VN-Index

Giới phân tích trên thị trường chứng khoán nhìn chung đánh giá tích cực về triển vọng của thị trường chứng khoán Việt Nam trong năm 2018, với mức tăng trưởng cao dự báo của VN-Index sẽ vượt mức đỉnh lịch sử 1.179 điểm (tháng 3/2007).

Sau kỳ nghỉ Tết âm lịch, thị trường chứng khoán Việt Nam quay trở lại với những phiên giao dịch đầy “cảm xúc”. Bỏ qua mọi tâm lý lo âu cùng hoạt động bán tháo ở thời điểm trước Tết, dòng tiền lớn duy trì được mãnh lực và đẩy VN-Index đi lên, vượt đỉnh 1.115 điểm (ngày 26/1/2018).

Diễn biến thị trường những ngày qua cho thấy tâm lý của giới đầu tư trên thị trường nội địa khá tương đồng với thế giới.

Lợi thế từ hội nhập kinh tế

Theo ông Nguyễn Đức Hùng Linh, Giám đốc Phân tích và Tư vấn đầu tư Khách hàng cá nhân, Công ty Chứng khoán Sài Gòn (SSI), kinh tế Việt Nam – năm 2018 sẽ có tăng trưởng tích cực dựa trên 3 nền tảng “thiên thời, địa lợi, nhân hòa”.

Dưới góc nhìn của một chuyên gia tư vấn đầu tư, ông Linh tin tưởng những tín hiệu lạc quan từ đà phục hồi của kinh tế toàn cầu là yếu tố “thiên thời.” Bởi từ đó, nhu cầu tiêu thụ hàng hóa sẽ tăng mạnh đồng thời mang tới những lợi thế cho hoạt động xuất khẩu của Việt Nam.

Ông Nguyễn Đức Hùng Linh, Giám đốc Phân tích và Tư vấn đầu tư Khách hàng cá nhân, Công ty Chứng khoán Sài Gòn (SSI). (Ảnh: Vietnam+)
Ông Nguyễn Đức Hùng Linh, Giám đốc Phân tích và Tư vấn đầu tư Khách hàng cá nhân, Công ty Chứng khoán Sài Gòn (SSI). (Ảnh: Vietnam+)

Về điều này, ông Nguyễn Đình Thắng, Chuyên gia phân tích, Công ty Chứng khoán Sài Gòn–Hà Nội (SHS) cũng đồng tình quan điểm, các dự báo nhìn chung cho rằng kinh tế thế giới năm 2018 vẫn tăng trưởng tốt ở mức 3,1% và cao hơn dự báo của năm 2017.

Tín hiệu lạc quan từ đà phục hồi của kinh tế toàn cầu là yếu tố “thiên thời.”

“Các yếu tố thúc đẩy tăng trưởng toàn cầu được dự báo sẽ dựa vào đầu tư, công nghệ chế tạo, thương mại hồi phục và do các nền kinh tế xuất khẩu nguyên vật liệu được hưởng lợi từ xu hướng tăng giá các loại mặt hàng này. Ngoài ra, xu hướng đầu và tiêu dùng cá nhân tiếp tục tăng cùng với tâm lý lạc quan của thị trường tài chính cũng được cho là động lực giúp tăng trưởng trong năm,” ông Thắng nói.

Tuy nhiên trong “cơ” vẫn thường trực “nguy,” trong khi giới đầu tư lạc quan về xu thế tăng trưởng thì phía điều hành chính sách lại tỏ ra quan ngại về xu thế bảo hộ đang gia tăng tại nhiều quốc gia.

Khẳng định những thách thức được nhìn thấy rất rõ, ông Thắng nhấn mạnh “trên bình diện quốc tế, các biện pháp nới lỏng tiền tệ nhằm kích thích tăng trưởng sẽ được các chính phủ siết chặt hơn, thêm vào đó xu hướng bảo hộ mậu dịch lại gia tăng, kéo theo các rào cản thương mại, gây ra những bất lợi cho tăng trưởng. Ngoài ra, những biến chuyển tại thị trường tài chính Mỹ (sau chính sách cải cách thuế mới có hiệu lực) cùng xu hướng tăng giá của đồng USD và tốc độ tăng trưởng chậm lại của Trung Quốc cũng sẽ là những yếu tố tác động tới bức tranh kinh tế thế giới trong năm 2018.”

Kinh tế thế giới năm 2018 vẫn tăng trưởng tốt ở mức 3,1% và cao hơn dự báo của năm 2017. (Ảnh: TTXVN)
Kinh tế thế giới năm 2018 vẫn tăng trưởng tốt ở mức 3,1% và cao hơn dự báo của năm 2017. (Ảnh: TTXVN)

Động lực từ nội địa

Trong nước, tâm trạng vốn “mong manh” trước đó của giới đầu tư đã sớm được “ủ ấm” nhờ vào những động thái quyết liệt của Chính phủ ngay trong những ngày làm việc đầu tiên của năm mới.

Bên cạnh những thành công của năm 2017, cam kết tiếp tục cải cách thể chế và thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư, giảm chi phí sản xuất – kinh doanh đã được những người đứng đầu Chính phủ khẳng định bằng hành động.

Tại buổi làm việc đánh giá tình hình thực hiện Đề án xử lý các dự án theo Quyết định số 1468/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ (ngày 26/1), Phó thủ tướng Vương Đình Huệ đã truyền đi thông điệp của Chính phủ, kiên quyết không ngân sách để cứu dự án của Nhà nước làm ăn thua lỗ đồng thời sẽ xử lý theo nguyên tắc thị trường.

Trong nước, tâm trạng vốn “mong manh” trước đó của giới đầu tư đã sớm được “ủ ấm” nhờ vào những động thái quyết liệt của Chính phủ ngay trong những ngày làm việc đầu tiên của năm mới.

“Việc triển khai Nghị quyết Trung ương 5 về đẩy mạnh cải cách thể chế, thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển đã trở thành động lực chính cho nền nền kinh tế. Điều này được kỳ vọng sẽ trở thành chất xúc đà tăng trưởng mạnh mẽ của khu vực kinh tế tư nhân,” ông Thắng dự báo.

Trong bối cảnh an ninh, chính trị tại nhiều nước trên thế giới bị đe dọa bởi chủ nghĩa khủng bố, việc Việt Nam tổ chức thành công nhiều hội nghị quốc trế cấp cao quan trọng (như Hội nghị APEC – năm 2017) đã nâng tầm quốc gia trên trường quốc tế, từ đó nâng cao niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài vào triển vọng tăng trưởng của đất nước.

Ông Nguyễn Đình Thắng, Chuyên gia phân tích, Công ty Chứng khoán Sài Gòn–Hà Nội (SHS)
Ông Nguyễn Đình Thắng, Chuyên gia phân tích, Công ty Chứng khoán Sài Gòn–Hà Nội (SHS)

Bên cạnh đó, xu hướng lạc quan về tăng trưởng kinh tế cũng như thương mại toàn cầu năm 2018, tạo điều kiện để Việt Nam thúc đẩy gia tăng các hoạt động xuất và nhập khẩu trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, thông qua các Hiệp định thương mại tự do song phương, đa phương có hiệu lực.

Để tận dụng mọi lợi thế từ hội nhập, trong các cuộc làm việc với ngành ngoại giao và các tham tán thương mại, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã nhắm thẳng vào công tác quản trị nhân sự, yêu cầu họ phải thực sự trở thành những “đại sứ kinh tế” của Việt Nam tại nước ngoài, nối “cánh tay dài” của doanh nghiệp trong nước tới trường quốc tế.

Dòng vốn dồi dào

Với những yếu tố cơ bản đó, dòng vốn trong nước đang trở nên khá dồi dào, với kết quả huy động vốn trên thị trường chứng khoán năm 2017, đạt xấp xỉ 245.000 tỷ đồng cùng hoạt động cổ phần hóa và thoái vốn Nhà nước thu về được 125.400 tỷ đồng.

Ông Linh đưa ra dự báo, “hai nhân tố đặc biệt thúc đẩy dòng tiền này vào Việt nam trong 2018. Đó là, giới đầu tư quốc tế đang có chiến lược chuyển vốn sang các thị trường mới nổi khá rõ để tìm kiếm cơ hội sinh lời cao cộng với làn sóng thoái vốn Nhà nước và phát hành cho cổ đông chiến lược tại tại các doanh nghiệp lớn trong nước.”

Công cuộc tái cơ cấu kinh tế đang đi đúng hướng, nhìn thấy rõ nhất là ở hệ thống ngân hàng và các doanh nghiệp Nhà nước.

Thêm vào đó trên thị trường tiền tệ, lãi suất thấp huy động và cho vay tín dụng cùng thanh khoản hệ thống ngân hàng được duy trì ổn định định, điều này sẽ thúc đẩy người gửi tiền dịch chuyển một phần vốn sang kênh đầu tư chứng khoán. Sự dịch chuyển này hoàn toàn phù hợp với việc phát triển thị trường vốn song hành cùng thị trường ngân hàng trở thành kênh cấp vốn cho nền kinh tế.

Đây là những yếu tố “địa lợi” ông Linh nhấn mạnh, “công cuộc tái cơ cấu kinh tế đang đi đúng hướng, nhìn thấy rõ nhất là ở hệ thống ngân hàng và các doanh nghiệp Nhà nước. Thêm vào đó ‘nhân hòa’ là quyết tâm cao của toàn bộ hệ thống chính trị cùng hướng đến mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững. Kinh tế tăng trưởng cao là nền tảng cơ bản vững chắc nhất cho thị trường chứng khoán.”

Kinh tế tăng trưởng cao là nền tảng cơ bản vững chắc nhất cho thị trường chứng khoán. (Ảnh: TTXVN)
Kinh tế tăng trưởng cao là nền tảng cơ bản vững chắc nhất cho thị trường chứng khoán. (Ảnh: TTXVN)

Giá ‘chứng khoán’ đang cao

Tuy nhiên bên cạnh những yếu tố cơ bản tích cực, các tín hiệu kỹ thuật đang cho thấy rủi ro của thị trường chứng khoán đang nằm ở mức định giá.

Kết thúc phiên giao dịch cuối cùng (ngày 29/12/2017), chỉ số P/E [tỷ số giá /thu nhập] của VN-Index đang ở mức 19,3 lần, thấp hơn mức P/E của các chỉ số chứng khoán chính trong khu vực (P/E của JCI Index – Indonesia là 23,2 lần, PCOMP Index – Philippines là 23,1 lần), nhưng cao hơn P/E của SET Index – Thailand là 16,9 điểm.

Rủi ro của thị trường chứng khoán đang nằm ở mức định giá.

Nhiều chuyên gia trong ngành đánh giá, thị trường Việt Nam không còn ở mức rẻ so các thị trường chứng khoán khác trong khu vực song vẫn ở mức có thể chấp nhận được cho tiềm năng tăng trưởng trong tương lai.

Trước đó, hầu hết các dự báo đều cho rằng, mức P/E của VN-Index trong năm 2018 có thể lên mức 20-22 lần, do lợi nhuận của các công ty tăng tốt có thể đạt đến 30% cũng như sức hút từ triển vọng nâng hạng thị trường lên mới nối.

“Theo đó, Việt Nam sẽ tiếp tục trở thành điểm đến hấp dẫn đối với dòng vốn từ nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt với các doanh nghiệp mới niêm yết và câu chuyện thoái vốn Nhà nước sẽ diễn ra mạnh mẽ hơn trong năm 2018,” ông Thắng nói.

Doanh nghiệp tốt sẽ vẫn tăng giá ngay cả khi thị trường chung giảm. (Ảnh: TTXVN)
Doanh nghiệp tốt sẽ vẫn tăng giá ngay cả khi thị trường chung giảm. (Ảnh: TTXVN)

Hiện tại, ông Linh cũng cho biết P/E của VN-Index đã lên mức 20,4 lần và cao hơn mức trung bình 5 năm trở lại đây chỉ là 14,4 lần. Do đó, ông này khuyến cáo, “ở mức cao như vậy khả năng điều chỉnh của thị trường cũng lớn hơn, song điều này sẽ có tác động thanh lọc của các doanh nghiệp tốt và không tốt. Doanh nghiệp tốt sẽ vẫn tăng giá ngay cả khi thị trường chung giảm, vì vậy các nhà đầu tư cần phải tỉnh táo phân biệt, tránh tâm lý nóng vội cuốn theo hiệu ứng đám đông.”

Sau khi so sánh tỷ suất sinh lời của một số kênh đầu tư trong năm 2017, lãi suất gửi tiết kiệm ngân hàng đạt 6,5-7,5%/năm, giá vàng tăng 13%/năm, thị trường chứng khoán 48%/năm, tỷ giá USD giảm10,2%, ông Thắng cho rằng “thị trường chứng khoán vẫn có cơ sở lựa chọn đối với cả nhà đầu tư trong nước và quốc tế, khi nó vẫn kênh đầu tư có hiệu suất sinh lời cao nhất trong năm 2018”./.

VN-Index thực hiện kiểm tra ngưỡng kháng cự. (Nguồn: Vnews)

Pini Zahavi

Đầu tháng 2/2018, truyền thông châu Âu đã tạo nên “cơn sốt” khi rộ lên tin đồn Robert Lewandowski sẽ về Real Madrid trong một tương lai gần. Thậm chí, tờ Marca còn đưa tin người của tiền đạo người Ba Lan là Cezary Kucharski có quan hệ rất tốt với Chủ tịch Real, và họ đang đàm phán để Real đưa Lewandowski về La Liga.

Phản ứng trước thông tin này, tiền đạo người Ba Lan tuyên bố: “Tôi đang tập trung thi đấu cho Bayern Munich… và chuyện này tôi không quan tâm.”

Nhưng trước câu hỏi “Kucharski có còn là người đạị diện của anh hay không,” Lewandowski ngập ngừng nói: “Hiện tại thì vẫn còn!”

Cezary Kucharski và Maik Barthel đã làm việc với Robert Lewandowski từ nhiều năm nay. Ai cũng biết hai người này đang cố gắng đưa Lewandowski về Real Madrid. Nhưng mọi cố gắng đều hình như vô ích khi chân sút sinh năm 1988 đã gia hạn hợp đồng với Bayern đến 2021 vào tháng 12/2016.

Tuy nhiên, hôm 22/2, phóng viên Mateusz Borek (POLSAT) đã gây bất ngờ khi đưa tin Lewandowski chia tay Kucharski và người đại diện mới của anh là Pinhas “Pini” Zahavi.

Zahavi có tác động trong vụ Lewandowski?
Zahavi có tác động trong vụ Lewandowski?

Thông tin này khiến người hâm mộ Bayern bất ngờ trong khi ban lãnh đạo đội bóng xứ Bavaria hoàn toàn im lặng. CEO Karl-Heinz Rummenigge khi đó chỉ gói gọn trong một câu: “Đó là việc riêng của anh ta.”

Pinhas Zahavi là ai?

Pinhas Zahavi, tên thường gọi là Pini Zahavi – được xem là một trong những người đàn ông quyền lực nhất của bóng đá, đứng đằng sau những thương vụ chuyển nhượng bom tấn. Từ khi Jorge Mendes hay Mino Raiola mới vào nghề thì Zahavi đã được xem là “siêu cò.”

Tên tuổi của Zahavi có thể ít người biết đến, vì theo như một thân chủ của ông thì: “Zahavi không thích thành sao nổi tiếng, nên ông ấy hay giấu mình.”

Zahavi cùng siêu cò người Brazil Wagner Ribeiro đã đạo diễn thương vụ trị giá 222 triệu euro để Neymar về Paris St.Germain. Ở thương vụ đó, người đàn ông Do Thái 74 tuổi này đóng vai trò “cố vấn tài chính của Neymar”, đồng thời bỏ túi 38 triệu euro.

Đây cũng không phải là thương vụ đầu tiên của cựu phóng viên thể thao này liên quan đến Barcelona.

Năm 2003 chính Zahavi là người đã môi giới để Ronaldinho về sân Camp Nou, sau đó là Zlatan Ibrahimovic vào 2009. 5 năm sau, ông lại thực hiện vụ chuyển nhượng đưa huyền thoại Barcelona Xavi đến Qatar.

Zahavi và cựu CEO của Chelsea Peter Kenyon (Nguồn: Guardian)
Zahavi và cựu CEO của Chelsea Peter Kenyon (Nguồn: Guardian)

Không những chỉ tham gia vào chuyển nhượng cầu thủ, Zahavi còn mua bán cả câu lạc bộ. Năm 2003, ông đã làm cho tỷ phú Nga Roman Abramovich “say đắm” Chelsea.

Ngay trong năm đầu tiên khi đầu tư vào câu lạc bộ này, Abramovich đã bỏ ra 200 triệu euro mang về những cầu thủ nổi tiếng nhất thời đó. Tất nhiên, Zahavi làm việc này không phải để xây dựng bóng đá Anh, mà trong những chuyển nhượng sau đó của Petr Cech, Didier Drogba hay Mickael Essien, ông ta đã kiếm được những món tiền hoa hồng khổng lồ.

Không những chỉ tham gia vào chuyển nhượng cầu thủ, Zahavi còn mua bán cả câu lạc bộ. Năm 2003, ông đã làm cho tỷ phú Nga Roman Abramovich “say đắm” Chelsea.

Điều đáng chú nhất, thương vụ Abramovich-Chelsea là mở ra một kỷ nguyên mới trên thị trường chuyển nhượng Anh và sau này lây lan sang cả phần còn lại của châu Âu. Nghĩa là Zahavi không chỉ môi giới cầu thủ, mà môi giới cả các đội bóng cho các tỷ phú đang dư dả tiền mặt, muốn mua một món đồ chơi đắt tiền.

Khởi đầu từ Abramovich ở Chelsea, giờ hàng loạt đội bóng lớn ở châu Âu đang nằm trong tay những tỷ phú Arab hay Trung Quốc, điều không thể tưởng tượng nổi cách đây mấy chục năm.

Pinhas Zahavi, xuất thân từ một phóng viên thể thao những năm 1970, trong một lần hiếm hoi tự thú nhận: “Tôi đã trở thành người khổng lồ từ Premier League. Hồi đó có những huấn luyện viên Anh không biết có những cầu thủ nào đang thi đấu ở châu Âu. Trên báo chí, người ta khó mà tìm thấy kết quả của những giải đấu khác. Hòn đảo cô đơn này không quan tâm đến những gì đang xảy ra trên thế giới và tôi đã làm thay đổi quan niệm của họ.”

Chủ tịch PSG Nasser Al-Khelaifi và Zahavi, người đã đưa Neymar đến PSG với mức phí điên rồ (Nguồn: AFP)
Chủ tịch PSG Nasser Al-Khelaifi và Zahavi, người đã đưa Neymar đến PSG với mức phí điên rồ (Nguồn: AFP)

Là người Do thái, Zahavi đã nhận ra một điều sớm hơn rất nhiều so với những đối thủ cạnh tranh: “Tôi không môi giới cầu thủ nữa mà tôi sở hữu họ – đó mới là tương lai.”

Đi theo hướng này, Zahavi còn kiếm được nhiều tiền hơn nữa.

Thương vụ Neymar do ông đạo diễn đã đưa những cuộc chuyển nhượng của bóng đá thế giới lên một đẳng cấp khác-gần như điên rồ! Một số tiền mà chỉ cách đây vài năm thôi, không ai có thể tưởng tượng ra.

Những thương vụ bất ngờ

Trong làng bóng đá châu Âu mà đặc biệt là Premier League, Zahavi xây dựng được cho mình một mạng lưới dầy đặc với những thương vụ kịch tính, nhưng không phải lúc nào cũng hợp pháp.

Năm 2005, Zahavi và người đại diện của Ashley Cole đã gây một bê bối tương đối ầm ỹ. Ông đã thay mặt (chính thức hay không chính thức?) cho Ashley Cole, khi đó đang khoác áo Arsenal cùng với người đại diện của anh đàm phán với Chelsea khi thị trường chuyển nhượng còn chưa mở cửa – đây là một việc làm bất hợp pháp.

Trong nhiều thương vụ, Zahavi đại diện cho cả cầu thủ và câu lạc bộ trên bàn đàm phán. Nói một cách khác, ông ta đã quyền lực tới mức có thể vừa đá bóng vừa thổi còi.

Một năm sau, Cole chuyển về Stamford Bridge và người đại diện chính thức của Cole bị tước giấy phép hành nghề nhưng Liên đoàn bóng đá Anh FA không thể làm gì được Zahavi vì không đủ chứng cớ. FA đẩy vụ việc lên FIFA, song cả Liên đoàn bóng đá thế giới cũng bó tay. Đơn giản bởi ông ta làm việc quá kín kẽ, với tuyên bố “tôi không đại diện cho Chelsea lẫn Cole.”

Trong nhiều thương vụ, Zahavi đại diện cho cả cầu thủ và câu lạc bộ trên bàn đàm phán. Nói một cách khác, ông ta đã quyền lực tới mức có thể vừa đá bóng vừa thổi còi. Như trong vụ chuyển nhượng lớn đầu tiên của Zahavi là đưa Rio Ferdinand từ Leeds tới Manchester United năm 2002 với giá kỷ lục thế giới cho một hậu vệ vào thời điểm đó là 30 triệu bảng, một phần nhờ vào mối quan hệ giữa ông và Sir Alex Ferguson.

Trong những năm 2000, Zahavi đã đạo diễn những vụ chuyển nhượng đình đám của Ashley Cole và Rio Ferdinand (Nguồn: AFP)
Trong những năm 2000, Zahavi đã đạo diễn những vụ chuyển nhượng đình đám của Ashley Cole và Rio Ferdinand (Nguồn: AFP)

Từ những thành công này, Zahavi đã mở rộng địa bàn hoạt động sang tận Nam Mỹ, bắt tay với những siêu cò ở đây để thành lập những công ty ma ở thiên đường thuế Gibraltar. Dưới danh nghĩa những công ty này, họ đã mua một câu lạc bộ bóng đá mà không mấy ai biết tới là FC Locarno ở Thụy Sĩ.

Ngay sau đó, có rất nhiều cầu thủ Nam Mỹ chuyển về Locarno, song chỉ là trên giấy tờ, trước khi họ được “phân phối” đi các giải đấu hàng đầu khác ở châu Âu.

Gonzalo Higuain chính là ngôi sao điển hình trong những thương vụ của Zahavi. Khi đón nhận ngôi sao này từ Argentina, Locarno được hưởng 50% số tiền chuyển nhượng. Nửa năm sau đó, dù chưa một lần mặc áo của Locarno, tiền đạo người Argentina đã chuyển tới Real Madrid với giá 15 triệu euro.

Trường đào tạo người đại diện cầu thủ ở Pháp có tên EAJF, học viên là các cựu cầu thủ, luật sư, doanh nhân... (Nguồn: AFP)
Trường đào tạo người đại diện cầu thủ ở Pháp có tên EAJF, học viên là các cựu cầu thủ, luật sư, doanh nhân… (Nguồn: AFP)

Rất nhiều ngôi sao đã tìm đến thương gia Do thái khi muốn chọn cho mình một bến đỗ mới. Và để đáp lại lòng tin, Zahavi đã biến họ thành những siêu sao, khoác áo những câu lạc bộ hàng đầu châu Âu, nhận được tiền lương hậu hĩnh. Một trong số đó giờ đây có tên Robert Lewandowski – tiền đạo số 1 của Bayern Munich.

Tổng thống Putin

Chính trường Nga đang nóng lên từng ngày khi chỉ còn nửa tháng nữa là cử tri Nga sẽ chính thức đi bỏ phiếu bầu người đứng đầu đất nước nhiệm kỳ mới 2018-2024.

Cả 8 ứng cử viên chạy đua vào Điện Kremlin lần này đã lần lượt công bố cương lĩnh tranh cử của mình thông qua các cuộc tranh luận trên truyền hình và đài phát thanh, riêng đương kim Tổng thống Vladimir Putin, những nội dung được ông đề cập trong Thông điệp liên bang hàng năm đọc ngày 1/3, được coi chính là “cương lĩnh hành động” trong 6 năm tới nếu ông tiếp tục đắc cử.

Nước Nga trước bầu cử và 12 nhiệm vụ then chốt của Tổng thống Putin

Cuộc bầu cử tổng thống lần này diễn ra trong bối cảnh nước Nga đã và đang tiếp tục củng cố hình ảnh một cường quốc có ảnh hưởng và vai trò lớn, đồng thời khẳng định được vị thế và uy tín của mình trên trường quốc tế. Bất chấp những khó khăn chồng chất, đặc biệt do các biện pháp trừng phạt mà Mỹ và phương Tây áp đặt suốt 4 năm nay, nước Nga đã vững vàng vượt qua giai đoạn suy thoái kinh tế, từng bước phát triển ổn định.

Tuy nhiên, Xứ sở Bạch Dương vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức, cả về kinh tế, xã hội lẫn an ninh, trong bối cảnh tình hình địa chính trị trong khu vực và thế giới diễn biến phức tạp, mâu thuẫn giữa Nga và phương Tây, trước hết với Mỹ, trong nhiều vấn đề vẫn chưa thể tháo gỡ.

Vòng vây trừng phạt của Mỹ và phương Tây ngày càng được siết chặt đã gây thiệt hại cho Nga hơn 50 tỷ USD, tương đương 1% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Mức tăng GDP của Nga trong năm qua dù đạt 1,6%, song chưa đủ để ổn định nền kinh tế vốn phụ thuộc đáng kể vào xuất khẩu dầu mỏ.

Tổng thống Nga Vladimir Putin tại buổi đọc Thông điệp Liên bang, ngày 1/3. (Nguồn: AFP)
Tổng thống Nga Vladimir Putin tại buổi đọc Thông điệp Liên bang, ngày 1/3. (Nguồn: AFP)

Trong khi đó, Moskva cũng lo ngại về mối đe dọa an ninh quốc gia khi Mỹ và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) triển khai quân đội và vũ khí sát biên giới Nga. Do đó, cương lĩnh tranh cử của các ứng cử viên rất được dư luận chờ đợi bởi nó sẽ định hình con đường mà nước Nga sẽ đi trong thập niên tới.

Có thể coi 12 nhiệm vụ then chốt mà Tổng thống Putin đặt ra trong Thông điệp liên bang ngày 1/3 là 12 “cương lĩnh hành động” của ông để đưa nước Nga vững bước trên con đường phát triển.

Nổi bật trong đó là cam kết bảo vệ lợi ích của nước Nga và cuộc sống của người dân Nga, như tuyên bố của ông Putin “sự thịnh vượng của nhân dân, sự sung túc trong các gia đình người Nga là nhân tố chính, then chốt của sự phát triển.”

Với quan điểm xuyên suốt này, ông cho rằng tương lai của nước Nga sẽ phụ thuộc vào việc giải quyết những nhiệm vụ cấp bách đang đặt ra trước mắt, từ kinh tế, dân sinh, giáo dục, y tế tới an ninh, quốc phòng.

Những giải pháp cụ thể nhằm củng cố vị thế nền kinh tế để Nga lọt vào top 5 nền kinh tế lớn nhất thế giới, cải thiện môi trường đô thị và điều kiện nhà ở, nâng cao chất lượng y tế, cắt giảm một nửa tỷ lệ nghèo đói trong vòng 6 năm tới, đồng thời tăng 1,6 lần thu nhập bình quân của người dân trước năm 2025 … đều hướng tới mục tiêu vì con người, trên cơ sở bảo đảm sự phồn vinh của mọi tầng lớp nhân dân.

Có thể coi 12 nhiệm vụ then chốt mà Tổng thống Putin đặt ra trong Thông điệp liên bang là 12 “cương lĩnh hành động” của ông.

Với khẩu hiệu tranh cử về một “nước Nga mạnh mẽ,” có khả năng “tự quyết định tương lai của mình,” ứng cử viên Putin cũng khẳng định Nga cần sẵn sàng ứng phó với những thách thức an ninh thông qua việc xây dựng một quân đội hiện đại, tinh nhuệ và công nghệ cao, tăng cường khả năng phòng thủ bằng các loại vũ khí tân tiến.

Điều này không chỉ tạo nên sức mạnh của nước Nga trong bảo đảm an ninh, bảo vệ chủ quyền đất nước, mà còn góp phần giữ gìn hòa bình, ổn định ở khu vực và thế giới trong bối cảnh Mỹ đã rút khỏi Hiệp ước phòng thủ tên lửa và không thực hiện các thỏa thuận về ổn định chiến lược đã ký với Nga.

Đặc biệt, ông Putin nhấn mạnh tới hậu quả của tình trạng lạc hậu công nghệ, dẫn đến làm suy yếu, xói mòn tiềm năng con người, và điều này đồng nghĩa với việc làm giảm an ninh và các cơ hội kinh tế của đất nước, và hậu quả là đánh mất chủ quyền. Trên cơ sở đó, nhà lãnh đạo Nga đề cao sức mạnh sáng tạo và sự phát triển năng động của một nước Nga “đang hướng đến tương lai.”

Với lợi thế là một chính khách lão luyện và là người đứng đầu nước Nga trong nhiều năm nay, những thông điệp và chính sách của Tổng thống Putin về tương lai nước Nga được dư luận đánh giá là mang tính đột phá và có tính khả thi, có thể giúp “con thuyền” nước Nga vượt qua mọi cơn sóng dữ phía trước. Điều này cũng góp phần giúp ông Putin củng cố vị trí dẫn đầu về tỉ lệ ủng hộ của cử tri.

Đối thủ của ông Putin là những ai?

Trong khi đó, ứng cử viên của đảng Cộng sản Nga Pavel Grudinin đã công bố “Chương trình 20 bước” tranh cử, tập trung giải quyết các vấn đề kinh tế. Với quan điểm chỉ trích cơ cấu kinh tế hiện nay ở nước Nga, ông Grudinin nhấn mạnh tính cần thiết của việc cải thiện điều kiện sống của người dân Nga thông qua các biện pháp cụ thể, có thể giúp nền kinh tế Nga độc lập hơn.

Ứng cử viên của đảng Cộng sản Nga Pavel Grudinin (bên trái) được xem là ứng cử viên có khả năng cạnh tranh với Tổng thống Putin trong cuộc bỏ phiếu ngày 18/3. (Nguồn: AFP)
Ứng cử viên của đảng Cộng sản Nga Pavel Grudinin (bên trái) được xem là ứng cử viên có khả năng cạnh tranh với Tổng thống Putin trong cuộc bỏ phiếu ngày 18/3. (Nguồn: AFP)

Tuy nhiên, một số biện pháp mà ứng cử viên này đưa ra bị đánh giá là “thiếu thực tế” xét tới tình hình nước Nga hiện nay. Những gì ông Grudinin thể hiện trong các chương trình tranh luận trực tiếp cũng chưa thực sự thuyết phục để giúp “gương mặt mới” này tạo dấu ấn. Tuy nhiên, hiện ông Grudinin vẫn được xem là ứng cử viên có khả năng cạnh tranh trong cuộc bỏ phiếu ngày 18/3.

Ứng cử viên “lão làng,” Chủ tịch đảng Dân chủ Tự do Vladimir Zhirinovsky quả thực đã “gây sốc” ngay trong chương trình tranh luận trực tiếp trên truyền hình khi chỉ trích gay gắt, thậm chí có hành động “thô bạo” với “gương mặt lạ” Ksenia Sovchak.

Tổng thống Nga Putin đích thân nộp hồ sơ tranh cử. (Nguồn: Vnews)

Vốn được coi là nhân vật mang tư tưởng dân tộc cực đoan, chương trình tranh cử “100 bước” của ông Zhirinovsky đề xuất những “thay đổi lớn tiến về phía trước,” như giải tán Hội đồng liên bang (Thượng viện) hay giảm số ghế Đuma quốc gia (Hạ viện).

Ông cũng đưa ra những chương trình bảo vệ tiếng Nga, chống “sự thống trị của người nhập cư,” bảo vệ lợi ích của nước Nga… Tuy nhiên, ứng cử viên Ksenia Sobchak mới là người có những đề xuất gây tranh cãi nhất với dự định cải tổ triệt để hệ thống chính trị của Nga, giải tán hoàn toàn Duma quốc gia và đưa Nga trở thành một nước cộng hòa nghị viện.

Các ứng cử viên còn lại trong cuộc bầu cử tổng thống Nga chưa thu hút được nhiều sự chú ý của cử tri do chương trình tranh cử chưa thực sự rõ nét, dù cũng đã đưa ra quan điểm của đảng mình về các vấn đề thời sự như nền tảng của an ninh quốc gia, các mối đe dọa toàn cầu đối với nước Nga và khả năng giảm thiểu đe dọa đó, phản ứng Nga cần có trước các lệnh trừng phạt của phương Tây…

Kết quả các cuộc thăm dò mới nhất đều cho thấy đương kim Tổng thống Putin đang bỏ xa các đối thủ còn lại và duy trì tỉ lệ ủng hộ ổn định ở mức khoảng 70%.

Như ông Grigory Yavlinskiy thuộc đảng Yabloko (Quả táo), một chính trị gia từng tranh cử nhiều lần, có quan điểm tự do và ủng hộ phương Tây, hiện không được cử tri đánh giá cao về khả năng “bảo vệ lợi ích” của nước Nga.

Ông Sergei Baburin thuộc Liên minh toàn dân Nga, vốn là một chính trị gia bảo thủ theo chủ nghĩa dân tộc, được đánh giá là “chưa có gì mới.” Đại diện cho đảng Phát triển của giới doanh nghiệp Nga, ông Boris Titov, người được cho là chưa có hoạt động nổi bật nào trong nền chính trị Nga và chưa hề tham gia các cuộc bầu cử trước đó, đang cố gắng thu hút phiếu bầu từ các tầng lớp kinh tế tự do.

Kết quả các cuộc thăm dò mới nhất đều cho thấy đương kim Tổng thống Putin đang bỏ xa các đối thủ còn lại và duy trì tỉ lệ ủng hộ ổn định ở mức khoảng 70%, gấp gần 10 lần so với tỷ lệ ủng hộ ứng cử viên đứng thứ hai là ông Grudinin, thuộc đảng Cộng sản Nga, và gấp hơn 10 lần đại diện đảng Dân chủ Tự do Nga Zhirinovsky, chỉ được khoảng 6%.

Các ứng cử viên còn 2 tuần để tiếp tục vận động tranh cử nhằm thu hút lá phiếu cử tri cho tới “ngày yên tĩnh” 17/3, trước khi người dân Nga ngày 18/3 dùng là phiếu để đưa ra câu trả lời chính thức rằng họ sẽ chọn “cương lĩnh tranh cử” nào để phát triển đất nước trong 6 năm tới.

Tổng thống Nga Putin đang bỏ xa các đối thủ trong các cuộc thăm dò dư luận trước thềm bầu cử. (Nguồn: AFP)
Tổng thống Nga Putin đang bỏ xa các đối thủ trong các cuộc thăm dò dư luận trước thềm bầu cử. (Nguồn: AFP)

Italy và cuộc tổng tuyển cử khó đoán định

Cuộc tổng tuyển cử diễn ra ngày 4/3 tại Italy được xem là một trong những cuộc bầu cử quan trọng hàng đầu ở châu Âu trong năm 2018 bởi kết quả của nó có thể đe dọa sự ổn định của châu lục, đặc biệt là Khu vực sử dụng đồng euro (Eurozone).

Trong khi đó, tình trạng phân rã chính trị hiện nay của các chính đảng ở Italy, cùng luật bầu cử mới rất phức tạp được quốc hội nước này thông qua hồi cuối tháng 10/2017 và số lượng đông cử tri vẫn còn “do dự” đang khiến toàn cảnh chính trường Italy trở nên đặc biệt khó đoán định.

Theo luật bầu cử mới, 37% số nghị sỹ ở cả hai viện sẽ được bầu phổ thông theo danh sách ứng cử viên. Số còn lại được bầu theo danh sách các chính đảng. Cụ thể tại Hạ viện, 232 ghế sẽ được bầu theo theo cơ chế thứ nhất, 386 ghế được bầu theo danh sách chính đảng, 12 ghế còn lại dành cho các đơn vị cử tri ở nước ngoài.

Tình trạng phân rã chính trị hiện nay của các chính đảng khiến chính trường Italy rất khó đoán định

Tại Thượng viện, số ghế tương ứng ở 3 cơ chế bầu này là 116, 193 và 6. Một điểm mới khác là luật cho phép các chính đảng liên minh với nhau trước bầu cử, và liên minh các chính đảng phải giành được ít nhất 10% số phiếu bầu mới có ghế tại quốc hội, trong khi mức này đối với các đảng đơn lẻ là 3%. Quy định này được cho là có thể gây bất lợi cho đảng dân túy Phong trào 5 Sao (M5S), lâu nay luôn từ chối gia nhập bất kỳ liên minh nào.

Có 3 lực lượng chính trị chủ chốt sẽ tham gia cuộc tổng tuyển cử sắp tới: thứ nhất là liên minh cánh tả, trong đó có đảng Dân chủ (PD) trung tả của cựu Thủ tướng Matteo Renzi; thứ hai là đảng M5S của ông Luigi Di Maio; thứ ba là liên minh cánh hữu, gồm đảng trung hữu Tiến lên Italy (FI) của cựu Thủ tướng Silvio Berlusconi, đảng cực hữu Liên đoàn phương Bắc (LN) của ông Matteo Salvini và đảng cực hữu “Những người anh em Italy” (FdI) của bà Giorgia Meloni.

Ngoài ra, đảng “Tự do và Công bằng” của cựu Chủ tịch Thượng viện Piero Grasso, đảng cánh tả mới thành lập, ly khai từ đảng PD của ông Renzi, cũng tham gia cuộc bầu cử.

Lãnh đạo 3 lực lượng chính trị chủ chốt sẽ tham gia cuộc tổng tuyển cử sắp tới tại Italy. (Nguồn: AFP)
Lãnh đạo 3 lực lượng chính trị chủ chốt sẽ tham gia cuộc tổng tuyển cử sắp tới tại Italy. (Nguồn: AFP)

Theo kết quả các cuộc thăm dò dư luận mới nhất, liên minh cánh hữu dự kiến giành được 34,7% số phiếu ủng hộ. Đảng M5S sẽ xếp ở vị trí thứ hai với 27,8% số phiếu bầu, trở thành đảng đơn lẻ có tỷ lệ ủng hộ cao nhất. Còn liên minh cánh tả dự kiến sẽ về thứ ba với 27,4% số phiếu bầu.

Đa số các nhà phân tích dự đoán trong cuộc tổng tuyển cử lần này, không có phe nào có thể giành đủ đa số ghế cần thiết tại quốc hội để có thể tự đứng ra lập chính phủ, và “kịch bản” nhiều khả năng xảy ra nhất là một “quốc hội treo.” Khi đó, Tổng thống Italy Sergio Mattarella sẽ chỉ định đảng hoặc liên minh chính đảng giành được nhiều ghế nhất đứng ra thương lượng với các đảng khác để thành lập chính phủ.

Trong trường hợp này, một chính phủ đại liên minh, trong đó có đảng FI của ông Berlusconi, có thể được thành lập. Cựu Thủ tướng Berlusconi gần đây đã có những phát biểu đánh giá cao những thành tựu cũng như uy tín của Thủ tướng đương nhiệm Paolo Gentiloni và đây được coi là dấu hiệu cho thấy đảng FI sẵn sàng tham gia một chính phủ với ông Gentiloni, người của đảng PD.

Đảng M5S lâu nay vẫn khẳng định nếu không giành đủ số phiếu bầu để tự đứng ra thành lập chính phủ, họ sẽ trở thành một lực lượng đối lập lớn trong cơ quan lập pháp

Kịch bản thứ hai là liên minh cánh hữu có thể thành lập một chính phủ với những đảng khác vốn đã từng là đồng minh của ông Berlusconi trước đây. Kịch bản này ít có khả năng xảy ra, nhưng không phải là không thể. Kịch bản thứ ba là đảng M5S giành đủ đa số ghế cần thiết trong quốc hội để tự đứng ra thành lập một chính phủ đơn đảng. Tuy nhiên, đây là kịch bản khó có khả năng xảy ra nhất do các cơ chế của luật bầu cử mới. Thậm chí đảng M5S có liên minh với đảng cánh tả “Tự do và Công bằng” sau bầu cử thì liên minh này cũng không có đủ số ghế để thành lập chính phủ đa số.

Ngoài ra, một kịch bản khác được nhắc đến, là khả năng đảng M5S thành lập một đại liên minh với PD. Tuy nhiên, khả năng này được cho là không thể xảy ra do nền tảng, cương lĩnh chính trị của hai đảng khá khác biệt.

Bên cạnh đó, đảng M5S lâu nay vẫn khẳng định rằng nếu không giành đủ số phiếu bầu để tự đứng ra thành lập chính phủ, họ sẽ trở thành một lực lượng đối lập lớn trong cơ quan lập pháp và sẽ gây ảnh hưởng đến các chính sách thông qua các ủy ban trong quốc hội.

Mặt khác, cũng không thể loại trừ khả năng các chính đảng không thương lượng được với nhau và Italy sẽ phải tổ chức một cuộc bầu cử mới. Khi đó, Italy có thể rơi vào tình trạng khủng hoảng chính trị hậu bầu cử, tác động tiêu cực tới nền kinh tế đang trong quá trình phục hồi chậm chạp cũng như làm đình trệ tiến trình cải cách cơ cấu mà Italy đang rất cần thúc đẩy. Những biến động này tại Italy được xem là mối đe dọa lớn nhất đối với tương lai của Eurozone.

Lãnh đạo đảng dân túy Phong trào 5 Sao (M5S) Luigi Di Maio. (Nguồn: AFP/TTXVN)
Lãnh đạo đảng dân túy Phong trào 5 Sao (M5S) Luigi Di Maio. (Nguồn: AFP/TTXVN)

Dư luận hiện đang tỏ ra quan ngại trước khả năng thắng thế của đảng dân túy M5S trong cuộc tổng tuyển cử sắp tới.

Phong trào dân túy ở nhiều nước thời gian qua tuy chưa đủ sức trỗi dậy mạnh mẽ nhưng vẫn đang âm ỉ ở châu Âu và có thể bùng phát trở lại trong cuộc bầu cử sắp tới ở Italy.

Chủ tịch Nghị viện châu Âu Antonio Tajani mới đây đã phải lên tiếng kêu gọi cử tri Italy ủng hộ các đảng trung tả như đảng Dân chủ, chứ không nên bỏ phiếu cho các đảng dân túy chủ trương chống nhập cư, hoài nghi châu Âu như M5S hoặc LN. Theo ông Tajani, EU cần “một Italy mạnh mẽ,” có những ý tưởng và chính sách mang lại lợi ích cho châu Âu.

EU cần “một Italy mạnh mẽ,” có những ý tưởng và chính sách mang lại lợi ích cho châu Âu

Trên thực tế, chính trường Italy vẫn “nổi tiếng” là luôn trong trạng thái bất ổn khi nước này đã có hơn 60 chính phủ được thành lập kể từ sau Chiến tranh Thế giới lần thứ hai. Trong 50 năm qua, Italy thay đổi chính phủ liên tục, nhưng nước này vẫn luôn tìm được cách để vượt qua khó khăn. Kinh tế Italy hiện đã được cải thiện, với mức tăng trưởng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) đạt khoảng 1,4% trong năm 2017.

Một cuộc trưng cầu dân ý về đồng euro ở Italy cũng sẽ không diễn ra trong vài năm tới. Trong tương lai gần, có thể nhận định cuộc tổng tuyển cử ở Italy sẽ không gây nên mối đe dọa mang tính “sống còn” đối với châu Âu. Tuy nhiên, xu hướng ổn định dài hạn cho cả Italy và châu Âu hiện vẫn chưa hề chắc chắn và nó sẽ phụ thuộc phần nào vào kết quả cuộc bầu cử này./.

20.000 người dân Italy đã xuống đường tuần hành chống chủ nghĩa phátxít mới và tình trạng phân biệt chủng tộc ở trung tâm thủ đô Rome. (Nguồn: AFP/TTXVN)
20.000 người dân Italy đã xuống đường tuần hành chống chủ nghĩa phátxít mới và tình trạng phân biệt chủng tộc ở trung tâm thủ đô Rome. (Nguồn: AFP/TTXVN)

Bản thông điệp liên bang

Chiều 1/3 (theo giờ Hà Nội), tại trung tâm triển lãm Manezh ở thủ đô Moskva, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã trình bày bản Thông điệp liên bang năm 2018 trước các nghị sĩ của lưỡng viện Quốc hội Nga và đông đảo khách mời, bao gồm các thành viên nội các, người đứng đầu tòa án tối cao, tổng công tố, Chủ tịch Ủy ban Bầu cử Trung ương (CEC).

Đây là bài Thông điệp liên bang lần thứ 14 của ông Putin và là Thông điệp liên bang cuối cùng trước khi kết thúc nhiệm kỳ tổng thống thứ 3.

Bản Thông điệp liên bang lần này thu hút hơn 700 nhà báo trong nước và quốc tế, một con số kỷ lục, tham gia đưa tin. Trong 1 giờ 55 phút trình bày bản Thông điệp liên bang 2018, Tổng thống Putin đã tập trung đề cập đến sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước, khả năng quốc phòng của Nga và tình hình an ninh quốc tế.

Mở đầu bài phát biểu, Tổng thống Putin đã nêu bật những thành tựu của nước Nga trong việc duy trì ổn định, đoàn kết và vượt qua những thách thức mà đất nước phải đối mặt gần đây. Nhà lãnh đạo nước Nga một lần nữa khẳng định, ưu tiên hàng đầu của chính phủ là bảo vệ người dân, giúp người dân no ấm, thịnh vượng hơn và phát huy được tiềm năng của mình. Ông cũng nhấn mạnh đến sự cần thiết đảm bảo đà phát triển nhanh chóng của nền kinh tế trong những năm tới, đồng thời kêu gọi tạo ra môi trường sáng tạo trong mọi lĩnh vực cho người dân, nếu không Nga sẽ “vuột mất tương lai.”

Nhà lãnh đạo nước Nga một lần nữa khẳng định, ưu tiên hàng đầu của chính phủ là bảo vệ người dân, giúp người dân no ấm, thịnh vượng hơn và phát huy được tiềm năng của mình.

Tổng thống Putin khẳng đinh: “Tăng trưởng kinh tế của Nga phải cao hơn trung bình của thế giới. Đó không phải là mơ ước mà là mục tiêu mà chính phủ của chúng ta cần phấn đấu để đạt được”. Ông cho rằng nguồn lực tăng trưởng kinh tế của Nga trong những năm tới sẽ bao gồm các dự án đầu tư chiến lược, các doanh nghiệp nhỏ và hoạt động xuất khẩu hàng hóa giá trị gia tăng. Tổng thống Putin thông báo Nga đặt kế hoạch thu hút ít nhất 1,5 nghìn tỷ ruble đầu tư tư nhân trong 6 năm tới để đổi mới ngành công nghiệp điện.

Theo Tổng thống Putin, việc nâng cấp hệ thống giao thông trọng điểm sẽ cho phép Nga trở thành mắt xích quan trọng hơn nữa trong hoạt giao trung chuyển hàng hóa giữa châu Âu và châu Á. Ông cho rằng Nga chưa quan tâm đúng mức đến vấn đề này, trong khi Trung Quốc đã sẵn sàng thúc đẩy thương mại thông qua Nga. Ông Putin nhấn mạnh đến sự cần thiết của việc phát triển đô thị bằng các phương thức, công nghệ hiện đại: “Sau một thập niên nữa, chúng ta sẽ cố gắng tăng trưởng GDP gấp 1,5 lần.”

Về chính sách xã hội, Tổng thống Putin cho biết Nga có thể đặt mục tiêu giảm tỷ lệ nghèo xuống một nửa trong vòng 6 năm tới, tăng trợ cấp xã hội, tăng chất lượng sống của người dân giúp nâng tuổi thọ trung bình của người Nga lên 80 tuổi. Ông Putin nhấn mạnh cho dù ai trở thành tổng thống tiếp theo của Nga thì người dân cũng cần hiểu những thách thức mà nước Nga đang phải đối mặt: “Chúng ta đang chứng kiến những thay đổi nền văn minh trên thế giới và chúng ta cần đối diện với những thay đổi này.”

Trong Thông điệp liên bang 2018, Tổng thống Nga Vladimir Putin dành một phần lớn để nói về cách mạng công nghệ. (Nguồn: AFP/TTXVN)
Trong Thông điệp liên bang 2018, Tổng thống Nga Vladimir Putin dành một phần lớn để nói về cách mạng công nghệ. (Nguồn: AFP/TTXVN)

Đề cao vao trò của cuộc cách mạng công nghệ, Tổng thống Putin cho cho rằng những năm tới sẽ là những năm quyết định đối với sự phát triển của đất nước. Nước Nga cần phải nhận thấy những thách thức do sự phát triển của công nghệ. Trên thế giới đang phát triển một tiểm năng công nghệ khổng lồ giúp đột phá trong việc nâng cao chất lượng sống của con người, hiện đại hóa nền kinh tế, cơ sở hạ tầng và quản lý nhà nước. Vấn đề là liệu nước Nga có tận dụng được tiềm năng của cuộc cách mạng công nghệ đó không. Sự tụt hậu, phụ thuộc về công nghệ sẽ dẫn đến chảy máu chất xám, tác động tiêu cực đến an ninh và kinh tế của đất nước và cuối cùng sẽ dẫn đến mất chủ quyền.

Tổng thống Putin kêu gọi trong thời gian sớm ngắn nhất phải xây dựng cơ sở pháp luật và loại bỏ mọi rào cản đối với việc phát triển và sử dụng kĩ thuật robot, trí tuệ nhân tạo, giao thông không người lái, thương mại điện tử, công nghệ xử lý dữ liệu lớn và các công nghệ tiên tiến khác.

Ông đặt nhiệm vụ Nga phải trở thành một trong những trung tâm xử lí và và lưu trữ những khối lượng lớn dữ liệu thông tin. Trong 6 năm tới, nước Nga cần phải đảm bảo tiếp cận nhanh chóng với Internet tại khắp nơi trên đất nước qua việc xây dựng hệ thống cáp quang tới tất cả các điểm dân cư có trên 250 người và cung cấp đường truyền qua mạng lưới vệ tinh của Nga.

Tổng thống Nga cũng nêu rõ cần loại bỏ tất cả những gì giúp các quan chức tham nhũng và các cơ quan pháp luật có thể gây áp lực cho doanh nghiệp. Luật hình sự không được sử dụng để giải quyết các tranh chấp kinh tế giữa các pháp nhân mà các tranh chấp này phải chuyển sang tòa án trọng tài và cơ quan hành chính. Để tiếp tục phát triển, cần phải mở rộng không gian tự do trong mọi lĩnh vực, củng cố các thiết chế dân chủ, tự quản địa phương, xã hội công dân, cần thông qua những quyết định khó khăn nhưng cần thiết để loại bỏ mọi trở ngại phát triển, cản trở con người phát triển bản thân.

Tổng thống Nga Vladimir Putin đọc Thông điệp liên bang trước hai Viện của Quốc hội liên bang. (Nguồn: AFP/TTXVN)
Tổng thống Nga Vladimir Putin đọc Thông điệp liên bang trước hai Viện của Quốc hội liên bang. (Nguồn: AFP/TTXVN)

Tổng thống Putin nhấn mạnh những thay đổi trên thế giới mang tính văn minh và qui mô của thách thức này đòi hỏi nước Nga phải có câu trả lời cũng mạnh mẽ như vậy và nước Nga sẵn sàng có câu trả lời đó, dựa trên sự đoàn kết xã hội, tiềm năng to lớn và nhân dân tài năng. Sự tụt hậu chính là nguy cơ chính và kẻ thù đối với sự phát triển của đất nước.

Về vấn đề an ninh – quốc phòng của Nga, nhà lãnh đạo Nga khẳng định sự phát triển vững chắc và dài hạn của nước Nga luôn luôn được bảo vệ chắc chắn. Chính sách chạy đua vũ trang và kiềm chế Nga của Mỹ và phương Tây sẽ không bao giờ thành công. Nước Nga đã và vẫn là một cường quốc hạt nhân hùng mạnh.

Ông nhấn mạnh để đảm bảo an ninh quốc phòng, Nga đã đạt được độ bao phủ hoàn toàn lãnh thổ nước Nga của hệ thống cảnh báo tên lửa. Trang bị vũ khí mới trong quân đội Nga tăng 3,7 lần trong những năm gần đây. Quân đội tiếp nhận hơn 300 loại kỹ thuật quân sự, 80 tên lửa đạn đạo xuyên lục địa, 102 tên lửa đạn đạo cho tàu ngầm, 3 tàu tên tuần dương lửa chiến lược, 12 trung đoàn tên lửa tiên tiên Yars, số lượng trang thiết bị vũ khí chính xác tầm xa đã tăng hơn 12 lần, lượng tên lửa hành trình tăng hơn 30 lần.

Ngoài ra, Nga đang chế tạo các hệ thống vũ khí mới đáp trả việc Mỹ đơn phương rút khỏi Hiệp ước tên lửa phi đạn đạo cũng như triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa bên ngoài lãnh thổ Mỹ và gần biên giới Nga.

Tổng thống Putin nêu rõ chiến dịch quân sự vừa qua của Nga tại Syria cho thấy năng lực của quân đội Nga và “cả thế giới hiện giờ đều biết đến tên tuổi những vũ khí hiện đại của Nga.”

Tổng thống Putin thông báo Nga đã phát triển loại đầu đạn có khả năng bay lượn và siêu thanh, mang tên “Avangard” (Tiên phong). Loại đầu đạn lượn này có thể đạt tới tốc độ Mach-20 (gấp 20 lần tốc độc âm thanh) và có khả năng bay lượn linh hoạt, khiến nó vượt qua được mọi hệ thống phòng thủ tên lửa hiện có trên thế giới. Cũng theo ông Putin, Nga cũng đang sở hữu các hệ thống vũ khí laser vô cùng hiện đại.

Tổng thống Putin nêu rõ chiến dịch quân sự vừa qua của Nga tại Syria cho thấy năng lực của quân đội Nga và “cả thế giới hiện giờ đều biết đến tên tuổi những vũ khí hiện đại của Nga.”

Tổng thống Putin khẳng định chính nhờ các hệ thống vũ khí mới này mà Mỹ và phương Tây bắt đầu “lắng nghe” Nga. Tổng thống Putin tuyên bố mọi nỗ lực tăng cường năng lực phòng thủ của Nga đều nằm trong khuôn khổ các thỏa thuận quốc tế, cho rằng động thái này khiến việc NATO tăng quân sát biên giới Nga trở nên không còn hiệu quả. Ông cũng cảnh báo Nga sẽ lập tức đáp trả nếu Nga hoặc đồng minh bị tấn công hạt nhân.

Bản Thông điệp liên bang năm 2018 đã cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình Nga hiện tại, đề ra hướng đi chính trong chính sách đối nội và đối ngoại những năm tiếp theo. Đây cũng được coi là cương lĩnh tranh cử của ông Putin trước cuộc bầu cử Tổng thống vào ngày 18/3 sắp tới.

Tổng thống Putin nhấn mạnh thông điệp liên bang lần này mang tính bản lề bởi vì sự lựa chọn mỗi bước đi của nước Nga vào lúc này có ý nghĩa rất cao. Mỗi bước đi đều quyết định tương lai của đất nước cho hàng chục năm tới và chính trong những thời điểm bước ngoặt như vậy nước Nga đã không chỉ một lần chứng tỏ khả năng phát triển của mình./.

Máy bay Su-27 và MiG-29 của Nga tham gia diễu binh nhân ngày Chiến thắng 9/5 tại Moskva. (Nguồn: AFP/TTXVN)
Máy bay Su-27 và MiG-29 của Nga tham gia diễu binh nhân ngày Chiến thắng 9/5 tại Moskva. (Nguồn: AFP/TTXVN)

‘Hố sâu kỹ thuật số’

Từ điện toán đám mây đến trí tuệ nhân tạo, công nghệ đang bắt đầu cách mạng hóa cách thức vận hành của nền kinh tế thế giới. Tuy nhiên, trong khi những chuyển động này đang làm giàu cho nhiều nền kinh tế tiên tiến thì thế giới đang phát triển lại có nguy cơ bị tụt lại phía sau.

Shamel Azmeh, giáo sư về phát triển quốc tế và kinh tế chính trị quốc tế thuộc Đại học Bath, đồng thời là giáo sư thỉnh giảng tại Trường Kinh tế và Khoa học Chính trị London, nhận định như vậy trong bài viết “Lấp hố ngăn cách mới về kỹ thuật số của nền kinh tế toàn cầu.”

Bản dịch bài viết được đăng tải độc quyền trên VietnamPlus, thông qua dự án Project Syndicate.

Từ điện toán đám mây đến trí tuệ nhân tạo, công nghệ đang bắt đầu cách mạng hóa cách thức vận hành của nền kinh tế thế giới. Tuy nhiên, trong khi những chuyển động này đang làm giàu cho nhiều nền kinh tế tiên tiến thì thế giới đang phát triển lại có nguy cơ bị tụt lại phía sau.

Để cải thiện những triển vọng kinh tế của khu vực Nam Bán cầu và tránh việc làm gay gắt hơn nữa tình trạng mất cân bằng, các nhà hoạch định chính sách của các nước đang phát triển phải nghiêm túc xem xét những tác động từ những thay đổi này đối với nền kinh tế của họ cũng như đến vị trí của đất nước họ trong nền kinh tế toàn cầu.

Trong nhiều năm qua, “hố ngăn cách kỹ thuật số” được định nghĩa một cách rất hẹp, chỉ liên quan đến việc kết nối Internet

Trong nhiều năm qua, “hố ngăn cách kỹ thuật số” được định nghĩa một cách rất hẹp, chỉ liên quan đến việc kết nối Internet. Tuy nhiên, hiện nay biểu hiện của nó lại diễn ra qua cách thức mà các doanh nghiệp ở các quốc gia giàu có sử dụng công nghệ để củng cố sự kiểm soát của họ đối với các chuỗi giá trị toàn cầu và thu lại phần lớn hơn trong giá trị gia tăng được tạo ra ở thế giới đang phát triển.

Chẳng hạn, hãy thử xem xét việc những đổi mới gần đây đã đe dọa đến chiến lược công nghiệp hóa hướng vào xuất khẩu như thế nào. Nhờ tận dụng được nguồn lao động hết sức phong phú và giá thuê nhân công rẻ, các nước đang phát triển đã có thể gia tăng phần của họ trong các hoạt động sản xuất toàn cầu, tạo ra nhiều công ăn việc làm, thu hút đầu tư và trong một số trường hợp, khởi xướng một quá trình công nghiệp hóa có quy mô rộng lớn hơn.

Công nhân giám sát dây chuyền máy dệt vải tại một nhà máy ở Jinjiang, tỉnh Phúc Kiến, miền đông nam Trung Quốc. (Nguồn: AFP/TTXVN)
Công nhân giám sát dây chuyền máy dệt vải tại một nhà máy ở Jinjiang, tỉnh Phúc Kiến, miền đông nam Trung Quốc. (Nguồn: AFP/TTXVN)

Tuy nhiên, đối với những công ty đã tận dụng được cơ hội cắt giảm chi phí thông qua việc chuyển khâu sản xuất sang thế giới đang phát triển, thì vẫn luôn có một điều có đi có lại: hoạt động sản xuất ở bên ngoài đồng nghĩa với khả năng bị hạn chế trong việc đáp ứng nhanh chóng những thay đổi trong nhu cầu của người tiêu dùng.

Giờ đây, công nghệ có thể mang lại một sự lựa chọn khác. Bằng việc đầu tư vào công nghệ “chế tạo tích lũy (công nghệ 3D),” người máy, và các công cụ không phải con người khác, các công ty có thể chuyển cơ sở sản xuất của họ đến gần hơn với những thị trường cuối cùng. Chẳng hạn, hãng Adidas đang sử dụng một số công nghệ này để chuyển “những nhà máy speed factory (nhà máy có ít công nhân mà chủ yếu chỉ gồm kỹ sư)” về Đức và Mỹ.

Tương tự như vậy, khi công nghệ số tạo điều kiện dễ dàng cho việc bán dịch vụ qua biên giới còn những biện pháp nhằm bảo vệ những nhà cung cấp dịch vụ trong nước đang trở nên ngày càng khó thực hiện, thì các ngành dịch vụ hướng vào trong nước ở các nước đang phát triển sẽ phải đối mặt với sự cạnh tranh toàn cầu ngày càng gia tăng. Cho dù những thay đổi như vậy hiện vẫn ở giai đoạn sơ khai, thì chúng cũng là một mối đe dọa về lâu dài đối với các chiến lược phát triển của nhiều quốc gia ở Nam Bán cầu.

Các chiến lược gia về phát triển cho rằng các nước nghèo không thể dành  hết nguồn lực cho kinh tế số

Tương tự như vậy, Liên minh châu Âu đang ủng hộ việc đầu tư công nghệ trong toàn bộ “thị trường số duy nhất” của họ, và thông qua những chính sách mới ở những lĩnh vực như đầu tư mạo hiểm, máy tính có dung lượng lớn và điện toán đám mây. Trên thực tế, những kế hoạch cho một “đám mây châu Âu” đã được triển khai.

Hiện có rất ít khuôn khổ tương tự như vậy được triển khai ở khu vực Nam Bán cầu. Điều này đòi hỏi phải thay đổi, nhưng bằng cách nào?

Các chiến lược gia về phát triển cho rằng các nước nghèo không thể dành hết nguồn lực cho kinh tế số. Trong khi điều này ở một chừng mực nào đó là đúng, thì việc không chú ý đến các xu hướng kinh tế được công nghệ thúc đẩy sẽ chỉ đơn thuần làm trầm trọng thêm vấn đề.

Trên thực tế, những xu hướng như vậy nên là trọng tâm của các chiến lược phát triển quốc gia. Hơn nữa, ở cấp độ khu vực, cần phải phân tích những chuyển dịch kinh tế do công nghệ thúc đẩy và đề ra những chính sách tận dụng những cơ hội mà những chuyển dịch đó tạo ra, đồng thời với việc đương đầu với những thách thức đi kèm.

Cuộc sống thường nhật của người dân tại Koza, phía bắc Cameroon. (Nguồn: AFP/TTXVN)
Cuộc sống thường nhật của người dân tại Koza, phía bắc Cameroon. (Nguồn: AFP/TTXVN)

Chẳng hạn ở châu Phi, những nỗ lực đang diễn ra nhằm vào việc phát triển các mối liên kết thương mại khu vực và tăng cường sự hợp tác công nghiệp – bao gồm những sáng kiến như Khu vực Thương mại Tự do Lục địa (CFTA) và Chương trình Nghị sự 2063 – nên bao gồm việc đặt trọng tâm vào những chiến lược chuyển đổi số. Những cuộc thảo luận về lĩnh vực này nên xem xét những bài học từ các khu vực khác, chẳng hạn như EU.

Điều này nên diễn ra trong bối cảnh có những nỗ lực lớn nhằm giúp các công ty địa phương mở rộng hoạt động và trở nên có sức cạnh tranh hơn trên trường quốc tế. Điều vẫn thường xảy ra là tâm trạng hồ hởi đối với hệ sinh thái sáng kiến khởi nghiệp của châu Phi luôn che đậy những thách thức, như các thị trường nội địa nhỏ lẻ và manh mún chẳng hạn, là điều có thể cản trở thành công về lâu dài.

Công nghệ số đã được sử dụng hữu ích ở nhiều nơi trong thế giới đang phát triển. Những kỹ thuật canh tác được hỗ trợ bằng dữ liệu đang giúp các nhà trồng trọt thu được năng suất cao hơn, trong khi phần mềm quản lý tài chính trên mobile đang mở rộng dịch vụ tài chính vào trong những cộng đồng nghèo.

Tuy nhiên, những đổi mới này sẽ vẫn chưa đủ để ngăn các nước đang phát triển bị tụt hậu trong nền kinh tế toàn cầu. Để theo kịp khu vực Bắc Bán cầu, các nhà hoạch định chính sách cần phải có những công cụ mới.

Để theo kịp khu vực Bắc Bán cầu, các nhà hoạch định chính sách sẽ cần phải có những công cụ mới

Để đầu tư vào những công cụ này, các nước đang phát triển cũng sẽ cần có được sự hậu thuẫn từ các tổ chức quốc tế. Chẳng hạn, các cuộc thảo luận đang diễn ra trong Tổ chức Thương mại Thế giới xung quanh những quy định sẽ chi phối nền kinh tế số nên được mở rộng sang bao gồm cả những chiến lược cho việc bình đẳng hóa sân chơi toàn cầu.

Việc vượt qua những trở ngại về nguồn lực – điều đang hạn chế đầu tư của các nước đang phát triển vào nền kinh tế số – sẽ không phải là điều dễ dàng. Tuy nhiên, nếu không tìm cách làm điều này thì cái giá phải trả còn lớn hơn nhiều.

Trong khi các nhà lãnh đạo ở thế giới đang phát triển tìm cách đưa đất nước họ vào con đường phát triển bền vững, họ vẫn phải mở rộng tư duy mang tính toàn cầu và khu vực, không để mất đi tầm nhìn về vai trò mà công nghệ sẽ đảm đương trong việc hình thành nền kinh tế của tương lai./.

Triển lãm Di động Toàn cầu tại Barcelona (Tây Ban Nha) có khẩu hiệu
Triển lãm Di động Toàn cầu tại Barcelona (Tây Ban Nha) có khẩu hiệu “Vì một tương lai tốt đẹp hơn” (Nguồn: AFP/TTXVN)

Người dịch: Nguyễn Văn Lập

‘Lò lửa’ Syria chưa có dấu hiệu hạ nhiệt

Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc vừa nhất trí thông qua Nghị quyết 2401, kêu gọi tất cả các bên liên quan ngừng ngay lập tức mọi cuộc đụng độ, giao tranh và tuân thủ lệnh ngừng bắn kéo dài 30 ngày trên khắp lãnh thổ Syria.

Những tưởng bước đi này sẽ giúp “lò lửa” tại Syria hạ nhiệt, song tình hình chiến sự tại quốc gia Trung Đông này vẫn không hề giảm bớt mà đang ngày càng trở nên phức tạp hơn.

Chỉ trong vòng vài tiếng sau khi Hội đồng Bảo an thông qua Nghị quyết 2401 ngày 24/2, các cuộc không kích và giao tranh hạng nặng vẫn diễn ra tại khu vực Đông Ghouta, do quân nổi dậy kiểm soát. Một đơn vị dịch vụ khẩn cấp và một nhóm giám sát chiến tranh cho biết, chỉ ngay sau khi diễn ra cuộc bỏ phiếu đồng thuận của Hội đồng Bảo an gồm 15 thành viên, một loạt máy bay chiến đấu đã tấn công một thị trấn tại đây.

Các máy bay chiến đấu đã nã đạn xuống khu vực này suốt 7 ngày liên tiếp, khiến dân thường phải ẩn nấp trong các hầm trú ẩn. Trong 48 giờ qua, các hoạt động quân sự ở Đông Ghouta đã khiến ít nhất 30 người thiệt mạng với một số báo cáo về một vụ tấn công nghi sử dụng vũ khí hóa học.

Trước đó, dù tuyên bố sẽ tuân thủ nghị quyết của Liên hợp quốc về lệnh ngừng bắn, song Chính phủ Syria cho rằng những vùng ngoại ô của Damascus do những phần tử khủng bố thuộc Mặt trận Nusra, tổ chức từng là chi nhánh của al-Qaeda tại Syria, và các tổ chức khủng bố khác, kiểm soát không nằm trong lệnh ngừng bắn này và các chiến dịch truy quét sẽ tiếp tục được triển khai tại đây.

Các thành viên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc bỏ phiếu thông qua nghị quyết 2401 tại cuộc họp ở New York ngày 24/2. (Nguồn: THX/TTXVN)
Các thành viên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc bỏ phiếu thông qua nghị quyết 2401 tại cuộc họp ở New York ngày 24/2. (Nguồn: THX/TTXVN)

Trong khi đó, bất chấp lệnh ngừng bắn, các lực lượng nước ngoài vẫn tăng cường “bài binh bố trận” trên những vùng lãnh thổ rộng lớn còn nằm ngoài quyền kiểm soát của chính quyền Damascus. Với lý do chống khủng bố, Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố nghị quyết 2401 sẽ không ảnh hưởng đến chiến dịch quân sự “Nhành Ôliu” mà Ankara đang tiến hành tại khu vực Afrin của quốc gia láng giềng. Thậm chí, trong ngày 26/2, nước này đã triển khai lực lượng cảnh sát đặc nhiệm tới khu vực Afrin để chuẩn bị cho “một trận đánh mới” trong chiến dịch quân sự kéo dài 5 tuần tại khu vực này, bất chấp việc Liên hợp quốc đang nỗ lực thúc đẩy một lệnh ngừng bắn tại Syria để tạo điều kiện cho các hoạt động cứu trợ nhân đạo.

Về phần mình, Iran cũng tuyên bố sẽ tiếp tục các cuộc tấn công nhằm vào vùng ngoại ô Damascus do “những kẻ khủng bố” kiểm soát, dù khẳng định vẫn sẽ tôn trọng nghị quyết 2401 tại các khu vực khác. Cuộc chiến tại Syria ngày càng trở nên khốc liệt hơn khi Mỹ cho biết không có ý định rút 2.000 binh sỹ khỏi Syria ngay cả khi cái cớ để triển khai lực lượng này, cụ thể là cuộc chiến chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng, đã khép lại. Giới chức chính quyền nhiều lần khẳng định rằng các lực lượng này vẫn được duy trì tại Syria để chống lại ảnh hưởng của Iran.

Nghị quyết 2401 khó có thể phát huy hiệu quả khi các nước vẫn đưa ra những lý do, mà đằng sau đó là những mâu thuẫn lợi ích, để tranh giành ảnh hưởng tại Syria

Rõ ràng, Nghị quyết 2401 của Hội đồng Bảo an khó có thể phát huy hiệu quả khi các nước vẫn đưa ra những lý do, mà đằng sau đó là những mâu thuẫn lợi ích, để tranh giành ảnh hưởng tại Syria.

Trước đó, bản thân Đại sứ Nga tại Liên hợp quốc Vassily Nebenzia đã bày tỏ hoài nghi về tính khả thi của văn kiện này khi nhận định: “Thật ngây thơ nếu nghĩ những vấn đề nội bộ của Syria có thể được giải quyết bằng một nghị quyết.”

Ông nói thêm rằng Moskva “ủng hộ những ý định” sau nghị quyết này, nhưng không có lệnh ngừng bắn nào có thể thực thi “mà không có sự đồng ý của các bên tham chiến.”

Giới phân tích cũng nhận định mấu chốt của vấn đề là lệnh ngừng bắn mới sẽ không được áp dụng đối với chiến dịch chống IS hay al-Qaeda, cùng các cá nhân, tổ chức có liên quan đến khủng bố. Điều này đặt ra câu hỏi về tác động thực sự của lệnh ngừng bắn, khi các bên có thể mượn cớ chống khủng bố để tiếp tục hoạt động quân sự. Thực tế cũng cho thấy các thỏa thuận ngừng bắn trước đây vốn có kết cục không mấy khả quan trong tiến trình chấm dứt giao tranh ở Syria.

Trẻ em bị thương sau một cuộc không kích tại khu vực Otaybah, Đông Ghouta, Syria  ngày 25/2. (Nguồn: AFP/TTXVN)
Trẻ em bị thương sau một cuộc không kích tại khu vực Otaybah, Đông Ghouta, Syria ngày 25/2. (Nguồn: AFP/TTXVN)

Khi viễn cảnh về việc tuân thủ nghiêm túc nghị quyết của Hội đồng Bảo an là khá xa vời, Nga đã kêu gọi ngừng bắn trong 5 giờ mỗi ngày hay còn gọi là “khoảng dừng nhân đạo” tại khu vực Đông Ghouta và thiết lập một hành lang sơ tán để người dân có thể rời khỏi khu vực thuộc quyền kiểm soát của phiến quân đang bị bao vây ở Syria. Mặc dù nhận được sự hoan nghênh và sự sẵn sàng hỗ trợ của Liên hợp quốc trong việc sơ tán hàng trăm bệnh nhân đang mắc kẹt tại đây, song đề xuất này của Nga lại vấp phải sự chỉ trích của Anh khi cho rằng việc Moskva kêu gọi áp dụng “khoảng dừng nhân đạo” tại khu vực do phe đối lập kiểm soát là không “tuân thủ” hay “thực thi” Nghị quyết 2401 vốn được Nga bỏ phiếu tán thành.

Ý tưởng về một “khoảng dừng nhân đạo” của Nga dường như cũng “lệch pha” với quan điểm của Quân đội Islam – lực lượng đối lập chính ở Đông Ghouta. Dù không phản đối đề xuất của Nga, song Quân đội Islam tuyên bố không chấp nhận việc sơ tán dân thường, ngoài những người bị thương, thông qua các hành lang nhân đạo vì điều này không nằm trong nghị quyết của Liên hợp quốc. Sự mâu thuẫn này càng khiến cho đề xuất về “khoảng dừng nhân đạo” của Nga trở nên bất khả thi.

Nga cho rằng các thông tin trên báo chí phương Tây thực chất là một cuộc chiến tuyên truyền tạo cớ cho phương Tây tấn công quân đội Syria

Bên cạnh đó, Nga cũng hết sức quan ngại trước thông tin về viễn cảnh đồng minh Syria có thể phải đối mặt với những hành động quân sự của phương Tây, khi mà chính quyền của Tổng thống Basha al-Assad liên tiếp bị cáo buộc tấn công phe nổi dậy Syria, trong đó có cáo buộc sử dụng vũ khí hóa học.

Nga cho rằng các thông tin trên báo chí phương Tây hiện nay thực chất là một cuộc chiến tuyên truyền nhằm bôi xấu hình ảnh của Damascus và tạo cớ cho phương Tây tấn công quân đội Syria. Nếu kịch bản này xảy ra, đây sẽ là một đòn giáng mạnh vào cả chính quyền của Tổng thống al-Assad lẫn vị thế của Nga ở Syria.

Có thể nói, chiến trường Syria “chia năm xẻ bảy” vì sự can dự của quá nhiều bên khiến giới chuyên gia cảnh báo tình hình chiến sự tại đây ngày càng trở nên khốc liệt và phức tạp hơn với những hậu quả khó lường. Chưa bao giờ Syria lâm vào tình cảnh rối ren như hiện nay khi có quá nhiều quân đội của nhiều quốc gia cùng hiện diện trên lãnh thổ trong lúc nội bộ nước này chia rẽ nặng nề với nhiều phe phái.

Rõ ràng, Syria đang trong tâm điểm của một cuộc xung đột địa chính trị phức tạp và rộng lớn, khó có thể giải quyết bằng vũ lực. Vì vậy, bất kỳ tính toán sai lầm nào của một trong các bên đều có thể khiến quốc gia Trung Đông vốn chìm trong cuộc xung đột kéo dài suốt 7 năm qua này sẽ lại càng lún sâu hơn vào vòng xoáy bất ổn không dễ gì tìm được lối thoát./.

Trẻ em Syria tại trại tị nạn Ash’ari, khu vực Đông Ghouta. (Nguồn: AFP/TTXVN)
Trẻ em Syria tại trại tị nạn Ash’ari, khu vực Đông Ghouta. (Nguồn: AFP/TTXVN)

Nguyễn Thị Ngọc Phượng

Khi chúng tôi đến gặp bác sỹ, giáo sư Nguyễn Thị Ngọc Phượng, bà đang tất bật khám bệnh, tư vấn cho bệnh nhân tại Bệnh viện Mỹ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh.

Dù năm nay đã 74 tuổi, nhưng bác sỹ Nguyễn Thị Ngọc Phượng vẫn rất minh mẫn. Câu chuyện đưa kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm về Việt Nam được bà kể với chúng tôi bằng giọng nói nhẹ nhàng và nụ cười hiền hậu.

13 năm “nếm mật nằm gai”

“Là một bác sỹ sản khoa, thường xuyên tiếp xúc với nhiều phụ nữ hiếm muộn con cái, tôi rất thương”- bác sỹ Ngọc Phượng bắt đầu câu chuyện.

Chính vì lẽ đó, năm 1984, trong một chuyến công tác Thái Lan, được đi thăm một cơ sở thụ tinh trong ống nghiệm chuẩn bị mở cửa, bác sỹ Ngọc Phượng (lúc ấy là Giám đốc Bệnh viện Từ Dũ, Thành phố Hồ Chí Minh) đã mong muốn đem kỹ thuật này về ứng dụng tại Việt Nam nhằm mang lại niềm hạnh phúc cho nhiều gia đình.

Tuy nhiên, lúc bấy giờ, chi phí thành lập một trung tâm hỗ trợ sinh sản bằng thụ tinh trong ống nghiệm lên đến 3 triệu USD trong khi kinh tế của đất nước còn nhiều khó khăn. Hơn thế, tình trạng gia tăng dân số không thể kiểm soát giai đoạn này cũng khiến Nhà nước đẩy mạnh tuyên truyền chính sách kế hoạch hóa gia đình, kêu gọi giảm sinh đẻ. Vì thế, việc ra đời một trung tâm hỗ trợ sinh sản bằng kỹ thuật thụ tinh ống nghiệm là điều khó khăn.

Dù đã ở tuổi “xưa nay hiếm” nhưng giáo sư Nguyễn Thị Ngọc Phượng vẫn say mê tìm tòi, nghiên cứu. (Ảnh: Đinh Hằng/TTXVN)
Dù đã ở tuổi “xưa nay hiếm” nhưng giáo sư Nguyễn Thị Ngọc Phượng vẫn say mê tìm tòi, nghiên cứu. (Ảnh: Đinh Hằng/TTXVN)

Mặc dù vậy, khát vọng về việc mang lại tiếng cười trẻ thơ cho những gia đình không may hiếm muộn, vô sinh vẫn luôn thôi thúc bác sỹ Nguyễn Thị Ngọc Phượng.

Bà âm thầm lên kế hoạch chuẩn bị cho việc thực hiện kỹ thuật thụ tinh ống nghiệm tại Việt Nam. Việc đầu tiên mà giáo sư Ngọc Phượng thực hiện là xây dựng nền móng vững chắc tại Bệnh viện Từ Dũ với các chuyên khoa cơ bản nhằm hỗ trợ kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm bằng cách cho ra đời các chuyên khoa về nội soi, sơ sinh, mua máy siêu âm, máy xét nghiệm và xây dựng ngân hàng tinh trùng…

Là một bác sỹ sản khoa, thường xuyên tiếp xúc với nhiều phụ nữ hiếm muộn con cái, tôi rất thương. (Bác sỹ Ngọc Phượng)

“Hồi đó chúng tôi không có tiền nên đành phải đi mua nợ, trả góp từng chiếc máy siêu âm, từng thiết bị để cải tiến quy trình xét nghiệm đáp ứng yêu cầu điều trị vô sinh,” bác sỹ Ngọc Phượng chia sẻ.

Cơ hội thực sự đến khi năm 1994, bà được cử sang Pháp bảo vệ luận án tiến sỹ. May mắn hơn khi tại đây bà đã được cấp học bổng để làm luận án Giáo sư ở Đại học Nice Sophia Antipolis.

Trong 2 năm học tập tại Pháp, mỗi tháng bác sỹ Ngọc Phượng nhận được 16.000 france học bổng. Tuy nhiên, bà dọn đến ở ký túc xá cùng các sinh viên người Việt, cùng tự nấu cơm để tiết kiệm tiền.

Phần lớn học bổng bà dành dụm để mua thiết bị, máy móc y tế gửi dần về Việt Nam, đầu tiên là máy siêu âm đầu dò, máy nội soi buồng trứng, dụng cụ lưu trữ tinh trùng… Cứ thế, số máy móc, thiết bị được gửi về Bệnh viện Từ Dũ ngày một nhiều thêm.

Để hoàn tất kỹ thuật thụ tinh ống nghiệm, sau khi về nước, bác sỹ Ngọc Phượng cử các bác sỹ trẻ có tài năng, ngoại ngữ và có chí cầu tiến của Bệnh viện Từ Dũ như bác sỹ Hồ Mạnh Tường, Vương Thị Ngọc Lan sang Pháp, Singapore, Australia học kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm…

Cứ như vậy, trong 13 năm, bác sỹ Ngọc Phượng đã chuẩn bị kỹ lưỡng từng thiết bị, máy móc, phòng ốc, nhân sự… để năm 1998, đánh dấu sự kiện Việt Nam có mặt trên bản đồ IVF (thụ tinh ống nghiệm) của thế giới.

Mang niềm vui của hàng ngàn gia đình Việt

Sau khi mọi trang thiết bị, nhân lực để triển khai kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm đã đầy đủ thì một khó khăn không nhỏ khác xuất hiện, đó là giấy phép.

Lúc bấy giờ, mặc dù nhận được sự ủng hộ lớn từ Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh và Bộ Y tế, nhưng đây là lần đầu tiên Việt Nam áp dụng một kỹ thuật “sản xuất ra con người” nên không đơn giản như là sản xuất ra hàng hóa, máy móc, quá trình xin cấp phép gặp nhiều khó khăn. Đến tháng 8/1997, Bệnh viện Từ Dũ và bác sỹ Ngọc Phượng mới được cấp phép thực hiện kỹ thuật thụ tinh ống nghiệm.

Phôi của các cặp vợ chồng hiếm muộn được bảo quản lạnh tại Bệnh viện Từ Dũ Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: Phương Vy/TTXVN)
Phôi của các cặp vợ chồng hiếm muộn được bảo quản lạnh tại Bệnh viện Từ Dũ Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: Phương Vy/TTXVN)

Ngày 19/8/1997, 5 phôi thai thụ tinh ống nghiệm đầu tiên được chuyển vào tử cung 5 phụ nữ. Tiếp đó, 32 phụ nữ khác cũng đăng ký và được chuyển phôi. Sau đó là chuỗi ngày sống trong lo lắng, hồi hộp của bác sỹ Ngọc Phượng cũng như toàn bộ êkíp.

“Sau thời điểm chuyển phôi 2 tuần, chúng tôi bắt đầu gọi điện cho các sản phụ để hỏi tình hình, mỗi một lần họ nói không đậu thai là tôi lại căng thẳng và lo lắng. Bởi nếu thất bại trong lần đầu tiên thì chúng tôi sẽ không còn cơ hội triển khai tiếp tục kỹ thuật này,” bác sỹ Ngọc Phượng nhớ lại.

Thời điểm đó, do quá căng thẳng và áp lực nên chỉ trong vòng 1 tuần, mái tóc của bác sỹ Ngọc Phượng đã bạc trắng. Tuy nhiên, trời không phụ lòng người, trong lần đầu tiên chuyển phôi cho 37 sản phụ thì đã có 12 người đậu thai. Đây là kết quả thành công ngoài mong đợi đối với bác sỹ Ngọc Phượng và cả êkíp thực hiện thụ tinh ống nghiệm của Bệnh viện Từ Dũ lúc bấy giờ.

Đó là một ngày dài tôi trải qua nhiều cảm xúc khác nhau từ căng thẳng, lo lắng, hồi hộp đến tột độ, rồi như vỡ òa khi cả 3 em bé chào đời an toàn. (bác sỹ Ngọc Phượng nhớ lại)

Quá trình chuẩn bị thực hiện kỹ thuật thụ tinh nhân tạo kịch tính bao nhiêu thì ngày 3 em bé ống nghiệm đầu tiên ra đời căng thẳng, áp lực bấy nhiêu.

Dù đã 20 năm trôi qua, nhưng bác sỹ Ngọc Phượng vẫn nhớ như in diễn biến của ngày hôm đó. Suốt đêm 29/4/1998 một trong 3 sản phụ đầu tiên có dấu hiệu suy tim thai liên tục. Cũng suốt đêm đó, bác sỹ Ngọc Phượng thức trắng trong lo lắng.

 Y bác sỹ Khoa Hiếm muộn, Bệnh viện Từ Dũ Thành phố Hồ Chí Minh thực hiện kỹ thuật chuyển phôi trong thụ tinh ống nghiệm. (Ảnh: Phương Vy/TTXVN)
 Y bác sỹ Khoa Hiếm muộn, Bệnh viện Từ Dũ Thành phố Hồ Chí Minh thực hiện kỹ thuật chuyển phôi trong thụ tinh ống nghiệm. (Ảnh: Phương Vy/TTXVN)

Đến 2 giờ ngày 30/4, nhận thấy tình hình quá nguy cấp, thai nhi có thể tử vong trong bụng mẹ, bác sỹ Ngọc Phượng buộc phải mổ lấy thai. Em bé được ra đời bằng phương pháp thụ tinh trong ống nghiệm sau này được đặt tên là Mai Quốc Bảo đã ra đời như thế.

Đến sáng và trưa ngày 30/4, hai thai phụ khác cũng có dấu hiệu chuyển dạ và rất may mắn, 2 em bé còn lại là Lưu Tuyết Trân và Phạm Tường Lan Thy đã chào đời bình an.

“Đó là một ngày dài tôi trải qua nhiều cảm xúc khác nhau từ căng thẳng, lo lắng, hồi hộp đến tột độ, rồi như vỡ òa khi cả 3 em bé chào đời an toàn, 3 sản phụ hoàn toàn khỏe mạnh,” bác sỹ Ngọc Phượng nhớ lại.

Ngày 30/4/1998 đã đi vào lịch sử y khoa Việt Nam. Bác sỹ Ngọc Phượng nói: “Đến bây giờ, dù có hàng chục ngàn đứa trẻ Việt Nam được sinh ra từ kỹ thuật thụ tinh ống nghiệm nhưng cảm xúc về ngày 30/4 năm đó vẫn không thể nào diễn tả được bằng lời.”

Giờ đây ở cái tuổi “thất thập cổ lai hy,” đều đặn mỗi tuần 5 ngày, bác sỹ Nguyễn Thị Ngọc Phượng vẫn đi, về liên tục giữa bệnh viện và phòng khám.

Điều mà cho đến nay, bà vẫn còn trăn trở là chi phí thụ tinh ống nghiệm tại Việt Nam được coi là rẻ nhất thế giới, nhưng vẫn còn quá cao so với mức sống của người dân.

Chính vì vậy, từ 4 năm trước, bà đã cùng các bác sỹ tâm huyết khởi xướng nên chương trình “Ươm mầm hạnh phúc” tại Bệnh viện Mỹ Đức. Hàng năm, chương trình này thực hiện thụ tinh ống nghiệm miễn phí cho 30 cặp vợ chồng hiếm muộn, vô sinh và có hoàn cảnh khó khăn. Sau 4 năm thực hiện chương trình đã có 48 em bé chào đời từ những tấm lòng nhân ái này.

Bác sỹ Nguyễn Thị Ngọc Phượng đã thực sự trở thành “bà tiên” của những cặp vợ chồng hiếm muộn, mang mầm sống yêu thương đến với nhiều gia đình.

Một cặp vợ chồng ở Phú Thọ hạnh phúc với đứa con được sinh bằng phương pháp thụ tinh nhân tạo. (Ảnh: Trung Kiên/TTXVN)
Một cặp vợ chồng ở Phú Thọ hạnh phúc với đứa con được sinh bằng phương pháp thụ tinh nhân tạo. (Ảnh: Trung Kiên/TTXVN)

Hy vọng cải thiện quan hệ Mỹ-Triều Tiên

Tia hy vọng mối quan hệ Mỹ-Triều Tiên có thể được cải thiện nhờ “hiệu ứng hòa bình” của những bước “xích lại gần nhau” giữa hai miền Triều Tiên trong suốt kỳ Olympic mùa Đông 2018 dường như đang tắt dần theo ngọn lửa trên đài đuốc Olympic ở sân vận động thành phố PyeongChang.

Ngoài những cơ hội bị bỏ lỡ tại PyeongChang cho các cuộc gặp Mỹ-Triều, chiến lược gây sức ép tối đa với những biện pháp trừng phạt mới mạnh nhất từ trước tới nay mà Mỹ áp đặt đối với Bình Nhưỡng nhằm mục đích buộc Triều Tiên từ bỏ chương trình hạt nhân-tên lửa, tiếp tục có nguy cơ phản tác dụng.

Có thể thấy, Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in đã nỗ lực tận dụng tối đa kỳ Olympic mà Hàn Quốc làm chủ nhà để làm “tan băng” mối quan hệ giữa hai miền Triều Tiên, đồng thời tạo tiền đề không thể thuận lợi hơn cho một cuộc đối thoại Mỹ-Triều nhằm mở lối thoát cho vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên vốn bế tắc nhiều năm nay.

Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in (thứ hai, bên trái) đón tiếp em gái Nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un, cô Kim Yo Jong (phải) Chủ tịch Chủ tịch Đoàn chủ tịch Hội nghị Nhân dân Tối cao Triều Tiên Kim Yong Nam (thứ hai, bên phải) tại Nhà Xanh, ngày 10/2/2018. (Nguồn: AFP)
Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in (thứ hai, bên trái) đón tiếp em gái Nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un, cô Kim Yo Jong (phải) Chủ tịch Chủ tịch Đoàn chủ tịch Hội nghị Nhân dân Tối cao Triều Tiên Kim Yong Nam (thứ hai, bên phải) tại Nhà Xanh, ngày 10/2/2018. (Nguồn: AFP)

Hàng loạt cuộc tiếp xúc giữa ông Moon Jae-in với các quan chức cấp cao Triều Tiên tới Hàn Quốc tham dự các sự kiện của Olympic, đã tạo bầu không khí hòa giải hiếm hoi giữa hai miền, bao gồm cả khả năng tiến hành một cuộc gặp thượng đỉnh liên Triều, làm dấy lên hy vọng “điểm nóng” bán đảo Triều Tiên có thể hạ nhiệt. Tuy nhiên, các nỗ lực của Hàn Quốc có vẻ không nhận được sự hưởng ứng của đồng minh quan trọng nhất là Mỹ.

Việc Washington và Bình Nhưỡng cử phái đoàn cấp cao tham dự lễ khai mạc Olympic tại Hàn Quốc từng khiến dư luận hy vọng vào một cuộc gặp Mỹ-Triều nhân dịp này.

Các nỗ lực của Hàn Quốc có vẻ không nhận được sự hưởng ứng của đồng minh quan trọng nhất là Mỹ.

Đoàn Mỹ do Phó Tổng thống Mike Pence dẫn đầu; đoàn Triều Tiên là Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Hội nghị Nhân dân tối cao Kim Yong-nam, cùng cả em gái nhà lãnh đạo Kim Jong-un là Kim Yo-jong.

Tuy nhiên, “các vị khách mời đặc biệt” của Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in đều tỏ ra chưa sẵn sàng cho một cuộc gặp trực tiếp, dù họ cùng tham dự buổi lễ tiếp đón do ông Moon Jae-in chủ trì, được xếp ngồi cùng bàn trong bữa tiệc tối và ngồi cùng một lô trên khán đài trong lễ khai mạc Olympic.

Một cuộc gặp được lên kế hoạch giữa các quan chức Mỹ và Triều Tiên một ngày sau đó cũng đã bị hủy vào phút chót sau khi ông Pence tiếp tục chỉ trích Triều Tiên và công bố kế hoạch của Mỹ áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế mới nhằm vào Bình Nhưỡng.

Tương tự, không có cuộc tiếp xúc nào giữa phái đoàn Mỹ, với sự tham gia của con gái Tổng thống Mỹ Donal Trump, cô Ivanka Trump, và phái đoàn cấp cao Triều Tiên, do ông Kim Yong-chol, Trưởng ban Mặt trận Thống nhất đảng Lao động Triều Tiên, dẫn đầu sang tham dự lễ bế mạc Olympic. Mọi cơ hội đối thoại giữa Mỹ và Triều Tiên nhân sự kiện Olympic lần này đã bị bỏ qua, bất chấp Hàn Quốc đã rất nỗ lực để sắp xếp.

Phó Tổng thống Mỹ Mike Pence (phải) và em gái Nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un, cô Kim Yo Jong, ngồi cạnh nhau tại lễ khai mạc Olympic Pyeongchang 2018, ngày 9/2. Tuy nhiên, hai bên đã không có cái bắt tay lịch sử như kỳ vọng. (Nguồn: AFP)
Phó Tổng thống Mỹ Mike Pence (phải) và em gái Nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un, cô Kim Yo Jong, ngồi cạnh nhau tại lễ khai mạc Olympic Pyeongchang 2018, ngày 9/2. Tuy nhiên, hai bên đã không có cái bắt tay lịch sử như kỳ vọng. (Nguồn: AFP)

Một lần nữa, sự thiếu lòng tin và thiếu thiện chí lại đang đẩy Mỹ và Triều Tiên vào vòng xoáy đối đầu.

Washington dù tuyên bố ủng hộ đối thoại liên Triều và sẵn sàng đối thoại với Bình Nhưỡng, song vẫn coi chiến lược gây sức ép tối đa là “phương thuốc” chủ yếu để buộc Triều Tiên từ bỏ chương trình hạt nhân.

Một mặt cáo buộc Bình Nhưỡng “chưa bao giờ thực sự muốn ngồi vào bàn đàm phán”, mặt khác, ngay trong thời gian diễn ra Olympic, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã thông báo áp đặt các biện pháp trừng phạt mà Washington cho là mạnh nhất từ trước đến nay, nhằm vào 27 công ty thương mại và vận tải biển, 28 tàu thuyền và 1 cá nhân bị tình nghi giúp Triều Tiên “lách” các biện pháp trừng phạt hiện hành.

Tổng thống Trump còn đe dọa nếu các trừng phạt mới không đạt kết quả, Mỹ “sẽ phải chuyển qua giai đoạn hai,” được hiểu có thể bao gồm cả biện pháp quân sự như chính quyền Mỹ từng nhiều lần nhắc đến. Chưa hết, Mỹ còn đang tìm kiếm một nghị quyết mới của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc để siết chặt trừng phạt Bình Nhưỡng.

Bước đi tăng cường sức ép này của Mỹ đối với Triều Tiên phần nào phá hỏng môi trường thuận lợi cho đối thoại, được tạo ra từ bầu không khí hòa giải trên bán đảo Triều Tiên trong gần 1 tháng qua.

Trong khi đó, mặc dù ông Kim Yong-chol, Trưởng phái đoàn cấp cao Triều Tiên sang tham dự lễ bế mạc Olympic PyeongChang, tuyên bố rằng Triều Tiên sẵn sàng đối thoại với Mỹ, song Bình Nhưỡng cũng ngay lập tức phản ứng cứng rắn trước những động thái trừng phạt mới của Washington.

Sự thiếu lòng tin và thiếu thiện chí lại đang đẩy Mỹ và Triều Tiên vào vòng xoáy đối đầu

Tuyên bố của phía Triều Tiên, trong đó khẳng định mọi hình thức phong tỏa mà Mỹ áp đặt sẽ bị coi là “hành động chiến tranh,” và cảnh báo Mỹ sẽ phải chịu trách nhiệm về “tất cả những hậu quả thảm khốc” khi bán đảo Triều Tiên bị đẩy đến “miệng hố chiến tranh” do cách hành xử bất chấp của Washington, cho thấy căng thẳng và đối đầu Mỹ-Triều rõ ràng chưa thể hóa giải.

Giới phân tích thế giới tỏ ra ít lạc quan về hiệu quả thực sự của các biện pháp trừng phạt kinh tế dù mạnh mẽ mà Washington đang áp dụng, đồng thời cho rằng Bình Nhưỡng không dễ dàng ngồi vào bàn đàm phán nếu các điều kiện của họ không được đáp ứng.

Với tình hình như vậy, khó có thể dự báo chính xác điều gì sẽ diễn ra sau khi kết thúc Paralympic PyeongChang vào giữa tháng 3 tới, thời điểm Mỹ và Hàn Quốc dự kiến nối lại các cuộc tập trận thường niên “Giải pháp then chốt” và “Đại bàng non,” vốn được hoãn lại nhằm giảm căng thẳng và tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức Olympic.

Những gì đang diễn ra trên bán đảo Triều Tiên một lần nữa chứng tỏ rằng hy vọng cho hòa bình chỉ có được thông qua đối thoại và các biện pháp ngoại giao. Ngược lại, cách tiếp cận không khoan nhượng, thiếu tin cậy của các bên có thể khiến tình hình đi theo chiều hướng xấu, dẫn đến những kịch bản tồi tệ.

Vận động viên hai nước Hàn Quốc và Triều Tiên cùng diều hành thành một đoàn dưới lá cờ thống nhất liên Triều tại lễ khai mạc Olympic mùa Đông 2018. (Nguồn: AFP)
Vận động viên hai nước Hàn Quốc và Triều Tiên cùng diều hành thành một đoàn dưới lá cờ thống nhất liên Triều tại lễ khai mạc Olympic mùa Đông 2018. (Nguồn: AFP)

‘Bài toán’ đỗ xe ôtô tại đô thị

Khi đô thị phát triển, quản lý giao thông, trong đó có vấn đề quản lý lưu lượng ôtô và bãi đỗ ôtô, là một trong những bài toán khó. Đây là vấn đề mà nhiều nước trên thế giới đang lúng túng tìm giải pháp.

Tokyo, với dân số hơn 30 triệu người, một siêu đô thị của thế giới, đã xử lý bài toán đỗ ôtô như thế nào trong bối cảnh số lượng ôtô ngày một tăng lên nhưng diện tích để làm bãi đỗ ngày càng thu hẹp?

Các quy định đồng bộ và kết nối chặt chẽ

Trong quá trình tìm hiểu về cách thức quản lý đỗ ôtô tại thủ đô Tokyo, chúng tôi bất ngờ khi được biết một trong những thủ tục quan trọng khi xin cấp đăng ký ôtô là chủ sở hữu phương tiện phải có giấy chứng nhận đã có chỗ đỗ cố định cho ôtô đang xin đăng ký. Nơi đỗ này không phải là các điểm đỗ ôtô trên đường.

Ông Muranaka Zyunzi, Ban Pháp chế giao thông, Cục Giao thông, Cảnh sát quốc gia Nhật Bản (NPA), cho biết quy định này đã được đưa vào áp dụng 56 năm. Vào năm 1945, Nhật Bản bước vào thời kỳ phục hồi sau chiến tranh. Trong giai đoạn kinh tế đang phát triển đó, ngành công nghiệp ôtô đặc biệt phục hồi nhanh. Năm 1945, Nhật Bản chỉ có 140.000 ôtô nhưng đến năm 1962, con số này lên đến 5.200.000, tăng gấp 37 lần.

Vì lượng ôtô tăng quá nhanh, tai nạn giao thông và tắc nghẽn giao thông trở thành vấn đề lớn trong xã hội vào thời điểm đó. Các cơ quan chức năng buộc phải nhanh chóng tìm ra giải pháp để giải quyết vấn nạn này. Cơ sở quan trọng để hình thành luật trên là số thời gian ôtô không hoạt động cao hơn rất nhiều so với thời gian ôtô tham gia giao thông. Vì thế, luật về xác nhận nơi đỗ cố định được ban hành để ngăn chặn tình trạng đỗ ôtô bừa bãi, buộc chủ phương tiện phải sở hữu nơi đỗ cố định riêng biệt cho mỗi ôtô tại các bãi đỗ không phải là điểm đỗ trên đường.

Một bãi đỗ trên đường có khung thời gian sử dụng từ 9 giờ sáng đến 8 giờ tối. (Nguồn: Vietnam+)
Một bãi đỗ trên đường có khung thời gian sử dụng từ 9 giờ sáng đến 8 giờ tối. (Nguồn: Vietnam+)

Nếu như chủ ôtô sinh sống ở các khu vực mật độ dân cư thấp, việc sở hữu một nơi đỗ ôtô không phải là điều khó khăn vì họ dễ dàng biến một phần diện tích đất ở thành gara ôtô cá nhân. Tuy nhiên, tại các đô thị lớn, đặc biệt các đô thị có mật độ dân cư cao như Tokyo, đây là một vấn đề không hề dễ dàng.

Như vậy, để chiếc ôtô có thể tham gia giao thông, trước hết chủ phương tiện phải tự giải quyết bài toán đỗ xe của mình. Chính vì vậy, tại thủ đô Tokyo, nơi mà giá đất đắt đỏ nhất thế giới, chúng ta thường bắt gặp nhiều ngôi nhà dù diện tích đất khá khiêm tốn song họ vẫn phải sử dụng toàn bộ tầng một để làm gara ôtô gia đình.

Quy định về việc sở hữu nơi đỗ ôtô được xem là chế tài cơ sở, là cột trụ quan trọng cho việc giải quyết bài toán đỗ xe. NPA đánh giá sau 56 năm, đến nay, quy định này vẫn đang phát huy hiệu quả.

Quy định về việc sở hữu nơi đỗ ôtô được xem là chế tài quan trọng cho việc giải quyết bài toán đỗ xe 

Tuy nhiên, NPA cũng nhấn mạnh để quy định trên phát huy hiệu quả, cần phải có sự phối hợp với nhiều quy định khác, trong đó đặc biệt quan trọng là điều luật cấm đỗ ôtô trên đường từ sau 3 giờ sáng. Theo giải thích của NPA, quy định này có thể hiểu cấm đỗ ôtô qua đêm.

NPA cho biết việc kiểm tra các ôtô đỗ trên đường được tiến hành nghiêm ngặt trong 8 tiếng ban đêm nhằm ngăn ngừa tình trạng các lái xe để xe trên đường qua đêm. Nếu phát hiện ôtô vi phạm, cơ quan chức năng sẽ tịch thu ôtô, lái xe hoặc chủ phương tiện bắt buộc phải nộp tiền phạt, trong đó có chi phí cẩu ôtô về nơi xử phạt.

Quy định cấm đỗ ôtô trên đường qua đêm kết hợp với giấy xác nhận của cảnh sát về sở hữu nơi đỗ cố định cho mỗi ôtô là hệ thống giải pháp hiệu quả ngăn chặn tình trạng gian lận giấy tờ và đỗ ôtô bừa bãi. Nếu chủ phương tiện khi nộp đơn xin đăng ký ôtô tìm cách gian lận để được cảnh sát xác nhận có nơi đỗ cố định cho ôtô, hành vi gian dối này rất dễ bị phát hiện khi vào ban đêm, thời điểm mà ôtô thường không tham gia giao thông, chủ ôtô buộc phải đỗ ôtô trên đường qua đêm vì không có nơi đỗ ôtô trên thực tế.

Bãi đỗ xe trả tiền theo thời gian đỗ.
Bãi đỗ xe trả tiền theo thời gian đỗ.

Tuy nhiên, loại bỏ hoàn toàn việc đỗ ôtô trên đường giao thông sẽ đẩy các lái xe vào tình trạng bế tắc khi cần một điểm đỗ tạm thời trong lúc tham gia giao thông. Để giải quyết vấn đề này, Nhật Bản đã quy hoạch các điểm ôtô được phép đỗ trong thời gian ngắn trên một số tuyến đường với việc đưa hệ thống parking meter vào sử dụng. Các cột parking meter màu trắng được lắp đặt theo tỷ lệ mỗi khoảng trống có diện tích đủ một ôtô đỗ sẽ có một cột parking meter. Chức năng của các cột parking meter là đếm thời gian đỗ ôtô và thu tiền phí đỗ. Mức phí đỗ ôtô khá thấp so với mặt bằng giá cả của Tokyo, tối đa là 300 yen/lần đỗ.

NPA cho biết số tiền thu được từ khoản phí này sẽ được đầu tư trở lại cho việc vận hành và phát triển các điểm đỗ ôtô trên đường. Tuy nhiên, điều cần lưu ý là thời gian đỗ ôtô tại các điểm đỗ trên đường có gắn hệ thống parking meter bị giới hạn. Tùy từng khu vực mà thời gian đỗ bị giới hạn từ 40 đến 60 phút cho một lần đỗ và các điểm đỗ này thường chỉ được phép sử dụng từ 8 giờ sáng đến 9 giờ tối hằng ngày. Nếu đỗ ôtô lâu hơn so với thời gian quy định, lái xe sẽ bị các nhân viên có trách nhiệm xuất vé phạt. Nếu đỗ ôtô ngoài khung thời gian được phép sử dụng, ôtô có thể sẽ bị đưa về nơi xử lý và lái xe hoặc chủ phương tiện phải đến nộp tiền phạt.

Thay vì cấm đỗ ôtô hoàn toàn trên đường, Nhật Bản đã quy hoạch các đoạn đường thích hợp để làm điểm đỗ ôtô trong thời gian ngắn

Như vậy, thay vì cấm đỗ ôtô hoàn toàn trên các tuyến đường, việc quy hoạch các đoạn đường thích hợp để làm điểm đỗ ôtô trong thời gian ngắn sẽ giúp giảm thiểu sự nguy hiểm đối với hoạt động giao thông.

Ông Muranaka Juynji cho rằng việc đỗ ôtô quá khó khăn thì số trường hợp vi phạm sẽ càng tăng, vì vậy cần có thêm biện pháp phù hợp để việc đỗ ôtô tạm thời tại các đô thị không trở thành là “cơn đau đầu” đối với các lái xe.

Theo số liệu do NPA cung cấp, năm 2011, không tính các điểm đỗ ôtô trên đường, thủ đô Tokyo có 2.300 điểm đỗ ôtô, có sức chứa 810.000 ôtô. Năm 2016, tức là sau năm năm, có 2.500 điểm đỗ ôtô, tức là tăng 200 điểm, có sức chứa 910.000 ôtô, tăng 100.000 ôtô. Để hạn chế nguy cơ thiếu các điểm đỗ cố định dành cho ôtô, tất cả các tòa nhà có công năng nhất định như trung tâm thương mại, nhà hát, cung thể thao… trong bản thiết kế bắt buộc phải có diện tích dành cho bãi đỗ xe mới được cấp phép xây dựng.

Một biện pháp quan trọng nữa chính là sự phối hợp với các cơ quan liên quan, với người dân địa phương. Nhiều chiến dịch vận động đã được các cơ quan chức năng Nhật Bản tiến hành trong nhiều năm qua để nâng cao ý thức của người dân về vai trò quan trọng của việc tuân thủ luật pháp, đỗ ôtô đúng quy định, đảm bảo an toàn giao thông và mỹ quan đô thị.

Một bãi đỗ coin park. (Nguồn: Vietnam+)
Một bãi đỗ coin park. (Nguồn: Vietnam+)

Công nghệ đỗ xe ôtô hiện đại

Tokyo là một trong những đô thị đi đầu thế giới về ứng dụng các hệ thống đỗ ôtô công nghệ hiện đại với mục tiêu tiết kiếm diện tích đất và nhân lực.

Hiện tại, xét về công nghệ tự động, ở Tokyo có hệ thống đỗ ôtô theo mô hình thang máy (eleavator parking), hệ thống đỗ ôtô nhiều tầng (multi-story parking), hệ thống tháp đỗ ôtô (tower parking), hệ thống đỗ ôtô tự phục vụ (shuttle parking)… Đây là các hệ thống đỗ ôtô hiện đại với mục tiêu tiết kiệm diện tích đất trong bối cảnh thủ đô Tokyo có mật độ dân số xếp vào nhóm cao nhất thế giới.

Ba hệ thống eleavator parking, multi-story parking và tower parking đều có một nguyên tắc chung là sử dụng hệ thống thang máy nâng tự động để đưa ôtô vào vị trí đỗ cũng như đưa ôtô từ nơi đỗ ra trả cho khách. Chính vì vậy, ba hệ thống này còn có tên gọi chung là hệ thống đỗ ôtô tự động (automatic parking). Để vận hành hệ thống này, cần có nhân viên túc trực để làm hoa tiêu, hướng dẫn ôtô vào, ra khỏi thang máy và điều khiển thang máy.

Ngoài ra, có hàng loạt bãi đỗ ôtô dân sinh trên mặt đất do các chủ đất sử dụng diện tích đất của mình để kinh doanh bãi đỗ hoặc các bãi đỗ đi theo các tòa nhà có công năng riêng như trung tâm thương mại, cung thể thao… Các bãi đỗ dân sinh này gồm các bãi đỗ trả tiền theo tháng hoặc các bãi đỗ trả tiền theo thời gian đỗ. Các bãi đỗ trả phí theo giờ còn được gọi là coin park, là các bãi đỗ không có nhân viên. Lái xe tự đưa phương tiện vào vị trí đỗ xe, một đòn bẩy tự động sẽ xuất hiện dưới bánh ôtô để cố định vị trí của phương tiện, lái xe đến cột thanh toán lấy mã số của ôtô.

Trước khi điều khiển ôtô ra khỏi bãi đỗ, lái xe phải đến cột thanh toán, ấn mã số đã được cấp trước đó, thanh toán số tiền tính theo thời gian đỗ. Đây là công nghệ đỗ ôtô tiết kiệm nhân lực.

Phí đỗ ôtô tại Tokyo xếp vào nhóm đắt nhất thế giới 

Hệ thống shuttle parking là một bãi đỗ ôtô nhiều tầng, thường được lắp đặt ở các công trình xây dựng lớn như sân bay hoặc các công ty kinh doanh đỗ ôtô, điểm đặc biệt của hệ thống đỗ này là vừa tiết kiệm nhân lực vừa tiết kiệm diện tích đất. Lái xe phải tự bấm xác nhận vào máy đếm thời gian đặt ngay cạnh barie chắn ở lối vào, nhận tích kê xác nhận giờ đưa phương tiện vào bãi, lúc đó rào chắn mới tự động được nâng lên để lái xe tự điều khiển ôtô vào bãi và tìm nơi đỗ cho phương tiện của mình. Sau đó, khi điều khiển ôtô ra khỏi bãi đỗ, lái xe một lần nữa đưa tích kê vào máy thanh toán, đặt ngay cạnh rào chắn ở lối ra, máy sẽ xuất hiện số tiền cần phải trả, sau khi việc thanh toán hoàn tất, rào chắn sẽ tự động nâng lên cho phép ôtô rời khỏi bãi đỗ.

Hiện nay, phí đỗ ôtô tại Tokyo xếp vào nhóm đắt nhất thế giới. Tùy vào vị trí gần hay xa các khu trung tâm mà mức phí có sự dao động khác nhau từ mức 100 yen/10 phút (khoảng 20.000 đồng) đến 500 yen/30 phút (khoảng 100.000 đồng). Mức giá đỗ ôtô theo tháng cũng tùy từng khu vực với trung bình khoảng 35.000 yen/ôtô/tháng (xấp xỉ 7 triệu đồng).

Bảng hướng dẫn thời gian đỗ và mức giá của một bãi đỗ tính tiền. (Nguồn: Vietnam+)
Bảng hướng dẫn thời gian đỗ và mức giá của một bãi đỗ tính tiền. (Nguồn: Vietnam+)

Mỗi một ôtô lưu thông trên đường còn phải gánh một loạt các loại thuế với các mức đóng khác nhau tùy theo quy định của từng chính quyền địa phương như phí môi trường, thuế trọng lượng, các loại bảo hiểm bắt buộc như bảo hiểm bồi thường thiệt hại… Ngoài ra, phí cầu đường của Nhật Bản cũng vào hàng top thế giới với mức phí mỗi lần ra vào một làn đường cao tốc vào khoảng 1.300 yen (khoảng 260.000 đồng) cho mỗi một ôtô thông thường (từ 4 đến 7 chỗ). Đây được coi là các biện pháp nhằm người dân hạn chế mua ôtô cá nhân, thay vào đó khuyến khích sử dụng các phương tiện giao thông công cộng.

Bộ Giao thông quốc thổ, chính quyền các tỉnh, thành phố, chính quyền các quận, huyện và cảnh sát địa phương là bốn cơ quan chủ quan chịu trách nhiệm thực thi các chính sách đỗ ôtô tại Nhật Bản. Mỗi một đơn vị chủ quản có cách thức và phương tiện khác nhau để thực thi các quy định đỗ ôtô tại từng địa phương để đi đến một kết quả thống nhất không để xảy ra tình trạng ôtô đỗ bừa bãi, bất hợp lý, ảnh hưởng đến hoạt động giao thông và cảnh quan môi trường.

Dạo quanh các phố lớn ở thủ đô Tokyo, một điều chắc chắn là chúng ta sẽ không nhìn thấy tình trạng ôtô đỗ tràn ngập đường phố. Đây chính là kết quả của một quá trình thực thi hiệu quả các quy định phù hợp trong Điều luật đỗ ôtô (Parking Act) trong phạm vi Luật giao thông đường bộ (Road Traffic Act) cùng với việc ứng dụng các công nghệ đỗ ôtô tiên tiến, hiện đại./.

Một ôtô đỗ cạnh cột parking meter. (Nguồn: Vietnam+)
Một ôtô đỗ cạnh cột parking meter. (Nguồn: Vietnam+)