Từng là một trưởng phòng, nhưng chàng trai 8X không tự hài lòng với cuộc sống của mình. Đam mê với những chú gà cảnh đầy màu sắc và kích cỡ đã thôi thúc Nguyễn Quang Nam (Đông Ngạc, Băc Từ Liêm, Hà Nội) quyết định nghỉ việc, về lập hẳn trang trại nuôi gà.

Quyết định chẳng giống ai ngày nào giờ đã mang lại cho anh không chỉ niềm vui mà còn đem đến khoản thu nhập không hề nhỏ.

Nguyễn Quang Nam là một ông chủ trang trại khá kỳ lạ. Đầu húi cua, dáng người hơi đậm, ánh mắt luôn sáng rực lên niềm vui như con trẻ mỗi khi ai đó hỏi tới gà.

Nhìn Nam, gã trai 35 tuổi lúi húi bên dãy chuồng trại, không ai nghĩ được gã đã từng là trưởng phòng của một tập đoàn lớn. Thế nhưng, nhịp điệu của cuộc sống văn phòng khiến cho anh cảm thấy gò bó, ngột ngạt. Mỗi khi mệt mỏi nhất, anh nhớ mảnh vườn nhà đầy gió và nắng; nhớ tiếng gà gáy sớm mai; nhớ cả mùi đất nồng lên sau mỗi cơn mưa lớn.

Và đột ngột, Nam đưa ra quyết định mà anh tự cho là “khác người”: Bỏ việc về nhà lập trang trại, theo đuổi thú chơi gà cảnh từ ấu thơ của mình.

Thời điểm đầu nhiều người bảo Nam bị gàn dở. Việc nhàn lương cao không muốn, lại muốn về làm nông dân. Và rằng: Người ta mất tiền, mất sức còn không ly nông được; thế mà một gã trưởng phòng lại rũ bỏ tất cả để lập trại.

Nhưng, bỏ ngoài tai tất cả, Nguyễn Quang Nam vẫn quyết tâm theo đuổi giấc mơ có phần viển vông của mình. Cùng gia đình, Nam mua chuồng trại, xếp thành hàng lối quy củ trên một mảnh đất rộng chừng 100m2. Bao nhiêu tiền tích cóp được trong mấy năm đi làm, gã lại ném cả vào mua giống, mua thức ăn. Ngày ngày, xoay trần với lồng, chuồng; đêm thì gã hì hục tìm đọc tài liệu chăn nuôi, chăm sóc. Những kiến thức thời trên giảng đường đại học và ngày đi làm tất cả đều được Nam xếp gọn lại.

Anh bảo: Cũng có lúc, anh cảm thấy bất lực, nhưng đam mê lại khiến anh cố gắng làm tiếp. Sự cố gắng và quyết tâm của Nguyễn Quang Nam đã được trả công xứng đáng khi một trang trại nho nhỏ nhưng quy củ và khoa học dần dần được thành hình. Mảnh đất 100m2 xơ xác ngày nào giờ đầy những dãy chuồng, bên trong là hàng trăm chú gà cảnh giá trị.

Bỏ ngoài tai tất cả, Nguyễn Quang Nam vẫn quyết tâm theo đuổi giấc mơ có phần viển vông của mình. 

Những ngày cuối năm, khách tới trang trại của Nam cũng đông hơn. Gã trưởng phòng năm nào giờ tất bật tiếp đón, dẫn khách đi xem gà cảnh. Nam cho biết: Từ 3 năm trở lại đây, phong trào mua gà đẹp, độc và lạ để biếu Tết ngày càng có xu hướng tăng lên. Do đó, vào giai đoạn cuối năm Âm lịch, trang trại của anh luôn ở trong tình trạng hoạt động hết công suất.

Hiện tại, ông chủ trẻ Nguyễn Quang Nam đang sở hữu hai giống gà cảnh có giá trị cao là gà đuôi dài Tân Châu có xuất xứ bản địa và gà vảy cá Sebright đến từ Anh.

Chỉ tay vào dãy lồng đang nhốt 2 chú gà Sebright, Nam hào hứng khoe: “Gà Sebright là giống gà nhập ngoại, lông mềm mượt lại có họa tiết nối tiếp nhau như vảy cá. Giống gà này rất được giới chơi gà cảnh ưa chuộng và săn lùng trong vài năm trở lại đây.”

Nói đoạn, Nam để chú gà “ngoại” đậu thẳng lên tay mình rồi vuốt dọc thân. “Mỹ kê” khẽ rùng mình, rồi ưỡn thẳng ức, lớp lông màu vàng nâu bóng bẩy, đứng vững vàng.

Theo anh Nam, từ khi được nhập về, Sebright gần như ngay lập tức “hạ gục” cộng đồng chơi gà cảnh bởi vẻ đẹp quý phái và… rất sang của mình. Mỗi chú gà trưởng thành chỉ có trọng lượng dao động từ 600-800gr và đều sở hữu một bộ “vảy cá” rất đều, trải từ cổ xuống tận thân mình. Nhìn gần, chúng giống như một bức vẽ với những họa tiết tinh tế và bắt mắt. 

Gà “vảy cá” có 2 màu lông phổ biến là trắng bạc và màu nâu đồng. “Đối với nhiều người, thậm chí họ còn khẳng định Sebright biểu tượng cho may mắn, mang lại tài lộc cho người sở hữu. Vì vậy, cứ đến Tết, nhu cầu về giống gà này lại tăng đột biến,” anh Nam chia sẻ.

Theo anh Nam, một cặp gà bình thường có giá dao động từ 5-7 triệu đồng. Với những con gà có màu lông đẹp, độc hoặc có nhiều giải thưởng tại các cuộc thi gà thì giá có thể lên tới 40-50 triệu đồng.

Riêng với năm 2019, ông chủ trang trại cho biết thêm: Giá bán của Sebright hiện khá cao, bản thân trang trại của anh cũng không còn nguồn hàng để bán.

Bên cạnh gà vảy cá, hiện anh Nam còn sở hữu thêm hàng trăm con gà Tân Châu đuôi dài, vốn vẫn được ưa chuộng. Đây là một giống gà bản địa, sở hữu chiếc đuôi dài, có khi lên tới gần 1m với nhiều màu sắc sặc sỡ. Anh Nam cho biết, gà Tân Châu càng có bộ lông độc, đẹp càng được định giá cao, thậm chí đã từng có những con gà được định giá lên tới cả trăm triệu.

Mỗi tháng, chỉ riêng với gà Tân Châu, trang trại của anh Nam đã suất ra khoảng 100 con gà giống và gà trưởng thành, mang về doanh thu từ 80-100 triệu đồng. Anh Nam cho biết thêm: Hiện hầu hết gà trong trang trại của anh đều đã được khách đặt trước. Càng gần Tết, nhu cầu chơi, biếu tặng gà cảnh độc và lạ sẽ càng khiến thị trường trở nên khan hiếm hơn.

Bằng đam mê và nỗ lực không ngừng, gã cựu trưởng phòng ngày nào đã tự xây dựng một “vương quốc gà” khang trang, mang lại thu nhập cao cho riêng mình./.

Chiều cuối năm, bà Lưu Thị Dung lặng lẽ trong căn phòng nhỏ, ngồi cẩn thận lấy miếng giấy báo gói từng món quà rồi dán một mảnh giấy nhỏ ghi “Kính gửi đồng chí Sơn, anh Đồng… ở phường Phú Khánh, Thái Bình”. Ngoài kia râm ran tiếng cười nói, mọi người đang bàn tán về cây đào vừa được đưa tới; nồi bánh chưng năm nay sẽ ra sao.

Một cái Tết không cô đơn nữa lại sắp về với những “cư dân đặc biệt” của trung tâm dưỡng lão Diên Hồng cơ sở Hà Đông, Hà Nội.

Đây đã là năm thứ ba bà Dung đón Tết tại Trung tâm dưỡng lão. Mặc dù không được sum họp cùng con cháu trong giây phút thiêng liêng, nhưng trái với suy nghĩ chung, bà lão chẳng hề thấy buồn. Thậm chí, bà còn bảo: Đây là 3 cái Tết bình yên và đáng sống nhất của mình.

Bằng chất giọng trầm buồn, bà lão gần 90 tuổi đều đều kể lại quãng đời trước đó. Vốn công tác trong một ngân hàng tại miền quê lúa Thái Bình, tới tận năm 30 tuổi, bà mới lập gia đình với một người đồng nghiệp đã qua một đời vợ. Trớ trêu thay, ngay khi đã tưởng hạnh phúc đâm chồi thì sóng gió lại liên tục ập đến với gia đình nhỏ bé ấy. Cặp vợ chồng không thể có con dù đã chạy chữa nhiều nơi. Chồng bà lại vô tâm, gia trưởng, không đoái hoài gì đến việc đỡ đần, giúp đỡ vợ. Những đắng cay, tủi hờn cứ dần dần tích tụ, đè nặng trĩu lên vai bà.

“Chưa bao giờ ông ấy biết nấu cơm hay dọn dẹp nhà giúp tôi. Nhiều lúc, tôi cứ rấm rứt khóc một mình vì tủi thân. Con cái cũng không có, là người phụ nữ ai chẳng cô đơn?,” bà lão mắt đỏ hoe kể lại.

Trong suốt thời gian này, nhiều lần bà Dung đã định chia tay, nhưng bị mọi người can ngăn nên đành chấp nhận.

Nhưng, càng về già, gánh nặng mỗi lúc một lớn hơn. Đỉnh điểm là khi đã 84 tuổi, do sức khỏe đã suy giảm, bà có ý định thuê người phụ việc để đỡ đần nhưng không được chồng đồng ý. “Nhiều bữa tôi vừa nấu cơm, vừa đau lưng ứa nước mắt. Tôi trước cũng ít khi ốm đau nhưng những lúc ốm đau thì đều tự mình chăm lo cho bản thân và vẫn phải gắng gượng nấu cơm nước”, bà Dung chia sẻ. Bà kể thêm: Những lúc đau ốm ấy, muốn nhờ chồng cắm giúp nồi cơm, rửa giúp cái bát nhưng đều không được. Như giọt nước tràn ly, đến năm 2016, bà Dung quyết định dừng lại ở tuổi…86 như một cách tự giải thoát. Rồi bà xin vào viện dưỡng lão, lặng lẽ sống nốt phần đời còn lại cho riêng mình. Giờ, khi đã thảnh thơi trong căn phòng bé nhỏ, bà lão vẫn thường tự tủm tỉm cười. Bà bảo: Cuộc sống của bà ở Trung tâm dưỡng lão cứ lặng lẽ, yên bình và cảm giác thảnh thơi nhiều lắm. Ở đây bà là trường hợp hiếm hoi tự chăm sóc được cho bản thân. Bà tự mình tắm rửa, sinh hoạt, xem tivi… mà không cần sự trợ giúp của những nhân viên tại trung tâm. Nhớ lại cái Tết đầu tiên “độc lập”, bà lão móm mém cười. Tết ấy, con cháu bà đón bà về quê nhưng đến tối mùng Một bà nằng nặc đòi vào trung tâm chúc Tết.

Nhớ lại cái Tết đầu tiên “độc lập”, bà lão móm mém cười. Tết ấy, con cháu bà đón bà về quê nhưng đến tối mùng Một bà nằng nặc đòi vào trung tâm chúc Tết. 

“Ở Trung tâm quen rồi, về nhà, tôi lại thấy nhớ mấy bà bạn già lẩn thẩn ở bên; nhớ mấy cô bé chăm sóc hàng ngày. Thế nên, khi quay lại vào sáng mùng Hai năm ấy, thật là tôi lại thấy ấm áp hơn, gần gũi hơn,” bà Dung thành thật kể. Với bà, Tết trong Trung tâm dưỡng lão không hề cô đơn. Đó là những ngày vài người bạn tóc bạc ngồi lại với nhau, ôn lại đủ câu chuyện thời thanh xuân, son trẻ của mình; là lời hỏi han: Chân bà đã đỡ đau chưa? Tay ông dạo này có còn nhức nữa không? Đó còn là những sẻ chia về chuyện con cái đi làm ăn xa nơi nào? Chúng nó vất vả mưu sinh ra sao? Những cụ ông, cụ bà trong phút chốc trở thành bạn tâm giao, sẵn sàng bộc bạch cả lòng mình cho người bên cạnh. “Vui thế đấy, nên từ đó, tôi quyết định sẽ ở lại đây đón Tết luôn cho đầm ấm,” bà Dung móm mém cười hiền.

Cũng giống bà Dung, bà Nguyễn Thị Nguyệt (80 tuổi, Quán Sứ, Hà Nội) cũng cảm thấy thanh thản và bình yên khi đón Giao thừa trong trung tâm dưỡng lão. Mặc dù có con cháu, nhưng bà Nguyệt vẫn quyết định “tá túc” tại ngôi nhà đặc biệt. Bà kể: Từ vài năm trở lại đây, sức khỏe đi xuống đã khiến bà không thể đi lại được.

“Nằm mãi nghĩ phiền cháu, phiền con nên tôi nhất quyết xin vào đây. Ít nhất ở đây còn có người bầu bạn, tâm sự,” bà cụ da nhăn nheo nói, trong đôi mắt khẽ ánh lên nỗi buồn.

Chúng tôi hỏi bà thích ở nhà hay ở đây hơn, bà lão im lặng một lát rồi bảo: “Ở đây thì không thể bằng gia đình được. Nhưng bù lại, con cháu mình cũng đỡ mệt mà mình cũng không cảm thấy quá cô đơn. Quanh tôi, bạn bè mới nhiều lắm chú ạ.”

Nói về dự định đón Tết, bà Nguyệt cho hay: Bà sẽ về nhà vài hôm, chung vui cùng con cháu. Sau đó sẽ trở về trung tâm, quây quần cùng mọi người, bởi “Quen tiếng nhau rồi. Vắng nhau vài ngày là sẽ nhớ nhau lắm.” Do có hoàn cảnh đặc biệt khi con mất đã mấy năm nay, kẻ đầu bạc tiễn kẻ đầu xanh; cháu cũng ở nước ngoài nên ông Nguyễn Văn Nghĩa (88 tuổi, trú tại quận Hai Bà Trưng, Hà Nội) quyết định “chuyển khẩu” hẳn vào Trung tâm Dưỡng lão sinh sống. “Tôi giờ già rồi, cháu con cũng không ở gần, nếu không vào đây thì buồn lắm. Ở đây lúc nào cũng có người bên cạnh, Tết cũng được hỏi thăm động viên. So với việc lủi thủi ở nhà thì vui hơn nhiều,” ông Nghĩa tâm sự.

Theo bà Hoàng Thị Thu Ngân, Phó Giám đốc Trung tâm dưỡng lão Diên Hồng: Riêng trong Tết năm nay đã có khoảng 90 cụ ở lại đón Giao thừa. Vài năm gần đây, xu hướng người già ăn Tết với Trung tâm đang có xu hướng tăng cao khi mỗi năm trung bình có khoảng 70-80% số cụ ở lại. Bà Ngân cũng cho hay: Để đảm bảo cho các cụ có một cái Tết đầm ấm, vui tươi, nhân viên trung tâm đã làm hết sức mình khi chuẩn bị kỹ lưỡng từ cây đào đỏ thắm, cặp bánh chưng xanh và những món quà mang đậm hương vị Xuân. Các nhân viên cũng được bố trí ở lại, cùng ăn, cùng ở và chăm sóc các cụ.

Khác với suy nghĩ của nhiều người, Tết trong Trung tâm dưỡng lão không phải là cái Tết cô đơn của vài ông bà lão ngồi xe lăn mắt đăm đắm nhớ về gia đình. 

Khác với suy nghĩ của nhiều người, Tết trong Trung tâm dưỡng lão không phải là cái Tết cô đơn của vài ông bà lão ngồi xe lăn mắt đăm đắm nhớ về gia đình. Tết nơi đây giống như sân chung một khu tập thể buổi chiều, khi con cháu đi làm chưa về, các ông bà tập trung để thư giãn và sinh hoạt chung. Những câu hỏi han, những lời động viên nhau, những cái nắm tay run run, lấy bấy khiến cho Tết dù ở đâu, vẫn luôn ấm áp và sum vầy.

Tính mạng con người là quan trọng

– Trong năm 2018 và những ngày đầu năm nay đã có nhiều vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng cả đường bộ, đường sắt, Bộ trưởng sẽ có giải pháp gì để hạn chế tình trạng này trong năm 2019?

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể: Năm 2018, tai nạn giao thông chỉ đạt 2/3 chỉ tiêu là số vụ giảm 6,7%, số người bị thương giảm 13,1% nhưng số người chết vì tai nạn giao thông chỉ giảm 0,4% (không đạt mục tiêu 5%).

Nguyên nhân là do ý thức của một số tài xế còn thấp, dù bằng cấp đầy đủ nhưng không chấp hành quy định như lái xe vẫn uống rượu bia, nghiện ma túy, đồng thời do cường độ làm việc quá cao. Sắp tới, sẽ có một số quy định ràng buộc trách nhiệm chủ phương tiện theo hướng xử lý rất nặng lỗi này. Thậm chí, một số vụ tai nạn chết người đặc biệt nghiêm trọng có thể thu hồi phương tiện vĩnh viễn, cấm tài xế đó không được lái xe vĩnh viễn.

một số vụ tai nạn chết người đặc biệt nghiêm trọng có thể thu hồi phương tiện vĩnh viễn, cấm tài xế đó không được lái xe vĩnh viễn

Về góc độ ngành, Bộ Giao thông Vận tải nhìn nhận hạ tầng đường xá còn yếu kém. Cả nước có hơn 24.000 km đường với nhiều cầu, mỗi năm cần trung tu khoảng 5.000 km nhưng kinh phí duy tu hiện nay rất thấp, chỉ đáp ứng khoảng 20-30%, nếu kéo dài thì hệ thống giao thông càng hư hỏng nặng, gây tai nạn giao thông phức tạp.

Bộ đã chỉ đạo Tổng cục Đường bộ xây dựng đề án, sẽ đăng ký Chính phủ đề án duy tu bảo trì đường bộ, xem công tác duy tu sửa chữa là quan trọng hàng đầu. Nếu thiếu tiền đường sẽ hư hỏng, ảnh hưởng đến đời sống người dân và hoạt động kinh tế xã hội.

Ngoài ra, hệ thống đường sắt hiện nay đang rất yếu kém, dọc tuyến đường sắt còn 5.719 đường giao cắt nên việc đảm bảo an toàn giao thông cũng rất khó khăn. Bộ Giao thông Vận tải cũng đã có đề án tập trung làm cầu vượt, đường tránh, gom tại các đường ngang… cần hơn 7.000 tỷ đồng.

– Những sự cố an toàn, an ninh hàng không gần đây xảy ra làm nhiều người đi máy bay cảm thấy lo sợ, vậy Bộ Giao thông Vận tải sẽ có giải pháp gì để siết lại tình trạng này?

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể: Ngành hàng không gần đây có một số vấn đề ảnh hưởng đến an ninh hàng không như chất lượng kỹ thuật máy bay. Bộ sẽ làm việc với đội ngũ kỹ thuật, đảm bảo an toàn tuyệt đối mới cho cất hạ cánh, không sai sót; thứ 2 là phi công có cả trong và ngoài nước, sắp tới sẽ tăng cường kiểm tra, xử lý các phi công có vấn đề. Bộ GTVT đã giao Cục Hàng không làm việc với Tổ chức Hàng không dân dụng thế giới (ICAO), các hãng sản xuất máy bay để xem xét nguyên nhân từng vụ tai nạn và có xử lý cụ thể tới tổ lái, doanh nghiệp, cảng hàng không cũng như cơ quan quản lý.

Khi phát hiện sai phạm, Bộ sẽ xử lý nghiêm, thật nặng thì mới đảm bảo được tính răn đe, đặc biệt các hãng hàng không có nhiều vấn đề sẽ tăng cường giám sát đặc biệt, khi đó doanh nghiệp sẽ bị ảnh hưởng, thiệt hại rất lớn về thương quyền, về giá trị doanh nghiệp. Đó là điều không ai mong muốn nhưng vì an toàn nên phải làm, vì tính mạng con người là quan trọng nhất.

Với hàng không, khi xảy ra sự cố nhẹ thì Bộ thu hồi slot (cấp phép cất, hạ cánh), giảm thị phần, còn xảy ra sự cố nghiêm trọng sẽ có biện pháp mạnh hơn cả giám sát đặc biệt, thậm chí cấm bay. Theo chỉ đạo của Ban bí thư, Chính phủ sắp tới sẽ ban hành nhiều quy định mới chặt chẽ hơn. Bộ mong dư luận ủng hộ vì các doanh nghiệp khi tham gia vận tải phải đảm bảo an toàn, là lái xe hay phi công cũng phải vì tính mạng con người.      

Xử lý tổng thể bài toán BOT

– Gần đây nhiều trạm BOT bất cập khiến người dân vẫn tụ tập phản ứng, Bộ Giao thông Vận tải có hướng giải quyết thế nào?

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể: Tất cả các dự án BOT khi triển khai đều được các bộ ngành, địa phương giám sát chặt chẽ, theo đúng căn cứ pháp luật. Nhưng hạn chế lớn nhất vừa qua là chưa lường trước được tác động, mặt trái là số lượng các trạm BOT trên một vùng quá lớn làm tăng chi phí vận tải của người dân. Với một số dự án BOT còn bất cập Bộ đang xử lý, hàng tháng chúng tôi đều báo cáo Chính phủ đưa ra các phương án.

Tuy nhiên, không phải Bộ Giao thông Vận tải, Chính phủ tự quyết được vì còn liên quan đến kinh phí. Bộ cũng đã xem xét miễn giảm, nhiều dự án đã giảm từ 35.000 xuống 15.000 đồng/lượt/xe con, giảm thiểu bức xúc của người dân. Còn nếu không thu phí thì sao? Nhà nước phải bỏ tiền mua lại các trạm phí BOT, nhưng ngân sách đang rất khó khăn.

Bài toán tổng thể xử lý BOT rất lớn, nên Bộ vẫn đang báo cáo Chính phủ để trình Quốc hội hướng xử lý trong nhiệm kỳ tới. Mình Bộ Giao thông không thể quyết định dừng hay tháo dỡ trạm thu phí nào. Với một số trạm gây bức xúc, hy vọng Chính phủ, Ủy ban thường vụ Quốc hội sớm có ý kiến giải quyết. Nếu Quốc hội đồng ý, chúng ta có thể bỏ kinh phí khoảng vài chục nghìn tỷ đồng để giải quyết dứt điểm một số dự án gây bức xúc, nhưng ngân sách 5 năm đã phân bổ gần hết, nên hy vọng có thể bố trí vốn trong nhiệm kỳ 2020-2025.

– Trong gần 2 năm ông giữ cương vị Bộ trưởng GTVT, ngành giao thông chưa khởi công được dự án nào lớn, cá nhân ông đánh giá thế nào? Điều này có phản ánh khó khăn trong thu hút vốn, nhà đầu tư của ngành giao thông?

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể: Tôi nhận cương vị Bộ trưởng Giao thông Vận tải đến nay được 14 tháng, với 2 dự án trọng điểm là dự án cao tốc Bắc-Nam và sân bay Long Thành, công việc phải làm rất nhiều nhưng thầm lặng. Thời gian qua không khởi công được vì phải thực hiện tuần tự theo quy định từ tư vấn, xây lắp đều là đấu thầu quốc tế, phải thực hiện đúng luật đầu tư công.

Ngoài ra, theo nghị quyết của Quốc hội sẽ xây dựng các dự án BOT trên các tuyến song hành, mới hoàn toàn từ cầu, đường, cống. Do chi phí rất cao nên dự kiến 3 năm nữa khi số lượng ôtô tăng nhanh, đường hiện hữu quá tải, cân bằng phương án tài chính thì mới có thể thực hiện được các dự án BOT mới.

– Năm 2019, Bộ Giao thông Vận tải sẽ tập trung vào các dự án lớn nào, thưa Bộ trưởng?

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể: Năm 2019 phải triển khai một số công trình trọng điểm là đường cao tốc Bắc Nam phía Đông và sân bay quốc tế Long Thành. Dù có nhiều khó khăn nhưng cơ bản đáp ứng được tiến độ. Về Long Thành, Chính phủ đã phê duyệt dự án giải phóng mặt bằng, Bộ Giao thông Vận tải đang phối hợp với địa phương kiểm đếm để năm 2019 chi trả đền bù.

Cao tốc Bắc-Nam đã phê duyệt 11 dự án, dự kiến tháng 4/2019 sẽ bàn giao mốc giải phóng mặt bằng cho địa phương, sẽ chọn lựa các đoạn ít ảnh hưởng đến dân cư để làm trước. Năm 2019 sẽ cố gắng giải ngân 50% nguồn vốn giải phóng mặt bằng mà Quốc hội đã bố trí (gần 15.000 tỷ đồng) khoảng 7.000 tỷ đồng.

Trách nhiệm của nhà đầu tư lời ăn lỗ chịu. Nhà nước chỉ quản lý khung giá, nhà đầu tư có thể chủ động trong khung giá

Với 3 dự án vốn ngân sách sẽ khởi công trong 2019, cho tạm ứng giải ngân dần. 8 dự án PPP sẽ cố gắng đến tháng Chín sơ tuyển xong nhà đầu tư. Bộ mong muốn cuối 2019 sẽ chọn được nhà đầu tư, chuẩn bị sẵn sàng cho 2020-2021 tập trung vào công tác xây dựng. Bộ sẽ kiên trì thực hiện đấu thầu quốc tế rộng rãi chọn nhà đầu tư, trách nhiệm của nhà đầu tư lời ăn lỗ chịu. Nhà nước chỉ quản lý khung giá, nhà đầu tư có thể chủ động trong khung giá.

– Xin cảm ơn Bộ trưởng về cuộc trao đổi./.

Một trong những mục tiêu quan trọng của Nghị quyết số 28-NQ/TƯ Hội nghị Trung ương 7, Khóa XII là đến năm 2020, phấn đấu đạt khoảng 60% lực lượng lao động tham gia bảo hiểm xã hội, trong đó nông dân và lao động khu vực phi chính thức tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện chiếm khoảng 5% lực lượng lao động trong độ tuổi. Chỉ tiêu này vừa là thách thức vừa là cơ hội của ngành bảo hiểm xã hội.

Vẫn còn lại gần 70% lao động

Chính sách bảo hiểm xã hội đã từng bước được hoàn thiện, đối tượng tham gia và thụ hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội ngày càng gia tăng. Hàng năm, có khoảng 4-5 triệu người được hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội ngắn hạn và khoảng 150.000 người hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội dài hạn.

Hiện nay, hệ thống bảo hiểm xã hội thiết kế đơn tầng, sự kết nối với các chính sách xã hội khác chưa đồng bộ, chặt chẽ.

Đến nay, đã có gần 3 triệu người cao tuổi được hưởng lương hưu và bảo hiểm xã hội. Nếu tính cả đối tượng hưởng trợ cấp xã hội dành cho người cao tuổi, người khuyết tật, người nghèo, người có công thì có trên 50% người cao tuổi ở Việt Nam được hưởng lương hưu và trợ cấp hàng tháng.

Tiến sỹ Bùi Sỹ Lợi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội cho rằng chính sách bảo hiểm xã hội hiện vẫn chưa hướng đến mục tiêu bao phủ toàn dân. Đáng lưu ý, hệ thống bảo hiểm xã hội còn thiết kế đơn tầng, sự kết nối với các chính sách xã hội khác chưa đồng bộ, chặt chẽ để thực hiện vai trò trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội. Điều này dẫn tới diện bao phủ còn thấp, nhất là khu vực nông nghiệp, nông thôn và khu vực không có quan hệ lao động.

Ông Bùi Sỹ Lợi dẫn chứng, đến năm 2017, chỉ có khoảng 30% lực lượng lao động trong độ tuổi tham gia bảo hiểm xã hội, vẫn còn trên 34 triệu người trong độ tuổi lao động (khoảng 69,6%) chưa tham gia bảo hiểm xã hội. Các nguyên tắc công bằng, đóng-hưởng, chia sẻ và bảo đảm bền vững tài chính chưa được quán triệt đầy đủ, quỹ hưu trí và tử tuất có nguy cơ mất cân đối trong dài hạn.

Vẫn còn trên 34 triệu người trong độ tuổi lao động (khoảng 69,6%) chưa tham gia bảo hiểm xã hội.

Những doanh nghiệp có hàng ngàn lao động nhưng số lao động đủ điều kiện nhận lương hưu chỉ tính trên đầu ngón tay. Nhiều bất cập được chỉ ra trong việc đóng-hưởng bảo hiểm xã hội, đòi hỏi một sự cải cách toàn diện.

Mỗi năm có khoảng 700.000 người ra khỏi hệ thống bảo hiểm xã hội, tương đương với số lượng người tham gia mới.

Hiến kế cải cách chính sách

Trước khó khăn trong mở rộng bao phủ bảo hiểm xã hôi, ông Phạm Trường Giang, Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm xã hội (Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội) đưa ra một số giải pháp: “Giao chỉ tiêu phát triển đối tượng bảo hiểm xã hội phù hợp, theo hướng gắn trách nhiệm của địa phương. Tăng cường gắn kết chặt chẽ giữa cơ quan thuế và bảo hiểm xã hội. Thực thi chính sách hỗ trợ ‘có điều kiện’ để tạo thói quen tham gia bảo hiểm xã hội.”

Đối với cải cách chính sách, ông Phạm Trường Giang cho rằng cần bổ sung thêm chế độ ngắn hạn đối với chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện; gắn việc tham gia bảo hiểm xã hội cho người lao động là một trong những điều kiện mà doanh nghiệp tiếp cận các chương trình ưu đãi của Nhà nước. Đặc biệt, cần đơn giản hóa quy trình thủ tục tham gia và thụ hưởng chính sách; xóa bỏ rào cản về ranh giới hành chính, địa phương trong việc tham gia vào hệ thống bảo hiểm xã hội.

Đại diện Tổ chức Lao động quốc tế ILO thì cho rằng có 4 phương án để mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội. Theo đó, phương án 1 là tăng tuổi nghỉ hưu lên 65 đối với nam và nữ theo lộ trình cứ một năm tăng lên 1 tuổi và bắt đầu thực hiện từ 2018; Phương án 2, tăng tuổi nghỉ hưu và giảm tỷ lệ thay thế; Phương án 3 là áp dụng cơ chế hưu trí toàn dân ở mức 50% lương tối thiểu khu vực Nhà nước; Phương án 4 là tăng tuổi nghỉ hưu, áp dụng mô hình tài khoản cá nhân tượng trưng trong vòng 40 năm chuyển đổi từ năm 2018…

Mục tiêu đổi mới trong chính sách bảo hiểm xã hội được đưa ra lần này là cải cách theo hướng mở rộng diện bao phủ, hướng tới bảo hiểm toàn dân. Trên cơ sở đó, ông Bùi Sỹ Lợi nhấn mạnh, mục tiêu trong thời gian tới là phải hoàn thiện chính sách trên nguyên tắc có đóng, có hưởng, quyền lợi tương ứng với nghĩa vụ, có sự chia sẻ giữa các thành viên và thực hiện bảo đảm công bằng cho tất cả. Đặc biệt, cần xây dựng hệ thống bảo hiểm xã hội đa tầng, đảm bảo tính đa dạng và linh hoạt để khuyến khích người lao động tham gia.

Cần xây dựng hệ thống bảo hiểm xã hội đa tầng, đảm bảo tính đa dạng và linh hoạt để khuyến khích người lao động tham gia.

Trong đó, tầng thứ nhất mang tính tự nguyện cung cấp các chế độ với mức hưởng cơ bản, do ngân sách Nhà nước hỗ trợ và từng bước có sự tham gia của người dân; tầng thứ hai mang tính bắt buộc với đóng góp của cả người lao động và người sử dụng lao động hướng tới mức đóng như nhau; còn tầng thứ 3 mang tính bổ sung, tuỳ theo khả năng tài chính của doanh nghiệp và cá nhân người lao động.

“Chính sách bảo hiểm xã hội là để bảo đảm an sinh xã hội trước những rủi ro trong và sau cuộc đời lao động. Đây là của để dành tích lũy khi đang làm việc để được hưởng thụ khi tuổi già, đo đó cần mở rộng đối tượng tham gia, tiến tới bảo hiểm xã hội toàn dân,” ông Bùi Sỹ Lợi nói.

Sẽ có 60% lao động tham gia bảo hiểm xã hội

Từ những vấn đề bất cập, Nghị quyết 28 của Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XII về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội đã được Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng ký ban hành vào ngày 23/5/2018. Theo đó, nhiều giải pháp được đưa ra nhằm mở rộng diện bao phủ, tăng tính hấp dẫn của quỹ bảo hiểm xã hội cũng như tính hiệu quả đầu tư của quỹ này.

Mục tiêu mà nghị quyết đưa ra là đến năm 2021 có khoảng 35% lực lượng lao động tham gia bảo hiểm xã hội; năm 2025 con số này là 45% và năm 2030 là 60%.

Để đạt được mục tiêu, nghị quyết đề ra việc sửa đổi điều kiện hưởng chế độ hưu trí theo hướng giảm dần số năm đóng bảo hiểm xã hội tối thiểu để được hưởng chế độ hưu trí từ 20 năm xuống 15 năm, hướng tới còn 10 năm. Tất nhiên, khi thời gian đóng thấp xuống thì mức lương hưu nhận được cũng thấp hơn.

Ông Đỗ Ngọc Thọ, Phó trưởng ban Thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội Việt Nam nhận định: “Chúng ta hướng tới mở rộng diện bao phủ, hướng tới bảo hiểm xã hội toàn dân với một khoản lợi ích khiêm tốn hơn thì vẫn tốt hơn là diện bao phủ hẹp như hiện nay và quyền lợi cao hơn.”

Để mở rộng diện bao phủ, ngoài thiết kế lại chính sách đóng-hưởng bảo hiểm xã hội, Nghị quyết 28 còn đưa ra một số giải pháp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp hoạt động hiệu quả thì số lao động tham gia bảo hiểm xã hội cũng sẽ tăng lên.

“Nghiên cứu sửa đổi, hoàn thiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp, chú trọng không chỉ các giải pháp xử lý hậu quả thông qua việc chi trả trợ cấp thất nghiệp, đào tạo đáp ứng yêu cầu của công việc mới, giới thiệu việc làm, mà cần chú ý thỏa đáng đến các giải pháp phòng ngừa, giảm thiểu tình trạng thất nghiệp thông qua việc hỗ trợ doanh nghiệp duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh, bảo vệ việc làm cho người lao động,” Nghị quyết nêu rõ.

Nghị quyết 28 đã điều chỉnh lộ trình thực hiện phù hợp do đó làm sao để mỗi người dân nhận thức rõ về tính ưu việt, quyền lợi chế độ của chính sách bảo hiểm xã hội.

Ngoài ra, việc mở rộng đối tượng tham gia chỉ có ý nghĩa khi khắc phục được tình trạng nhận trợ cấp bảo hiểm xã hội một lần đang diễn ra rất phổ biến hiện nay. Theo Nghị quyết 28, tiến tới sẽ quy định chặt chẽ hơn quy định hưởng chế độ bảo hiểm xã hội một lần theo hướng tăng quyền lợi nếu bảo lưu thời gian tham gia bảo hiểm xã hội để hưởng chế độ hưu trí, giảm quyền lợi nếu hưởng bảo hiểm xã hội một lần.

Theo Tổng Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam Nguyễn Thị Minh, hiện tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm xã hội còn thấp do nhiều nguyên nhân cả chủ quan và khách quan.

Trong điều kiện nhất định, Nghị quyết 28 đã điều chỉnh lộ trình thực hiện phù hợp do đó làm sao để mỗi người dân nhận thức rõ về tính ưu việt, quyền lợi chế độ của chính sách bảo hiểm xã hội.

Để có thể tiệm cận được với mục tiêu mà Nghị quyết 28 đã đặt ra, theo bà Nguyễn Thị Minh, Bảo hiểm xã hội Việt Nam sẽ tham mưu để hoàn thiện chính sách tạo ra tầng đế thật vững, mở rộng bao phủ với mức đóng thấp cùng với sự hỗ trợ của Nhà nước. Bên cạnh đó, phấn đấu ứng dụng công nghệ thông tin, chỉ với điện thoại thông minh, người dân có thể tham gia, đọc các chính sách bảo hiểm xã hội./.

Nếu người xem vẫn giữ những thói quen, khái niệm cũ về sân khấu thì sẽ rất khó để tiếp cận những vở kịch mới ra mắt tại Hà Nội thời gian gần đây như “Cậu Vanya” (Anton Chekhov), “Nữ ca sỹ hói đầu” (Eugène Ionesco) hay “Sự sống” (dựa theo truyện cổ “Vách núi” của Nhật Bản)…

Việc đưa lên sàn diễn những dòng kịch còn lạ lẫm với công chúng Việt (kịch phi lý) cùng sự đổi mới trong cách dàn dựng là “thách thức” đối với cả những người trong cuộc (êkíp sản xuất) và khán giả vào những ngày đầu Xuân Kỷ Hợi 2019.

Thực tế, việc thay đổi cách thức dàn dựng đã đưa tới nhiều vở diễn thú vị ở sân khấu phía Bắc trong khoảng 5 năm trở lại đây như “Vòng phấn Kavkaz” (Bertolt Brecht), “Quẫn” (Lộng Chương), “Cơn ghen của Lọ Lem” (Molière), “Kiều” (chuyển thể từ kiệt tác “Truyện Kiều” của đại thi hào Nguyễn Du)…

Việc thay đổi cách thức dàn dựng đã đưa tới nhiều vở diễn thú vị ở sân khấu phía Bắc trong khoảng 5 năm trở lại đây.

“Vòng phấn Kavkaz” – một trong những kiệt tác của sân khấu thế giới được dàn dựng theo hướng “sân khấu gián cách.” Ở đó, các diễn viên sử dụng nhiều ngôn ngữ hình thể, lý trí để nhắc khán giả biết rằng họ đang theo dõi vở diễn; đặt ra những câu hỏi cho khán giả từ các tình huống kịch để họ cùng đào sâu suy ngẫm chứ không chỉ thụ động xem kịch.

Còn “Quẫn,” “Cơn ghen của Lọ Lem” được dàn dựng theo phong cách ước lệ biểu hiện với câu chuyện đơn giản; bối cảnh sân khấu và đạo cụ tối giản; diễn viên có khả năng biểu đạt và tương tác cao (sử dụng nét mặt, ánh mắt, giải phóng cơ thể và tự kiểm soát quỹ đạo di chuyển trong từng phân cảnh để khơi gợi trí tưởng tượng của người xem, cuốn họ vào dòng chảy chung của câu chuyện).

Trong khi đó, phần lớn tác phẩm sân khấu của Việt Nam vẫn thường được dàn dựng và trình diễn theo trường phái hiện thực tâm lý – diễn viên hóa thân vào số phận, hoàn cảnh của các nhân vật, từ đó kéo khán giả dõi theo vở diễn.

Ngoài ra, việc đưa những yếu tố đương đại (nhạc rap, những câu thoại theo phong cách của giới trẻ hiện nay…) vào các vở diễn (“Quẫn,” “Cơn ghen của Lọ Lem,” “Kiều”…) đã góp phần quan trọng trong việc kéo khán giả trẻ đến với sân khấu.

Sân khấu của “Kiều” cũng được tối giản. Những bục, bệ, phông màn theo kiểu cũ được bỏ đi. Thay vào đó, hoa sen là hình ảnh minh họa chủ đạo, được sử dụng xuyên suốt vở kịch như một ẩn dụ về thân phận, cuộc đời con người trải qua nhiều giai đoạn: lúc e ấp, khi bung nở cao trào rồi đến giai đoạn tàn khô, héo úa…

Sau khi ra mắt, vở kịch nhận được phản hồi tích cực của khán giả trẻ. “Khi ‘Kiều’ được trình diễn ở các trường phổ thông trên địa bàn Hà Nội, các em học sinh rất thích thú. Điều đó cho thấy, khán giả trẻ sẽ không quay lưng với sân khấu truyền thống nếu tác phẩm có nhiều đổi mới, phù hợp với tâm lý tiếp nhận. Làm sao hy vọng khán giả trẻ sẽ tìm đến rạp khi vở diễn vẫn được dàn dựng theo kiểu truyền thống với những lối bài trí sân khấu từ thập niên 70 của thế kỷ trước?,” đại diện Nhà hát Kịch Việt Nam cho biết.

Có cùng quan điểm trên, đạo diễn Trần Lực chia sẻ: “Nhiều người than thở rằng, khán giả quay lưng với sân khấu nhưng tôi cho rằng bản thân những người làm sân khấu cũng cần nhìn lại chính mình. Nếu cứ dựng vở theo cách thức từ cách đây nửa thế kỷ (hoặc xa hơn thế nữa) thì làm sao thu hút được người xem?”

Khi dàn dựng “Cậu Vanya,” “Nữ ca sỹ hói đầu,” “Sự sống,” các đạo diễn đã tiếp nối mạch đổi mới ấy và có phần quyết liệt, táo bạo hơn trong việc tạo dựng những không gian sân khấu mới mẻ.

Với việc đưa vở kịch phi lý “Nữ ca sỹ hói đầu” lên sân khấu Hà Nội, đạo diễn Trần Lực và các học trò anh ở đoàn kịch LucTeam đã mang đến một “món ăn” lạ cho công chúng trong ngày đầu năm 2019.

Trước khi “Nữ ca sỹ hói đầu” của LucTeam ra mắt, nhiều kịch bản của thể loại kịch phi lý đã được chuyển ngữ sang tiếng Việt. Tuy nhiên, đến nay, vẫn rất ít đạo diễn Việt Nam dàn dựng những tác phẩm này. Tính chất “phản kịch” theo nghĩa truyền thống (tức là sự phi xung đột, phi cốt truyện và phi tính cách) của thể loại kịch phi lý khiến nhiều đạo diễn “bối rối,” dè dặt.

“Không ít người bảo tôi hâm, liều lĩnh nhưng tôi không nghĩ vậy. Bởi sự liều lĩnh đôi khi sẽ dẫn tới hành động mù quáng. Ngược lại, tôi rất tỉnh táo, tính toán, cân nhắc cụ thể từng chi tiết nhỏ. Nếu lúc nào cũng sợ hãi, e ngại việc bị ‘ném đá’ để chọn hướng đi an toàn theo những lối mòn cũ thì cuộc sống, nghệ thuật sẽ không có sự sáng tạo, đổi mới,” đạo diễn Trần Lực chia sẻ.

Phân tích sâu hơn về vấn đề này, vị thủ lĩnh của LucTeam cho hay: “Nếu cứ mãi dậm chân trong vòng an toàn thì tất cả sẽ thiệt thòi: diễn viên không được rèn nghề với nhiều dạng vai, hình thức biểu diễn, khán giả không được tiếp cận với nhiều loại hình sân khấu. Tôi muốn những người làm nghề tự thay đổi chính mình và khán giả cũng thay đổi tâm lý xem kịch, không thụ động theo dõi diễn biến trên sàn diễn. Tôi muốn tất cả đều phải chuyển động, thay đổi, không thể ở yên mãi vị trí quen thuộc một cách thụ động,” đạo diễn Trần Lực bày tỏ.

“Nếu cứ mãi dậm chân trong vòng an toàn thì tất cả sẽ thiệt thòi,” đạo diễn Trần Lực.

Câu chuyện trong “Nữ ca sỹ hói đầu” thực chất chỉ là những sự kiện rời rạc diễn ra trong một gia đình trưởng giả ở Anh. Tác giả Eugène Ionesco xây dựng những cuộc đối thoại (với nội dung rời rạc, nhạt nhẽo, mẫu thuẫn đến vô nghĩa) của các nhân vật cùng những chi tiết phi lý, nửa thực nửa hư nhằm giễu cợt khả năng sử dụng ngôn ngữ để biểu đạt tư duy cũng như sự lặp lại đến nhàm chán của cuộc sống và sự xa cách giữa những người thân trong gia đình.

Tuy dựng một kịch bản của phương Tây nhưng nghệ sỹ ưu tú Trần Lực lại sử dụng ngôn ngữ, thủ pháp của sân khấu truyền thống phương Đông. Sân khấu, đạo cụ được tối giản. Diễn viên không chỉ diễn mà còn hát, liên tục đặt ra những câu hỏi, gợi mở chi tiết… để kết nối với người xem.

Ở hàng ghế khán giả, công chúng bị cuốn theo sự hài hước của các nhân vật, chủ động nhập cuộc để trả lời những câu hỏi mà nghệ sỹ đặt ra trên sân khấu và giải mã lý do của những cuộc đối thoại theo kiểu “ông nói gà, bà nói vịt”… Khán phòng không chỉ có những tràng pháo tay tán thưởng, động viên nghệ sỹ. Những tiếng “ồ,” “à,” “đúng rồi,” “không phải vậy đâu”… liên tục vang lên từ phía người xem.

Câu chuyện trong “Cậu Vanya” xoay quanh cuộc sống của những người lao động “bé nhỏ” trong xã hội Nga thế kỷ 19 (đại diện là nhân vật Vanya và cô cháu gái Soia). Họ làm việc vất vả, phục tùng những kẻ bất tài, giả dối, kiêu ngạo một cách mù quáng và lầm tưởng rằng đang phụng sự cho một lý tưởng cao đẹp.

Cơn uất ức, phẫn nộ khi phát hiện ra sự thật của những con người nhỏ bé ấy cũng không thể kéo dài hay đủ mạnh để đưa tới những quyết định bước ngoặt nhằm thay đổi cuộc đời. Bởi lẽ, họ tin rằng, thân phận hèn yếu của mình không thể thay đổi được cuộc sống xung quanh. Thế là, họ buông xuôi, vòng luẩn quẩn của sự cam chịu, chấp nhận số phận cứ lặp đi lặp lại.

Những sự thật éo le, đau đớn bật ra một cách tự nhiên nhưng rất thấm thía. Hiệu ứng này được tạo ra từ cách xử lý sân khấu khá mới lạ. Các nghệ sỹ “làm mờ” công thức quen thuộc của kịch truyền thống với những tình tiết éo le, kịch tính để đưa khán giả hòa mình vào những chi tiết, câu chuyện của cuộc sống đời thường.

Với “Sự sống,” đạo diễn người Nhật Bản Hiroyuki Muneshige cùng nghệ sỹ nhân dân Anh Tú (lúc sinh thời) đã phá bỏ nhiều chuẩn mực, quy tắc chuẩn mực truyền thống của kịch khi dàn dựng.

“Sự sống” là câu chuyện về cậu bé Kawa hiếu thảo. Kawa tham gia vào đoàn tu hành lên núi cùng vị đại sư và các môn đồ để cầu nguyện cho người mẹ vượt qua bệnh tật.

Trên đường đi, cậu bé không may bị ốm. Theo luật lệ, những người bị ốm sẽ bị ném xuống vách núi. Ban đầu, Kawa cầu xin đoàn tu hành đưa cậu về với mẹ. Tuy nhiên, khi lời thỉnh cầu được chấp nhận thì Kawa lại hiểu ra quy luật sinh tử ở đời và chấp nhận luật lệ hà khắc. Cậu cầu xin đoàn tu hành tuân thủ quy tắc.

Sau khi làm theo nguyện vọng của Kawa, cả đoàn cảm thấy hối hận. Họ quyết định cầu xin thần núi về hồi sinh cho Kawa. Sau khi cậu bé được hồi sinh, những nhà tu hành vốn luôn tuân theo những luật lệ hà khắc một cứng cứng nhắc nhận ra rằng: với những luật lệ không mang lại hạnh phúc cho con người thì cần được xóa bỏ.

Ngôn ngữ kịch của “Sự sống” hoàn toàn mới mẻ (thậm chí lạ lẫm) với khán giả Việt Nam. Người xem không khỏi bất ngờ khi một vai diễn mà có tới bốn, năm diễn viên lần lượt nhập vai; hoặc diễn xuất đồng thời trên sân khấu. Mỗi người biểu hiện một sắc thái khác nhau, tạo ra sự biến đổi linh hoạt, đưa người xem từ sự e ngại, dè chừng ban đầu tới sự bất ngờ, thích thú.

Ngoài ra, “Sự sống” bỏ qua những yếu tố quen thuộc như việc việc chuyển cảnh, bài trí sân khấu, thay đổi phục trang nhân vật… Đạo cụ chỉ bao gồm vài ba chiếc ghế nhựa. Kỹ năng múa, giải phóng ngôn ngữ cơ thể của diễn viên được phát huy tối đa. Những khung cản núi non được thể hiện sinh động bằng chính sự ghép khối của diễn viên, không cần tranh, bục vô hồn mô phỏng.

Việc đổi mới cách thức dàn dựng không chỉ kéo khán giả nhập cuộc, chủ động hơn khi xem kịch mà còn đặt ra yêu cầu đối với các diễn viên.

Việc đổi mới cách thức dàn dựng không chỉ kéo khán giả nhập cuộc, chủ động hơn khi xem kịch mà còn đặt ra yêu cầu đối với các diễn viên. “Nghệ sỹ cần đa năng. Ngoài kỹ năng diễn xuất, diễn viên cần biết hát, múa, vận dụng linh hoạt ngôn ngữ cơ thể… Nói vậy, không có nghĩa là diễn viên kịch thì cần hát hay như ca sỹ hay múa đẹp như nghệ sỹ múa chuyên nghiệp nhưng không thể chỉ đóng khung trong việc diễn như trước đây,” nghệ sỹ nhân dân Lê Khanh cho hay./.

Sân bay Nội Bài nhá nhem tối. Những cơn gió buốt lạnh, mưa không ngớt, tiếng động cơ máy bay cất, hạ cánh vang rền khiến không gian âm u trở nên xáo động. Dù nắng mưa hay bão bùng, những chú “ong thợ” bảo dưỡng, sửa chữa máy bay vẫn miệt mài, cần mẫn góp phần cho chuyến bay an toàn.

Không ai biết đến họ, ngoài những “con chim sắt’ và đường băng đầy gió bụi xen lẫn mùi xăng dầu…. Tết và Giao thừa vẫn là những chiếc đèn báo nháy hay tiếng ồn của động cơ máy bay.

6 giờ 40 phút sáng. Ở khu vực sân đỗ ngoài đường băng Nội Bài, một chiếc máy bay Airbus A350 từ từ lăn vào khu vực sân đỗ. Nhóm kỹ sư gồm 3 người do Khuất Quang Huy làm trưởng nhóm đã chờ sẵn. Máy bay vừa dừng, họ di chuyển lên phần đầu mũi của “con chim sắt” rồi đi một vòng quanh theo chiều từ trái qua phải kiểm tra toàn bộ phần mũi và thân phía trước, 2 cánh, động cơ, phanh, lốp, càng (phần ngoại trường)…

Chiếc máy bay Airbus A350 do đội của Huy bảo dưỡng sẽ cất cánh đi Nhật Bản lúc 8 giờ 35 phút và các anh chỉ có tối đa 90 phút để kiểm tra, sửa chữa lần cuối cùng.

“Sau mỗi một chuyến bay, nhà sản xuất cho phép quy trình kiểm tra chỉ trong 60-90 phút để bảo dưỡng, sửa chữa hỏng hóc, nếu có. Chỉ một vết móp bằng đầu ngón tay cũng phải phát hiện dù theo nguyên tắc, máy bay vẫn bay bình thường,” anh Huy nói.

Thừa nhận về thời gian giữa hai chuyến bay để đưa máy bay vào khai thác đúng giờ chính là áp lực lớn nhất đối với kỹ sư bảo dưỡng, sửa chữa máy bay, theo anh Huy, nhiều lúc các bộ phận khác chỉ chờ quyết định của bộ phận bảo dưỡng là máy bay an toàn mới tiếp tục đưa hàng, nạp dầu, đưa suất ăn lên… Mọi hỏng hóc phải được khắc phục để kịp giờ bay. Nhân viên ngoại trường phải xử lý tình huống nhanh nhưng phải chuẩn xác, tuyệt đối an toàn.

Sau chuyến bay này, kỹ sư Huy và các đồng nghiệp sẽ chuẩn bị cho một chuyên cơ cất cánh lúc 12 giờ từ Hà Nội vào Sài Gòn.

Nhớ về những lần đau đầu bắt bệnh cho… máy bay, đôi mắt đăm chiêu xen lẫn sự tự hào, Huy kể, nhiều lần máy bay đã lăn bánh, chuẩn bị cất cánh thì phát sinh hỏng hóc như đợt làm bảo dưỡng cho một chiếc Airbus A330 gần đây, máy bay đã đóng cửa nhưng khi khởi động động cơ thì gặp lỗi van dầu. Không còn cách nào khác, tổ bay bắt buộc phải mời hành khách xuống, đậu ngay ngoài sân đỗ để đội của Huy khắc phục hỏng hóc.

Hay như dòng máy bay đời mới, công nghệ hiện đại như Boeing 787 bị hỏng hệ thống điện tử. Máy bay phải ở lại sân đỗ, đổi máy bay khác để đảm bảo chuyến bay. Đó cũng là lần đầu tiên trên thế giới trong quá trình khai thác A350-900 gặp phải tình huống này.

“Nhóm kỹ sư gửi thư sang nhà máy bên Pháp xin phương pháp của họ rồi mình kết hợp với chuyên gia bên này làm. Nhưng chuyên gia nước ngoài chỉ đưa ra đề xuất, hướng làm, còn lại anh em người Việt trực tiếp tự làm hết. Anh em kỹ sư sửa 3 ngày, thay thế rất nhiều bộ phận. Và cuối cùng mình cũng làm được. Sửa xong, anh em thấy tự hào lắm,” kỹ sư Huy hào hứng chia sẻ.

Anh Trần Tuấn Quang, kỹ sư kiêm phụ trách đội bảo dưỡng nội thất ngoại trường Hà Nội có 11 năm gắn bó với công việc “soi” những hư hỏng như cabin, bếp, hệ thống ghế, tủ lạnh, máy nước nóng, hệ thống thiết bị trong toilet và hệ thống giải trí của máy bay…

Theo Quang, ngày thường, sân bay Nội Bài có khoảng 400 chuyến cất hạ cánh. Con số này trong những dịp Lễ, Tết lên đến hơn 600 chuyến. Bình thường, một ca của đội bảo dưỡng nội thất phục vụ khoảng 50 chuyến bay. Trong những ngày cao điểm, con số này là 70-80 chuyến.

“Thời gian nghỉ giữa hai chuyến khoảng 30-60 phút nhưng trong những ngày cao điểm, khoảng thời gian nghỉ giữa hai chuyến không có. Máy bay cất hạ cánh liên tục. Anh em hỗ trợ, làm giúp nhau. Ai xong việc của mình thì qua phụ máy bay bên cạnh ngay. Mỗi lần vượt qua thử thách, thấy mình trưởng thành hơn,” anh Quang cho biết.

Ngoài áp lực thời gian, những kỹ sư bảo dưỡng còn phải căng mình làm việc trong môi trường tiềm ẩn chứa nhiều độc hại, bất lợi cho sức khỏe.

“Nhiều lần đang bảo dưỡng, đang nổ máy thì tự nhiên một cơn mưa rất to ào đến, anh em ướt sũng. Mà ngay sau đó trời lại nắng to. Cứ nắng mưa vậy nên ảnh hưởng rất nhiều đến sức khỏe. Nhưng đôi lúc mình lại nghĩ vậy mà hay. Nhiều lúc nhìn máy bay cất cánh trong mưa rất lãng mạn. Mưa rơi trên cánh bay như phủ bụi xuống, nhìn rất đẹp. Hoặc như khi một máy bay bị hỏng, sửa xong, nhìn thấy thành quả của mình chạy trên đường băng, tự hào lắm,” anh Huy chậm rãi nói.

Mùa Hè, bề mặt đường băng sân đỗ như muốn bị nung chảy. Da mặt bỏng rát không chịu được, anh em kỹ sư phải đeo khẩu trang, bôi kem chống nắng, dùng mũ có quai. Mùa Đông, các kỹ sư ngoại trường phải chống chịu với cái lạnh cắt da, cắt thịt. Vất vả nhất là lúc 6 giờ sáng phải ra sân đỗ và 2-3 giờ sáng vẫn ở ngoài đó. Rét buốt ngấm vào tận xương tủy.

“Hàng ngày, có rất nhiều máy bay vào bảo dưỡng nên độ ồn rất lớn. Nhiều lần vừa từ máy bay đi vào, ngồi cạnh nhau ai nói nhỏ không nghe được. Một lúc sau thì lại đỡ. Giống như điếc tạm thời. Môi trường làm việc như thế nên anh em kỹ sư bị mắc những bệnh như tai kém đi, viêm họng, xoang,” anh Huy tâm sự.

Thừa nhận 7 năm từ khi vào đội làm việc đến giờ chưa đi chơi Tết, Lễ lần nào, anh Huy bảo, do đặc thù công việc nên lịch làm việc của vợ chồng bị lệch ca nhau. Nhiều đêm mùa Đông đứng một mình ngoài sân đỗ, trời lạnh 11-12 độ C, không có chỗ trú, thấy gia đình có con nhỏ đi chơi, cũng chạnh lòng lắm. Mọi người đi chơi đông, vui, mình phải trực. Có lúc trào nước mắt.

Đã có 3 năm liền, kỹ sư Khuất Quang Huy đón Giao thừa ở … sân đỗ máy bay. Huy vẫn không quên được cái Tết đầu tiên đó Giao thừa ở ngay sân đỗ máy bay.

Năm 2014 cưới vợ thì Tết 2015 cũng không thể về, anh chỉ biết gọi điện thoại an ủi vợ. Có lần đang phục vụ chuyến bay đi Nhật Bản lúc 0 giờ 40 phút, nhìn qua phía bên kia đường băng là trung tâm huyện Sóc Sơn thấy pháo hoa sáng cả một góc trời, mới biết là đã Giao thừa rồi.

“Mình bắt tay anh em xung quanh rồi chạy lên bắt tay mọi người trong tổ lái chúc mừng năm mới. Tết vẫn vậy, phải có người làm việc để nối những nhịp bờ vui,” anh Huy nói.

Cùng tâm trạng với anh Huy, anh Quang chia sẻ: “Lúc mới cưới vợ, mình rất áy náy khi đêm Giao thừa, ngày Lễ không thể ở nhà, cứ lủi thủi vì vắng chồng. Rất may là vợ mình thông cảm và chia sẻ nên mình quen dần. Giờ thì thấy… bình thường,” Quang cười.

Anh kể nếu phải trực chiều tối 30 Tết, đêm Giao thừa, anh lại tìm cho mình niềm vui nho nhỏ là ra sân nhìn cảnh hành khách náo nức, vội vàng lên máy bay.

Trong lòng cứ lâng lâng, vui vì đóng góp của mình nên khách có chuyến bay về đoàn tụ, sum họp với gia đình trước Giao thừa.

Những niềm vui nho nhỏ, bình dị ấy cứ đi theo những kỹ sư bảo dưỡng, sửa chữa máy bay trong suốt những ngày Lễ, Tết.

Không phải là tâm điểm của sự chú ý như phi công hay tiếp viên hàng không, họ, 800 kỹ sư hàng không có chứng chỉ, được phê chuẩn từ hơn 20 nhà chức trách và các hãng hàng không của Công ty Kỹ thuật máy bay (VAECO)- một thành viên của Vietnam Airlines đứng lùi phía sau, âm thầm làm công việc đảm bảo an toàn cho mỗi chuyến bay cất hạ cánh./.

H’Hen Niê, có lẽ là một trong những cái tên được nhắc đến nhiều nhất trong năm qua. H’Hen Niê, bỗng chốc nổi lên như một hiện tượng và trở thành niềm tự hào của dân tộc.

Bởi lần đầu tiên, một cô gái Ê Đê đã làm được điều mà các nhan sắc đàn chị chưa làm được, là giúp nhan sắc Việt được truyền thông quốc tế và bạn bè năm châu chú ý và ngợi ca với những thành tích đáng nể: Top 5 Miss Universe 2018; giành chiến thắng bình chọn “Nhan sắc vượt thời gian 2018” của chuyên trang sắc đẹp Missosology; Top 20 Miss Grand Slam-Hoa hậu đẹp nhất năm 2018 do trang Global Beauties bình chọn…

Bông hoa đầy khí chất của đại ngàn Tây Nguyên ấy đã bước ra với thế giới bằng tất cả sự hồn nhiên và chân thật của mình, không làm màu hay cố gồng lên thể hiện bản thân. Có lẽ, chính vì “cứ là mình” như thế mà H’Hen Niê đã khiến tất cả yêu mến và cảm phục trước mong muốn được trở thành người truyền cảm hứng…

“Nếu không vun trồng thì cây không thể lớn”

– Trước hết xin được chúc mừng H’Hen Niê, với những gì em đã làm được trong cuộc thi Miss Universe vừa qua. Nhưng H’Hen này, chúng ta không thể phủ nhận thực tế rằng trong nhiều cuộc thi nhan sắc, nhiều người đẹp đã phải dùng tiền để mua giải nọ giải kia. Còn H’Hen thì giống như cô gái “đi ngược dòng.”

Có lẽ nhiều người sẽ không tin, một cô gái chỉ có 300.000 lận túi khi bước vào chung kết Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam, hầu hết váy áo, giày dép đến vali đi thi cũng là đồ mượn cuối cùng có thể đăng quang đến top 5 Miss Universe. Điều gì đã mang đến điều may mắn kỳ diệu này?

H’Hen Niê: Đó là sự cố gắng và quyết tâm. H’Hen đến với cuộc thi và tự rèn luyện, nỗ lực vì cuộc thi. Người ta có tiền, người ta có người hỗ trợ… còn mình không có gì thì phải cố gắng.

Khi mình bỏ công bỏ sức ra, mình gặt hái được kết quả tốt thì mới cảm nhận được hạnh phúc là thế nào. H’Hen không gọi đó là may mắn kỳ diệu, H’Hen nghĩ nếu không vun trồng thì cây không thể nào lớn được.

“H’Hen là người không thích nói, không thích thanh minh, tranh cãi.

– Còn nhớ lần gặp trước, H’Hen Niê có chia sẻ khi tôi hỏi về sự “khác biệt” gây ra nhiều tranh cãi của mình, em đã nói rằng “tất cả cần thời gian để chúng ta cùng nhau trải nghiệm, để mọi người có nhiều cảm nhận hơn về cái lạ của H’hen.”

Tôi hiểu khi ấy, H’Hen muốn mọi người hãy nhìn H’Hen bằng tâm thế cởi mở và thiện chí hơn. Bởi giá trị nằm ở đó, nơi trái tim rộng mở. Giờ đây thì, cả thế giới đều đã biết tới “cái lạ” ấy của H’Hen rồi và ghi nhận bằng vị trí Top 5 Miss Universe. H’Hen cảm thấy thế nào?

H’Hen Niê: H’Hen nghĩ rằng những gì được tạo nên bằng sự chân thật và xuất phát từ trái tim thì luôn có giá trị và có chỗ đứng với thời gian. Lời nói thì ai cũng nói được, nhưng làm thì mấy người làm được?

H’Hen là người không thích nói, không thích thanh minh, tranh cãi. H’Hen không muốn hơn thua, ai nói gì thì nói, H’Hen âm thầm làm những điều H’Hen thấy đúng và an nhiên trong lòng là được.

Thời điểm này, H’Hen cũng không nghĩ rằng mình lạ hay khác biệt. Hen giống mọi người thôi, mọi người sao thì Hen vậy.

– Có kỷ niệm nào hay ấn tượng gì mà H’Hen nhớ nhất khi tham dự Miss Universe?

H’Hen Niê: Hen nhớ trước phần thi trình diễn National Costume, H’Hen cùng với Hoa hậu Nhật Bản đã cùng nhau phụ Hoa hậu Hàn Quốc làm tóc, vì một mình bạn ấy không thể tự làm được, mà giờ diễn thì sắp diễn ra được. Tự dưng lúc đó H’Hen thấy “tình chị em” có ý nghĩa vô cùng (cười).

“Cuộc đời là những thứ vay tạm…”

– Trong cuộc trò chuyện hậu trường, một chuyên gia đào tạo các người đẹp Việt nói với tôi rằng, H’Hen đã rất may mắn khi có một tuổi thơ quá đẹp ở Đắk Lắk. Chính những năm tháng đó đã giúp H’Hen cho dù có đi đâu cũng vẫn là một H’Hen mộc mạc, chân tình.

H’Hen có nghĩ vậy không, rằng chính những năm tháng tuổi thơ ở quê nhà và nguồn cội Ê Đê đã nhào nặn nên một H’Hen đẹp đẽ như bây giờ, nếu không sinh ra ở đó có thể H’Hen đã chẳng là ai cả?

H’Hen Niê: Mỗi người có một câu chuyện, hoàn cảnh riêng và tất cả đều đáng được trân trọng, tự hào. H’Hen không chối bỏ quá khứ của mình, nếu không có quá khứ sẽ không có hiện tại.

“Cuộc đời là những thứ vay tạm, có thời hạn, nên đến một lúc nào đó mình phải trả lại thôi. Hãy tận hưởng khoảng thời gian ý nghĩa đó.”

Ở quê H’Hen, nhà nào cũng giống như nhà H’Hen cả, nên không chỉ riêng Hen có một tuổi thơ đó mà đứa trẻ nào khi lớn lên cũng đều có trái tim mộc mạc, chân tình như vậy. Chỉ khác nhau ở chỗ mọi người chọn lựa con đường trưởng thành như thế nào mà thôi.

– Có một tổng kết thú vị rằng, mẫu người “cho đi” thường nằm trong top những người thành công trong xã hội. H’Hen có nghĩ mình thuộc mẫu người này không?

Bởi những việc em đang làm, như việc truyền cảm hứng hay chia sẻ phần thưởng mình có sau mỗi cuộc thi nhan sắc cho bà con quê nhà, hay việc đầu tiên mà em trở về từ Miss Universe là tổ chức bữa tiệc tri ân nhà thiết kế Linh San cùng những người thợ may giúp tạo nên các trang phục lộng lẫy cho em mang đi thi… là điều không phải người đẹp nào cũng nghĩ tới chứ chưa nói là làm được.

H’Hen Niê: Khi mình cho đi, mình không nên suy nghĩ sẽ nhận lại điều gì. Cuộc sống mà, cứ thoải mái, cứ là chính mình, đừng gượng ép phải thế này thế kia, phải cố giống người khác.

Nếu bạn có thể cho đi điều gì đó mà bạn cảm thấy vui, thoải mái thì hãy làm. Còn nếu điều đó khiến bạn cảm thấy khó chịu hoặc gượng ép thì tốt nhất là không nên làm gì cả. Đôi khi không cho đi cũng là một cách để bản thân không phải mang phiền muộn.

H’Hen có một quan niệm thế này, cuộc đời là những thứ vay tạm, có thời hạn, nên đến một lúc nào đó mình phải trả lại thôi. Hãy tận hưởng khoảng thời gian ý nghĩa đó.

“Những điều mình đang có không bằng những điều mình để lại”

– Tôi nghĩ, H’Hen còn một may mắn nữa, là đã có một bà mẹ tuyệt vời. Một người mẹ nghèo và đông con nhưng cho dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào vẫn luôn động viên các con mình hãy biết cho đi, cùng san sẻ những thứ mà như em từng gọi là “từ trên trời rơi xuống” ấy cho cộng đồng.

Từ khi trở thành Hoa hậu, em đã làm được gì cho mẹ, cho gia đình mình?

“Những điều mình đang có không bằng những điều mình để lại và người ta nhắc đến mình. Giá trị thật bao giờ cũng bền vững với thời gian.”

H’Hen Niê: H’Hen có mua tặng mẹ một sợi dây chuyền ngọc trai vào dịp Tết năm ngoái. Còn về gia đình thì có lẽ trong năm nay H’Hen sẽ sửa sang lại nhà cửa. Tạm thời là như vậy.

– Tôi và tôi tin nhiều người khác cũng cảm nhận giống mình, rằng em đang làm tất cả bằng một trái tim chân thành và hơn hết là tinh thần luôn lạc quan mà nhiều khi tôi nghĩ có phần… “quá khích” (cười) của em.

Hào quang nào rồi cũng sẽ qua, điều còn lại sau tất cả của H’Hen mà em muốn là gì?

H’Hen Niê: H’Hen đã từng chia sẻ rằng H’Hen không muốn mình gắn liền với hình ảnh Hoa hậu showbiz, H’Hen muốn mình là Hoa hậu truyền cảm hứng tích cực đến mọi người. Những điều mình đang có không bằng những điều mình để lại và người ta nhắc đến mình. Giá trị thật bao giờ cũng bền vững với thời gian.

– Chân dài và đại gia, chân dài và hàng hiệu, chân dài và thị phi… là những cụm từ thường đi đôi với nhau khi công chúng nói về thế giới các hoa hậu, người đẹp. Thế còn H’Hen, em muốn gắn mình với cụm từ nào? H’Hen Niê và…?

H’Hen Niê: H’Hen Niê và cộng đồng! Chắc chắn là như vậy. Đó là điều H’Hen vẫn luôn tâm niệm. Còn những khái niệm như hàng hiệu, đại gia, thị phi… H’Hen không quan tâm.

Quan tâm chỉ làm mình thêm mệt mỏi mà thôi, nên tốt nhất là không nghĩ đến nó. H’Hen muốn dành nhiều thời gian cho cộng đồng, không chỉ trong thời gian đương nhiệm hoa hậu mà còn dài dài về sau nữa.

Giờ H’Hen “đã đủ bản lĩnh để chống chọi với mọi thứ”

– Những cô gái lớn lên giữa đại ngàn tây nguyên luôn chất chứa rất nhiều năng lượng và sự hoang dã. Trong khi đó, là một Hoa hậu, mọi thứ đều phải đẹp đẽ, chỉn chu từ hình thức đến lời ăn tiếng nói, váy áo điệu đà, thướt tha đắt tiền.

Hỏi thật, với tính cách có phần “điên điên” như H’Hen vừa chia sẻ, em đã phải vượt qua ý muốn quẳng vương miện đi để được sống đúng là mình như thế nào?

H’Hen Niê: Thời gian đầu khi đăng quang, H’Hen chưa quen với mọi thứ nên có hơi ‘sốc” một chút, nhiều khi khóc vì bạn bè hiểu lầm mình thay đổi, không có nhiều thời gian dành cho gia đình, những chuyện riêng tư.

Nhưng còn bây giờ thì H’Hen quen rồi. Cũng đủ bản lĩnh để chống chọi với mọi thứ, không có điều gì làm H’Hen khóc được nữa đâu.

Chiếc vương miện là do H’Hen tự nỗ lực mà có được nên H’Hen không có suy nghĩ sẽ quẳng nó đi để được sống là chính mình. Vì H’Hen lúc nào cũng là H’Hen mà, H’Hen có diễn hay giả vờ đâu, nên H’Hen thoải mái lắm. Thật sự là Hen hoa hậu hay bé H’Hen ngày xưa không hề khác nhau. Có khi H’Hen hoa hậu còn “điên điên” hơn nữa ấy chứ! (Cười).

– Điều mong muốn lớn nhất của H’Hen trong năm 2019 này là gì?

H’Hen Niê: H’Hen mong mình có nhiều sức khỏe, thời gian để thực hiện được những điều mình mong muốn. Đơn giản là vậy thôi. Mặc dù H’Hen biết điều này rất khó.

– Một lời chúc của H’Hen dành cho độc giả Vietnamplus nhân dịp năm mới?

H’Hen Niê: Nhân dịp năm mới, kính chúc quý độc giả Vietnamplus thật nhiều may mắn, bình an, nụ cười luôn nở trên môi và công việc thuận lợi, phát đạt. Chúc cho năm mới những ước mơ, dự định của mọi người đều sẽ làm được.

– Cảm ơn những chia sẻ của H’Hen Niê và chúc em năm mới nhiều sức khỏe để thực hiện những dự định của mình./.

Nghệ sỹ nhân dân Lê Khanh đã khép lại chặng đường… công chức. Dẫu vậy, chị chưa hề có ý định nghỉ ngơi!

Gặp Lê Khanh những ngày này, giữa bộn bề nỗi lo (khi khép lại năm cũ với quãng đường dài miệt mài gắn bó, tận hiến cho sân khấu kịch) để bước sang năm mới với những “cung đường” khác, sau tiếng thở phào nhẹ nhõm, lại thấy chị như đang cố nén tiếng thở dài đầy ưu tư…

Sau tiếng thở phào, Lê Khanh như cố nén tiếng thở dài đầy ưu tư khi…

– Dường như, từ khi về hưu, nghệ sỹ nhân dân Lê Khanh còn bận rộn hơn trước đây?

Nghệ sỹ nhân dân Lê Khanh: Đúng là tôi mới gia nhập “đội hình” hưu trí được một thời gian nhưng đó chỉ là thủ tục giấy tờ hành chính. Còn với tôi, nghệ sỹ thì không có chuyện nghỉ hưu. Mẹ tôi vẫn đến phim trường khi đã 80 tuổi. Giống như mẹ, tôi vẫn sẽ hoạt động nghệ thuật cho đến khi nào còn duyên và còn sức khỏe.

Thực tế có khác chăng bây giờ, mình là người tự do, không còn vướng bận chuyện quản lý nên sẽ chủ động thời gian để lựa chọn những dự án, vai diễn… thực sự hứng thú [trước khi nghỉ hưu, nghệ sỹ nhân dân Lê Khanh đảm nhận cương vị Phó Giám đốc Nhà hát Tuổi Trẻ – PV].

Trước đây, tôi không thể “hứng lên” thì kéo valy đi nhưng bây giờ thì khác. Toàn bộ thời gian, tâm sức có thể dồn hết cho nghệ thuật. Trước đây, vì không thu xếp được thời gian nên tôi đã phải từ chối rất nhiều dự án nghệ thuật thú vị, lựa chọn giữa sân khấu và điện ảnh, truyền hình. Một phụ nữ U60 khi bước sang chặng đường mới cũng thấy háo hức, phấn chấn lắm!

– Cuối năm vừa rồi, chị trở lại màn ảnh với vai người phụ nữ với phong cách trẻ trung, hài hước và hiện đại trong bộ phim truyền hình “Mẹ ơi, bố đâu rồi!”. Cảm giác của chị thế nào khi tái xuất phim trường sau gần 10 năm vắng bóng?

“Dù chưa tới mức lạc nhịp, tụt hậu nhưng tôi thấy mình cần thay đổi, học hỏi, trau dồi thêm nhiều kỹ năng để bắt kịp xu thế.”

Nghệ sỹ nhân dân Lê Khanh: Tôi thấy mình được trẻ hóa và cảm thấy mình cần học hỏi thêm rất nhiều. Nói khác đi, dù chưa tới mức lạc nhịp, tụt hậu nhưng tôi thấy mình cần thay đổi, học hỏi, trau dồi thêm nhiều kỹ năng để bắt kịp xu thế, yêu cầu hiện nay. Tôi cho rằng, nếu cứ sống và làm nghề theo kiểu “ăn mày dĩ vãng,” bằng lòng với chính mình thì khán giả sẽ không đón nhận nữa.

Lần đầu tiên đóng cặp cùng nghệ sỹ Hoàng Sơn, tôi học được ở anh cách diễn tự nhiên, tưng tửng, rất đời. Ngoài ra, các bạn diễn viên trẻ truyền cho tôi sự tươi vui, lạc quan.

Trước đây, vì không đủ thời gian và sức lực nên tôi buộc phải lựa chọn. Để có thể đi đến tận cùng đam mê với sân khấu, tôi phải tạm xa phim trường. Nhiều lúc, đi trên đường, nhìn thấy đoàn làm phim nào đó, tôi thấy buồn, bứt rứt lắm nên phải quay đi chỗ khác. Có người không hiểu vẫn bảo tôi chảnh, mắc bệnh ngôi sao, tự nghĩ mình là nghệ sỹ có tên tuổi nên “lướt” qua anh em, đồng nghiệp.

– Sau khoảng bốn thập kỷ gắn bó với sân khấu, điều gì khiến chị trăn trở nhất cho đến nay?

Nghệ sỹ nhân dân Lê Khanh: Bây giờ ngẫm lại, tôi thấy cuộc sống, sự nghiệp của mình khá có duyên với cột mốc 10 năm. Tôi bắt đầu đến với sân khấu từ năm 15 tuổi, miệt mài học, rèn nghề khoảng 10 năm. Sau đó, điện ảnh, truyền hình cuốn tôi đi theo hành trình chừng một thập kỷ.

Khi trở lại với sân khấu, trong 10 năm tiếp theo, tôi dồn sức cho những vai diễn; để tới lúc bắt đầu khoác trên mình “chiếc áo” khác (đạo diễn), tôi lại bắt đầu một chặng đường 10 năm mới.

Sau hơn bốn thập kỷ gắn bó với sân khấu, điều nghệ sỹ Lê Khanh trăn trở nhất hiện nay là việc đào tạo thế hệ diễn viên kế cận.

Sau chừng ấy thời gian làm nghề, điều khiến tôi trăn trở nhất hiện nay là vấn đề đào tạo thế hệ diễn viên kế cận cho sân khấu. Tôi từng làm việc với nhiều đạo diễn người nước ngoài và cảm thấy khá chạnh lòng khi họ bày tỏ sự ngạc nhiên trước thực trạng chất lượng diễn viên Việt Nam hiện nay. Họ bất ngờ khi diễn viên kịch thì chỉ biết diễn kịch, không thể ca hát, nhảy múa hay có thêm những tài lẻ khác. Trong khi đó, xu hướng hiện nay là nghệ sỹ phải đa năng.

Ở ta, diễn viên kịch nói thì không biết hoặc biết rất ít về các loại hình sân khấu truyền thống và ngược lại. Trong khi đó, để tạo được dấu ấn riêng cho vở diễn khi tham gia các sân chơi quốc tế, các đạo diễn có xu hướng quay trở lại khai thác những yếu tố dân gian, truyền thống. Ở góc độ khác, sân khấu truyền thống cũng có xu hướng hiện đại hóa chính mình để tiếp cận và chinh phục khán giả hiện nay.

– Khi Lê Khanh trở thành đạo diễn, không ít ý kiến (cả của giới trong nghề và khán giả) bày tỏ tỏ sự tiếc nuối vì họ mất đi một Lê Khanh – diễn viên đỉnh cao (với những vai diễn ám ảnh về thân phận người phụ nữ, thể hiện chiều sâu, sức nặng tâm lý mà cho đến nay vẫn chưa ai có thể thay thế) để đổi lấy một Lê Khanh – đạo diễn tầm trung. Chị nghĩ sao về điều này?

Nghệ sỹ nhân dân Lê Khanh: Nếu sợ mất hình ảnh thì tôi đã không làm vậy; hoặc khi dấn bước rồi, tôi sẽ dừng lại. Với nghệ thuật, mỗi người sẽ có những cảm nhận, đánh giá riêng. Còn tôi, tôi muốn thử thách giới hạn của bản thân.

Cũng giống như việc tôi đã từng tham gia diễn hài kịch. Vào những năm 1990s, khi chuỗi hài kịch Đời Cười của Nhà hát Tuổi Trẻ nở rộ, tôi cũng tham gia diễn. Tuy nhiên, sau vài ba số, tôi nhận thấy mình không hợp, không thể làm được nên đã chủ động dừng lại.

Ngay từ khi tôi mới trình bày nguyện vọng thi vào lớp đạo diễn, thầy Nghi [cố đạo diễn-nghệ sỹ nhân dân Nguyễn Đình Nghi – PV] cũng bày tỏ sự băn khoăn, âu lo. Tôi đã thuyết phục thầy rằng, cô học trò của thầy muốn ra khỏi vùng an toàn, nếu thực sự không thể làm được thì sẽ chủ động dừng lại.

Người nói tôi liều, người bảo tôi hâm… nhưng những bàn luận ấy không gây ảnh hưởng gì tới tâm lý tôi cả. Suốt thời gian qua, tôi nỗ lực đi theo lối dàn dựng thiên về cách kể, lối dẫn chuyện tự nhiên, nhẹ nhàng nhưng thấm thía, để tạo ra sự sâu lắng cho những vở tôi dựng. Những kịch bản hay, những vai diễn có tính cách, số phận sẽ giúp diễn viên trưởng thành rất nhanh dù có thể khó và lâu được khán giả đón nhận hơn so với những vở theo thị hiếu giải trí. Đó là quan điểm làm nghề của tôi!

– Vậy là Lê Khanh không hề lãng đãng, mơ màng như nhiều người vẫn nói. Ngược lại, bên cạnh vẻ dịu dàng, đằm thắm, Lê Khanh cũng rất quyết đoán với những tính toán cụ thể từng bước đi trong sự nghiệp.

Nghệ sỹ nhân dân Lê Khanh: Nếu không lãng đãng, mơ màng thì không thể làm nghệ thuật được đâu! Thế nhưng, nếu lúc nào cũng “tâm hồn treo ngược cành cây” thì không ổn. Khi làm nghề đến một giai đoạn nhất định, mình không thể chỉ nghĩ đến bản thân, những hào quang cho riêng mình.

Nói là tôi tính toán bước đi cụ thể bằng cái đầu lạnh thì không hẳn. Do xuất thân trong một gia đình có nhiều thế hệ làm nghệ thuật, được tiếp xúc và sống trong môi trường nghệ thuật sớm nên tôi cũng biết sợ từ sớm: sợ bị chê trách, sợ làm những người tin yêu mình thất vọng, sợ chỉ vì mình mà hỏng cả tác phẩm của tập thể, sợ bị chững lại, không thể vượt qua được cái bóng của chính mình…

Trong mỗi nghệ sỹ thành danh luôn có hai thái cực: sự mơ mộng, lãng đãng và thái độ quyết liệt.

Bởi thế, tôi cứ dò dẫm, đi chậm từng bước, vừa làm vừa học. Mọi danh xưng đều không thể ru tôi ngủ quên; làm nghệ thuật thì không thể thỏa hiệp với bản thân. Tôi thấy, trong mỗi nghệ sỹ thành danh luôn có hai thái cực: sự mơ mộng, lãng đãng và thái độ quyết liệt.

– Vậy trong thời gian tới, công chúng sẽ gặp chị ở đâu nhiều hơn: sân khấu, màn ảnh hay giảng đường?

Nghệ sỹ nhân dân Lê Khanh: Thật khó để đưa ra một tỷ lệ cụ thể nhưng tôi vẫn sẽ là một diễn viên Lê Khanh, một cô giáo Lê Khanh, một đạo diễn Lê Khanh… Tuy nhiên, có một điều chắc chắn rằng, tôi sẽ xuất hiện trên màn ảnh nhiều hơn.

– Trân trọng cảm ơn chị!

Tết với nhiều người đã ăn sâu vào tiềm thức như một sự sum họp. Với những bác sỹ trẻ, quãng thời gian đi “cắm bản” ở vùng sâu vùng xa, xa nhà cả năm, Tết với họ với nhiều cảm xúc khác nhau.

Tết với bác sỹ Ngọc thì là dịp để cô họ có cơ hội được về đoàn tụ với gia đình vài ngày sau một năm cắm bản ở vùng cao xa xôi hẻo lánh.

Còn với bác sỹ Huy, năm nay, Huy chọn cách ở lại ăn Tết ở vùng cao, cậu xung phong trực tại bệnh viện trong những ngày Tết.

Hai bác sỹ trẻ ấy, cùng chung một con đường tình nguyện lên vùng cao công tác. Những câu chuyện, những cảm nhận của họ về y tế, về con người vùng cao thật đặc biệt.

Giảm giá mua hàng cho bác sỹ trẻ

Từ thành phố Cao Bằng về Bệnh viện Đa khoa Bảo Lạc mất 4 giờ đồng hồ, với những con đường ngoằn nghèo, gấp khúc liên tục, xuyên qua những khu rừng phòng hộ quốc gia.

Dương Mạnh Huy là bác sỹ trẻ (quê Hưng Yên) tham gia Dự án bác sỹ trẻ tình nguyện về công tác vùng sâu, vùng xa (Dự án 585) khóa 2, tốt nghiệp tháng 1/2018 và chính thức nhận nhiệm vụ tại Bệnh viện Đa khoa Bảo Lạc từ 31/1/2018.

Gặp Huy những ngày sát Tết, Huy tâm sự: “Năm nay em ở lại để trực Tết tại bệnh viện. Đây sẽ là một trải nghiệm em không bao giờ quên. Điều em lo nhất là mẹ và em ở nhà buồn, vì nhà hơi ít người. Về công việc, em ở đây một năm và đã quen rồi, mọi người sống với nhau rất tình cảm.”

Kể về những câu chuyện khi về công tác tại bệnh viện huyện vùng cao, Huy nhớ lại những ngày khó khăn khi mới đến Bảo Lạc nhận công tác. Khó khăn đầu tiên là bất đồng ngôn ngữ do đồng bào ở đây còn nhiều người không nói được tiếng phổ thông, đặc biệt là phụ nữ.

“Tôi vẫn nhớ hôm đầu tiên đi làm, một bệnh nhân vào viện trong tình trạng sắp sinh và được đưa lên bàn đẻ luôn. Khi tôi và cô Huệ hỏi bệnh nhân mang thai lần thứ mấy thì bệnh nhân giơ hai ngón tay. Sau đó đỡ đẻ xong mới thấy bụng bệnh nhân còn to, kiểm tra mới thấy còn một thai nữa. Rất may là thai hai không bị xoay nên đã được an toàn,” bác sỹ Huy nhớ lại.

Trong năm vừa qua, Huy tham gia một ca mổ được coi là kỳ tích của bệnh viện vùng cao. Đó là trường hợp một thai phụ mắc hội chứng HELLP. Sản phụ khi đó đang mang thai ở tuần thứ 31. Huy cùng êkíp đã mổ cứu sống 1 em bé 1.100g. Sau đó với sự điều trị tích cực của khoa sản và khoa nhi, cả mẹ và bé đều khỏe mạnh ra viện. Hôm vừa rồi mẹ bế bé đến viện khám vì ho nhiều, bé hơi còi nhưng khỏe mạnh.

Huy cười: “Bà con ở đây rất quý mến bác sỹ trẻ. Khi ra chợ mua đồ, mọi người không biết tên em toàn gọi bác sỹ trẻ, mua đồ hay được người dân ở đây giảm giá.”

Trong một năm công tác, bác sỹ Huy đã làm được 72 kỹ thuật, trong đó, chuyển giao cho đơn vị 6 kỹ thuật. Gần một năm qua, Huy đã thực hiện số ca đã mổ: 302/563 ca ngoại sản của toàn bệnh viện, triển khai được thêm một số kỹ thuật như áp dụng siêu âm trong chẩn đoán, điều trị, làm thủ thuật sản phụ khoa.

Huy cười: “Bà con ở đây rất quý mến bác sỹ trẻ. Khi ra chợ mua đồ, mọi người không biết tên em toàn gọi bác sỹ trẻ, mua đồ hay được người dân ở đây giảm giá.”

Bác sỹ Huy trải lòng, năm ngoái vừa mới nhận công tác nên chưa trực Tết tại Bệnh viện, trong khi dịp Tết cũng có khá nhiều ca cấp cứu, trong khi ít người nên các bác sỹ phải căng mình.

Nói về năm nay, Huy hồ hởi: “Một năm gắn bó với đồng bào vùng cao thân thương, em đã có nhiều kinh nghiệm, dày dạn lắm rồi. Bác sỹ trẻ có 3 năm đi nghĩa vụ, 3 cái Tết. Đây là Tết thứ hai nên em muốn ở lại viện vùng cao để trực và cảm nhận một cái Tết đặc biệt đồng thời san sẻ những gánh nặng cho các bác sỹ ở nơi đây.”

Chuyện thầy bói và lá ngón

Còn với bác sỹ Chu Thị Ngọc – một bác sỹ trẻ chuyên khoa sản, những câu chuyện về y tế vùng cao với Ngọc có nhiều tình huống “dở khóc, dở cười.”

Mường Tè – một huyện xa và nghèo nhất của tỉnh Lai Châu. Chặng đường gần 15 giờ đồng hồ từ Mường Tè về đến Bắc Giang với bác sỹ trẻ Chu Thị Ngọc về quê năm nay thật đặc biệt.

Với bác sỹ Ngọc, đây là dịp nghỉ dài nhất trong năm cô về với gia đình. Những lần nghỉ trước trong năm là những chuyến đi về nhà tất bật, chớp nhoáng. Về nhà chỉ được thời gian ngắn rồi lại một hành trình vượt những cung đường núi đồi, đèo quanh co lên Bệnh viện Đa khoa huyện Mường Tè.

Từ khi mới tốt nghiệp Đại học Y, Ngọc có tìm hiểu về dự án thí điểm đưa bác sỹ trẻ mới ra trường tình nguyện về công tác tại vùng cao hai năm và mạnh dạn nộp hồ sơ.

Ngọc tâm sự, lúc đó, cô chỉ nghĩ đơn giản mình vừa ra trường , kiến thức 6 năm ở ghế nhà trường chưa thể làm được gì nhiều và nghĩ mình cần được đào tạo thêm. Mặt khác, cô cảm thấy bản thân mình còn trẻ, việc cống hiến cho y tế cùng sâu, vùng xa là những trải nghiệm vô cùng quý báu.

“Bản thân tôi chưa một lần đi xa đến Lai Châu. Khi xem danh sách những nơi thiếu bác sỹ là Mường Tè (Lai Châu) thiếu nhiều bác sỹ quá, tôi mạnh dạn đăng ký đi Mường Tè trong khi không biết thật sự vùng này xa khác thế nào so với Thủ đô.”

Trải qua hai năm đào tạo khắt khe, cuối cùng ngày lên đường cũng đến. Hôm đó, đại diện của Bệnh viện Phụ sản Trung ương cử đoàn đưa Ngọc về Mường Tè để bàn giao.

“Trong lòng dù đã quyết tâm đỉnh điểm nhưng vừa lo vừa sợ, đường đi rất xa, đi mãi không đến nơi… Đi qua những nơi đường khó, leo đèo leo núi, xa mãi xa mới có một mái nhà heo hút, có nơi còn không có sóng điện thoại, trong lòng vô cùng lo lắng. Rồi 12 tiếng đồng hồ trôi qua, chặng đường đến Mường Tè cũng đã tới,” Ngọc nhớ lại.

Trong lòng dù đã quyết tâm đỉnh điểm nhưng vừa lo vừa sợ, đường đi rất xa, đi mãi không đến nơi… Đi qua những nơi đường khó, leo đèo leo núi, xa mãi xa mới có một mái nhà heo hút, có nơi còn không có sóng điện thoại, trong lòng vô cùng lo lắng.

Sau một năm công tác tại bệnh viện vùng cao của tỉnh Lai Châu, dù vất vả, dù nhiều khó khăn nhưng với bác sỹ Ngọc đó là những trải nghiệm, những cảnh “dở khóc dở cười” với tình huống oái oăm.

Đó là cảnh người dân tộc không biết tiếng Kinh, bác sỹ trẻ lại không biết tiếng dân tộc, bất đồng ngôn ngữ khiến cho bác sỹ nói bệnh nhân không hiểu và cần phải có người phiên dịch.

Ngọc kể, đó là trường hợp một bệnh nhân ở nhà đau bụng quá nên đi xem bói, thầy bói nói lần này không sống nổi. Bệnh nhân thấy vậy lo lắng về nói chuyện với chồng, chồng mắng hai câu giận nhau liền đi ăn lá ngón tự tử. Khi chồng đưa vào viện, bệnh nhân được chẩn đoán thai ngoài tử cung vỡ, trong bụng đã ngập máu, cần mổ cấp cứu ngay.

“Lần đầu tiên bác sỹ trẻ như tôi đã biết thế nào là tình huống “dở khóc dở cười”. Tôi đã giải thích hết mực, phải mổ mới có thể cứu sống, nhưng bệnh nhân vẫn sợ vì thầy bói bảo lần này không sống được. Việc không thể trì hoãn, tôi cùng các bác sỹ đã tư vấn, đả thông tư tưởng cho cả hai vợ chồng bệnh nhân. Phải đến 2 tiếng sau đó, bệnh nhân mới đồng ý cho mổ. Ca mổ lúc đêm khuya đã thành công,” bác sỹ Ngọc cho hay.

Thật cảm động khi chữa khỏi bệnh, mổ cứu sống được nhiều bệnh nhân người dân tộc, họ quý bác sỹ lắm, ra viện hoặc lần sau đến khám họ lại mang cho bác sỹ một túi gạo nương, người cho chai mật ong, cho lạc rồi đến sản vật rừng như chuối, chùm thảo quả… Đó là những tình cảm yêu thương mà tiền bạc không mua được.

Một năm nay, câu gọi “Bác sỹ Hà Nội” dường như là một biệt danh mà các bệnh nhân ở Mường Tè hay gọi cô.

“Tôi rất tự hào khi có thể đi vào lòng họ, có thể giúp đỡ cho y tế cơ sở Mường Tè. Chính những tấm lòng ấy đã động viên tôi rất nhiều khi xa gia đình xa quê hương để đến tình nguyện công tác tại đây,” bác sỹ Ngọc tỏ lòng.

Ngọc chia sẻ, hy vọng sẽ tiếp tục có nhiều đề án khác giúp y tế cơ sở phát triển hơn nữa để người dân tộc nơi vùng xâu vùng xa có thể được chăm sóc sức khoẻ tại nơi gần nhất có thể./.

Năm 2018, ngành tài nguyên và môi trường đã tạo ra những gam màu sáng hơn trong bức tranh về quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, góp phần chuyển đổi mô hình tăng trưởng đất nước theo hướng bền vững.

Tuy nhiên, vẫn còn đó những khó khăn, rào cản để ngành tài nguyên và môi trường thực sự phát huy sức mạnh tập thể, thực hiện các mục tiêu đã đề ra.

Nhân dịp năm mới Kỷ Hợi 2019, Bộ trưởng Trần Hồng Hà đã dành thời gian chia sẻ với phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus những suy nghĩ, trăn trở của mình trước những vấn đề còn tồn tại, cũng như lộ trình quản lý phát triển ngành trong giai đoạn mới.

Xin Bộ trưởng cho biết tóm tắt những điểm sáng nổi bật của ngành tài nguyên và môi trường mà ông cảm thấy tâm đắc nhất trong năm qua?

Bộ trưởng Trần Hồng Hà: Có thể nói năm 2018 là một năm đổi mới của ngành, từ bị động chuyển sang chủ động hơn trong công tác quản lý. Ngành cũng tập trung giải quyết các tồn tại do quá trình phát triển để lại.

Năm 2018 cũng đánh dấu bước chuyển biến biến rõ nét trên các lĩnh vực, như Thủ tướng Chính phủ đã đánh giá là có nhiều “gam màu sáng.” Trước tiên là thể chế, chính sách, pháp luật đã được hoàn thiện phù hợp với thực tiễn; giải phóng các nguồn lực tài nguyên cho phát triển kinh tế-xã hội, bảo vệ môi trường.

Ngành đã tham mưu cho Đảng, Nhà nước ban hành những chủ trương, chính sách lớn mang tầm chiến lược dài hạn cho giai đoạn phát triển mới như: Kết luận của Bộ Chính trị về đất đai, Nghị quyết số 36-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển với nhiều chủ trương mới nhằm đưa nước ta trở thành quốc gia biển mạnh, phát triển bền vững, thịnh vượng, an toàn.

Cùng với đó, cải cách hành chính cũng đã được đẩy mạnh, bãi bỏ, sửa đổi gần 63% điều kiện kinh doanh; cắt giảm, đơn giản hóa 51% thủ tục hành chính kiểm tra chuyên ngành. Các chỉ số đánh giá cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin tăng đều qua các năm. Chỉ số đăng ký quyền sử dụng, quyền sở hữu tài sản xếp hạng 60 trong 190 nước được tổ chức quốc tế đánh giá.

Công tác thanh tra, kiểm tra đã được triển khai có trọng tâm, trọng điểm giải quyết những vấn đề bức xúc từ thực tiễn. Cụ thể, từ năm 2016-2018, toàn ngành đã tiến hành hơn 7.000 cuộc thanh tra, kiểm tra, qua đó kiến nghị thu hồi gần 13.000 ha đất vi pham, phạt vi phạm hành chính 344 tỷ đồng (trong đó, năm 2018 đã xử phạt vi phạm hành chính 116 tỷ đồng, thu hồi 695 ha đất). Nhiều vụ việc phức tạp kéo dài nhiều thời kỳ đã qua nhiều cấp giải quyết đang được tập trung xử lý dứt điểm.

Lợi thế của biển ngày càng được phát huy, các địa phương có biển đã trở thành khu vực phát triển năng động, đóng góp trên 60% GDP cả nước. Công tác nghiên cứu khoa học, điều tra cơ bản được thực hiện tích cực. Tài nguyên nước được quản lý, sử dụng phục vụ đa mục tiêu, tiết kiệm, đóng góp cho ngân sách với tiền cấp quyền khai thác đã được phê duyệt đạt 7 nghìn tỷ đồng, năm 2018 thu hơn 850 tỷ đồng.

Phương thức quản lý môi trường được đổi mới, chủ động kiểm soát, phòng ngừa ô nhiễm, đảm bảo các dự án lớn tiềm ẩn nguy cơ cao như Formosa Hà Tĩnh, Lee&Man tại Hậu Giang, Lọc hoá dầu Nghi Sơn tại Thanh Hóa,… được kiểm soát chặt chẽ, hoạt động an toàn, đóng góp cho tăng trưởng.

Việc dự báo chính xác các cơn bão bão và tăng hạn dự báo, cảnh báo mưa lớn, lũ cũng đã góp phần giảm thiệt hại so với năm 2017. Đặc biệt là đã dự báo sớm các xu thế thời tiết để các Bộ, ngành, địa phương chủ động trong kế hoạch sản xuất, kinh doanh; chuẩn bị các điều kiện về hạ tầng như cơ sở dữ liệu đất đai, số hoá hệ thống thông tin địa lý, siêu dữ liệu viễn thám,…để sẵn sàng ứng dụng thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 vào phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.

– Bên cạnh những điểm sáng nổi bật, cũng phải thẳng thắn nhìn nhận rằng ô nhiễm môi trường cũng đang gây bức xúc, thách thức quá trình phát triển bền vững; khai thác cát sỏi trái pháp luật diễn ra ở nhiều nơi. Xin Bộ trưởng cho biết, trong năm 2019, Bộ Tài nguyên và Môi trường sẽ giải quyết các vấn đề này thế nào?

Bộ trưởng Trần Hồng Hà: Đúng là trong lĩnh vực quản lý Nhà nước của Bộ Tài nguyên và Môi trường còn tồn tại rất nhiều khó khăn. Khi kết luận tại Hội nghị tổng kết của ngành năm 2018, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân phúc đã nói có 4 vấn đề người dân còn lo lắng, quan tâm thì thuộc về lĩnh vực tài nguyên môi trường như: Ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước, thiên tai, biến đổi khí hậu.

Bên cạnh đó, Thủ tướng cũng chỉ ra tình trạng quản lý, khai thác đất đai, tài nguyên khoáng sản còn lãng phí, sai phạm; tại một số đô thị “đường biến thành sông,” nội đô ngập nặng khi gặp mưa lớn. Một số cán bộ trong hệ thống tài nguyên và môi trường chưa gương mẫu, gây phiền hà cho người dân và doanh nghiệp, thậm chí có cán bộ tham nhũng, tiêu cực…

Vì thế, vấn đề trăn trở nhất hiện nay là bằng các giải pháp, hoàn thiện về mặt tổ chức, xây dựng đội ngũ lực lượng; hoàn thiện thể chế chính sách, giải quyết các vấn đề người dân lo lắng, bức xúc.

Bộ cũng sẽ ban hành các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật về môi trường tiệm cận với các nước phát triển trong khu vực và thế giới nhằm thiết lập các hàng rào kỹ thuật, đảm bảo sự chủ động trước các nguy cơ dịch chuyển ô nhiễm, công nghệ lạc hậu vào Việt Nam. Tăng cường thanh tra đột xuất phát hiện, xử lý nghiêm các cơ sở gây ô nhiễm, vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường.

Trên cơ sở đó, ngành sẽ tập trung giải quyết các vấn đề nóng, vấn đề người dân lo lắng về môi trường hiện nay như quản lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị và nông thôn, ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, làng nghề; chủ động phòng ngừa ô nhiễm thông qua việc nâng cao chất lượng công tác thẩm định, đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường.

Chúng tôi cũng sẽ tăng cường kiểm soát, giám sát chặt chẽ các nguồn thải; yêu cầu các khu công nghiệp, cụm công nghiệp phải hoàn thành hệ thống xử lý nước thải tập trung trước khi đi vào hoạt động, lắp đặt hệ thống thiết bị kiểm soát, giám sát hoạt động xả thải theo quy định của pháp luật, truyền số liệu trực tiếp về Sở Tài nguyên và Môi trường.

Đối với quản lý vấn đề cát sỏi lòng sông, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã trình Chính phủ Nghị định quy định về vấn đề này với các giải pháp đồng bộ. Trong đó, quy định việc quản lý, quy hoạch sử dụng tài nguyên cát, sỏi theo lưu vực sông; quy định trách nhiệm Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, các Bộ, ngành liên quan từ khi lập quy hoạch; cấp phép thăm dò, khai thác cho đến tập kết, mua bán, vận chuyển cát, sỏi lòng sông.

Tất nhiên, Nhà nước sẽ thực hiện đấu giá quyền khai thác khoáng sản trong cấp phép thăm dò, khai thác cát, sỏi lòng sông; đấu thầu thực hiện dự án nạo vét, khơi thông luồng lạch; đấu giá khối lượng cát, sỏi lòng sông thu hồi được (nếu có) từ các dự án nạo vét, khơi thông luồng lạch. Đồng thời khuyến khích phát triển các loại vật liệu thay thế cát tự nhiên; nghiêm cấm việc sử dụng cát, sỏi trái phép.

– Thưa Bộ trưởng, đối với vấn đề rác thải sinh hoạt nông thôn, thời gian qua đã được Chính phủ, cũng như cá nhân Bộ trưởng quan tâm. Tuy nhiên tại các vùng nông thôn hiện nay đang gặp rất nhiều khó khăn trong việc xử lý, ô nhiễm nghiêm trọng. Vậy năm 2019, Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng với các Bộ, ngành liên quan sẽ có hướng quy hoạch, xử lý thế nào?

Bộ trưởng Trần Hồng Hà: Đúng là vấn đề chất thải đô thị và nông thôn ở Việt Nam đến nay đã trở thành vấn đề hết sức nóng. Trong thời gian qua, Thủ tướng Chính phủ đã có chỉ đạo để xác định vai trò, trách nhiệm của các cơ quan quản lý Nhà nước trong việc quản lý rác thải đô thị và nông thôn.

Vừa rồi, tại cuộc họp Chính phủ cũng đã bàn tới vấn đề mất trật tự an ninh do ô nhiễm môi trường đã ảnh hưởng đến đời sống của người dân. Trên cơ sở đó, Thủ tướng đã đề nghị Bộ Tài nguyên và Môi trường xây dựng đề án để tăng cường năng lực quản lý, xử lý rác thải đô thị và nông thôn trên cả nước.

Đặc biệt là xác định trách nhiệm của cơ quan quản lý Nhà nước, thống nhất đầu mối để chịu trách nhiệm quản lý về rác thải. Còn hiện nay, vấn đề rác thải đang được phân công khá nhiều Bộ, mỗi bộ đảm nhiệm những nhiệm vụ riêng biêt, đã làm phân tán nguồn lực, cũng như chưa xác định được trách nhiệm.

Với các giải pháp công nghệ hiện nay, trong một thời gian nếu tiến hành đồng bộ với trách nhiệm rõ ràng, sự vào cuộc của các địa phương, cả hệ thống chính trị, đặc biệt là nhận được sự ủng hộ của người dân thì chúng ta hoàn toàn có giải pháp để thực hiện ý tưởng như Thủ tướng đã nói, đó là “xây dựng Việt Nam thành một nền kinh tế tuần hoàn.”

Trong đó, ngành Tài nguyên và Môi trường phải xác định “rác là tài nguyên, rác không phải là chất gây ô nhiễm.” Vì thế, phải tận dụng rác để tái chế, tái sử dụng, đồng thời chuyển hóa rác thành năng lượng, phân bón hữu cơ.

Riêng với ý kiến của tôi, nếu được Chính phủ phân công, Bộ Tài nguyên và Môi trường chịu trách nhiệm là cơ quan đầu mối thống nhất để quản lý rác thải đô thị, nông thôn, thì việc đầu tiên mà tôi sẽ làm tập trung để xây dựng một chương trình truyền thông để nâng cao nhận thức cho người dân. Theo tôi, nếu người dân không tham gia thì không bao giờ xử lý được.

Ngành Tài nguyên và Môi trường phải xác định “rác là tài nguyên, rác không phải là chất gây ô nhiễm.” Vì thế, phải tận dụng rác để tái chế, tái sử dụng, đồng thời chuyển hóa rác thành năng lượng, phân bón hữu cơ.

Mặt khác, khi đã có sự phân loại rác tại nguồn, từ các hộ dân, thì việc tham mưu để ban hành các cơ chế chính sách, từ việc xác định trách nhiệm của người chịu trách nhiệm đến hết vòng đời của sản phẩm. Nhà sản xuất phải chịu trách nhiệm khi sản phẩm mình đã bán ra, đến hết vòng đời thì nhà sản xuất phải thu gom, xử lý, phải tính được chi phí đó. Cũng như mỗi người khi xả rác ra phải chịu một phần chi phí.

Đặc biệt, rác sau khi phân loại sẽ được xem là tài nguyên, đưa vào tái chế, tái sử dụng, và đó sẽ là ngành tạo ra được lợi nhuận, tạo ra công ăn việc làm. Một phần rác sẽ chuyển thành năng lượng để phát điện, hay tạo nguồn phân bón hữu cơ phục vụ nông nghiệp. Phần còn lại sẽ đem chôn lấp đảm bảo nghiêm ngặt môi trường.

Trước mắt, trong năm 2019, ngành tài nguyên và môi trường sẽ tập trung triển khai 4 nhóm nhiệm vụ giải pháp. Đó là tập trung hoàn thiện thể chế, sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường nhằm chuyển đổi phương thức quản lý môi trường, lấy chủ động phòng ngừa ô nhiễm, xây dựng nền kinh tế tuần hoàn, coi rác thải là tài nguyên làm nguyên tắc chủ đạo.

Từ đó, thúc đẩy các biện pháp kinh tế trong quản lý rác thải theo cơ chế thị trường với sự tham gia đồng hành của doanh nghiệp và người dân ngay từ khâu phân loại, thu gom; ứng dụng ứng dụng công nghệ đồng bộ từ tái chế, tái sử dụng rác thải kết hợp với thu hồi năng lượng, sản xuất phân bón. Phân định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý theo hướng tập trung, thống nhất một đầu mối trong quản lý rác thải…

– Là Bộ trưởng nhận được nhiều câu hỏi nhất trong phiên chất vấn Quốc hội liên quan đến môi trường, đặc biệt là sự cố Formosa. Thế nhưng, trong kỳ họp vừa qua, đại biểu hầu như không nhắc đến Formosa, đây có thể coi là thành tích đối với ngành tài nguyên và môi trường. Vậy làm thế nào để trong năm 2019, chúng ta tiếp tục phát huy được thành tích khi mà môi trường vẫn đang là vấn đề “nóng,” được người dân đặc biệt quan tâm, lo lắng?

Bộ trưởng Trần Hồng Hà: Những vấn đề môi trường lớn, những dự án lớn gây ô nhiễm mà ảnh hưởng đến môi trường, đến người dân, đó đều là những bài học hết sức đắt giá đối với chúng tôi. Từ đó xác định nhiệm vụ mới trong đổi mới, tiếp cận phương pháp quản lý, để các ngành, các nhà đầu tư không thể chấp nhận việc hi sinh môi trường.

Như hiện nay, người ta ít nói tới Formosa là bởi khâu tuyên truyền còn ít được quan tâm. Ô nhiễm người ta quan tâm nhiều, nhưng thành quả, đóng góp kinh tế của Formosa cũng rất lớn. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng đáp ứng rất tốt các quy định, giải pháp bảo vệ môi trường chúng ta đặt ra.

Tuy nhiên, từ kết quả, hay bài học sau sự cố Formosa, những người làm công tác quản lý môi trường cũng cần rút ra cho mình những kinh nghiệm, để kiểm soát, khổng để xảy ra những sự cố môi trường tương tự như thế trong tương lai.

– Để công tác quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường đạt hiệu quả, công tác thanh tra, kiểm tra cần được triển khai quyết liệt, nhằm phát hiện những yếu kém, hạn chế cũng như xử lý kịp thời các sai phạm. Thời gian tới, công tác này sẽ được ngành triển khai thực hiện như thế nào, thưa Bộ trưởng?

Bộ trưởng Trần Hồng Hà: Trước hết, nội dung thanh tra sẽ vào xử lý tình trạng lãng phí tài nguyên; nhũng nhiễu, hành dân, những vụ việc gây bức xúc trong dư luận như các dự án có quy mô sử dụng đất lớn, các tổ chức sử dụng đất có nguồn gốc từ nông trường, lâm trường, công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất…

Ngoài ra, để nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, năm 2019, ngành Tài nguyên và Môi trường sẽ tăng cường thanh tra đột xuất để xử lý các vấn đề nóng, gây bức xúc trong dư luận. Tăng cường sự phối hợp giữa các lực lượng thanh tra ở Trung ương, cảnh sát môi trường và các địa phương; thiết lập cơ chế trao đổi thông tin để khắc phục tình trạng chồng chéo, trùng lặp đối tượng thanh tra.

Những vấn đề môi trường lớn, những dự án lớn gây ô nhiễm mà ảnh hưởng đến môi trường, đến người dân, đó đều là những bài học hết sức đắt giá đối với chúng tôi.

Quá trình thanh tra nếu phát hiện các vi phạm có liên quan đến cơ quan nào, sẽ phối hợp với các ngành để thực hiện thanh tra trách nhiệm của cơ quan ấy. Khi phát hiện sẽ xử lý nghiêm các hành vi vi phạm để tạo sự răn đe, phòng ngừa, cần phát hiện sửa đổi ngay các kẽ hở, lỗ hổng.

Trong năm 2019, ngành cũng sẽ tổ chức lực lượng thanh tra theo vùng để nắm bắt và xử lý kịp thời các vi phạm pháp luật về tài nguyên và môi trường; xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ công tác thanh tra chuyên ngành, xác định các đối tượng thường xuyên vi phạm, tiềm ẩn nguy cơ vi phạm cao để giám sát chặt chẽ.

Ngành cũng đa dạng hoá các kênh thông tin để tiếp nhận các phản ánh kiến nghị của người dân, trong đó báo chí là một trong những kênh hữu hiệu để ngành triển khai các cuộc thanh tra đột xuất, xử lý kịp thời các vi phạm, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước./.

Xin cảm ơn Bộ trưởng!