Anh, Phó trưởng Khoa Xét nghiệm nói vui: “Từ Tết tới giờ, mình giảm 10kg theo phương pháp hoàn toàn tự nhiên là ít ăn, ít ngủ…”

Tại khoa này, cán bộ y tế làm việc theo ca. Mỗi ca kéo dài từ 6-8 tiếng thì xong một mẻ xét nghiệm. Hết ca, anh chị em tranh thủ ra ngoài. Giai đoạn ít mẫu bệnh phẩm, mọi người có thời gian nghỉ ngơi tại cơ quan hoặc về nhà. Giai đoạn dịch bệnh ở Hải Dương, Quảng Ninh – hai địa phương lân cận Hải Phòng diễn biến phức tạp, tại thành phố xuất hiện 4 ca dương tính với SARS-CoV-2, trong đó có chùm ba ca bệnh liên quan đến Bệnh viện Giao thông Vận tải, công việc của Khoa Xét nghiệm càng chồng chất.

Mỗi ngày có tới hàng nghìn mẫu xét nghiệm cần kết quả ngay, trong khi nhân lực của khoa chỉ có 8 người, trang thiết bị còn thiếu, một số khâu cán bộ của khoa vẫn phải làm thủ công. Để đảm bảo tiến độ, anh chị em tranh thủ ăn, ngủ trong khoảng 1-2 tiếng giữa thời gian thay ca rồi lại tiếp tục guồng làm việc.

Từ Tết Nguyên đán Tân Sửu đến thời điểm này, hầu hết cán bộ của khoa làm việc trong phòng xét nghiệm từ 16-18 giờ mỗi ngày và chỉ ai có con nhỏ mới tranh thủ về nhà một vài tiếng buổi tối.

Dù vất vả vẫn mạnh mẽ, lạc quan

Bác sỹ chuyên khoa II Đồng Trung Kiên, Phó Giám đốc Trung tâm Y tế Dự phòng Hải Phòng, cho biết do số người thực hiện công tác giám sát chỉ có 8 cán bộ, viên chức cùng với tổ công tác xét nghiệm chỉ có 8 đến 9 người, nên Trung tâm Y tế Dự phòng Hải Phòng phải chịu gánh nặng rất lớn về việc tổ chức giám sát phân luồng cũng như vấn đề lấy mẫu và làm xét nghiệm. Trong những thời điểm cao điểm, tất cả cán bộ, bác sỹ, nhân viên của Trung tâm đều được tăng cường tham gia phòng, chống dịch.

Sau hơn một năm triển khai nhiệm vụ là lực lượng tuyến đầu phòng, chống dịch COVID-19, cán bộ, bác sỹ, nhân viên y tế của Trung tâm đều hết sức nỗ lực điều tra, truy vết, khoanh vùng, đưa ra kết quả xét nghiệm nhanh nhất để tham mưu cho Sở Y tế, thành phố phương án phòng, chống dịch hiệu quả.

Tính từ thời điểm dịch COVID-19 xuất hiện đến ngày 26/2/2021, Trung tâm Y tế Dự phòng Hải Phòng đã thực hiện điều tra dịch tễ và chỉ định xét nghiệm 586 trường hợp nghi ngờ mắc COVID-19, trong đó 205 mẫu được thực hiện tại Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương và 381 mẫu được thực hiện tại Trung tâm.

Từ các mẫu này đã xác định bốn trường hợp dương tính với SARS-CoV-2 là bệnh nhân số 1561, 2385, 2391, 2392. Bên cạnh đó, để phục vụ công tác phòng, chống dịch, Trung tâm đã thực hiện xét nghiệm 47.735 mẫu sàng lọc cho các trường hợp theo chỉ đạo của thành phố và ngành y tế.

Đến thời điểm này, với sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của lãnh đạo thành phố Hải Phòng, Sở Y tế yêu cầu các cơ sở hỗ trợ Trung tâm Y tế Dự phòng lấy mẫu, xét nghiệm sàng lọc để giảm tải cho đơn vị.

Thay mặt cán bộ, bác sỹ, nhân viên y tế của Trung tâm Y tế Dự phòng Hải Phòng, bác sỹ Chuyên khoa II Đồng Trung Kiên chia sẻ mong muốn, thành phố quan tâm, động viên cán bộ đơn vị thực hiện nhiệm vụ trong giai đoạn phòng, chống dịch cũng như thời gian tiếp theo.

Trong câu chuyện ngắt quãng và rất vội với chúng tôi, cán bộ của Trung tâm Y tế Dự phòng Hải Phòng không ai nói tới cụm từ “áp lực, vất vả.”

Các anh, chị đều gửi lời cảm ơn đến những người thân trong gia đình đã gồng gánh, sẻ chia mọi công việc trong giai đoạn bản thân vắng nhà. Mong muốn của những bác sĩ nơi tuyến đầu chống dịch chỉ tập trung vào một việc duy nhất: Hải Phòng kiểm soát tốt dịch bệnh, không có trường hợp dương tính với SARS-CoV-2 mới./.

Thấm nhuần lời dạy của Bác Hồ “Thầy thuốc như mẹ hiền,” hàng chục năm qua, đội ngũ bác sỹ, nhân viên y tế tại Khoa Điều trị phong Ea Na (Trung tâm Da liễu tỉnh Đắk Lắk) không chỉ chữa trị các tổn thương về thể chất mà còn trở thành điểm tựa tinh thần, giúp những người bị bệnh phong tìm lại niềm vui và hy vọng trong cuộc sống.

Nụ cười lan tỏa hạnh phúc

Hơn 30 năm gắn bó với bệnh nhân phong, bác sỹ Trần Sỹ Tố, Trưởng khoa Khoa Điều trị phong Ea Na, là người chứng kiến nhiều mảnh đời bệnh nhân từ quá trình tiếp nhận, điều trị và sinh sống trong Khoa Điều trị phong Ea Na.

Theo bác sỹ Trần Sỹ Tố, trước đây bệnh phong vẫn bị xã hội kỳ thị, bệnh nhân bị cộng đồng xa lánh cũng trở nên tự ti, khó giao tiếp, không tiếp nhận sự điều trị. Từ thập niên 90, việc điều trị bệnh phong có những chuyển biến tích cực khi có thuốc điều trị, cơ sở vật chất đảm bảo, đời sống của người mắc bệnh phong cũng dần được nâng cao.

Mỗi bệnh nhân đến với khoa không chỉ mang trên mình những tàn tật do di chứng bệnh phong mà còn gánh chịu những tổn thương về mặt tinh thần khi bị xã hội kỳ thị, xa lánh.

Hiện tại Khoa Điều trị phong Ea Na có 30 bệnh nhân nội trú và 30 bệnh nhân ngoại trú. Mỗi bệnh nhân đến với khoa không chỉ mang trên mình những tàn tật do di chứng bệnh phong mà còn gánh chịu những tổn thương về mặt tinh thần khi bị xã hội kỳ thị, xa lánh.

Bác sỹ Trần Sỹ Tố chia sẻ bệnh phong là căn bệnh mà di chứng tàn tật sẽ gắn bó suốt đời với người bệnh, gây tổn thương về cả thể chất lẫn tinh thần nên phải dùng cái tâm của người thầy thuốc để chữa bệnh, động viên tinh thần, chia sẻ từng niềm vui, nỗi buồn, từ đó vực dậy nghị lực sống cho người bệnh.

Xác định được đặc thù của căn bệnh nên đội ngũ bác sỹ, nhân viên y tế của Khoa Điều trị phong Ea Na luôn gần gũi bệnh nhân, nắm bắt tâm tư, tình cảm của người bệnh và trở thành những người tri kỷ để cùng giải quyết khó khăn trong cuộc sống, xoa dịu nỗi đau về tinh thần cho bệnh nhân.

“Đối với đội ngũ bác sỹ, nhân viên y tế của Khoa Điều trị phong Ea Na thì nụ cười của bệnh nhân là hạnh phúc của thầy thuốc. Chính nụ cười ấy đã lan tỏa niềm hạnh phúc, trở thành nguồn động lực to lớn để họ ngày càng tận tụy, tâm huyết với sứ mệnh chăm sóc bệnh nhân. Có như vậy thì bệnh nhân mới yên tâm gửi gắm và sống vui vẻ trong Khoa Điều trị phong Ea Na đến hết đời,” bác sỹ Trần Sỹ Tố nói.

Trong đội ngũ y tế công tác tại Khoa Điều trị phong Ea Na, điều dưỡng viên H Rít Êban (sinh năm 1989) là một trong những người có sự đồng cảm sâu sắc và thấu hiểu nỗi khổ của người mắc bệnh phong.

Do trong gia đình có người mắc bệnh phong nên từ nhỏ, H Rít Êban đã sinh sống và lớn lên tại Khoa Điều trị phong Ea Na. Từng chứng kiến những di chứng tàn tật nặng nề và tinh thần suy sụp của nhiều bệnh nhân phong nên lớn lên, H Rít Êban đã quyết tâm theo nghề y và viết đơn tình nguyện vào công tác tại Khoa Điều trị phong Ea Na từ năm 2016, để được chăm sóc, động viên và gắn bó với bệnh nhân phong.

H Rít Êban chia sẻ: “Căn bệnh đặc thù này cần sự chăm sóc đặc biệt nên tôi luôn tâm niệm và đối xử với bệnh nhân phong như những người trong gia đình. Lấy nụ cười của người bệnh làm niềm vui của bản thân mình, từ đó tôi không chỉ làm tròn trách nhiệm chuyên môn mà còn dồn tâm huyết chăm sóc đời sống vật chất, tinh thần tốt nhất cho người bệnh.”

Gieo “mầm sống”

Với sự tận tình trong điều trị, chăm sóc của đội ngũ bác sỹ, nhân viên y tế Khoa Điều trị phong Ea Na, nhiều bệnh nhân phong đã tìm thấy “ánh sáng cuối đường hầm,” có thêm nghị lực và tìm lại ý nghĩa của cuộc sống.

Hơn 30 năm điều trị và sinh sống trong Khoa Điều trị phong Ea Na, bà H Ứ Ênuôl (44 tuổi) xác định đây chính là ngôi nhà thứ hai của mình.

Bà H Ứ Ênuôl mắc bệnh phong từ lúc hơn 10 tuổi. Thời gian đầu, thấy căn bệnh “ăn mòn” các bộ phận trên cơ thể, bà rất sợ hãi và suy sụp. Sau hơn 30 năm gắn bó với Khoa Điều trị phong Ea Na, nhận được sự chăm sóc tận tình của đội ngũ y bác sỹ, nên bà đã dần lấy lại được niềm vui của cuộc sống và quyết định sẽ sinh sống đến hết cuộc đời tại đây.

“Tại đây tôi được chăm lo về đời sống, thuốc thang và lại được bác sỹ, y tá quan tâm, chăm sóc từng bữa ăn, giấc ngủ. Mỗi buổi sáng thức dậy tôi có niềm vui là chăm sóc cây cảnh, tập thể dục trong khuôn viên của khoa, nhận được sự động viên của những người cùng mắc bệnh phong,” bà H Ứ Ênuôl cho biết.

Anh Y Nheo Rchăm – bệnh nhân được điều trị tại đây suốt 20 năm chia sẻ, anh may mắn không chỉ được các bác sỹ quan tâm điều trị, chia sẻ niềm vui, nỗi buồn trong cuộc sống mà ở ngôi nhà chung “Trại phong Ea Na” mọi bệnh nhân đều tìm được niềm vui và cảm thấy cuộc sống ý nghĩa hơn.

“Riêng bản thân tôi, mặc dù mang di chứng tàn tật của bệnh phong nhưng sức khỏe còn ổn định và lao động được nên hiện phân công canh tác, chăm sóc vườn rau sạch của trại phong. Thấy vườn rau do mình trồng trở thành món ăn ngon cho các bệnh nhân phong, tôi cảm giác rất vui mừng vì bản thân đã làm được những điều có ích,” anh Y Nheo Rchăm tâm sự.

Theo bác sỹ Trần Sỹ Tố, dù sự kỳ thị của xã hội đối với bệnh phong hiện đã giảm đi nhiều nhưng những di chứng tàn tật sẽ luôn hiện hữu cùng người bệnh đến hết cuộc đời. 

Theo bác sỹ Trần Sỹ Tố, dù sự kỳ thị của xã hội đối với bệnh phong hiện đã giảm đi nhiều nhưng những di chứng tàn tật sẽ luôn hiện hữu cùng người bệnh đến hết cuộc đời. Tuy nhiên, không vì vậy mà cuộc sống của bệnh nhân rơi vào bế tắc. Sự chăm sóc của đội ngũ thầy thuốc cùng sự đồng cảm, chia sẻ của những người cùng cảnh ngộ đã đem lại năng lượng sống tích cực cho người mắc bệnh này.

Có nhiều bệnh nhân mang theo cả gia đình đến sinh sống tại Khoa Điều trị phong Ea Na, con cái sinh ra được nuôi dưỡng đầy đủ, học hành căn bản. Thậm chí, tại Khoa Điều trị phong Ea Na đã có một tình yêu “kết trái” khi hai bệnh nhân mong muốn gắn bó với nhau trong phần đời còn lại. Đó là ông Y Tloh Niê, sinh năm 1933 và bà H Chíp Niê, sinh năm 1945. Hai ông, bà đã tìm được tiếng nói chung tại Khoa điều trị bệnh phong và được bác sỹ Trần Sỹ Tố tác hợp, về chung một nhà./.

Không chỉ được biết đến là một trong những Phó Giáo sư y khoa trẻ nhất Việt Nam, anh còn được “nhớ mặt biết tên” bởi những đóng góp không mệt mỏi trong việc xây dựng mô hình bác sỹ gia đình tại Việt Nam. Đó là Phó Giáo sư Nguyễn Thanh Hiệp, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch Thành phố Hồ Chí Minh, người đã dành trọn đam mê cho công tác đào tạo nhân lực y tế và nghiên cứu, phát triển y học gia đình.

Phải tạo ra nhiều bác sỹ để cứu người

Sinh ra vào thời điểm cả nước đều khó khăn, thiếu thốn trong những ngày cả nước vừa thoát khỏi chiến tranh, thuở nhỏ, Nguyễn Thanh Hiệp là một cậu bé ham học và học rất giỏi. Anh ước mơ trở thành bác sỹ, khoác lên mình chiếc áo blouse trắng để cứu người. Với nhiều nỗ lực, anh thi đỗ vào ngành y, trở thành bác sỹ và công tác tại Bệnh viện Nhân dân 115 Thành phố Hồ Chí Minh.

Nhận được học bổng du học ở Pháp, anh bảo vệ xuất sắc luận án tiến sỹ y học chuyên ngành dịch tễ học lâm sàng tại Đại học Bordeaux (Pháp), trở thành tiến sỹ y khoa trẻ nhất Việt Nam vào năm 2005.

Đến năm 2015, Nguyễn Thanh Hiệp được phong học hàm phó giáo sư, là một trong những phó giáo sư y học trẻ nhất Việt Nam lúc bấy giờ.

Năm 2015, Nguyễn Thanh Hiệp được phong học hàm phó giáo sư, là một trong những phó giáo sư y học trẻ nhất Việt Nam lúc bấy giờ.

Vào thời điểm cầm tấm bằng tiến sỹ y khoa trong tay, Nguyễn Thanh Hiệp được mời ở lại Pháp làm việc trong môi trường y học phát triển bậc nhất châu Âu nhưng anh đã từ chối, quyết định về nước phục vụ đồng bào.

Trở lại Việt Nam, anh vừa công tác tại Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch vừa làm bác sỹ điều trị tại Bệnh viện Nhân dân 115.

Sau một thời gian Nguyễn Thanh Hiệp nhận thấy nếu chỉ làm bác sỹ đơn thuần thì chỉ cứu được một số lượng bệnh nhân nhất định. Bởi vậy, anh tập trung hơn vào công tác đào tạo nhân lực cho ngành y tế tại Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch.

“Làm một người bác sỹ để chữa bệnh cứu người đã là đáng quý nhưng nếu mình tạo ra được hàng trăm, hàng ngàn bác sỹ thì chắc chắn sẽ càng có nhiều người bệnh hơn được cứu chữa; điều này càng đáng quý gấp bội,” bác sỹ Nguyễn Thanh Hiệp tâm niệm.

Từ các vị trí quản lý khoa, phòng, nhờ tài năng và những cống hiến có giá trị, Nguyễn Thanh Hiệp được bổ nhiệm làm lãnh đạo nhà trường. Trên cương vị Phó hiệu trưởng Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch anh luôn nỗ lực để tạo ra môi trường học tập hướng đến tính chuyên nghiệp, từ đó đào tạo nên nhiều thế hệ nhân viên y tế “vừa hồng vừa chuyên” không chỉ cho Thành phố Hồ Chí Minh mà còn cả khu vực phía Nam.

Trong quá trình công tác, Phó Giáo sư Nguyễn Thanh Hiệp đề xuất nhiều giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giảng dạy. Tiêu biểu là sáng kiến “Nghiên cứu ứng dụng phương pháp giảng dạy suy luận lâm sàng (ARC) cho sinh viên y khoa năm thứ 5 và lượng giá khách quan có cấu trúc (OSCE) cho học viên sau đại học học phần Y học gia đình”; “Cải tiến chương trình giảng dạy tiền lâm sàng cho sinh viên Y2”…

Từng du học ở Pháp nên Nguyễn Thanh Hiệp luôn nỗ lực thúc đẩy việc mở rộng hợp tác đào tạo, quan hệ quốc tế với các nước có nền y tế hiện đại như Pháp, Đức, Bỉ… Những năm gần đây, Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch liên tục gửi sinh viên y khoa năm cuối sang Đức để thực tập lâm sàng trong một năm. Đây cũng là lần đầu tiên một trường đại học y khoa tại Việt Nam gửi sinh viên y khoa năm cuối đến một quốc gia có nền y học tiên tiến tại châu Âu. Điều này mở ra cơ hội cho sinh viên y khoa Việt Nam được tiếp cận sớm với công nghệ đào tạo bài bản của các nền y học tiên tiến.

“Dò đường” cho y học gia đình

Không chỉ chuyên tâm giảng dạy, một lần tình cờ tham dự hội thảo về mô hình phòng khám theo nguyên lý y học gia đình của Đại học Liège (Vương quốc Bỉ), Nguyễn Thanh Hiệp đã tìm ra “chân lý” mới cho cuộc đời mình. Từ đó, anh bắt đầu tìm tài liệu, nghiên cứu về lĩnh vực này. Nhận thấy hệ thống bác sỹ gia đình chính là xu thế, là tương lai phát triển, với nhiệm vụ vừa dự phòng vừa điều trị, giúp người dân phòng tránh bệnh tật, xử lý ban đầu tình trạng bệnh tật và là cầu nối giữa người bệnh với bệnh viện tuyến trên, bác sỹ Nguyễn Thanh Hiệp quyết tâm đưa mô hình này về Việt Nam.

Sau đó, Phó Giáo sư Nguyễn Thanh Hiệp và các cộng sự được Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh giao nhiệm vụ nghiên cứu, xây dựng Đề án thí điểm phát triển mô hình phòng khám bác sỹ gia đình tại thành phố. Để triển khai thực hiện, anh đã đi đến nhiều nước trên thế giới tìm hiểu về mô hình phòng khám bác sỹ gia đình và tìm ra những điểm tương đồng để áp dụng vào thực tế tại Việt Nam.

Với sự tham mưu của bác sỹ Nguyễn Thanh Hiệp, Sở Y tế TP.HCM đã nhân rộng mô hình bác sỹ gia đình tại các bệnh viện quận, huyện và sau đó nhân rộng ra tại các trạm y tế và cả các phòng khám tư nhân.

Năm 2012, phòng khám bác sỹ gia đình đầu tiên được thành lập tại Bệnh viện Quận 10 và ngay lập tức đã thu hút sự quan tâm của người dân. Chỉ trong thời gian ngắn, nơi đây tiếp nhận hàng nghìn lượt khám bệnh mỗi ngày.

Sau thành công ban đầu này, với sự tham mưu của bác sỹ Nguyễn Thanh Hiệp, Sở Y tế thành phố đã nhân rộng mô hình tại các bệnh viện quận, huyện và sau đó nhân rộng ra tại các trạm y tế và cả các phòng khám tư nhân.

Từ cơ sở đó, năm 2013, Bộ Y tế bắt đầu triển khai Đề án “Xây dựng và phát triển mô hình phòng khám bác sỹ gia đình tại Việt Nam giai đoạn 2013-2020.” Đến nay, trên cả nước đã có hàng trăm phòng khám bác sỹ gia đình, sau đó các trạm y tế phường, xã trên toàn quốc cũng được đổi mới theo nguyên lý y học gia đình, trở thành cơ sở y tế gần dân nhất, cung cấp các dịch vụ y tế ban đầu cho người dân. Thành quả này có sự đóng góp không nhỏ của Phó Giáo sư Nguyễn Thanh Hiệp.

Không nhận công lao về mình, Phó Giáo sư Phan Thanh Hiệp nhìn nhận con đường phát triển y học gia đình tại Việt Nam đang đi đúng hướng nhưng tốc độ vẫn còn khá chậm. Với kiến thức và tầm nhìn của mình, anh đã nhiều lần tham mưu cho Sở Y tế và cả Bộ Y tế về các phương án “cởi trói” cơ chế để phát triển y học gia đình trên toàn quốc. Theo Phó Giáo sư Nguyễn Thanh Hiệp, nhanh và hiệu quả nhất vẫn là tận dụng hệ thống các trạm y tế phường, xã và các phòng khám tư nhân sẵn có.

“Chỉ cần cởi trói về cơ chế tài chính, giải phóng bác sỹ khỏi các thủ tục hành chính, thanh toán bảo hiểm y tế và đầu tư có chọn lọc tùy mô hình bệnh tật từng khu vực thì đây sẽ chính là những phòng khám bác sỹ gia đình hoạt động hiệu quả và gần dân nhất,” anh chia sẻ.

Để giải quyết bài toán nhân lực cho các phòng khám bác sỹ gia đình, Phó Giáo sư Nguyễn Thanh Hiệp có sáng kiến “Đào tạo online bác sỹ gia đình và các lớp đào tạo sau đại học về y học gia đình.”

Sáng kiến được triển khai thành công cho hơn 500 bác sỹ tại Thành phố Hồ Chí Minh và một số tỉnh, thành trong nước. Phương thức đào tạo này được Bộ Y tế đánh giá cao và đặt hàng đào tạo cho một số địa phương. Anh cũng xây dựng thành công chương trình cấp quốc gia đào tạo về chăm sóc sức khỏe theo nguyên lý y học gia đình cho bác sỹ công tác tại trạm y tế xã; tham gia xây dựng thành công mạng lưới Phòng khám bác sỹ gia đình quy mô quốc gia.

Gần đây nhất, Phó Giáo sư Nguyễn Thanh Hiệp đã tham gia xây dựng Phòng khám bác sỹ gia đình thuộc Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch. Đây trở thành trung tâm huấn luyện và đào tạo y học gia đình cho Thành phố Hồ Chí Minh.

“Kể từ khi biết đến y học gia đình, tôi chưa từng thôi nghĩ về nó. Tôi mong các phòng khám bác sỹ gia đình phủ rộng khắp đất nước, đến gần hơn với người dân để mỗi người đều có một hồ sơ sức khỏe của riêng mình, được kiểm tra, dự phòng sức khỏe hàng tháng, từ đó giảm gánh nặng bệnh tật cho họ, giảm quá tải cho bệnh viện, cho nhân viên y tế.”

Đây là ước nguyện lớn nhất của Phó Giáo sư Nguyễn Thanh Hiệp và anh vẫn kiên định đi trên con đường đã chọn dù chắc chắn còn rất dài với nhiều khó khăn, thách thức.

Bằng niềm tin của mình về một hệ thống y tế cơ sở trọn vẹn trong tương lai, Nguyễn Thanh Hiệp vẫn mỗi ngày cần mẫn truyền lửa về y học gia đình, nỗ lực đào tạo nhiều hơn bác sỹ y học gia đình với mục tiêu làm sao để nâng cao việc chăm sóc sức khỏe, nâng cao chất lượng sống của người dân Việt Nam./.

Những ngày qua, liên tiếp nhiều bệnh viện, cơ sở y tế thông báo không tổ chức lễ, không nhận hoa, quà vào dịp kỷ niệm Ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2. Đây là năm thứ 2 nhiều đơn vị y tế trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đồng loạt hủy bỏ các nghi thức kỷ niệm ngày tôn vinh chính họ, thay vào đó, các chiến sỹ áo trắng âm thầm lên tuyến đầu, vào tâm dịch, đẩy lùi dịch bệnh…

Với họ, nụ cười của người dân, khúc khải hoàn của dân tộc khi chiến thắng dịch COVID-19 mới là bó hoa đẹp, trân quý nhất trong Ngày Thầy thuốc Việt Nam.

Quả thật như vậy, suốt 365 ngày của năm 2020 các thầy thuốc, nhân viên y tế, nhất là những người trên tuyến đầu đã sống và làm việc như những chiến binh quả cảm khi dịch COVID-19 xâm nhập và gây ra sự xáo trộn chưa từng có. Những ngày đầu năm 2021, một lần nữa dịch bệnh COVID-19 bùng phát tại nhiều địa phương trên cả nước khiến cho nhiều nhân viên y tế phải tạm xa gia đình lên đường làm nhiệm vụ. Không cần bất cứ lời hiệu triệu nào, nhiều người đã xung phong lên tuyến đầu, tiến vào tâm dịch.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, hàng trăm bác sỹ khắp các bệnh viện đã luân phiên nhau thực hiện nhiệm vụ tại Bệnh viện Dã chiến Củ Chi, Bệnh viện Điều trị COVID-19 Cần Giờ, các khu cách ly tập trung…

Đến khi dịch bệnh lây lan mạnh tại một số địa phương khác như Đà Nẵng, Hải Dương, Quảng Ninh…, thì khắp các bệnh viện từ Nam chí Bắc như Bạch Mai, Chợ Rẫy, Nhiệt đới, Nhân dân 115 Thành phố Hồ Chí Minh… hàng trăm y, bác sỹ không ngần ngại xung phong lên đường, “chia lửa” với các đồng nghiệp ở vùng dịch.

“Chỉ cần có lệnh là chúng tôi lên đường” là tâm sự của không riêng tiến sỹ, bác sỹ Phùng Mạnh Thắng, Trưởng Khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn Bệnh viện Chợ Rẫy trước khi lên đường tiến vào tâm dịch mà cũng là quyết tâm của rất nhiều y, bác sỹ trên khắp cả nước. Có người đã phải hoãn lại đám cưới, có người không thể trở về khi người thân trong cơn “thập tử nhất sinh,” họ lựa chọn ở lại chiến đấu cùng đồng đội nơi tâm dịch với lời hứa “bao giờ hết dịch mới trở về.” Họ lên đường và chiến đấu trong tâm thế của một “chiến binh” như cách mà thế hệ cha anh từng “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” thuở nào.

Trong đêm giao thừa Tết Nguyên đán Tân Sửu 2021, cán bộ y vẫn lặng lẽ đi lấy mẫu xét nghiệm “thần tốc” trong đêm, điều tra, truy vết. 

Không chỉ sẵn sàng lên tuyến đầu, cứu chữa cho người mắc COVID-19, những cán bộ y tế dự phòng đã rong ruổi khắp các “hang cùng ngõ hẻm” truy vết, điều tra dịch tễ để không bỏ sót, bỏ lọt bất cứ một nguy cơ dịch bệnh nào, dù là nhỏ nhất.

Trong đêm giao thừa Tết Nguyên đán Tân Sửu 2021, ở các địa phương có dịch như Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Dương, Quảng Ninh, Gia Lai…, cán bộ y vẫn lặng lẽ đi lấy mẫu xét nghiệm “thần tốc” trong đêm, điều tra, truy vết. Khi cởi bỏ được bộ đồ bảo hộ cũng là lúc mặt trời đã ló dạng, năm mới đã bắt đầu. Nhờ thế, dịch bệnh đã được chặn đứng tại nhiều địa phương. Dù bỏ lỡ phút giây đón Năm mới thiêng liêng bên gia đình người thân nhưng họ lại có một niềm vui khác cao cả hơn – đó là mang đến sự bình an cho hàng triệu gia đình.

Sau những vất vả, hy sinh, thứ mà những chiến binh áo trắng nhận lại là cảm xúc đẹp khi được trở lại một thời dấn thân của tuổi trẻ ở thời điểm đất nước còn khó khăn với nhiều hoạt động xung kích, tình nguyện thiết thực vì cộng đồng. Đó là cảm xúc hạnh phúc khi chứng kiến niềm vui vỡ òa của người bệnh và thân nhân nhận kết quả xét nghiệm âm tính, đủ tiêu chuẩn để xuất viện sau những ngày cách ly, điều trị. Đó là những giọt nước mắt hạnh phúc tuôn rơi, vỡ òa trong khoảnh khắc lá cờ Tổ quốc tung bay trong niềm hân hoan của người dân khu vực được dỡ bỏ phong tỏa.

Chia sẻ về nỗi niềm của những người trong cuộc, Phó giáo sư, tiến sỹ Tăng Chí Thượng, Phó Giám đốc Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng ở mỗi người thầy thuốc, dù ở các vị trí công tác khác nhau sẽ không còn cảm giác “lạ,” hẫng hụt khi không tổ chức ngày lễ tôn vinh chính mình nhưng nhưng bù lại họ có đến 365 ngày của năm 2021 để cả thế giới tôn vinh những chiến sỹ áo trắng không mệt mỏi trong cuộc chiến với COVID-19.

Bởi lẽ Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã chọn năm 2021 là “Năm Quốc tế của nhân viên y tế và nhân viên chăm sóc.” Do đó, năm 2021 chính là năm tôn vinh những cống hiến không mệt mỏi của lực lượng thầy thuốc trên toàn cầu thời gian qua và tưởng niệm những chiến sỹ áo trắng đã ra đi mãi mãi trong cuộc chiến chống đại dịch COVID-19.

Ngày tôn vinh những người thầy thuốc, một bác sỹ của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh đã ước ao chỉ cần được tắt điện thoại và yên tâm ngủ một giấc thật ngon sau chuỗi ngày truy vết, điều tra, xét nghiệm. Có lẽ món quà ý nghĩa nhất đối với họ ngay lúc này là dịch bệnh được đẩy lùi, tất cả người dân được an toàn, cả thế giới cùng nắm tay nhau bước qua đại dịch.

Tôn vinh ngày thầy thuốc, những buổi lễ tri ân, bó hoa tươi thắm xin được gác lại, mà thay vào đó, cộng đồng hãy hướng về họ bằng những hành động thiết thực, đó là tuân thủ nghiêm các biện pháp phòng dịch của chính quyền địa phương, thực hiện nguyên tắc 5K mà Bộ Y tế khuyến cáo.

Xin hãy tri ân họ bằng cách khai báo y tế trung thực, bớt đi những chuyến đi không cấp thiết, giảm đi những cuộc họp mặt, vui chơi, tụ tập không cần thiết để các em thơ được đến trường, hoạt động sản xuất, kinh doanh, văn hóa, giải trí được tiếp diễn trong trạng thái bình thường mới.

Và hơn thế nữa là để cho đội ngũ y bác sỹ, nhân viên y tế có được một giấc ngủ ngon hay vài phút giây quây quần đầm ấm bên gia đình, người thân. Đó là những “bông hoa” thiết thực nhất, ý nghĩa nhất cho Ngày Thầy thuốc Việt Nam năm nay./.

Quốc hội Australia đang xem xét dự luật buộc các “đại gia” công nghệ như Google và Facebook phải trả phí cho việc sử dụng nội dung tin tức lấy từ truyền thông địa phương.

Sự việc này được dư luận đặc biệt quan tâm trong bối cảnh nhiều quốc gia thời gian qua đã đưa ra hàng loạt biện pháp nhằm “quản lý” chặt các công ty công nghệ lớn và các nền tảng mạng xã hội, mà theo đánh giá của giới chuyên gia, là “đang có khả năng thao túng nằm ngoài tầm kiểm soát.”

Facebook và Google cũng đã có những phản ứng khác nhau trước động thái này của Australia.

Chính phủ liên bang Australia đang rút tất cả các chiến dịch quảng cáo trên Facebook trong khi Bộ trưởng Tài chính Simon Birmingham thông báo lệnh cấm sử dụng Facebook sẽ được mở rộng tới tất cả các cơ quan của chính phủ nước này.

Động thái trên được đánh giá là một trong những biện pháp cứng rắn tiếp theo của Chính phủ Australia nhằm “đáp trả” việc Facebook tiếp tục chặn người dân quốc gia lớn nhất châu Đại dương truy cập tin tức nội địa trên nền tảng truyền thông xã hội này.

Ngày 17/2 vừa qua, Facebook đã có một động thái gây chấn động giới truyền thông và chính giới ở Australia khi ra quyết định hạn chế đọc và chia sẻ tin tức trên mạng xã hội này nhằm phản ứng lại nỗ lực của Chính phủ Australia buộc các công ty công nghệ trả phí cho việc sử dụng nội dung của các tổ chức báo chí nội địa.

Quyết định của “gã khổng lồ” công nghệ Mỹ đã khiến các tổ chức báo chí của Australia không thể đăng tin tức lên trang Facebook của mình, trong khi hơn 17 triệu người dùng trên khắp Xứ sở Chuột túi không thể đọc hay chia sẻ các trang tin này trên mạng xã hội lớn nhất thế giới.

Trang Facebook của nhiều tổ chức xã hội, dịch vụ công và cơ quan chính quyền Australia cũng bị ảnh hưởng. Cũng như nhiều nơi khác, tại Australia, lướt Facebook là một cách phổ biến để tìm tin tức và truy cập nội dung tin tức, đặc biệt là đối với giới trẻ.

Theo một báo cáo của Digital News trong năm 2020, 49% người được hỏi sử dụng Facebook như một “nguồn tin tức” về đại dịch và nền tảng truyền thông xã hội vẫn là cách phổ biến nhất để người Australia truy cập tin tức trực tuyến (37%).

Người phát ngôn của Facebook cho biết quyết định trên được đưa ra nhằm phản đối dự thảo Bộ quy tắc thương lượng truyền thông được Hạ viện Australia thông qua ngày 17/2, trước khi được Thượng viện xem xét và ban hành thành luật trong tháng này.

Facebook cho rằng Bộ quy tắc đã cơ bản hiểu sai mối quan hệ giữa trang mạng xã hội và các tổ chức báo chí chủ động sử dụng mạng xã hội để chia sẻ nội dung tin tức.

Thủ tướng Australia nhấn mạnh nước này sẽ không bị đe dọa bởi sự “o ép” của “đại gia” công nghệ truyền thông Facebook.

Theo Facebook, mối quan hệ này đem lại giá trị lớn cho các tổ chức báo chí, truyền thông và việc buộc công ty phải trả tiền trong mối quan hệ này là “không công bằng.”

Phản ứng với hành động của Facebook, Thủ tướng Australia Scott Morrison ngay lập tức đã lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ, coi đây là hành động “ngạo mạn” và “đáng thất vọng” nhằm gây áp lực khi các nghị sỹ Australia bỏ phiếu về Bộ quy tắc.

Ông nhấn mạnh Australia sẽ không bị đe dọa bởi sự “o ép” của “đại gia” công nghệ truyền thông này.

Nhà lãnh đạo Austrlia còn cho rằng việc Facebook thể hiện quyền lực của mình chỉ càng khiến nhiều quốc gia khác thêm lo ngại về việc các hãng công nghệ lớn đang có sức ảnh hưởng lớn hơn cả chính phủ và các quy tắc không thể áp dụng đối với các hãng này.

Sau một thời gian dài thúc giục các công ty công nghệ thỏa thuận về việc trả tiền cho các nội dung tin tức của các tổ chức báo chí nội địa trên cơ sở tự nguyện mà không đạt kết quả, từ giữa năm ngoái, Chính phủ Australia đã thúc đẩy ban hành Bộ quy tắc thương lượng truyền thông.

Mục đích của bộ quy tắc này là tạo ra một khuôn khổ cho việc đàm phán bình đẳng giữa các “gã khổng lồ” công nghệ toàn cầu, vốn được coi là có sức mạnh thị trường lớn hơn hẳn so với các hãng tin tức nội địa, thông qua đó buộc các công ty đó, trước hết Google và Facebook, trả tiền cho nội dung tin tức của các tổ chức báo chí nội địa xuất hiện trên các nền tảng công nghệ.

Điều này rất có ý nghĩa trong bối cảnh hoạt động báo chí ở Australia ngày càng gặp nhiều khó khăn do bị mất các nguồn thu quảng cáo vào tay các công ty công nghệ.

Các quy định được Chính phủ Australia đề xuất là chưa có tiền lệ trên thế giới, yêu cầu Google và Facebook phải ký thỏa thuận thương mại về việc trả tiền cho nội dung tin tức với các tổ chức báo chí Australia trong một thời hạn nhất định, nếu không sẽ phải đối mặt với quy trình phân xử trọng tài có quyền ra quyết định cuối cùng và mức tiền phạt lên tới 10% doanh thu.

Thực tế là trong 2 thập niên qua, nhiều hãng tin toàn cầu luôn phàn nàn rằng các nền tảng công nghệ “đang lợi dụng họ để làm giàu,” bán quảng cáo gắn với các bản tin của họ mà không chia sẻ doanh thu.

Google chiếm 53% doanh thu quảng cáo trực tuyến của Australia còn Facebook chiếm 23%.

Theo Bộ trưởng Ngân khố Australia Josh Frydenberg, Google chiếm 53% doanh thu quảng cáo trực tuyến của Australia còn Facebook chiếm 23%.

Sau một quá trình tham vấn kéo dài với các bên liên quan, Chính phủ Australia đã có một số điều chỉnh đối với Bộ quy tắc trước khi trình lên quốc hội, nhưng vẫn giữ nguyên các điều khoản chính, bất chấp những lời đe dọa hạn chế dịch vụ của cả Google và Facebook.

Trong một loạt các cuộc thảo luận với Google và Facebook vào đầu tháng Hai, Chính phủ Australia đã “bật đèn xanh” cho hai hãng này ký kết các thỏa thuận thương mại với các tổ chức báo chí nội địa bên ngoài khuôn khổ Bộ quy tắc thương lượng truyền thông, thông qua việc tham gia các sản phẩm tin tức là Google New Showcase và Facebook News.

Bộ trưởng Ngân khố Australia Josh Frydenberg khẳng định nếu đạt được các thỏa thuận này, Australia sẽ bỏ qua việc yêu cầu các “gã khổng lồ” công nghệ phải trả tiền cho những tin bài được tìm kiếm trên Google Search hoặc Facebook Newsfeed theo quy định của Bộ quy tắc.

Đi theo hướng trên, trong những ngày qua, Google đã nhanh chóng ký kết các thỏa thuận mang lại hàng chục triệu USD cho các tập đoàn truyền thông lớn của Australia như Seven West Media và Nine Entertainment cũng như tập đoàn truyền thông toàn cầu News Corp của ông trùm truyền thông người Australia Rupert Murdoch.

Mới đây nhất, ngày 20/2, tờ Guardian Australia đã đạt thỏa thuận tham gia News Showcase với Google, nâng tổng số các thỏa thuận với các tổ chức báo chí Australia vượt qua con số 50 với tổng trị giá hơn 100 triệu AUD (80 triệu USD).

Theo đánh giá của giới chuyên gia, việc chủ động đàm phán và ký kết các thỏa thuận giúp Google tránh được rủi ro “không dự báo được” khi phải áp dụng Bộ quy tắc.

Một quan chức có trách nhiệm của Google còn cho hay, các tổ chức báo chí đã đồng ý tham gia sản phẩm News Showcase và đây có thể là một giải pháp khả thi, đáp ứng các mục tiêu của Bộ quy tắc.

Trong khi đó, về phía Facebook, theo truyền thông Australia, cho đến những ngày cuối tuần trước khi Hạ viện Australia thông qua Bộ quy tắc, Facebook vẫn đang tham gia các cuộc đàm phán để ký kết các thỏa thuận với các hãng tin tức lớn của Australia.

Vì vậy, hành động đơn phương của Facebook hạn chế nội dung tin tức của báo chí Australia được cho là khá bất ngờ.

Trước phản ứng của Australia sau sự việc trên, quan chức có trách nhiệm của Facebook đã đưa ra lời xin lỗi vì “vô tình ngăn chặn nội dung của nhiều trang tin phục vụ cộng đồng” với lý do định nghĩa về tin tức đưa ra trong Bộ quy tắc là quá rộng và mơ hồ và cam kết sớm khôi phục lại các trang này.

Nhà sáng lập Facebook Mark Zuckerberg và các quan chức cao cấp của công ty cũng đã phải “quay lại bàn đàm phán” với Chính phủ Australia.

Tờ Sydney Morning Herald tiết lộ, trong các cuộc đàm phán giữa hai bên, Facebook đã nêu ra ba mối quan ngại về Bộ quy tắc, bao gồm một điều khoản cấm phân biệt đối xử giữa các tổ chức báo chí khác nhau có yêu cầu trả phí cho việc sử dụng nội dung tin tức, cơ chế trọng tài “phán xử cuối cùng” và nghĩa vụ tham gia các cuộc đàm phán thương mại. Facebook còn bày tỏ lo ngại rằng các quy định này có thể tạo ra một tiền lệ toàn cầu.

Về phần mình, Chính phủ Australia một mặt lên tiếng hoan nghênh các cuộc trao đổi mang tính xây dựng với ông Mark Zuckerberg, mặt khác tiếp tục khẳng định cam kết thúc đẩy ban hành Bộ quy tắc, cảnh báo có thể kiện công ty ra tòa với cáo buộc có hành vi ngăn chặn thông tin phục vụ lợi ích cộng đồng và rút các quảng cáo có giá trị trên mạng xã hội này.

Trong khi đó, Mỹ ngày 18/2 đã kêu gọi Chính phủ Australia hủy bỏ dự luật trên. Trợ lý đại diện thương mại Mỹ về dịch vụ và đầu tư Daniel Bahar và Trợ lý đại diện thương mại Mỹ phụ trách khu vực Đông Nam Á và Thái Bình Dương Karl Ehlers đã kêu gọi Australia nghiên cứu thêm về thị trường công nghệ số và phát triển các quy tắc tự nguyện.

Theo hai quan chức này, Mỹ lo ngại những nỗ lực cạnh tranh vị thế giữa các công ty công nghệ được luật pháp Australia thông qua, có thể gây thiệt hại cho 2 tập đoàn của Mỹ, dẫn đến những kết quả tiêu cực.

Theo tiết lộ mới nhất của truyền thông Australia, một ngày sau khi có quyết định hạn chế tin tức, Facebook đã cố gắng nối lại các cuộc thương lượng về các thỏa thuận thương mại với các tổ chức báo chí lớn như Nine Entertainment và News Corp.

Thượng viện Australia đã bắt đầu thảo luận về Bộ quy tắc vào ngày 22/2. Có một khả năng được giới chuyên gia đề cập đến là Chính phủ Australia sẽ đưa ra các sửa đổi mới để giải quyết các quan ngại của Facebook và mạng xã hội này sẽ hủy bỏ quyết định hạn chế tin tức.

Tuy nhiên, cho đến nay, hai bên vẫn tỏ ra kiên quyết giữ vững lập trường của mình. Nếu không được phê chuẩn trong tuần này, việc ban hành Bộ quy tắc có thể sẽ phải chờ đến giữa năm./.

Khi mua lại tờ báo lớn nhất ở West Virginia (Mỹ) bị phá sản vào năm 2018, ông Doug Reynolds đã tự nhủ sẽ phải chiến đấu vất vả để cứu một doanh nghiệp kinh doanh báo chí chịu ảnh hưởng trước sự thay đổi mạnh mẽ của độc giả và quảng cáo trực tuyến.

Cuộc chiến đó giờ đây còn khốc liệt và phức tạp hơn rất nhiều khi công ty của ông là HD Media, công ty mẹ của một chuỗi tờ báo ở West Virginia, hồi tháng 1 đã đệ đơn kiện chống độc quyền đối với Facebook và công ty mẹ của Google là Alphabet, cáo buộc các nền tảng này đang bòn rút doanh thu quảng cáo kỹ thuật số của các hãng sản xuất tin tức.

Vụ kiện này, được ví như cuộc đối đầu kinh điển giữa chàng David bé nhỏ và chiến binh khổng lồ Goliath trong Kinh thánh, là động thái pháp lý đầu tiên của một tổ chức tin tức chống lại hành vi độc quyền của những “gã khổng lồ” kỹ thuật số.

Chưa đầy 1 tháng sau, Facebook và Google lại bước vào cuộc chiến phí tin tức mới, lần này đối thủ không chỉ là một hãng tin tức mà là chính phủ của một nước – Australia.

Chính phủ nhiều nước đã bày tỏ phản đối việc Facebook hồi cuối tuần trước chặn quyền truy cập vào các trang tin tức Australia sau khi hạ viện nước này thông qua dự luật “Bộ quy tắc thương lượng truyền thông,” buộc các công ty nền tảng như Facebook và Google, đóng vai trò trung gian phân phối tin tức, phải trả tiền cho các tổ chức truyền thông địa phương.

Dù ngày 23/2, hai bên đã đạt được thỏa thuận, theo đó Chính phủ Australia nhất trí sửa đổi dự luật, còn Facebook sẽ dỡ bỏ việc chặn tin tức của các tổ chức báo chí Australia xuất hiện trên nền tảng xã hội này, song theo Chủ tịch News Media Europe, ông Fernando de Yarza, bất đồng giữa Chính phủ Australia với Facebook cần được xem là một lời cảnh báo.

Ông khẳng định thực sự cần có một công cụ ràng buộc để giải quyết sự mất cân bằng cố hữu trong khả năng thương lượng với các công ty công nghệ vốn đang thể hiện “quyền hạn quá mức” trên Internet.

Giáo sư Megan Boler của Đại học Toronto (Canada) cho rằng hành động của Facebook đánh dấu một bước ngoặt, đòi hỏi cách tiếp cận chung cho vấn đề này. Cuộc đối đầu giữa HD Media hay Chính phủ Australia với các “gã khổng lồ” Internet về phí bản quyền tin tức là minh chứng rõ nét cho cuộc chiến cam go vốn đã kéo dài suốt thập niên qua.

10 năm trở lại đây, với sự phát triển nhanh chóng của Internet, thói quen đọc của người dùng đã chuyển dần sang các nền tảng công nghệ và mạng xã hội, đặt ra thách thức lớn cho ngành báo chí thế giới.

Các tờ báo truyền thống, với tư cách là nhà cung cấp nội dung chính của các phương tiện truyền thông mới, phàn nàn rằng Google và Facebook đã cắt đứt các nguồn tài chính của riêng họ.

Theo thống kê mới nhất, năm 2020, thị phần của Google và Facebook trên nền tảng quảng cáo kỹ thuật số đã lên tới 78%, tăng từ mức 75% năm 2019 và tăng vọt so với mức 66% của 2 năm trước đó.

Bên cạnh ưu thế công nghệ vượt trội, Google và Facebook còn thu hút được nhiều người sử dụng một phần là do các công ty này dùng nhiều tin tức của các tổ chức báo chí.

Năm 2020, thị phần của Google và Facebook trên nền tảng quảng cáo kỹ thuật số đã lên tới 78%, tăng từ mức 75% năm 2019 và tăng vọt so với mức 66% của 2 năm trước đó.

Sự phát triển mạnh mẽ, nếu không nói là thống trị của các “đại gia” công nghệ càng tương phản với bức tranh “màu xám” của ngành báo chí thế giới. Trong vụ kiện của HD Media, công ty này cáo buộc Google đã độc quyền thị trường quảng cáo kỹ thuật số đến mức đe dọa sự sống còn của các tờ báo địa phương trên toàn nước Mỹ.

Trong hai thập niên qua, gần 1.800 tờ báo ở Mỹ đã đóng cửa hoặc phải sáp nhập. Kể từ năm 2006, doanh thu quảng cáo trên báo đã giảm hơn 50%, từ 49 tỷ USD xuống còn 16,5 tỷ USD vào năm 2017.

Theo khảo sát của Trung tâm Pew Research, gần 30.000 công việc làm báo đã biến mất – giảm 60% trên toàn ngành – từ năm 1990 đến năm 2016.

Thống kê của New York Times cũng cho thấy tính đến đầu tháng 5/2020, khoảng 36.000 nhân viên tại các tổ chức báo chí ở Mỹ đã bị sa thải, tạm nghỉ không lương hoặc bị giảm lương.

Theo giáo sư Gabriel Kahn thuộc Đại học Nam California, nguyên nhân chủ yếu do doanh thu quảng cáo “bị thâu tóm quá nhiều bởi hai công ty: Facebook và Google.”

Ở Australia, từ năm 2014-2018, số phóng viên báo in đã giảm 20%. Kể từ đầu năm 2019 đến nay, hơn 200 tờ báo của Australia phải đóng cửa do doanh thu quảng cáo lao dốc. Sự xuất hiện của dịch COVID-19 trong năm 2020 khiến doanh thu quảng cáo của các tổ chức báo chí giảm tới 54%.

Bình luận trên New York Times, ông Matt Stoller, tác giả cuốn “Goliath: Cuộc chiến trăm năm giữa sức mạnh độc quyền và nền dân chủ,” nhận định: “Doanh thu quảng cáo từng được chi vào báo chí chất lượng giờ đây vào tay của trung gian ‘big tech’ và một phần tiền đó còn được chi vào các nội dung giả mạo, sai sự thật, chất lượng thấp.”

Thực trạng này đã khiến nhiều nước trên thế giới triển khai các biện pháp nhằm siết chặt quản lý các tập đoàn công nghệ và nền tảng mạng xã hội, không chỉ trong vấn đề chống độc quyền và tạo sân chơi công bằng giữa các hãng tin tức và các “ông lớn” công nghệ, mà còn để chống các nội dung xấu độc, ngăn chặn lan truyền thông tin sai lệch, kích động thù hận trên mạng xã hội.

Liên minh châu Âu (EU) đã đi đầu trong nỗ lực điều hành dữ liệu và công nghệ mới, với việc áp dụng nhiều quy định kiểm soát quyền lực của các công ty công nghệ lớn.

Cuối năm ngoái, Ủy ban châu Âu (EC) đã công bố Đạo luật dịch vụ kỹ thuật số và Đạo luật thị trường kỹ thuật số, trong đó có những quy định yêu cầu các tập đoàn công nghệ phải cung cấp dữ liệu quảng cáo hay phải có biện pháp để đối phó với các nội dung độc hại, bất hợp pháp, với mức phạt lên tới 10% doanh thu hằng năm đối với các hãng công nghệ không tuân thủ hoặc từ chối hợp tác. Đức, Pháp và Hà Lan còn hối thúc các nhà lãnh đạo châu Âu cứng rắn hơn với những doanh nghiệp công nghệ lớn.

Phó Chủ tịch điều hành EC Margrethe Vestager tuyên bố EU sẽ xây dựng hệ thống các quy tắc cơ bản cho hoạt động của các công ty công nghệ tại liên minh 27 thành viên này, để đảm bảo người dùng có được nhiều lựa chọn về các sản phẩm và dịch vụ trực tuyến an toàn, đồng thời đảm bảo rằng các doanh nghiệp hoạt động tại châu Âu có thể cạnh tranh trên môi trường ảo cũng công bằng và tự do như trong thế giới thực.

Đáp lại những phản ứng của Facebook hay Google về vấn đề này, Ủy viên châu Âu phụ trách thị trường nội địa Thierry Breton nhấn mạnh: “Trách nhiệm của chúng tôi là định hướng, đề ra những quy định để bảo vệ điều mà chúng tôi xem là quan trọng,” đồng thời khẳng định các nền tảng công nghệ phải tuân thủ các cơ quan quản lý ở các nước.

Năm 2020, các nền tảng công nghệ liên tục được “đặt trong tầm ngắm” khi nhiều nước siết chặt biện pháp quản lý. Facebook, Google, Twitter bị điều tra, bị kiện tại nhiều nước, bị tẩy chay quảng cáo do chưa hành động đủ mạnh để ngăn chặn việc phát tán các thông tin sai lệch và nội dung bất hợp pháp trên mạng. Twitter và Facebook cũng đối mặt với hàng loạt cáo buộc làm lộ thông tin người dùng, vi phạm chính sách bảo mật và cạnh tranh không lành mạnh…

Facebook, Instagram, Twitter, Periscope, YouTune và TikTok bị Thổ Nhĩ Kỳ phạt hàng triệu USD vì không chỉ định đại diện tại quốc gia này theo quy định của luật mới. Tháng 9 vừa qua, Thái Lan đã thực thi hành động pháp lý đối với Facebook và Twitter do hai nền tảng này phớt lờ yêu cầu gỡ bỏ nội dung thông tin không phù hợp.

Cũng năm ngoái, Australia đã trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới công bố dự luật chống lạm dụng người trưởng thành trên mạng, theo đó các nền tảng truyền thông xã hội phải gỡ bỏ các thông tin có nội dung độc hại trong vòng 24 giờ.

Anh ban hành đạo luật áp đặt ràng buộc về mặt pháp lý để các nền tảng truyền thông xã hội đảm bảo xử lý kỹ những nội dung độc hại lan truyền trên Internet… Nga đề xuất dự luật cho phép hạn chế một số nền tảng mạng xã hội nước ngoài được xác định là vi phạm quyền lợi của người Nga. Trung Quốc thiết lập chế độ giám sát trên các nền tảng xã hội của nhà cung cấp dịch vụ truyền thông xã hội ở nước này…

Tại Việt Nam, Luật An ninh mạng chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2019 cũng có điều khoản yêu cầu các doanh nghiệp nước ngoài khi cung cấp dịch vụ viễn thông, Internet tại Việt Nam phải tuân thủ pháp luật, tôn trọng chủ quyền, lợi ích và an ninh quốc gia Việt Nam và lợi ích của người sử dụng, có giấy phép hoạt động, đặt cơ quan đại diện và máy chủ quản lý dữ liệu người sử dụng Việt Nam trên lãnh thổ Việt Nam…

EU đang có xu hướng “tiếp bước” Australia nhằm buộc Facebook và Google trả phí tin tức trên nền tảng của hai hãng này.

Trở lại câu chuyện giữa Australia và Facebook, EU đang có xu hướng “tiếp bước” Australia nhằm buộc Facebook và Google trả phí tin tức trên nền tảng của hai hãng này.

Trước đó, tháng 3/2019, Nghị viện châu Âu (EP) đã thông qua luật cải cách bản quyền yêu cầu các nền tảng công nghệ truyền thông phải trả phí bản quyền cho việc dẫn lại tin tức của các cơ quan thông tấn báo chí.

Tháng 7/2020, Pháp đã trở thành quốc gia châu Âu đầu tiên thông qua luật cải cách bản quyền của EU, hệ quả là Google phải chi 76 triệu USD để trả cho 121 tòa soạn báo của Pháp trong vòng 3 năm tới. Dưới sức ép của dư luận, tháng 10 năm ngoái, Google đã ra mắt ứng dụng News Showcase – mô hình trả tiền mua tin ở Anh, Pháp, Argentina, Đức, Brazil, Canada, Nhật Bản và mới nhất là Australia.

Tại Anh, Nhóm chuyên trách thị trường kỹ thuật số của chính phủ đề xuất thành lập cơ quan giám sát mang tên “Đơn vị thị trường điện tử,” có quyền phạt 10% lợi nhuận toàn cầu với mỗi tập đoàn công nghệ không đáp ứng yêu cầu về trả tiền cho các hãng tin. Ủy ban thông tin và kỹ thuật số thuộc Quốc hội Anh cũng đề xuất một dự luật tương tự Australia.

Tuy nhiên, Tây Ban Nha mới là nước đầu tiên ra mắt “thuế Google” từ năm 2014, trong đó yêu cầu hãng này phải trả tiền cho những tin tức được đăng trên nền tảng Google News. Tuy nhiên, vào thời điểm đó, thay vì trả phí, Google quyết định đóng cửa dịch vụ News ở Tây Ban Nha và tới nay chưa khôi phục lại.

Tại Mỹ, quê hương của Facebook và Google, Liên minh Truyền thông tin tức (NMA) – đại diện cho khoảng 2.000 hãng tin, nhà xuất bản báo chí – đang xúc tiến dự luật Bảo tồn và cạnh tranh báo chí, cho phép các hãng báo chí thương lượng với những nền tảng trực tuyến để có được điều khoản tốt hơn. Giám đốc NMA David Chavern, một người ủng hộ cách giải quyết của Chính phủ Australia, hy vọng Hạ viện Mỹ cũng có hành động thích hợp.

Bộ trưởng Di sản Canada Steven Guilbeault đang phụ trách soạn thảo dự luật yêu cầu các hãng công nghệ trả tiền cho báo chí Canada. Theo ông Guilbeault, Canada có thể áp dụng mô hình tương tự Australia, yêu cầu Facebook và Google trả tiền để sử dụng liên kết tin tức trên dịch vụ của họ, hoặc thỏa thuận một mức giá thông qua tài phán chung cuộc.

Một lựa chọn khác là làm theo cách của Pháp, cho phép các nền tảng công nghệ lớn mở đàm phán với những hãng tin để xác định mức thù lao sử dụng nội dung tin tức. Giáo sư Megan Boler của Đại học Toronto (Canada) nhận định: “Chúng ta thực sự có thể thấy một liên minh, một mặt trận thống nhất chống lại sự độc quyền.”

Đại dịch COVID-19 đang cho thấy tầm ảnh hưởng và sức chi phối mạnh mẽ của các tập đoàn công nghệ, với ưu thế công nghệ vượt trội cùng những nền tảng với hàng tỷ người dùng mỗi năm. 

Các chuyên gia chỉ ra rằng đại dịch COVID-19 đang cho thấy tầm ảnh hưởng và sức chi phối mạnh mẽ của các tập đoàn công nghệ, với ưu thế công nghệ vượt trội cùng những nền tảng với hàng tỷ người dùng mỗi năm. Tuy nhiên, khi quyền quản lý công nghệ nằm trong tay những người thiết kế ra nó, những mặt hạn chế, tiêu cực cũng bộc lộ rõ hơn.

Chính phủ một số nước châu Âu đã không thể triển khai các giao thức theo dõi liên lạc COVID-19 do sự kiểm soát chặt chẽ của Apple và Google, hai hãng công nghệ trên thực tế được cho “đã tự quyết định với nhau cách thức mà 3,2 tỷ điện thoại thông minh trên thế giới có thể hay không thể được sử dụng để đối phó với đại dịch.”

Tờ Courrier International (Pháp) đã dùng hình ảnh “Công nghệ số đầy quyền lực” để mô tả thực trạng những “người khổng lồ” công nghệ như Google, Apple, Facebook, Amazon, Microsoft đang có sức thao túng ngày càng lớn, thậm chí có thể nói “kiểm soát” cuộc sống của con người.

Theo giới chuyên gia, giảm thiểu các tác động bất lợi của công nghệ số đòi hỏi các phương pháp tiếp cận toàn diện, trong đó việc các nước siết chặt quản lý các công ty công nghệ và các nền tảng mạng xã hội đang là một xu thế.

Nói cách khác, với việc siết chặt quản lý và yêu cầu các công ty công nghệ phải điều chỉnh, phải có trách nhiệm tuân thủ các quy định và luật pháp sở tại, các nước đang đấu tranh khẳng định chủ quyền quốc gia trên không gian mạng./.

Bài viết trích trong cuốn “Phá hủy/Tái thiết: Dự báo năm 2020” do TTXVN mua bản quyền của Project Syndicate. Đầu năm nay, TTXVN tiếp tục xuất bản cuốn “Đại dịch kinh hoàng: Dự báo năm 2021” và là lần thứ 4 mua bản quyền xuất bản tiếng Việt cuốn sách giá trị này.

Trong chủ nghĩa tư bản giám sát, những trải nghiệm sống của con người được các công ty tư nhân đơn phương tuyên bố sở hữu và biến thành các dòng dữ liệu độc quyền. Một phần trong số dữ liệu này được sử dụng để cải tiến sản phẩm và dịch vụ. Phần còn lại được coi là “dư thừa hành vi” (phản ánh các đặc tính và hành vi của người dùng, ngoài những dữ liệu chính phục vụ cho mục tiêu xác định) và được đánh giá cao nhờ những dấu hiệu dự báo phong phú của chúng.

Những dữ liệu mang tính dự báo này được chuyển tới các “nhà máy” áp dụng trí tuệ nhân tạo thời đại mới, nơi chúng được điện toán thành các sản phẩm dự báo mang lại lợi nhuận cao để tiên liệu các lựa chọn của con người trong hiện tại hoặc tương lai. Các sản phẩm dự báo sau đó được giao dịch tại những nơi mà tôi gọi là “các thị trường hành vi giao sau,” nơi các nhà tư bản giám sát bán sự chắc chắn cho các khách hàng doanh nghiệp của họ.

“Tỷ lệ nhấp chuột” của Google là sản phẩm dự báo đầu tiên đạt được thành công trên toàn cầu, và các thị trường quảng cáo của nó cũng là sản phẩm hành vi tương lai đầu tiên được buôn bán. Các nhà tư bản giám sát đã trở nên vô cùng giàu có nhờ các hoạt động buôn bán trên, và ngày càng nhiều công ty trong hầu hết các lĩnh vực kinh tế đã thể hiện sự háo hức đặt cược vào hành vi tương lai của người tiêu dùng.

Các động lực cạnh tranh của các thị trường mới này cho thấy những đòi hỏi kinh tế của chủ nghĩa tư bản giám sát. Trước hết, trí tuệ nhân tạo đòi hỏi phải có rất nhiều dữ liệu: lợi thế kinh tế nhờ quy mô. Thứ hai, những dự báo chính xác nhất cũng đòi hỏi phải có nhiều loại dữ liệu khác nhau: lợi thế kinh tế nhờ phạm vi.

Điều này khiến cho việc thu thập dữ liệu dư thừa không chỉ dừng lại ở các lượt like trên mạng xã hội và các cú nhấp chuột, mà còn mở rộng sang cả thế giới ngoài mạng internet: bước chạy và tốc độ chạy bộ của bạn; cuộc trò chuyện của bạn vào bữa sáng; việc bạn tìm chỗ đỗ xe; khuôn mặt, giọng nói, tính cách và cảm xúc của bạn.

Chủ nghĩa tư bản giám sát đã phá tan giấc mơ kỹ thuật số ban đầu, trong đó hình dung Internet là một lực lượng giải phóng và dân chủ hóa.

Trong giai đoạn tăng cường cạnh tranh thứ ba, các nhà tư bản giám sát phát hiện ra rằng dữ liệu mang tính dự báo chính xác nhất có được là nhờ việc can thiệp vào hành động của con người để dỗ dành, uốn nắn, tập hợp và sửa đổi hành vi hướng đến các kết quả chắc chắn. Sự thay đổi từ tri thức thành sức mạnh này đã biến đổi công nghệ từ phương tiện sản xuất thành một phương tiện điều chỉnh hành vi toàn cầu nhằm đạt được “lợi thế kinh tế nhờ hành động.”

Sức mạnh điều chỉnh hành vi từ xa và có thể áp dụng trên quy mô lớn nhằm đáp ứng các mục đích của người khác được tôi gọi là “sức mạnh công cụ,” vì nó hoạt động hoàn toàn thông qua các thiết bị kỹ thuật số. Sức mạnh công cụ sẽ không đe dọa bạn bằng cách khủng bố hay ám sát. Sẽ không có binh lính nào xuất hiện để lôi bạn vào các trại cải tạo lao động hay trại tập trung. Loại hình sức mạnh mới này hoạt động từ xa, khơi gợi những tín hiệu vô thức, các động lực so sánh xã hội, phần thưởng và hình phạt, và nhiều hình thức thực thi để định hình hành vi sao cho phù hợp với các lợi ích thương mại của nó.

Lợi thế kinh tế nhờ hành động luôn là tâm điểm thí nghiệm. “Các thí nghiệm về sự lan truyền ồ ạt” của Facebook đã khám phá ra cách thức khơi gợi các tín hiệu vô thức và động lực so sánh xã hội trên các trang Facebook để thay đổi hành vi và cảm xúc của người dùng trong thế giới thực, trong khi kiên quyết bỏ qua nhận thức của người dùng.

Pokemon Go, trò chơi thực tế ảo do Google phát triển đã đẩy thí nghiệm này lên một tầm cao mới. Những người tham gia cơn sốt Pokemon Go cách đây vài năm không chỉ đang chơi một trò chơi điện tử trên điện thoại. Trên thực tế, phần thưởng và hình phạt của việc xây dựng thí nghiệm thành một trò chơi đã được sử dụng để thu hút người chơi đến các nhà hàng, quán bar, các cửa hàng bán đồ ăn nhanh và những cửa hàng đã trả tiền để đảm bảo lượng khách hàng bước vào những nơi này.

Chủ nghĩa tư bản giám sát được Facebook, Microsoft, Amazon và nhiều tập đoàn khác theo đuổi, nhưng được hoàn thiện đầu tiên nhờ Google (nay là Alphabet)

Giống như cách chủ nghĩa tư bản công nghiệp đã không ngừng tăng cường các phương tiện sản xuất, chủ nghĩa tư bản giám sát cũng đang tăng cường các phương tiện điều chỉnh hành vi. Chủ nghĩa tư bản giám sát đã phá tan giấc mơ kỹ thuật số ban đầu, trong đó hình dung Internet là một lực lượng giải phóng và dân chủ hóa. Người ta không nên nuôi dưỡng những ảo tưởng cho rằng các mạng xã hội có tính đạo đức cố hữu hoặc bản chất của việc “kết nối” là phục vụ cho toàn xã hội, có tính bao trùm và dân chủ.

Ngược lại, kết nối kỹ thuật số giờ đây chỉ đơn thuần là một phương tiện phục vụ cho mục đích thương mại của người nào đó. Bản chất của chủ nghĩa tư bản giám sát là ăn bám, nhắc lại lời của Karl Marx mô tả chủ nghĩa tư bản giống một con ma cà rồng sống nhờ bóc lột lao động, chỉ là giờ đây lao động được thay thế bằng trải nghiệm cá nhân của con người.

Chủ nghĩa tư bản giám sát được Facebook, Microsoft, Amazon và nhiều tập đoàn khác theo đuổi, nhưng được hoàn thiện đầu tiên nhờ Google (nay là Alphabet), giống như cách chủ nghĩa tư bản quản lý được General Motors hoàn thiện cách đây một thế kỷ.

Là nhà tiên phong, Google đã nhanh chóng chiếm các không gian vô chủ của mạng internet chưa được quản lý, nơi công ty này phát triển mạnh như một loài xâm lấn trong một môi trường không có những kẻ săn mồi tự nhiên. Họ đã phát triển mô hình kinh doanh của mình với tốc độ chóng mặt mà các thể chế công hoặc người dùng không có khả năng bắt kịp. Nhưng họ cũng hưởng lợi từ các sự kiện lịch sử. Sau cuộc tấn công ngày 11/9/2001, bộ máy an ninh quốc gia Mỹ đã có xu hướng nuôi dưỡng, sao chép, bảo vệ và sử dụng một cách thích hợp thay vì quản lý các năng lực nổi bật của chủ nghĩa tư bản giám sát.

Các nhà tư bản giám sát đã nhanh chóng nhận ra rằng họ có thể làm bất cứ cái gì họ muốn, và đó chính là những gì họ đã làm. Trong khi nói đãi bôi về sức mạnh giải phóng của công nghệ, họ đã che giấu hành động thực sự là không ngừng bí mật khai thác trải nghiệm cá nhân của người dùng như một nguồn nguyên liệu thô miễn phí cho việc sản xuất và bán hàng.

Được khuyến khích nhờ doanh thu khổng lồ ngày càng tăng và một môi trường hoạt động hoang dã không bị kiểm soát, các nhà tư bản giám sát cũng được bảo vệ nhờ tính mập mờ cố hữu của các quy trình tự động hóa. Người dùng đơn giản là không nhận ra điều gì đang xảy ra và logic kinh tế mới thực sự vận hành ra sao.

Sau khi bắt đầu với các công ty internet lớn, các cơ chế và đòi hỏi kinh tế của chủ nghĩa tư bản giám sát đã trở thành mô hình mặc định cho các doanh nghiệp hoạt động dựa vào mạng internet nói chung. Hơn nữa, các sản phẩm dự báo hiện nay không chỉ giới hạn ở các quảng cáo trực tuyến có xác định mục tiêu, mà còn mở rộng sang nhiều lĩnh vực khác, trong đó có ngành bảo hiểm, bán lẻ, tài chính, y tế, giáo dục và một loạt hàng hóa và dịch vụ ngày càng phong phú. Những hàng hóa và dịch vụ này không sản sinh để phục vụ cho sự tương tác mang tính xây dựng giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng.

Các nhà tư bản giám sát đã nhanh chóng nhận ra rằng họ có thể làm bất cứ cái gì họ muốn, và đó chính là những gì họ đã làm. 

Thay vì là đối tượng của quá trình trao đổi giá trị truyền thống, chúng là những “mồi câu” thu hút người dùng vào các dàn xếp khai thác, trong đó các trải nghiệm cá nhân của họ có thể bị thu hoạch và đóng gói để phục vụ cho mục đích của những người khác. Một sự thật hiển nhiên trong thời đại kỹ thuật số là: “Nếu có gì là miễn phí, thì bạn chính là sản phẩm”. Nhưng điều đó không đúng: bạn chính là nguyên liệu thô trong một quy trình khai thác lớn hơn nhiều.

Điều này ngụ ý nhắc đến một giao kèo kiểu Faust (trong vở kịch Faust của Goethe, Faust đã đấu tranh với việc bán linh hồn cho quỷ dữ để thỏa mãn khát khao hiểu biết). Tất cả chúng ta đều chấp nhận rằng mạng internet hiện quan trọng đối với việc tham gia xã hội và kinh tế. Tuy vậy, để gặt hái được những lợi ích của nó, chúng ta phải chấp nhận để cho chủ nghĩa tư bản giám sát khai thác. Vì chúng ta quá phụ thuộc vào thế giới kỹ thuật số, nên chúng ta đã buộc chính mình phải làm quen với thực tế bị theo dõi, phân tích, khai thác và thao túng. Chúng ta tự biện minh cho điều đó (“tôi chẳng có gì phải che giấu”) hoặc đơn giản là chấp nhận mất đi quyền riêng tư và quyền hành động, mà không nhận ra rằng mình đang bị áp đặt một sự lựa chọn về cơ bản là bất hợp pháp.

Vì sao chúng ta lại đi đến tình cảnh này? Một trong những đặc tính quan trọng nhất của chủ nghĩa tư bản giám sát là nó chưa từng có. Theo định nghĩa, các phát triển chưa từng có cũng có nghĩa là ban đầu không ai có thể nhận được chúng.

Khi chúng ta bắt gặp thứ gì đó mới mẻ, chúng ta cố gắng tìm hiểu nó bằng cách đặt nó vào bối cảnh các lĩnh vực quen thuộc. Chẳng hạn, khi chiếc ô tô lần đầu tiên xuất hiện, nhiều người đã dựa vào thuật ngữ “cỗ xe không ngựa kéo” để giải thích cho công nghệ mới này.

Khi chúng ta diễn giải một phát triển chưa từng có trong hiện tại chỉ là “phần mở rộng” của quá khứ, chúng ta có nguy cơ bình thường hóa những thứ bất thường. Đây có thể là một lỗi nguy hiểm.

Khi những người thổ dân thuộc quần đảo Caribbean thời trước khi được Colombo phát hiện, lần đầu tiên gặp những người lính Tây Ban Nha có vũ khí tiến vào bờ biển của họ, họ tưởng rằng mình được các vị thần ghé thăm và đã gieo mầm hủy diệt bằng cách chào đón những người mới đến với lòng hiếu khách đầy cảm động.

Vì chưa từng có, nên chủ nghĩa tư bản giám sát đã vượt ra ngoài phạm vi của những khái niệm kinh tế hiện tại. Chẳng hạn, chúng ta chọn những từ như “độc quyền” và “quyền riêng tư” khi phản đối các thông lệ của chủ nghĩa tư bản giám sát.

Nhưng khi những thuật ngữ này chắc chắn được áp dụng, chúng lại không nắm bắt được cái cốt lõi của các hoạt động mới đó. Chủ nghĩa tư bản giám sát không chỉ là về quản trị doanh nghiệp hay sức mạnh thị trường; mà đó là về một logic tích tụ hoàn toàn mới, với những cơ chế, phương pháp, đòi hỏi và các thị trường ban đầu riêng.

Những hậu quả vượt xa những giới hạn thông thường của doanh nghiệp tư nhân và làm suy yếu nền dân chủ từ trên xuống, cũng như từ dưới lên. Từ trên xuống, chủ nghĩa tư bản giám sát hoạt động thông qua sự bất cân xứng chưa từng có giữa tri thức và sức mạnh, làm tăng thêm thay vì giảm bớt tình trạng bất bình đẳng xã hội.

Từ dưới lên, những đòi hỏi của chủ nghĩa tư bản giám sát nhằm vào sự tự chủ của con người, quyền tự quyết và khả năng hành động của mỗi cá nhân – những năng lực mà nếu thiếu chúng, nền dân chủ là hoàn toàn không thể tưởng tượng.

Giống như cách chủ nghĩa tư bản công nghiệp đã không ngừng tăng cường các phương tiện sản xuất, chủ nghĩa tư bản giám sát cũng đang tăng cường các phương tiện điều chỉnh hành vi.

Mặc dù chủ nghĩa tư bản giám sát là một lực lượng hoàn toàn mới trong lịch sử kinh tế, nhưng chúng ta đã chứng kiến đủ để biết rằng nó dựa vào sự khinh thường trắng trợn các chuẩn mực và quyền xã hội, vốn là những yếu tố thiết yếu để xã hội dân chủ có thể vận hành một cách đúng đắn.

Cũng giống như nền văn minh công nghiệp trở nên phồn vinh bất chấp những tổn hại gây ra cho tự nhiên, chủ nghĩa tư bản giám sát cũng phát triển mạnh mẽ bất chấp những tổn hại đối với bản chất con người. Chúng ta hiện đang đối mặt với di sản của chủ nghĩa tư bản công nghiệp trong cuộc chiến toàn cầu chống lại sự biến đổi khí hậu kinh hoàng. Bằng cách trao cho chủ nghĩa tư bản giám sát toàn quyền kiểm soát, di sản của chính chúng ta sẽ là gì?

(Shoshana Zuboff là Giáo sư danh dự ngành Quản lý doanh nghiệp tại Trường Kinh doanh Harvard, và cũng là tác giả của cuốn “Kỷ nguyên của chủ nghĩa tư bản giám sát”)

Những sân ga đìu hiu vắng bóng dòng người xa quê trở về nhà đón Tết Nguyên đán, những chuyến du lịch được lên kế hoạch hoàn hảo trong kỳ nghỉ Xuân bị hủy bỏ…

Bầu không khí ảm đạm do đại dịch COVID-19 đang bao trùm ở nhiều nước trên thế giới vào thời điểm thường được xem là một trong những khoảng thời gian đi lại nhộn nhịp nhất trong năm.

Ở thời điểm này, khi virus cùng các biến thể vẫn lây lan và vắcxin chưa đủ để cung cấp cho tất cả mọi người, có thể thấy, thế giới không có lựa chọn nào khác là phải chung sống an toàn với dịch COVID-19, trên tinh thần “an toàn mới hoạt động.” 

Thế giới ghi nhận mốc 110 triệu ca mắc COVID-19 trong bối cảnh như vậy, dù quãng thời gian số ca mắc tăng thêm 10 triệu có xu hướng dài ra, dấu hiệu cho thấy tốc độ lây lan virus SARS-CoV-2 trên toàn cầu đã giảm.

Suốt nửa cuối năm 2020 và tháng đầu năm 2021, trung bình khoảng 2 tuần, số ca mắc COVID-19 lại tăng thêm 10 triệu. Tuy nhiên, theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trong 1 tháng qua, số ca nhiễm mới virus SARS-CoV-2 trên toàn thế giới đã giảm 44,5%, mức giảm lớn nhất và được duy trì lâu nhất kể từ khi đại dịch COVID-19 khởi phát hồi đầu năm ngoái.

Riêng trong tuần đầu tháng 2, số ca mắc mới COVID-19 trung bình trên toàn thế giới là 412.700 ca/ngày, giảm gần một nửa so với mức kỷ lục theo ngày được ghi nhận trong tuần đầu của tháng 1/2021 là 743.000 ca.

Với đà giảm trên, sau hơn 3 tuần số ca mắc tăng thêm 10 triệu. Thế giới ghi nhận mốc 110 triệu ca mắc vào sáng 17/2, còn mốc 100 triệu ca là sáng 26/1.

Một số chuyên gia nhận định việc nhiều nước triển khai chương trình tiêm chủng vắcxin ngừa COVID-19 đại trà và hàng loạt quốc gia tiếp tục áp đặt các biện pháp hạn chế nghiêm ngặt đã có tác động tích cực.

Mặc dù số ca mắc COVID-19 ở một số điểm nóng đang có chiều hướng giảm nhưng sự xuất hiện của một loạt biến thể mới của virus SARS-CoV-2 có tốc độ lây lan nhanh hơn nhiều lần so với chủng gốc, thậm chí một số biến thể chứa đột biến được cho có thể kháng các loại vắcxin đang lưu hành, đã buộc một loạt quốc gia áp đặt lệnh hạn chế đi lại.

Tính đến ngày 16/2, biến thể của virus SARS-CoV-2 lần đầu tiên phát hiện tại Anh đã xuất hiện tại 94 quốc gia vào vùng lãnh thổ, tăng 8 nước/vùng lãnh thổ so với tuần trước đó.

Trong khi đó, biến thể phát hiện tại Nam Phi đến nay đã xuất hiện tại 46 quốc gia và biến thể phát hiện tại Brazil đã xuất hiện tại 21 nước.

Khi dịch bệnh chưa thể khống chế hoàn toàn, cộng đồng người châu Á đón Tết Nguyên đán 2021 trong một không khí trầm lặng hơn, thay vào đó tinh thần chống dịch được nâng lên.

“Đang ở đâu ăn Tết ở đó” là thông điệp xuất hiện ở Việt Nam, Trung Quốc… năm nay.

“Xuân vận” – hoạt động “di cư” thường niên lớn nhất thế giới ở Trung Quốc dịp Tết Nguyên đán – đã bắt đầu từ ngày 28/1 song lượng hành khách di chuyển đã giảm đáng kể. Hàn Quốc đã quyết định duy trì các quy định giãn cách xã hội cho đến hết kỳ nghỉ Tết Nguyên đán.

Không chỉ khuyến khích người dân sử dụng các cuộc gọi video để giảm gặp mặt trực tiếp trong dịp Tết Nguyên đán, Thái Lan, quốc gia với khoảng 10% dân số sống dựa vào ngành du lịch, yêu cầu cách ly 2 tuần đối với người nước ngoài tại các khách sạn được chỉ định, với mức giá 1.000 USD trở lên.

Việt Nam cũng đón Tết Nguyên đán khi đợt dịch mới vừa bùng phát tại một số địa phương. Chống dịch trong bối cảnh bình thường mới với các biện pháp khẩn trương, chủ động, thần tốc truy vết, giám sát chặt chẽ… đã và đang được triển khai.

Tình hình dịch tại các tỉnh, thành phố ở Việt Nam đã cơ bản được kiểm soát, song nguy cơ lây lan dịch bệnh trong cộng đồng vẫn luôn thường trực. Diễn biến dịch tại một số điểm nóng vẫn phức tạp, nhiều trường hợp mắc bệnh trong cộng đồng chưa rõ nguồn lây, khiến cả xã hội luôn phải đề cao cảnh giác để sống chung an toàn với đại dịch COVID-19.

Trong khi đó, tại Mỹ, các trường đại học đã phải hủy bỏ kỳ nghỉ Xuân nhằm hạn chế sinh viên đi lại. Tổng thống Joe Biden, sau quyết định bắt buộc đeo khẩu trang tại một số địa điểm công cộng, đã tái áp đặt các biện pháp hạn chế đi lại đối với hành khách đến từ hơn 20 nước châu Âu, Nam Phi và Brazil.

Kết quả một nghiên cứu mới cho thấy biến thể virus SARS-CoV-2 từ Anh đang lan nhanh tại Mỹ và có nguy cơ dẫn đến làn sóng dịch thứ tư tại nước này vào tháng 3 tới.

Tỷ lệ lây nhiễm của biến thể mới cao hơn ít nhất 35%-45% so với các biến thể thông thường và mức độ lây lan của biến thể mới cứ 10 ngày lại tăng gấp đôi.

Việc di chuyển đến các nước trong Liên minh châu Âu (EU) cũng bị hạn chế khi EU siết chặt quy định nhập cảnh đối với du khách ngoài khối. Một lệnh phong tỏa nghiêm ngặt hơn được áp dụng tại Hy Lạp từ ngày 11/2 nhằm ngăn chặn nguy cơ bùng phát làn sóng lây lan dịch bệnh thứ ba.

Tại Đức, chính quyền của Thủ tướng Angela Merkel đã quyết định gia hạn thêm 3 tuần lệnh phong tỏa hiện nay cho tới ngày 7/3 tới, sau khi bùng phát một ổ dịch tại một viện dưỡng lão ở bang Niedersachsen liên quan đến biến thể của virus SARS-CoV-2.

Điểm đáng lưu ý là tất cả 14 cụ bị nhiễm bệnh ở cơ sở trên đều đã được tiêm 2 mũi vắcxin phòng COVID-19 do hãng dược BioNTech (Đức) và Pfizer (Mỹ) bào chế.

Cộng hòa Séc cũng vừa ban bố tình trạng khẩn cấp mới kéo dài 2 tuần, bắt đầu từ ngày 15/2.

Các chiến dịch tiêm chủng cũng đang được đẩy nhanh trên toàn cầu. Israel dẫn đầu thế giới về tỷ lệ người dân được tiêm vaccine với hơn 40% dân số, trong đó có khoảng 2,3 triệu người đã tiêm xong cả 2 mũi.

Tuy nhiên, vấn đề cung cấp vắcxin công bằng vẫn được xem là thách thức, trong bối cảnh các nước giàu ở Bắc bán cầu đang được nhận vắcxin trước tiên trong khi các nước ở Nam bán cầu đang trong cảnh không có vắcxin.

Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã lên kế hoạch thảo luận về tình trạng tiếp cận các loại vắcxin ngừa COVID-19 vào ngày 17/2, còn Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres đã liên tiếp nhắc lại lời cảnh báo rằng trong bối cảnh virus và các biến thể của SARS-CoV-2 đang lây lan khắp thế giới, an ninh toàn cầu chỉ có thể được đảm bảo khi mọi người được bảo vệ như nhau.

Giới chuyên gia cũng khẳng định việc tìm ra các loại vắcxin mới ngừa COVID-19 sẽ không thể giúp chấm dứt đại dịch nếu tất cả các nước trên thế giới không được nhận vaccine một cách nhanh chóng và công bằng.

Nếu vắcxin không được phân phối công bằng hơn, có thể phải mất vài năm thế giới mới có thể kiểm soát được dịch COVID-19 trên phạm vi toàn cầu.

Các chuyên gia ước tính nhu cầu vắcxin trên toàn thế giới là khoảng 10 tỷ liều. Tuy nhiên, trong ngắn hạn và trung hạn, năng lực sản xuất vắcxin còn nhiều hạn chế, sự thiếu hụt vắcxin quá lớn.

Hơn nữa, việc phân bổ vắcxin không đồng đều giữa khu vực giàu nghèo, phần lớn nhu cầu vaccine của các nước đang phát triển khó có thể được đáp ứng đầy đủ.

Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus đã hối thúc các nhà sản xuất vắcxin đẩy nhanh tiến độ, khi mà hơn 3/4 số vắcxin được giao là ở 10 quốc gia giàu nhất thế giới, trong khi khoảng 130 quốc gia – với tổng số 2,5 tỷ dân, chưa được tiêm vắcxin.

Cùng với nỗ lực đẩy mạnh sản xuất vắcxin là nỗi lo về hiệu quả của chúng với các biến thể mới đang xuất hiện ngày càng nhiều.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Anh phụ trách công tác tiêm chủng vắcxin Nadhim Zahawi, đến nay trên thế giới có khoảng 4.000 biến thể mới của virus SARS-CoV-2. Điều này đặt ra thách thức cho các hãng dược phẩm trên thế giới phải tìm cách cải tiến vắcxin khi mà virus SARS-CoV-2 không ngừng biến đổi.

Tại Việt Nam, 120 mũi tiêm thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 1 vắcxin Nano Covax sản xuất trong nước cho 60 tình nguyện viên đã hoàn tất. Qua đánh giá bước đầu, các chuyên gia cho biết vắcxin Nano Covax an toàn, tạo ra phản ứng miễn dịch tốt, có tác dụng với virus SARS-CoV-2, kể cả biến thể mới.

Quá trình thử nghiệm giai đoạn hai đã được khởi động. Bên cạnh đó, chính phủ cũng ưu tiên nhập khẩu vắcxin ngừa COVID-19.

Ở thời điểm này, khi virus cùng các biến thể vẫn lây lan và vắcxin chưa đủ để cung cấp cho tất cả mọi người, có thể thấy, thế giới không có lựa chọn nào khác là phải chung sống an toàn với dịch COVID-19, trên tinh thần “an toàn mới hoạt động.”

Điều quan trọng hơn cả là mỗi người cần tự mình là một “lá chắn thép” phòng chống virus SARS-CoV-2 để giữ an toàn cho bản thân và xã hội trước đại dịch COVID-19./.

Việt Nam trải qua nhiều biến động của thiên tai, dịch bệnh bất thường và cũng lập nhiều kỳ tích mà cả thế giới phải ngưỡng mộ trong năm qua.

Mỗi chúng ta và tất cả chúng ta hãy cùng nhau thực hiện phương châm chống dịch mà Chính phủ và Bộ Y tế đã đề ra, thì dù được đón Tết bên gia đình hay trong nỗi nhớ mong đoàn tụ với người thân, vẫn sẽ là Tết an lành cho tất cả mọi người.

Trong những ngày đầu năm 2021, dù nhiều nơi trên thế giới vẫn đang chao đảo trước dịch bệnh COVID-19, người dân Việt Nam vẫn được hy vọng và mong mỏi về một cái Tết đoàn viên, ấm cúng, khởi đầu cho một năm mới yên vui, hạnh phúc.

Cú sốc vẫn mang tên “Corona”

Chính thời điểm mà mọi nhà, mọi người đang rộn ràng chuẩn bị cho thời khắc đoàn tụ sau một năm “bất thường” thì ngay trước Tết âm lịch đúng 2 tuần, đợt dịch COVID-19 thứ ba được phát hiện trong cộng đồng.

Các nhà dịch tễ học đến giờ vẫn chưa xác định được F0 của đợt dịch mới, nhưng điều mà các chuyên gia đã chắc chắn và liên tục khuyến cáo người dân trong những ngày qua, đó là chủng virus mới đã lây lan nhanh và mạnh mẽ.

Diễn biến những ngày qua cũng cho thấy điều này khi chỉ trong vòng 10 ngày, dịch bệnh đã lan ra 10 tỉnh, thành phố với 375 ca dương tính.

Tại những nơi dịch bệnh được phát hiện đầu tiên của đợt này, ngành y tế xét nghiệm 172 trường hợp đầu tiên và phát hiện 70 ca dương tính với virus SARS-CoV-2. Đây cũng là con số kỷ lục về ca lây nhiễm phát hiện trong một ngày kể từ khi dịch bệnh xâm nhập vào nước ta cách đây hơn 1 năm.

Việc Ban Chỉ đạo quốc gia phòng chống dịch COVID-19 công bố có tới 84 ca dương tính tại Hải Dương và Quảng Ninh ngày 28/1 vừa qua đã làm cho dư luận không khỏi sửng sốt và lo lắng, nhưng đó là sự lo lắng cần thiết để mọi người cùng nâng cao ý thức phòng dịch.

Truy vết thần tốc

Với kinh nghiệm truy vết, khoanh vùng, dập dịch từ những lần trước, Chính phủ, Ban Chỉ đạo quốc gia đã chỉ đạo các lực lượng chức năng như y tế, công an, quân đội, các địa phương, truyền thông và các đội truy vết nhanh chóng chuyển trạng thái.

Các lực lượng chức năng đang ngày đêm chạy đua với sự lây lan có tốc độ “vũ bão” của dịch bệnh, quyết tâm ngăn chặn virus chủng mới phát tán.

Các chuyên gia truy vết cho biết họ đã giảm thời gian “bắt kịp” virus xuống còn 3-4 ngày, một nửa thời gian so với các đợt dịch trước đó ở Hà Nội, Vĩnh Phúc hay Đà Nẵng. Dù công tác phòng chống dịch đã được thực hiện nhanh hơn nhưng virus đã lây lan nhanh hơn so với trước đây.

Nhận định về việc nhiều F2 trở thành F0, đặc biệt ở khu vực Hà Nội, chuyên gia cao cấp của Trung tâm Đáp ứng khẩn cấp sự kiện y tế công cộng thuộc Bộ Y tế, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Trần Đắc Phu cho biết, trước đây, những trường hợp có nguồn bệnh (F0) thường chỉ lan tới F1, còn F2 (người tiếp xúc với F1) thì hầu như không có.

Tuy nhiên trong đợt dịch này, Ban Chỉ đạo quốc gia và Bộ Y tế nhận định virus đang lây lan rất nhanh. Do đó, trong thời gian ngắn, có thể lây từ F0 sang F1 rồi sang F2 vì “lây lan nhanh mà chưa kịp phát hiện thì sẽ lây càng nhanh.”

Đến nay, 8/10 địa phương có ca lây nhiễm là Hải Dương, Quảng Ninh, Bắc Ninh, Hà Nội, Hòa Bình, Bắc Giang, Hải Phòng và Thành phố Hồ Chí Minh đã cơ bản kiểm soát được sự lây lan của dịch bệnh.

Có thể vẫn tiếp tục có ca nhiễm mới, thậm chí là nhiều ca nhiễm từ các địa phương này, nhưng điều này không đáng lo ngại bởi các ca đều xuất phát hoặc có liên hệ với các ổ dịch đã được kiểm soát.

Theo nhận định của Ban Chỉ đạo Quốc gia về phòng chống dịch COVID-19, công tác truy vết, xét nghiệm ở Gia Lai, Bình Dương cần tiếp tục được điều chỉnh. Một số đoàn công tác từ Bộ Y tế và khu vực phía Nam đã có mặt tại các địa phương này để hỗ trợ và hy vọng tình hình sẽ sớm được kiểm soát.

Những bài học không mới

Dù đợt dịch này chưa kết thúc, nhưng cũng có thể nhận ra một số sơ hở trong công tác phòng chống dịch.

Dịch khởi phát từ chủng virus mới, điều đó đồng nghĩa với việc đây là chủng virus xâm nhập từ ngoài vào chứ không phải rơi rớt và âm thầm phát dịch từ những đợt dịch trước. Công tác quản lý dịch bệnh đối với người nhập cảnh hợp pháp hoặc bất hợp pháp vẫn đang có kẽ hở.

Dù kiểm soát được dịch trong năm 2020, Chính phủ và Ban Chỉ đạo quốc gia luôn xác định chúng ta “mới chỉ thắng từng trận đánh” chứ chưa thể công bố khống chế dịch thành công bởi dịch vẫn còn phức tạp trên thế giới.

Trên cơ sở đó, người dân luôn được khuyến cáo thực hiện Thông điệp 5K của Bộ Y tế, đặc biệt là việc đeo khẩu trang khi ra nơi đông người, trên phương tiện giao thông.

Nhưng điều này đã bị lãng quên trên chuyến xe đưa dâu từ Nam Sách (Hải Dương) về Ba Vì (Hà Nội) ngày 18/1. Do không ai đeo khẩu trang trên xe đưa dâu nên 11/16 người đã mắc COVID-19 và chuyên gia truy vết Bùi Thế Duy đã gọi đây là chuyến xe “siêu lây nhiễm.”

Nếu những người nhập cảnh được kiểm soát bệnh dịch một cách cẩn trọng hơn và nếu khẩu trang được sử dụng trên các phương tiện có đông người thì chắc chắn diễn biến dịch bệnh không lan ra nhiều địa phương như hiện nay. Nhưng tiếc thay, những giả định này đã không xảy ra.

Mong Tết an lành

Theo các chuyên gia dịch tễ và truy vết, để có Tết an toàn, mỗi người hãy luôn thực hiện 5K. Sử dụng khẩu trang khi ra khỏi nhà sẽ giúp chúng ta giảm mức nguy cơ lây nhiễm xuống rất thấp. Tăng cường khử khuẩn để nếu không may có tiếp xúc thì virus cũng không có nhiều cơ hội để xâm nhập sâu hơn hoặc lan ra rộng hơn.

Giữ khoảng cách, hạn chế có mặt ở nơi đông người, không khởi xướng các hoạt động đông người và hạn chế đi lại chính là cách hữu hiệu để ngăn virus phát tán rộng rãi. Nếu toàn dân thực hiện khai báo y tế thì công tác truy vết chắc chắn sẽ kịp thời và chính xác hơn nhiều.

Chỉ vài ngày nữa, thời khắc thiêng liêng, chuyển giao giữa năm Canh Tý và năm Tân Sửu sẽ tới. Tất cả chúng ta đều mong muốn đón Tết an lành, năm mới mạnh khỏe, hạnh phúc và thành công.

Mỗi chúng ta và tất cả chúng ta hãy cùng nhau thực hiện phương châm chống dịch mà Chính phủ và Bộ Y tế đã đề ra, thì dù được đón Tết bên gia đình hay trong nỗi nhớ mong đoàn tụ với người thân, vẫn sẽ là Tết an lành cho tất cả mọi người./.